Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
ಅಥಾತೋಽಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ಅಶ್ಮರೀ ದಾರುಣೋ ವ್ಯಾಧಿರನ್ತಕಪ್ರತಿಮೋ ಮತಃ |
ಔಷಧೈಸ್ತರುಣಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಶ್ಛೇದಮರ್ಹತಿ ||೩||
ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವೇಷು ರೂಪೇಷು ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ರಮ ಇಷ್ಯತೇ |
ತೇನಾಸ್ಯಾಪಚಯಂ ಯಾನ್ತಿ ವ್ಯಾಧೇರ್ಮೂಲಾನ್ಯಶೇಷತಃ ||೪||
View original
अथातोऽश्मरीचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
अश्मरी दारुणो व्याधिरन्तकप्रतिमो मतः |
औषधैस्तरुणः साध्यः प्रवृद्धश्छेदमर्हति ||३||
तस्य पूर्वेषु रूपेषु स्नेहादिक्रम इष्यते |
तेनास्यापचयं यान्ति व्याधेर्मूलान्यशेषतः ||४||
Adhikarana 2 (5-7) · Śloka 8
ಪಾಷಾಣಭೇದೋ ವಸುಕೋ ವಶಿರಾಶ್ಮನ್ತಕೌ ತಥಾ |
ಶತಾವರೀ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಚ ಬೃಹತೀ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ ||೫||
ಕಪೋತವಙ್ಕಾಽಽರ್ತಗಲಃ ಕಚ್ಚಕೋಶೀರಕುಬ್ಜಕಾಃ |
ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಭಲ್ಲುಕಶ್ಚ ವರುಣಃ ಶಾಕಜಂ ಫಲಮ್ ||೬||
ಯವಾಃ ಕುಲತ್ಥಾಃ ಕೋಲಾನಿ ಕತಕಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಚ |
ಊಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಮೇಷಾಂ ಕ್ವಾಥೈರ್ಘೃತಂ ಕೃತಮ್ ||೭||
ಭಿನತ್ತಿ ವಾತಸಮ್ಭೂತಾಮಶ್ಮರೀಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತು |೮|
View original
पाषाणभेदो वसुको वशिराश्मन्तकौ तथा |
शतावरी श्वदंष्ट्रा च बृहती कण्टकारिका ||५||
कपोतवङ्काऽऽर्तगलः कच्चकोशीरकुब्जकाः |
वृक्षादनी भल्लुकश्च वरुणः शाकजं फलम् ||६||
यवाः कुलत्थाः कोलानि कतकस्य फलानि च |
ऊषकादिप्रतीवापमेषां क्वाथैर्घृतं कृतम् ||७||
भिनत्ति वातसम्भूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु |८|
Adhikarana 3 (8) · Śloka 9
ಕ್ಷಾರಾನ್ ಯವಾಗೂರ್ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ಕಷಾಯಾಣಿ ಪಯಾಂಸಿ ಚ ||೮||
ಭೋಜನಾನಿ ಚ ಕುರ್ವೀತ ವರ್ಗೇಽಸ್ಮಿನ್ ವಾತನಾಶನೇ |೯|
View original
क्षारान् यवागूर्यूषांश्च कषायाणि पयांसि च ||८||
भोजनानि च कुर्वीत वर्गेऽस्मिन् वातनाशने |९|
Adhikarana 4 (9-13) · Śloka 13
ಕುಶಃ ಕಾಶಃ ಸರೋ ಗುನ್ದ್ರಾ ಇತ್ಕಟೋ ಮೋರಟೋಽಶ್ಮಭಿತ್ ||೯||
ವರೀ ವಿದಾರೀ ವಾರಾಹೀ ಶಾಲಿಮೂಲತ್ರಿಕಣ್ಟಕಮ್ |
ಭಲ್ಲೂಕಃ ಪಾಟಲಾ ಪಾಠಾ ಪತ್ತೂರೋಽಥ ಕುರುಣ್ಟಿಕಾ ||೧೦||
ಪುನರ್ನವಾ ಶಿರೀಷಶ್ಚ ಕ್ವಥಿತಾಸ್ತೇಷು ಸಾಧಿತಮ್ |
