Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
അഥാതോऽശ്മരീചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
അശ്മരീ ദാരുണോ വ്യാധിരന്തകപ്രതിമോ മതഃ |
ഔഷധൈസ്തരുണഃ സാധ്യഃ പ്രവൃദ്ധശ്ഛേദമര്ഹതി ||൩||
തസ്യ പൂര്വേഷു രൂപേഷു സ്നേഹാദിക്രമ ഇഷ്യതേ |
തേനാസ്യാപചയം യാന്തി വ്യാധേര്മൂലാന്യശേഷതഃ ||൪||
View original
अथातोऽश्मरीचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
अश्मरी दारुणो व्याधिरन्तकप्रतिमो मतः |
औषधैस्तरुणः साध्यः प्रवृद्धश्छेदमर्हति ||३||
तस्य पूर्वेषु रूपेषु स्नेहादिक्रम इष्यते |
तेनास्यापचयं यान्ति व्याधेर्मूलान्यशेषतः ||४||
അശ്മരീത്യാദി| തരുണഃ തത്കാലോത്പന്നഃ||൧-൪||
Adhikarana 2 (5-7) · Śloka 8
പാഷാണഭേദോ വസുകോ വശിരാശ്മന്തകൌ തഥാ |
ശതാവരീ ശ്വദംഷ്ട്രാ ച ബൃഹതീ കണ്ടകാരികാ ||൫||
കപോതവങ്കാऽऽര്തഗലഃ കച്ചകോശീരകുബ്ജകാഃ |
വൃക്ഷാദനീ ഭല്ലുകശ്ച വരുണഃ ശാകജം ഫലമ് ||൬||
യവാഃ കുലത്ഥാഃ കോലാനി കതകസ്യ ഫലാനി ച |
ഊഷകാദിപ്രതീവാപമേഷാം ക്വാഥൈര്ഘൃതം കൃതമ് ||൭||
ഭിനത്തി വാതസമ്ഭൂതാമശ്മരീം ക്ഷിപ്രമേവ തു |൮|
View original
पाषाणभेदो वसुको वशिराश्मन्तकौ तथा |
शतावरी श्वदंष्ट्रा च बृहती कण्टकारिका ||५||
कपोतवङ्काऽऽर्तगलः कच्चकोशीरकुब्जकाः |
वृक्षादनी भल्लुकश्च वरुणः शाकजं फलम् ||६||
यवाः कुलत्थाः कोलानि कतकस्य फलानि च |
ऊषकादिप्रतीवापमेषां क्वाथैर्घृतं कृतम् ||७||
भिनत्ति वातसम्भूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु |८|
യേന സ്നേഹാദിക്രമേണ വ്യാധിമൂലാനി ദോഷദൂഷ്യരൂപാണ്യശേഷതഃ പ്രശമം യാന്തി തം നിര്ദിശന്നാഹ- പാഷാണേത്യാദി| വസുകോ ബകപുഷ്പമ്| വശിരോ മര്കടസഞ്ജ്ഞസ്തൃണജാതിവിശേഷഃ, സൂര്യാവര്തഭേദ ഇത്യന്യേ| അശ്മന്തകോऽമ്ലലോടഃ കോവിദാരസദൃശപത്രകഃ| കപോതവങ്കാ കടഭീസദൃശപത്രോ വിടപീ മധ്യദേശേ പ്രസിദ്ധഃ| ആര്തഗലഃ കകുഭകഃ സുഗന്ധിമൂലഃ ‘കൌഹാ’ ഇതി നാമ്രാ പൂര്വദേശേ പ്രസിദ്ധഃ, അന്യേ തു ആര്തഗലഃ ‘കുഖക’ ഇത്യാഹുഃ, ബഹിഃകേശരഃ കണ്ടകിതഫലോ വിടപ ഇത്യന്യേ| കച്ചകോ മധ്യലേഖാനിചിതഃ ഋജുകപത്ര ഈഷദ്രക്തമൂലഃ ‘കവഹക’ ഇതി മാലവകേ പ്രസിദ്ധഃ, അന്യേ തു കച്ചകസ്ഥാനേ ‘കകുഭ’ ഇതി പഠന്തി, സ ച പ്രസിദ്ധഃ| കുബ്ജഃ ഗുഞ്ജാ| വൃക്ഷാദനീ ബന്ദാകഃ| ഭല്ലുകഃ ശ്യോനാകഃ| ശാകഃ കര്കശമസൃണപൃഷ്ടോദരപത്രോ വൃക്ഷസ്തസ്യ ഫലമ്| കതകഫലമമ്ബുപ്രസാദനം ശശകശുഷ്കപുരീഷപ്രതിമമ്| ഏഷാം സാമാന്യസ്നേഹകഷായപരിഭാഷയാ കഷായഃ; ഊഷകാദീനാം സ്നേഹപാദേന കല്കഃ||൫-൭||-
Adhikarana 3 (8) · Śloka 9
ക്ഷാരാന് യവാഗൂര്യൂഷാംശ്ച കഷായാണി പയാംസി ച ||൮||
ഭോജനാനി ച കുര്വീത വര്ഗേऽസ്മിന് വാതനാശനേ |൯|
View original
क्षारान् यवागूर्यूषांश्च कषायाणि पयांसि च ||८||