ಘೃತಂ ಶಿಲಾಜಮಧುಕಬೀಜೈರಿನ್ದೀವರಸ್ಯ ಚ ||೧೧||
ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಕಾದೀನಾಂ ಬೀಜೈಶ್ಚಾವಾಪಿತಂ ಶುಭಮ್ |
ಭಿನತ್ತಿ ಪಿತ್ತಸಮ್ಭೂತಾಮಶ್ಮರೀಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತು ||೧೨||
ಕ್ಷಾರಾನ್ ಯವಾಗೂರ್ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ಕಷಾಯಾಣಿ ಪಯಾಂಸಿ ಚ |
ಭೋಜನಾನಿ ಚ ಕುರ್ವೀತ ವರ್ಗೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪಿತ್ತನಾಶನೇ ||೧೩||
View original
कुशः काशः सरो गुन्द्रा इत्कटो मोरटोऽश्मभित् ||९||
वरी विदारी वाराही शालिमूलत्रिकण्टकम् |
भल्लूकः पाटला पाठा पत्तूरोऽथ कुरुण्टिका ||१०||
पुनर्नवा शिरीषश्च क्वथितास्तेषु साधितम् |
घृतं शिलाजमधुकबीजैरिन्दीवरस्य च ||११||
त्रपुसैर्वारुकादीनां बीजैश्चावापितं शुभम् |
भिनत्ति पित्तसम्भूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु ||१२||
क्षारान् यवागूर्यूषांश्च कषायाणि पयांसि च |
भोजनानि च कुर्वीत वर्गेऽस्मिन् पित्तनाशने ||१३||
Adhikarana 5 (14-16) · Śloka 16
ಗಣೋ ವರುಣಕಾದಿಸ್ತು ಗುಗ್ಗುಲ್ವೇಲಾಹರೇಣವಃ |
ಕುಷ್ಠಭದ್ರಾದಿಮರಿಚಚಿತ್ರಕೈಃ ಸಸುರಾಹ್ವಯೈಃ ||೧೪||
ಏತೈಃ ಸಿದ್ಧಮಜಾಸರ್ಪಿರೂಷಕಾದಿಗಣೇನ ಚ |
ಭಿನತ್ತಿ ಕಫಸಮ್ಭೂತಾಮಶ್ಮರೀಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತು ||೧೫||
ಕ್ಷಾರಾನ್ ಯವಾಗೂರ್ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ಕಷಾಯಾಣಿ ಪಯಾಂಸಿ ಚ |
ಭೋಜನಾನಿ ಚ ಕುರ್ವೀತ ವರ್ಗೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕಫನಾಶನೇ ||೧೬||
View original
गणो वरुणकादिस्तु गुग्गुल्वेलाहरेणवः |
कुष्ठभद्रादिमरिचचित्रकैः ससुराह्वयैः ||१४||
एतैः सिद्धमजासर्पिरूषकादिगणेन च |
भिनत्ति कफसम्भूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु ||१५||
क्षारान् यवागूर्यूषांश्च कषायाणि पयांसि च |
भोजनानि च कुर्वीत वर्गेऽस्मिन् कफनाशने ||१६||
Adhikarana 6 (17) · Śloka 17
ಪಿಚುಕಾಙ್ಕೋಲಕತಕಶಾಕೇನ್ದೀವರಜೈಃ ಫಲೈಃ |
ಚೂರ್ಣಿತೈಃ ಸಗುಡಂ ತೋಯಂ ಶರ್ಕರಾಶಮನಂ ಪಿಬೇತ್ ||೧೭||
View original
पिचुकाङ्कोलकतकशाकेन्दीवरजैः फलैः |
चूर्णितैः सगुडं तोयं शर्कराशमनं पिबेत् ||१७||
Adhikarana 7 (18) · Śloka 19
ಕ್ರೌಞ್ಚೋಷ್ಟ್ರರಾಸಭಾಸ್ಥೀನಿ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ತಾಲಮೂಲಿಕಾ |
ಅಜಮೋದಾ ಕದಮ್ಬಸ್ಯ ಮೂಲಂ ನಾಗರಮೇವ ಚ ||೧೮||
ಪೀತಾನಿ ಶರ್ಕರಾಂ ಭಿನ್ದ್ಯುಃ ಸುರಯೋಷ್ಣೋದಕೇನ ವಾ |೧೯|
View original
क्रौञ्चोष्ट्ररासभास्थीनि श्वदंष्ट्रा तालमूलिका |
अजमोदा कदम्बस्य मूलं नागरमेव च ||१८||
पीतानि शर्करां भिन्द्युः सुरयोष्णोदकेन वा |१९|
Adhikarana 8 (19) · Śloka 20
ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಸ್ಯ ಬೀಜಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಂಯುತಮ್ ||೧೯||
ಅವಿಕ್ಷೀರೇಣ ಸಪ್ತಾಹಮಶ್ಮರೀಭೇದನಂ ಪಿಬೇತ್ |೨೦|
View original
त्रिकण्टकस्य बीजानां चूर्णं माक्षिकसंयुतम् ||१९||
अविक्षीरेण सप्ताहमश्मरीभेदनं पिबेत् |२०|
Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 22
ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ತು ಘೃತೋಕ್ತಾನಾಂ ಕ್ಷಾರೋಽವಿಮೂತ್ರಗಾಲಿತಃ ||೨೦||
ಗ್ರಾಮ್ಯಸತ್ತ್ವಶಕೃತ್ಕ್ಷಾರೈಃ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಸಾಧಿತಃ ಶನೈಃ |
ತತ್ರೋಷಕಾದಿರಾವಾಪಃ ಕಾರ್ಯಸ್ತ್ರಿಕಟುಕಾನ್ವಿತಃ ||೨೧||
ಏಷ ಕ್ಷಾರೋಽಶ್ಮರೀಂ ಗುಲ್ಮಂ ಶರ್ಕರಾಂ ಚ ಭಿನತ್ತ್ಯಪಿ |೨೨|
View original
द्रव्याणां तु घृतोक्तानां क्षारोऽविमूत्रगालितः ||२०||
ग्राम्यसत्त्वशकृत्क्षारैः संयुक्तः साधितः शनैः |
तत्रोषकादिरावापः कार्यस्त्रिकटुकान्वितः ||२१||
एष क्षारोऽश्मरीं गुल्मं शर्करां च भिनत्त्यपि |२२|
Adhikarana 10 (22) · Śloka 23
ತಿಲಾಪಾಮಾರ್ಗಕದಲೀಪಲಾಶಯವಕಲ್ಕಜಃ ||೨೨||
ಕ್ಷಾರಃ ಪೇಯೋಽವಿಮೂತ್ರೇಣ ಶರ್ಕರಾನಾಶನಃ ಪರಃ |೨೩|
View original
तिलापामार्गकदलीपलाशयवकल्कजः ||२२||
क्षारः पेयोऽविमूत्रेण शर्करानाशनः परः |२३|
Adhikarana 11 (23) · Śloka 23
ಪಾಟಲಾಕರವೀರಾಣಾಂ ಕ್ಷಾರಮೇವಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೨೩||
View original
पाटलाकरवीराणां क्षारमेवं समाचरेत् ||२३||
Adhikarana 12 (24) · Śloka 24
ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಯಷ್ಟಿಕಾಬ್ರಾಹ್ಮೀಕಲ್ಕಂ ವಾಽಕ್ಷಸಮಂ ಪಿಬೇತ್ |೨೪|
View original
श्वदंष्ट्रायष्टिकाब्राह्मीकल्कं वाऽक्षसमं पिबेत् |२४|
Adhikarana 13 (24) · Śloka 24
ಸಹೈಡಕಾಖ್ಯೌ ಪೇಯೌ ವಾ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಮಾರ್ಕವೌ ||೨೪||
View original
सहैडकाख्यौ पेयौ वा शोभाञ्जनकमार्कवौ ||२४||
Adhikarana 14 (25) · Śloka 25
ಕಪೋತವಙ್ಕಾಮೂಲಂ ವಾ ಪಿಬೇದಮ್ಲೈಃ ಸುರಾದಿಭಿಃ |
ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೀರಂ ವೇದನಾಭಿರುಪದ್ರುತಃ ||೨೫||
View original
कपोतवङ्कामूलं वा पिबेदम्लैः सुरादिभिः |
तत्सिद्धं वा पिबेत् क्षीरं वेदनाभिरुपद्रुतः ||२५||
Adhikarana 15 (26) · Śloka 26
ಹರೀತಕ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧಂ ವಾ ವರ್ಷಾಭೂಸಿದ್ಧಮೇವ ವಾ |೨೬|