भोजनानि च कुर्वीत वर्गेऽस्मिन् वातनाशने |९|
ഘൃതൌഷധവര്ഗം സങ്ക്ഷേപാര്ഥമന്യത്രാപ്യതിദിശന്നാഹ- ക്ഷാരാനിത്യാദി| ക്ഷാരാശ്ചാത്ര പാതവ്യാഃ, തേ ച ചൂര്ണത്വാത് കര്ഷമാത്രയാ സലിലേന മസ്ത്വാദിബസ്തിശോധനദ്രവ്യേണ വാ പലദ്വയചതുഷ്ടയപ്രമാണേന; ക്ഷാരോദകപക്ഷേ തു കര്ഷദ്വയം ത്രയം വാ ഷഡ്ഗുണേനാഷ്ടഗുണേന വാ ജലേന ബഹുശഃ പരിസ്രാവ്യ പൂതം പേയമ്| യവാഗ്വാദയശ്ചാത്ര പലദ്രവ്യക്വാഥേന കര്തവ്യാഃ| ഭോജനാനി ഭക്താദയഃ| ചകാരാച്ചൂര്ണാനാമപി സമുച്ചയഃ കര്തവ്യഃ| ഏവം പിത്തകഫഹരദ്രവ്യവര്ഗേऽപ്യൂഹ്യമ്| ക്ഷാരാദീനാം കല്പനാ പരിഭാഷാബലാത്; സ്വയമപ്യൂഹഃ കര്തവ്യഃ||൮||-
Adhikarana 4 (9-13) · Śloka 13
കുശഃ കാശഃ സരോ ഗുന്ദ്രാ ഇത്കടോ മോരടോऽശ്മഭിത് ||൯||
വരീ വിദാരീ വാരാഹീ ശാലിമൂലത്രികണ്ടകമ് |
ഭല്ലൂകഃ പാടലാ പാഠാ പത്തൂരോऽഥ കുരുണ്ടികാ ||൧൦||
പുനര്നവാ ശിരീഷശ്ച ക്വഥിതാസ്തേഷു സാധിതമ് |
ഘൃതം ശിലാജമധുകബീജൈരിന്ദീവരസ്യ ച ||൧൧||
ത്രപുസൈര്വാരുകാദീനാം ബീജൈശ്ചാവാപിതം ശുഭമ് |
ഭിനത്തി പിത്തസമ്ഭൂതാമശ്മരീം ക്ഷിപ്രമേവ തു ||൧൨||
ക്ഷാരാന് യവാഗൂര്യൂഷാംശ്ച കഷായാണി പയാംസി ച |
ഭോജനാനി ച കുര്വീത വര്ഗേऽസ്മിന് പിത്തനാശനേ ||൧൩||
View original
कुशः काशः सरो गुन्द्रा इत्कटो मोरटोऽश्मभित् ||९||
वरी विदारी वाराही शालिमूलत्रिकण्टकम् |
भल्लूकः पाटला पाठा पत्तूरोऽथ कुरुण्टिका ||१०||
पुनर्नवा शिरीषश्च क्वथितास्तेषु साधितम् |
घृतं शिलाजमधुकबीजैरिन्दीवरस्य च ||११||
त्रपुसैर्वारुकादीनां बीजैश्चावापितं शुभम् |
भिनत्ति पित्तसम्भूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु ||१२||
क्षारान् यवागूर्यूषांश्च कषायाणि पयांसि च |
भोजनानि च कुर्वीत वर्गेऽस्मिन् पित्तनाशने ||१३||
പിത്താശ്മരീചികിത്സാമാഹ- കുശ ഇത്യാദി| ഇത്കടഃ മഹതീ ഖഗാലീ| മോരട ഇക്ഷുമൂലമ്| പത്തൂരഃ ശരബാലികാ| കുരണ്ടികാ ശരബാലികാഭേദോ ലോഹിതപുഷ്പഃ| ശിലാജം ശിലാജതു| ഇന്ദീവരം ശരബാലികാഭേദോ ദീര്ഘപത്രോ ബഹുലപുഷ്പഃ; ജേജ്ജടസ്തു ഇന്ദീവരം നീലോത്പലം, തന്നേച്ഛതി ഗയീ||൯-൧൩||
Adhikarana 5 (14-16) · Śloka 16
ഗണോ വരുണകാദിസ്തു ഗുഗ്ഗുല്വേലാഹരേണവഃ |
കുഷ്ഠഭദ്രാദിമരിചചിത്രകൈഃ സസുരാഹ്വയൈഃ ||൧൪||
ഏതൈഃ സിദ്ധമജാസര്പിരൂഷകാദിഗണേന ച |
ഭിനത്തി കഫസമ്ഭൂതാമശ്മരീം ക്ഷിപ്രമേവ തു ||൧൫||
ക്ഷാരാന് യവാഗൂര്യൂഷാംശ്ച കഷായാണി പയാംസി ച |
ഭോജനാനി ച കുര്വീത വര്ഗേऽസ്മിന് കഫനാശനേ ||൧൬||
View original
गणो वरुणकादिस्तु गुग्गुल्वेलाहरेणवः |
कुष्ठभद्रादिमरिचचित्रकैः ससुराह्वयैः ||१४||
एतैः सिद्धमजासर्पिरूषकादिगणेन च |
भिनत्ति कफसम्भूतामश्मरीं क्षिप्रमेव तु ||१५||
क्षारान् यवागूर्यूषांश्च कषायाणि पयांसि च |