View original
हरीतक्यादिसिद्धं वा वर्षाभूसिद्धमेव वा |२६|
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
ಸರ್ವಥೈವೋಪಯೋಜ್ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಗಣೋ ವೀರತರಾದಿಕಃ ||೨೬||
View original
सर्वथैवोपयोज्यः स्याद्गणो वीरतरादिकः ||२६||
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
ಘೃತೈಃ ಕ್ಷಾರೈಃ ಕಷಾಯೈಶ್ಚ ಕ್ಷೀರೈಃ ಸೋತ್ತರಬಸ್ತಿಭಿಃ |
ಯದಿ ನೋಪಶಮಂ ಗಚ್ಛೇಚ್ಛೇದಸ್ತತ್ರೋತ್ತರೋ ವಿಧಿಃ ||೨೭||
View original
घृतैः क्षारैः कषायैश्च क्षीरैः सोत्तरबस्तिभिः |
यदि नोपशमं गच्छेच्छेदस्तत्रोत्तरो विधिः ||२७||
Adhikarana 18 (28) · Śloka 28
ಕುಶಲಸ್ಯಾಪಿ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಯತಃ ಸಿದ್ಧಿರಿಹಾಧ್ರುವಾ |
ಉಪಕ್ರಮೋ ಜಘನ್ಯೋಽಯಮತಃ ಸಮ್ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ||೨೮||
View original
कुशलस्यापि वैद्यस्य यतः सिद्धिरिहाध्रुवा |
उपक्रमो जघन्योऽयमतः सम्परिकीर्तितः ||२८||
Adhikarana 19 (29) · Śloka 29
ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಧ್ರುವೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಸಂಶಯೋ ಭವೇತ್ |
ತಸ್ಮಾದಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಮೀಶ್ವರಂ ಸಾಧುಕಾರಿಣಾ ||೨೯||
View original
अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत् |
तस्मादापृच्छ्य कर्तव्यमीश्वरं साधुकारिणा ||२९||
Adhikarana 20 (30-36) · Śloka 36
ಅಥ ರೋಗಾನ್ವಿತಮುಪಸ್ನಿಗ್ಧಮಪಕೃಷ್ಟದೋಷಮೀಷತ್ಕರ್ಶಿತಮಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಂ ಕೃತಬಲಿಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಮಗ್ರೋಪಹರಣೀಯೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನೋಪಕಲ್ಪಿತಸಮ್ಭಾರಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ, ತತೋ ಬಲವನ್ತಮವಿಕ್ಲವಮಾಜಾನುಸಮೇ ಫಲಕೇ ಪ್ರಾಗುಪವಿಷ್ಟಾನ್ಯಪುರುಷಸ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗೇ ನಿಷಣ್ಣಪೂರ್ವಕಾಯಮುತ್ತಾನಮುನ್ನತಕಟೀಕಂ ವಸ್ತ್ರಾಧಾರಕೋಪವಿಷ್ಟಂ ಸಙ್ಕುಚಿತಜಾನುಕೂರ್ಪರಮಿತರೇಣ ಸಹಾವಬದ್ಧಂ ಸೂತ್ರೇಣ ಶಾಟಕೈರ್ವಾ, ತತಃ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತನಾಭಿಪ್ರದೇಶಸ್ಯ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಂ ವಿಮೃದ್ಯ ಮುಷ್ಟಿನಾಽವಪೀಡಯೇದಧೋನಾಭೇರ್ಯಾವದಶ್ಮರ್ಯಧಃ ಪ್ರಪನ್ನೇತಿ, ತತಃ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತೇ ಕ್ಲೃಪ್ತನಖೇ ವಾಮಹಸ್ತಪ್ರದೇಶಿನೀಮಧ್ಯಮೇ ಅಙ್ಗುಲ್ಯೌ ಪಾಯೌ ಪ್ರಣಿಧಾಯಾನುಸೇವನೀಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಯುಮೇಢ್ರಾನ್ತರಮಾನೀಯ, ನಿರ್ವ್ಯಲೀಕಮನಾಯತಮವಿಷಮಂ ಚ ಬಸ್ತಿಂ ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ, ಭೃಶಮುತ್ಪೀಡಯೇದಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಂ ಯಥಾ ಗ್ರನ್ಥಿರಿವೋನ್ನತಂ ಶಲ್ಯಂ ಭವತಿ ||೩೦||
ಸ ಚೇದ್ಗೃಹೀತಶಲ್ಯೇ ತು ವಿವೃತಾಕ್ಷೋ ವಿಚೇತನಃ |
ಹತವಲ್ಲಮ್ಬಶೀರ್ಷಶ್ಚ ನಿರ್ವಿಕಾರೋ ಮೃತೋಪಮಃ ||೩೧||
ನ ತಸ್ಯ ನಿರ್ಹರೇಚ್ಛಲ್ಯಂ ನಿರ್ಹರೇತ್ತು ಮ್ರಿಯೇತ ಸಃ |
ವಿನಾ ತ್ವೇತೇಷು ರೂಪೇಷು ನಿರ್ಹರ್ತುಂ ಪ್ರಯತೇತ ವೈ ||೩೨||
ತತಃ ಸವ್ಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸೇವನೀಂ ಯವಮಾತ್ರೇಣ ಮುಕ್ತ್ವಾಽವಚಾರಯೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಮಶ್ಮರೀಪ್ರಮಾಣಂ, ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಾ ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯಹೇತೋರಿತ್ಯೇಕೇ, ಯಥಾ ಸಾ ನ ಭಿದ್ಯತೇ ಚೂರ್ಣ್ಯತೇ ವಾ ತಥಾ ಪ್ರಯತೇತ, ಚೂರ್ಣಮಲ್ಪಮಪ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ಹಿ ಪುನಃ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮಸ್ತಾಮಗ್ರವಕ್ರೇಣಾದದೀತ; ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ಬಸ್ತಿಪಾರ್ಶ್ವಗತೋ ಗರ್ಭಾಶಯಃ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಃ, ತಸ್ಮಾತ್ತಾಸಾಮುತ್ಸಙ್ಗವಚ್ಛಸ್ತ್ರಂ ಪಾತಯೇತ್, ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ಖಲ್ವಾಸಾಂ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವೇತ್, ಪುರುಷಸ್ಯ ವಾ ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾನ್ಮೂತ್ರಕ್ಷರಣಮ್; ಅಶ್ಮರೀವ್ರಣಾದೃತೇ ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರೇಕಧಾಽಪಿ ನ ಭವತಿ, ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರಾಶ್ಮರಿಕೋ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ, ಅಶ್ಮರೀವ್ರಣನಿಮಿತ್ತಮೇಕಧಾಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರ್ಜೀವತಿ ,ಕ್ರಿಯಾಭ್ಯಾಸಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಚ್ಛೇದಾನ್ನಿಃ - ಸ್ಯನ್ದಪರಿವೃದ್ಧತ್ವಾಚ್ಚ ಶಲ್ಯಸ್ಯೇತಿ |
ಉದ್ಧೃತಶಲ್ಯಂ ತೂಷ್ಣೋದಕದ್ರೋಣ್ಯಾಮವಗಾಹ್ಯ ಸ್ವೇದಯೇತ್, ತಥಾ ಹಿ ಬಸ್ತಿರಸೃಜಾ ನ ಪೂರ್ಯತೇ; ಪೂರ್ಣೇ ವಾ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯಂ ಪುಷ್ಪನೇತ್ರೇಣ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೩೩||
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯಸ್ತು ಪುಷ್ಪನೇತ್ರೇಣ ಯೋಜಿತಃ |
ನಿರ್ಹರೇದಶ್ಮರೀಂ ತೂರ್ಣಂ ರಕ್ತಂ ಬಸ್ತಿಗತಂ ಚ ಯತ್ ||೩೪||
ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗವಿಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಚಾಸ್ಮೈ ಗುಡಸೌಹಿತ್ಯಂ ವಿತರೇತ್; ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಚೈನಂ ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತವ್ರಣಂ ಮೂತ್ರವಿಶೋಧನದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧಾಮುಷ್ಣಾಂ ಸಘೃತಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಪಾಯಯೇತೋಭಯಕಾಲಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ; ತ್ರಿರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಗುಡಪ್ರಗಾಢೇನ ಪಯಸಾ ಮೃದ್ವೋದನಮಲ್ಪಂ ಭೋಜಯೇದ್ದಶರಾತ್ರಂ (ಮೂತ್ರಾಸೃಗ್ವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ವ್ರಣಕ್ಲೇದನಾರ್ಥಂ ಚ), ದಶರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಫಲಾಮ್ಲೈರ್ಜಾಙ್ಗಲರಸೈರುಪಾಚರೇತ್; ತತೋ ದಶರಾತ್ರಂ ಚೈನಮಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ಸ್ನೇಹೇನ ದ್ರವಸ್ವೇದೇನ ವಾ; ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣ ಚಾಸ್ಯ ವ್ರಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್; ರೋಧ್ರಮಧುಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಕಲ್ಕೈರ್ವ್ರಣಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಯೇತ್; ಏತೇಷ್ವೇವ ಹರಿದ್ರಾಯುತೇಷು ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ವಿಪಕ್ವಂ ವ್ರಣಾಭ್ಯಞ್ಜನಮಿತಿ; ಸ್ತ್ಯಾನಶೋಣಿತಂ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತಿಭಿರುಪಾಚರೇತ್; ಸಪ್ತರಾತ್ರಾಚ್ಚ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಪ್ರತಿಪದ್ಯಮಾನೇ ಮೂತ್ರೇ ವ್ರಣಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ದಹೇದಗ್ನಿನಾ, ಸ್ವಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪನ್ನೇ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತ್ಯಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೈರುಪಾಚರೇನ್ಮಧುರಕಷಾಯೈರಿತಿ; ಯದೃಚ್ಛಯಾ ವಾ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪನ್ನಾಮನ್ತರಾಸಕ್ತಾಂ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಂ ಶರ್ಕರಾಂ ವಾ ಸ್ರೋತಸಾಽಪಹರೇತ್, ಏವಂ ಚಾಶಕ್ಯೇ ವಿದಾರ್ಯ ನಾಡೀಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಬಡಿಶೇನೋದ್ಧರೇತ್ |
ರೂಢವ್ರಣಶ್ಚಾಙ್ಗನಾಶ್ವನಗನಾಗರಥದ್ರುಮಾನ್ ನಾರೋಹೇತ ವರ್ಷಂ, ನಾಪ್ಸು ಪ್ಲವೇತ, ಭುಞ್ಜೀತ ವಾ ಗುರು ||೩೫||