भोजनानि च कुर्वीत वर्गेऽस्मिन् कफनाशने ||१६||
കഫാശ്മരീചികിത്സാമാഹ- ഗണ ഇത്യാദി| ഭദ്രാദിര്ഭദ്രദാരുകുഷ്ഠഹരിദ്രേത്യാദിഃ| അജാസര്പിഃ കേചിന്ന പഠന്തി, തേ പ്രകരണാത് പൂര്വോദിതാത് സാമാന്യേന ഗവ്യമേവ ഘൃതം ദദതി| കഫാശ്മരീചികിത്സിതേനൈവ ശുക്രാശ്മരീചികിത്സിതമുക്തം മന്തവ്യം, തുല്യഗുണത്വാത് കഫശുക്രയോരിതി||൧൪-൧൬||
Adhikarana 6 (17) · Śloka 17
പിചുകാങ്കോലകതകശാകേന്ദീവരജൈഃ ഫലൈഃ |
ചൂര്ണിതൈഃ സഗുഡം തോയം ശര്കരാശമനം പിബേത് ||൧൭||
View original
पिचुकाङ्कोलकतकशाकेन्दीवरजैः फलैः |
चूर्णितैः सगुडं तोयं शर्कराशमनं पिबेत् ||१७||
ഇദാനീം ശര്കരാപതനായ ശമനായ വാ യോഗോപദേശഃ| പിചുകഃ കരീരഃ, തസ്യ ഫലം; ‘കാര്പാസഫലം’ ഇത്യേകേ| ഇന്ദീവരം കര്ണപൂരകാഖ്യോ മഹാപുഷ്പഃ ശരവാലികാഭേദഃ; അന്യേ നീലോത്പലമാഹുഃ, തന്നേച്ഛതി ഗയീ| അങ്കോലോങ്കോടഃ, കതകഃ പ്രാഗുക്തഃ ശാകോऽപി| ഗുഡോऽത്ര ചൂര്ണസമോ ജ്ഞേയഃ, “ചൂര്ണേ ചൂര്ണസമോ ദേയോ മോദകേ ദ്വിഗുണോ ഗുഡഃ”- ഇത്യുക്തത്വാത്| ഉഷ്ണോദകേന സഹ പാതവ്യമ്||൧൭||
Adhikarana 7 (18) · Śloka 19
ക്രൌഞ്ചോഷ്ട്രരാസഭാസ്ഥീനി ശ്വദംഷ്ട്രാ താലമൂലികാ |
അജമോദാ കദമ്ബസ്യ മൂലം നാഗരമേവ ച ||൧൮||
പീതാനി ശര്കരാം ഭിന്ദ്യുഃ സുരയോഷ്ണോദകേന വാ |൧൯|
View original
क्रौञ्चोष्ट्ररासभास्थीनि श्वदंष्ट्रा तालमूलिका |
अजमोदा कदम्बस्य मूलं नागरमेव च ||१८||
पीतानि शर्करां भिन्द्युः सुरयोष्णोदकेन वा |१९|
ക്രൌഞ്ചേത്യാദി| ക്രൌഞ്ചഃ ക്രൌഞ്ചപക്ഷീ| താലമൂലികാ മുഷലീ മൂഷകപുച്ഛാകാരശിഫാ||൧൮||-
Adhikarana 8 (19) · Śloka 20
ത്രികണ്ടകസ്യ ബീജാനാം ചൂര്ണം മാക്ഷികസംയുതമ് ||൧൯||
അവിക്ഷീരേണ സപ്താഹമശ്മരീഭേദനം പിബേത് |൨൦|
View original
त्रिकण्टकस्य बीजानां चूर्णं माक्षिकसंयुतम् ||१९||
अविक्षीरेण सप्ताहमश्मरीभेदनं पिबेत् |२०|
ത്രികണ്ടകസ്യേത്യാദി|- ത്രികണ്ടകോ ഗോക്ഷുരകഃ| അന്യേ തു ‘മര്കടകസ്യ ബീജാനാം’ ഇതി പഠന്തി, തത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ| അനേന യോഗേന ഭിദ്യതേ അശ്മരീ, ശര്കരാ തു ശാന്തിമുപൈതി||൧൯||-
Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 22
ദ്രവ്യാണാം തു ഘൃതോക്താനാം ക്ഷാരോऽവിമൂത്രഗാലിതഃ ||൨൦||
ഗ്രാമ്യസത്ത്വശകൃത്ക്ഷാരൈഃ സംയുക്തഃ സാധിതഃ ശനൈഃ |
തത്രോഷകാദിരാവാപഃ കാര്യസ്ത്രികടുകാന്വിതഃ ||൨൧||
ഏഷ ക്ഷാരോऽശ്മരീം ഗുല്മം ശര്കരാം ച ഭിനത്ത്യപി |൨൨|
View original
द्रव्याणां तु घृतोक्तानां क्षारोऽविमूत्रगालितः ||२०||
ग्राम्यसत्त्वशकृत्क्षारैः संयुक्तः साधितः शनैः |
तत्रोषकादिरावापः कार्यस्त्रिकटुकान्वितः ||२१||
एष क्षारोऽश्मरीं गुल्मं शर्करां च भिनत्त्यपि |२२|
ദ്രവ്യാണാമിത്യാദി| അവിശേഷോക്തേര്വാതാദീനാം ത്രയാണാം ദോഷാണാമപി ഗണാനാം, വര്ഗത്വാദ്യഥാലാഭേന; തിലനാലാദിദീപനേന ക്ഷാരീകൃതാനാം ഭാഗഃ| ഗ്രാമ്യാ ഗ്രാമഭവാ അശ്വാദയഃ , തേഷാം സമഭാഗപുരീഷക്ഷാരസംയുക്തഃ ഷഡ്ഗുണാവിമൂത്രഗാലിതഃ| തതസ്തസ്യ ക്ഷാരോദകസ്യ പാകസിദ്ധിസമയേ ചതുര്ഥാംശേനോഷകാദിത്രികടുകയോഃ സമഭാഗേന മിശ്രിതയോഃ പ്രക്ഷേപഃ||൨൦-൨൧||-
Adhikarana 10 (22) · Śloka 23
തിലാപാമാര്ഗകദലീപലാശയവകല്കജഃ ||൨൨||
ക്ഷാരഃ പേയോऽവിമൂത്രേണ ശര്കരാനാശനഃ പരഃ |൨൩|
View original
तिलापामार्गकदलीपलाशयवकल्कजः ||२२||
क्षारः पेयोऽविमूत्रेण शर्करानाशनः परः |२३|
തിലേത്യാദി|- തിലാദേര്കല്കജാതസ്യ പ്രത്യേകം ക്ഷാരഃ സമോऽവിമൂത്രപലദ്വയേന പേയഃ, തിലാദേഃ ക്ഷാരസ്യ കര്ഷദ്വയം ത്രയം വാऽവിമൂത്രേണഷഡ്ഗുണേന ബഹുശഃ സ്രാവിതം പൂതം വാ പേയമ്||൨൨||-
Adhikarana 11 (23) · Śloka 23
പാടലാകരവീരാണാം ക്ഷാരമേവം സമാചരേത് ||൨൩||
View original
पाटलाकरवीराणां क्षारमेवं समाचरेत् ||२३||
പാടലേത്യാദി| ഏതേ ച വാതകഫസമ്ഭൂതായാമശ്മര്യാം മധുരക്ഷീരഘൃതാശിനഃ ക്ഷാരയോഗാ യോജ്യാഃ||൨൩||
Adhikarana 12 (24) · Śloka 24
ശ്വദംഷ്ട്രായഷ്ടികാബ്രാഹ്മീകല്കം വാऽക്ഷസമം പിബേത് |൨൪|
View original
श्वदंष्ट्रायष्टिकाब्राह्मीकल्कं वाऽक्षसमं पिबेत् |२४|
ശ്വദംഷ്ട്രേത്യാദി| യഷ്ടികാ യഷ്ടിമധു| ബ്രാഹ്മീ ലവണികാ| പാനമത്ര അവിമൂത്രേണൈവ|൨൪|-
Adhikarana 13 (24) · Śloka 24
സഹൈഡകാഖ്യൌ പേയൌ വാ ശോഭാഞ്ജനകമാര്കവൌ ||൨൪||
View original
सहैडकाख्यौ पेयौ वा शोभाञ्जनकमार्कवौ ||२४||
സഹൈഡകാഖ്യാവിത്യാദി| ഏഡാഖ്യയാ സഹ ശോഭാഞ്ജനമാര്കവൌ പാതവ്യാവവിമൂത്രേണൈവ| മാര്കവോ ഭൃങ്ഗരാജഃ||൨൪||
Adhikarana 14 (25) · Śloka 25
കപോതവങ്കാമൂലം വാ പിബേദമ്ലൈഃ സുരാദിഭിഃ |
തത്സിദ്ധം വാ പിബേത് ക്ഷീരം വേദനാഭിരുപദ്രുതഃ ||൨൫||
View original
कपोतवङ्कामूलं वा पिबेदम्लैः सुरादिभिः |
तत्सिद्धं वा पिबेत् क्षीरं वेदनाभिरुपद्रुतः ||२५||
കപോതേത്യാദി| കപോതവങ്കാ പ്രസിദ്ധൈവ| അമ്ലൈഃ കാഞ്ജികാദിഭിഃ| സുരാദിഭിഃ സുരാസൌവീരകമൈരേയകമേദകൈഃ| തദിത്യാദി| തത്സിദ്ധം കപോതവങ്കാസിദ്ധം, ‘ദ്രവ്യാദഷ്ടഗുണം ക്ഷീരം’ ഇത്യാദിന്യായേന||൨൫||
Adhikarana 15 (26) · Śloka 26
ഹരീതക്യാദിസിദ്ധം വാ വര്ഷാഭൂസിദ്ധമേവ വാ |൨൬|
View original
हरीतक्यादिसिद्धं वा वर्षाभूसिद्धमेव वा |२६|
ഹരീതകീത്യാദി| ഹരീതക്യാദിഃ ത്രിഫലാ, തത്സിദ്ധം ക്ഷീരം പിത്തജാശ്മരീവേദനാഭിരുപദ്രുതഃ, വാതകഫജാശ്മരീവേദനാഭിദ്രുതസ്തു പുനര്നവാമൂലസിദ്ധം പയഃ പിബേത്|൨൬|-
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
സര്വഥൈവോപയോജ്യഃ സ്യാദ്ഗണോ വീരതരാദികഃ ||൨൬||
View original
सर्वथैवोपयोज्यः स्याद्गणो वीरतरादिकः ||२६||
അനുക്തമപി ഘൃതാദി വിശിഷ്ടദ്രവ്യഗണൈര്നിര്ദിശന്നാഹ- സര്വഥേത്യാദി| സര്വഥാ സര്വൈഃ പ്രകാരൈഃ ഘൃതക്ഷീരകഷായയവാഗൂഭോജനസാധനഭേദേന തഥാऽവഗാഹസ്വേദാദിഭിഃ||൨൬||
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
ഘൃതൈഃ ക്ഷാരൈഃ കഷായൈശ്ച ക്ഷീരൈഃ സോത്തരബസ്തിഭിഃ |
യദി നോപശമം ഗച്ഛേച്ഛേദസ്തത്രോത്തരോ വിധിഃ ||൨൭||
View original
घृतैः क्षारैः कषायैश्च क्षीरैः सोत्तरबस्तिभिः |
यदि नोपशमं गच्छेच्छेदस्तत्रोत्तरो विधिः ||२७||
ഉപക്രമാസിദ്ധൌ ച്ഛേദവിധിമാഹ- ഘൃതൈരിത്യാദി| ഉത്തരബസ്തിരത്ര അശ്മരീഹരദ്രവ്യസിദ്ധോ നൈരുഹികഃ സ്നൈഹികശ്ച| ഉത്തരോ വിധിശ്ഛേദഃ||൨൭||
Adhikarana 18 (28) · Śloka 28
കുശലസ്യാപി വൈദ്യസ്യ യതഃ സിദ്ധിരിഹാധ്രുവാ |
ഉപക്രമോ ജഘന്യോऽയമതഃ സമ്പരികീര്തിതഃ ||൨൮||
View original
कुशलस्यापि वैद्यस्य यतः सिद्धिरिहाध्रुवा |
उपक्रमो जघन्योऽयमतः सम्परिकीर्तितः ||२८||
അധ്രുവാ അനിശ്ചിതാ| അന്യേ തു നിശ്ചിതസ്യാപി വൈദ്യസ്യേതി പഠന്തി, നിശ്ചിതം ശാസ്ത്രനിശ്ചിതം കര്മ കരോതീതി നിശ്ചിതോ നിശ്ചിതകര്മകൃത്||൨൮||
Adhikarana 19 (29) · Śloka 29
അക്രിയായാം ധ്രുവോ മൃത്യുഃ ക്രിയായാം സംശയോ ഭവേത് |
തസ്മാദാപൃച്ഛ്യ കര്തവ്യമീശ്വരം സാധുകാരിണാ ||൨൯||
View original
अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत् |
तस्मादापृच्छ्य कर्तव्यमीश्वरं साधुकारिणा ||२९||
നനു മര്മോപഘാതേനാതിദുഃഖകാരണം മരണം വാ, തത് കിമര്ഥം ക്രിയത ഇത്യാഹ- അക്രിയായാമിത്യാദി| അന്യഥാ തസ്മിന്നപൃഷ്ടേ കര്മണ്യാതുരസ്യ മൃത്യൌ ദണ്ഡം കുര്യാത്||൨൯||
Adhikarana 20 (30-36) · Śloka 36
അഥ രോഗാന്വിതമുപസ്നിഗ്ധമപകൃഷ്ടദോഷമീഷത്കര്ശിതമഭ്യക്തസ്വിന്നശരീരം ഭുക്തവന്തം കൃതബലിമങ്ഗലസ്വസ്തിവാചനമഗ്രോപഹരണീയോക്തേന വിധാനേനോപകല്പിതസമ്ഭാരമാശ്വാസ്യ, തതോ ബലവന്തമവിക്ലവമാജാനുസമേ ഫലകേ പ്രാഗുപവിഷ്ടാന്യപുരുഷസ്യോത്സങ്ഗേ നിഷണ്ണപൂര്വകായമുത്താനമുന്നതകടീകം വസ്ത്രാധാരകോപവിഷ്ടം സങ്കുചിതജാനുകൂര്പരമിതരേണ സഹാവബദ്ധം സൂത്രേണ ശാടകൈര്വാ, തതഃ സ്വഭ്യക്തനാഭിപ്രദേശസ്യ വാമപാര്ശ്വം വിമൃദ്യ മുഷ്ടിനാऽവപീഡയേദധോനാഭേര്യാവദശ്മര്യധഃ പ്രപന്നേതി, തതഃ സ്നേഹാഭ്യക്തേ ക്ലൃപ്തനഖേ വാമഹസ്തപ്രദേശിനീമധ്യമേ അങ്ഗുല്യൌ പായൌ പ്രണിധായാനുസേവനീമാസാദ്യ പ്രയത്നബലാഭ്യാം പായുമേഢ്രാന്തരമാനീയ, നിര്വ്യലീകമനായതമവിഷമം ച ബസ്തിം സന്നിവേശ്യ, ഭൃശമുത്പീഡയേദങ്ഗുലിഭ്യാം യഥാ ഗ്രന്ഥിരിവോന്നതം ശല്യം ഭവതി ||൩൦||
സ ചേദ്ഗൃഹീതശല്യേ തു വിവൃതാക്ഷോ വിചേതനഃ |
ഹതവല്ലമ്ബശീര്ഷശ്ച നിര്വികാരോ മൃതോപമഃ ||൩൧||
ന തസ്യ നിര്ഹരേച്ഛല്യം നിര്ഹരേത്തു മ്രിയേത സഃ |
വിനാ ത്വേതേഷു രൂപേഷു നിര്ഹര്തും പ്രയതേത വൈ ||൩൨||