ಮೂತ್ರವಹಶುಕ್ರವಹಮುಷ್ಕಸ್ರೋತೋಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಸೇವನೀಯೋನಿಗುದಬಸ್ತೀನಷ್ಟೌ ಪರಿಹರೇತ್ |
ತತ್ರ ಮೂತ್ರವಹಚ್ಛೇದಾನ್ಮರಣಂ ಮೂತ್ರಪೂರ್ಣಬಸ್ತೇಃ, ಶುಕ್ರವಹಚ್ಛೇದಾನ್ಮರಣಂ ಕ್ಲೈಬ್ಯಂ ವಾ, ಮುಷ್ಕಸ್ರೋತ-ಉಪಘಾತಾದ್ ಧ್ವಜಭಙ್ಗಃ, ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾನ್ಮೂತ್ರಪ್ರಕ್ಷರಣಂ, ಸೇವನೀಯೋನಿಚ್ಛೇದಾದ್ರುಜಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ, ಬಸ್ತಿಗುದವಿದ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮಿತಿ ||೩೬||
View original
अथ रोगान्वितमुपस्निग्धमपकृष्टदोषमीषत्कर्शितमभ्यक्तस्विन्नशरीरं भुक्तवन्तं कृतबलिमङ्गलस्वस्तिवाचनमग्रोपहरणीयोक्तेन विधानेनोपकल्पितसम्भारमाश्वास्य, ततो बलवन्तमविक्लवमाजानुसमे फलके प्रागुपविष्टान्यपुरुषस्योत्सङ्गे निषण्णपूर्वकायमुत्तानमुन्नतकटीकं वस्त्राधारकोपविष्टं सङ्कुचितजानुकूर्परमितरेण सहावबद्धं सूत्रेण शाटकैर्वा, ततः स्वभ्यक्तनाभिप्रदेशस्य वामपार्श्वं विमृद्य मुष्टिनाऽवपीडयेदधोनाभेर्यावदश्मर्यधः प्रपन्नेति, ततः स्नेहाभ्यक्ते क्लृप्तनखे वामहस्तप्रदेशिनीमध्यमे अङ्गुल्यौ पायौ प्रणिधायानुसेवनीमासाद्य प्रयत्नबलाभ्यां पायुमेढ्रान्तरमानीय, निर्व्यलीकमनायतमविषमं च बस्तिं सन्निवेश्य, भृशमुत्पीडयेदङ्गुलिभ्यां यथा ग्रन्थिरिवोन्नतं शल्यं भवति ||३०||
स चेद्गृहीतशल्ये तु विवृताक्षो विचेतनः |
हतवल्लम्बशीर्षश्च निर्विकारो मृतोपमः ||३१||
न तस्य निर्हरेच्छल्यं निर्हरेत्तु म्रियेत सः |
विना त्वेतेषु रूपेषु निर्हर्तुं प्रयतेत वै ||३२||
ततः सव्ये पार्श्वे सेवनीं यवमात्रेण मुक्त्वाऽवचारयेच्छस्त्रमश्मरीप्रमाणं, दक्षिणतो वा क्रियासौकर्यहेतोरित्येके, यथा सा न भिद्यते चूर्ण्यते वा तथा प्रयतेत, चूर्णमल्पमप्यवस्थितं हि पुनः परिवृद्धिमेति, तस्मात् समस्तामग्रवक्रेणाददीत; स्त्रीणां तु बस्तिपार्श्वगतो गर्भाशयः सन्निकृष्टः, तस्मात्तासामुत्सङ्गवच्छस्त्रं पातयेत्, अतोऽन्यथा खल्वासां मूत्रस्रावी व्रणो भवेत्, पुरुषस्य वा मूत्रप्रसेकक्षणनान्मूत्रक्षरणम्; अश्मरीव्रणादृते भिन्नबस्तिरेकधाऽपि न भवति, द्विधा भिन्नबस्तिराश्मरिको न सिध्यति, अश्मरीव्रणनिमित्तमेकधाभिन्नबस्तिर्जीवति ,क्रियाभ्यासाच्छास्त्रविहितच्छेदान्निः - स्यन्दपरिवृद्धत्वाच्च शल्यस्येति |
उद्धृतशल्यं तूष्णोदकद्रोण्यामवगाह्य स्वेदयेत्, तथा हि बस्तिरसृजा न पूर्यते; पूर्णे वा क्षीरवृक्षकषायं पुष्पनेत्रेण विदध्यात् ||३३||