തതഃ സവ്യേ പാര്ശ്വേ സേവനീം യവമാത്രേണ മുക്ത്വാऽവചാരയേച്ഛസ്ത്രമശ്മരീപ്രമാണം, ദക്ഷിണതോ വാ ക്രിയാസൌകര്യഹേതോരിത്യേകേ, യഥാ സാ ന ഭിദ്യതേ ചൂര്ണ്യതേ വാ തഥാ പ്രയതേത, ചൂര്ണമല്പമപ്യവസ്ഥിതം ഹി പുനഃ പരിവൃദ്ധിമേതി, തസ്മാത് സമസ്താമഗ്രവക്രേണാദദീത; സ്ത്രീണാം തു ബസ്തിപാര്ശ്വഗതോ ഗര്ഭാശയഃ സന്നികൃഷ്ടഃ, തസ്മാത്താസാമുത്സങ്ഗവച്ഛസ്ത്രം പാതയേത്, അതോऽന്യഥാ ഖല്വാസാം മൂത്രസ്രാവീ വ്രണോ ഭവേത്, പുരുഷസ്യ വാ മൂത്രപ്രസേകക്ഷണനാന്മൂത്രക്ഷരണമ്; അശ്മരീവ്രണാദൃതേ ഭിന്നബസ്തിരേകധാऽപി ന ഭവതി, ദ്വിധാ ഭിന്നബസ്തിരാശ്മരികോ ന സിധ്യതി, അശ്മരീവ്രണനിമിത്തമേകധാഭിന്നബസ്തിര്ജീവതി ,ക്രിയാഭ്യാസാച്ഛാസ്ത്രവിഹിതച്ഛേദാന്നിഃ - സ്യന്ദപരിവൃദ്ധത്വാച്ച ശല്യസ്യേതി |
ഉദ്ധൃതശല്യം തൂഷ്ണോദകദ്രോണ്യാമവഗാഹ്യ സ്വേദയേത്, തഥാ ഹി ബസ്തിരസൃജാ ന പൂര്യതേ; പൂര്ണേ വാ ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായം പുഷ്പനേത്രേണ വിദധ്യാത് ||൩൩||
ഭവതി ചാത്ര- ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായസ്തു പുഷ്പനേത്രേണ യോജിതഃ |
നിര്ഹരേദശ്മരീം തൂര്ണം രക്തം ബസ്തിഗതം ച യത് ||൩൪||
മൂത്രമാര്ഗവിശോധനാര്ഥം ചാസ്മൈ ഗുഡസൌഹിത്യം വിതരേത്; ഉദ്ധൃത്യ ചൈനം മധുഘൃതാഭ്യക്തവ്രണം മൂത്രവിശോധനദ്രവ്യസിദ്ധാമുഷ്ണാം സഘൃതാം യവാഗൂം പായയേതോഭയകാലം ത്രിരാത്രം; ത്രിരാത്രാദൂര്ധ്വം ഗുഡപ്രഗാഢേന പയസാ മൃദ്വോദനമല്പം ഭോജയേദ്ദശരാത്രം (മൂത്രാസൃഗ്വിശുദ്ധ്യര്ഥം വ്രണക്ലേദനാര്ഥം ച), ദശരാത്രാദൂര്ധ്വം ഫലാമ്ലൈര്ജാങ്ഗലരസൈരുപാചരേത്; തതോ ദശരാത്രം ചൈനമപ്രമത്തഃ സ്വേദയേത് സ്നേഹേന ദ്രവസ്വേദേന വാ; ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായേണ ചാസ്യ വ്രണം പ്രക്ഷാലയേത്; രോധ്രമധുകമഞ്ജിഷ്ഠാപ്രപൌണ്ഡരീകകല്കൈര്വ്രണം പ്രതിഗ്രാഹയേത്; ഏതേഷ്വേവ ഹരിദ്രായുതേഷു തൈലം ഘൃതം വാ വിപക്വം വ്രണാഭ്യഞ്ജനമിതി; സ്ത്യാനശോണിതം ചോത്തരബസ്തിഭിരുപാചരേത്; സപ്തരാത്രാച്ച സ്വമാര്ഗമപ്രതിപദ്യമാനേ മൂത്രേ വ്രണം യഥോക്തേന വിധിനാ ദഹേദഗ്നിനാ, സ്വമാര്ഗപ്രതിപന്നേ ചോത്തരബസ്ത്യാസ്ഥാപനാനുവാസനൈരുപാചരേന്മധുരകഷായൈരിതി; യദൃച്ഛയാ വാ മൂത്രമാര്ഗപ്രതിപന്നാമന്തരാസക്താം ശുക്രാശ്മരീം ശര്കരാം വാ സ്രോതസാऽപഹരേത്, ഏവം ചാശക്യേ വിദാര്യ നാഡീം ശസ്ത്രേണ ബഡിശേനോദ്ധരേത് |
രൂഢവ്രണശ്ചാങ്ഗനാശ്വനഗനാഗരഥദ്രുമാന് നാരോഹേത വര്ഷം, നാപ്സു പ്ലവേത, ഭുഞ്ജീത വാ ഗുരു ||൩൫||
മൂത്രവഹശുക്രവഹമുഷ്കസ്രോതോമൂത്രപ്രസേകസേവനീയോനിഗുദബസ്തീനഷ്ടൌ പരിഹരേത് |
തത്ര മൂത്രവഹച്ഛേദാന്മരണം മൂത്രപൂര്ണബസ്തേഃ, ശുക്രവഹച്ഛേദാന്മരണം ക്ലൈബ്യം വാ, മുഷ്കസ്രോത-ഉപഘാതാദ് ധ്വജഭങ്ഗഃ, മൂത്രപ്രസേകക്ഷണനാന്മൂത്രപ്രക്ഷരണം, സേവനീയോനിച്ഛേദാദ്രുജഃ പ്രാദുര്ഭാവഃ, ബസ്തിഗുദവിദ്ധലക്ഷണം പ്രാഗുക്തമിതി ||൩൬||
View original
अथ रोगान्वितमुपस्निग्धमपकृष्टदोषमीषत्कर्शितमभ्यक्तस्विन्नशरीरं भुक्तवन्तं कृतबलिमङ्गलस्वस्तिवाचनमग्रोपहरणीयोक्तेन विधानेनोपकल्पितसम्भारमाश्वास्य, ततो बलवन्तमविक्लवमाजानुसमे फलके प्रागुपविष्टान्यपुरुषस्योत्सङ्गे निषण्णपूर्वकायमुत्तानमुन्नतकटीकं वस्त्राधारकोपविष्टं सङ्कुचितजानुकूर्परमितरेण सहावबद्धं सूत्रेण शाटकैर्वा, ततः स्वभ्यक्तनाभिप्रदेशस्य वामपार्श्वं विमृद्य मुष्टिनाऽवपीडयेदधोनाभेर्यावदश्मर्यधः प्रपन्नेति, ततः स्नेहाभ्यक्ते क्लृप्तनखे वामहस्तप्रदेशिनीमध्यमे अङ्गुल्यौ पायौ प्रणिधायानुसेवनीमासाद्य प्रयत्नबलाभ्यां पायुमेढ्रान्तरमानीय, निर्व्यलीकमनायतमविषमं च बस्तिं सन्निवेश्य, भृशमुत्पीडयेदङ्गुलिभ्यां यथा ग्रन्थिरिवोन्नतं शल्यं भवति ||३०||
स चेद्गृहीतशल्ये तु विवृताक्षो विचेतनः |
हतवल्लम्बशीर्षश्च निर्विकारो मृतोपमः ||३१||
न तस्य निर्हरेच्छल्यं निर्हरेत्तु म्रियेत सः |
विना त्वेतेषु रूपेषु निर्हर्तुं प्रयतेत वै ||३२||
ततः सव्ये पार्श्वे सेवनीं यवमात्रेण मुक्त्वाऽवचारयेच्छस्त्रमश्मरीप्रमाणं, दक्षिणतो वा क्रियासौकर्यहेतोरित्येके, यथा सा न भिद्यते चूर्ण्यते वा तथा प्रयतेत, चूर्णमल्पमप्यवस्थितं हि पुनः परिवृद्धिमेति, तस्मात् समस्तामग्रवक्रेणाददीत; स्त्रीणां तु बस्तिपार्श्वगतो गर्भाशयः सन्निकृष्टः, तस्मात्तासामुत्सङ्गवच्छस्त्रं पातयेत्, अतोऽन्यथा खल्वासां मूत्रस्रावी व्रणो भवेत्, पुरुषस्य वा मूत्रप्रसेकक्षणनान्मूत्रक्षरणम्; अश्मरीव्रणादृते भिन्नबस्तिरेकधाऽपि न भवति, द्विधा भिन्नबस्तिराश्मरिको न सिध्यति, अश्मरीव्रणनिमित्तमेकधाभिन्नबस्तिर्जीवति ,क्रियाभ्यासाच्छास्त्रविहितच्छेदान्निः - स्यन्दपरिवृद्धत्वाच्च शल्यस्येति |
उद्धृतशल्यं तूष्णोदकद्रोण्यामवगाह्य स्वेदयेत्, तथा हि बस्तिरसृजा न पूर्यते; पूर्णे वा क्षीरवृक्षकषायं पुष्पनेत्रेण विदध्यात् ||३३||
भवति चात्र- क्षीरवृक्षकषायस्तु पुष्पनेत्रेण योजितः |
निर्हरेदश्मरीं तूर्णं रक्तं बस्तिगतं च यत् ||३४||
मूत्रमार्गविशोधनार्थं चास्मै गुडसौहित्यं वितरेत्; उद्धृत्य चैनं मधुघृताभ्यक्तव्रणं मूत्रविशोधनद्रव्यसिद्धामुष्णां सघृतां यवागूं पाययेतोभयकालं त्रिरात्रं; त्रिरात्रादूर्ध्वं गुडप्रगाढेन पयसा मृद्वोदनमल्पं भोजयेद्दशरात्रं (मूत्रासृग्विशुद्ध्यर्थं व्रणक्लेदनार्थं च), दशरात्रादूर्ध्वं फलाम्लैर्जाङ्गलरसैरुपाचरेत्; ततो दशरात्रं चैनमप्रमत्तः स्वेदयेत् स्नेहेन द्रवस्वेदेन वा; क्षीरवृक्षकषायेण चास्य व्रणं प्रक्षालयेत्; रोध्रमधुकमञ्जिष्ठाप्रपौण्डरीककल्कैर्व्रणं प्रतिग्राहयेत्; एतेष्वेव