भवति चात्र- क्षीरवृक्षकषायस्तु पुष्पनेत्रेण योजितः |
निर्हरेदश्मरीं तूर्णं रक्तं बस्तिगतं च यत् ||३४||
मूत्रमार्गविशोधनार्थं चास्मै गुडसौहित्यं वितरेत्; उद्धृत्य चैनं मधुघृताभ्यक्तव्रणं मूत्रविशोधनद्रव्यसिद्धामुष्णां सघृतां यवागूं पाययेतोभयकालं त्रिरात्रं; त्रिरात्रादूर्ध्वं गुडप्रगाढेन पयसा मृद्वोदनमल्पं भोजयेद्दशरात्रं (मूत्रासृग्विशुद्ध्यर्थं व्रणक्लेदनार्थं च), दशरात्रादूर्ध्वं फलाम्लैर्जाङ्गलरसैरुपाचरेत्; ततो दशरात्रं चैनमप्रमत्तः स्वेदयेत् स्नेहेन द्रवस्वेदेन वा; क्षीरवृक्षकषायेण चास्य व्रणं प्रक्षालयेत्; रोध्रमधुकमञ्जिष्ठाप्रपौण्डरीककल्कैर्व्रणं प्रतिग्राहयेत्; एतेष्वेव हरिद्रायुतेषु तैलं घृतं वा विपक्वं व्रणाभ्यञ्जनमिति; स्त्यानशोणितं चोत्तरबस्तिभिरुपाचरेत्; सप्तरात्राच्च स्वमार्गमप्रतिपद्यमाने मूत्रे व्रणं यथोक्तेन विधिना दहेदग्निना, स्वमार्गप्रतिपन्ने चोत्तरबस्त्यास्थापनानुवासनैरुपाचरेन्मधुरकषायैरिति; यदृच्छया वा मूत्रमार्गप्रतिपन्नामन्तरासक्तां शुक्राश्मरीं शर्करां वा स्रोतसाऽपहरेत्, एवं चाशक्ये विदार्य नाडीं शस्त्रेण बडिशेनोद्धरेत् |
रूढव्रणश्चाङ्गनाश्वनगनागरथद्रुमान् नारोहेत वर्षं, नाप्सु प्लवेत, भुञ्जीत वा गुरु ||३५||
मूत्रवहशुक्रवहमुष्कस्रोतोमूत्रप्रसेकसेवनीयोनिगुदबस्तीनष्टौ परिहरेत् |
तत्र मूत्रवहच्छेदान्मरणं मूत्रपूर्णबस्तेः, शुक्रवहच्छेदान्मरणं क्लैब्यं वा, मुष्कस्रोत-उपघाताद् ध्वजभङ्गः, मूत्रप्रसेकक्षणनान्मूत्रप्रक्षरणं, सेवनीयोनिच्छेदाद्रुजः प्रादुर्भावः, बस्तिगुदविद्धलक्षणं प्रागुक्तमिति ||३६||
Adhikarana 21 (37) · Śloka 37
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಮರ್ಮಾಣ್ಯಷ್ಟಾವಸಮ್ಬುಧ್ಯ ಸ್ರೋತೋಜಾನಿ ಶರೀರಿಣಾಮ್ |
ವ್ಯಾಪಾದಯೇದ್ಬಹೂನ್ಮರ್ತ್ಯಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಾಪಟುರ್ಭಿಷಕ್ ||೩೭||
View original
भवति चात्र- मर्माण्यष्टावसम्बुध्य स्रोतोजानि शरीरिणाम् |
व्यापादयेद्बहून्मर्त्यान् शस्त्रकर्मापटुर्भिषक् ||३७||
Adhikarana 22 (38) · Śloka 38
ಸೇವನೀ ಶುಕ್ರಹರಣೀ ಸ್ರೋತಸೀ ಫಲಯೋರ್ಗುದಮ್ |
ಮೂತ್ರಸೇಕಂ ಮೂತ್ರವಹಂ ಯೋನಿರ್ಬಸ್ತಿಸ್ತಥಾಽಷ್ಟಮಃ ||೩೮||
View original
सेवनी शुक्रहरणी स्रोतसी फलयोर्गुदम् |
मूत्रसेकं मूत्रवहं योनिर्बस्तिस्तथाऽष्टमः ||३८||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थानेऽश्मरीचिकित्सितं नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||