हरिद्रायुतेषु तैलं घृतं वा विपक्वं व्रणाभ्यञ्जनमिति; स्त्यानशोणितं चोत्तरबस्तिभिरुपाचरेत्; सप्तरात्राच्च स्वमार्गमप्रतिपद्यमाने मूत्रे व्रणं यथोक्तेन विधिना दहेदग्निना, स्वमार्गप्रतिपन्ने चोत्तरबस्त्यास्थापनानुवासनैरुपाचरेन्मधुरकषायैरिति; यदृच्छया वा मूत्रमार्गप्रतिपन्नामन्तरासक्तां शुक्राश्मरीं शर्करां वा स्रोतसाऽपहरेत्, एवं चाशक्ये विदार्य नाडीं शस्त्रेण बडिशेनोद्धरेत् |
रूढव्रणश्चाङ्गनाश्वनगनागरथद्रुमान् नारोहेत वर्षं, नाप्सु प्लवेत, भुञ्जीत वा गुरु ||३५||
मूत्रवहशुक्रवहमुष्कस्रोतोमूत्रप्रसेकसेवनीयोनिगुदबस्तीनष्टौ परिहरेत् |
तत्र मूत्रवहच्छेदान्मरणं मूत्रपूर्णबस्तेः, शुक्रवहच्छेदान्मरणं क्लैब्यं वा, मुष्कस्रोत-उपघाताद् ध्वजभङ्गः, मूत्रप्रसेकक्षणनान्मूत्रप्रक्षरणं, सेवनीयोनिच्छेदाद्रुजः प्रादुर्भावः, बस्तिगुदविद्धलक्षणं प्रागुक्तमिति ||३६||
തമേവോത്തരം ഛേദം പൂര്വകര്മോത്തരകര്മഭ്യാം നിര്ദിശന്നാഹ- അഥേത്യാദി| അഥശബ്ദോऽയം മങ്ഗലാര്ഥേ ഛേദക്രിയായാമ്| അപകൃഷ്ടദോഷമ് ഊര്ധ്വാധോദോഷനിര്ഹരണേന| ഈഷത്കര്ശിതമിതി അതികര്ശനേന കര്മാക്ഷമതാ, അകര്ശനേനോപചിതാനല്പബസ്തികായത്വാദശ്മര്യാ അപ്രാപ്തിരിതി| അഗ്രോപഹരണീയോക്തേനേത്യാദി യന്ത്രശസ്ത്രക്ഷാരശലാകാദിവിധിനാ| ‘അഥാരോഗ്യാര്ഥിനം’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി| തത ഇത്യാദി| ബലവന്തമിതി അപകൃഷ്ടദോഷം വിശുദ്ധമന്നസംസര്ജനേന സഞ്ജനിതബലമ്| ഇതരേണ പുരുഷേണ സഹ| തത ഇത്യാദി| അധഃപ്രപന്നാ അധോഗതാ| പായൌ ഗുദേ| പ്രണിധായ പ്രക്ഷിപ്യ| നിര്വ്യലീകം ത്വക്സങ്കോചരഹിതമ്| അവിഷമം നിമ്നോന്നതത്വരഹിതമ്| അനായതമ് അദീര്ഘമ്| സന്നിവേശ്യ സംസ്ഥാപ്യ| ഗൃഹീതേऽശ്മരീശല്യേ യാദൃശസ്യ മരണഭയാന്നാഹരണീയം താദൃശം ദര്ശയന്നാഹ- സ ചേദിത്യാദി| വിവൃത്താക്ഷഃ സ്തബ്ധാക്ഷഃ| നിര്വികാരോ നിര്വ്യാപാരഃ| ക ഇവ? മൃത ഇവേത്യര്ഥഃ; അന്യേ ‘നിര്വ്യാപാര’ ഇതി പഠന്തി; നിര്വ്യാപാരോ നിരീഹഃ; ‘നിര്വിഹാര’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി; തത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ| വിനേത്യാദി| പ്രയതേത പ്രയത്നം കുര്വീത| അഗ്രവക്രേണ ആഹരണയന്ത്രേണാതീക്ഷ്ണമുഖേന| സ്ത്രീണാം പുനര്ബസ്തിപ്രത്യാസന്നമധികമാശയാന്തരമസ്തി, അതഃ സാമാന്യഹരണേ ദോഷമഭിവീക്ഷ്യ ഛേദവിശേഷം നിര്ദിശന്നാഹ- സ്ത്രീണാമിത്യാദി| ഉത്സങ്ഗവദിതി ഊര്ധ്വം സങ്ഗഃ സ യസ്യാസ്തീതി തദുത്സങ്ഗവത് ഉത്താനമിത്യര്ഥഃ| അന്യഥേതി യദാऽവഗാഢഃ ശസ്ത്രപാതഃ സ്യാത്തദാ ബഹിര്ഗതം ത്വങ്മാംസം ഭിത്വാ ബസ്തിത്വചാ സഹ ഭഗവസ്തുബസ്തിപാര്ശ്വാശ്രയസ്യ ഗര്ഭാശയസ്യാപി ത്വചോ ഭേദഃ സ്യാത്; തതസ്താസാം ഭഗാന്തര്ഗതോ മൂത്രസ്രാവീ വ്രണഃ സ്യാദിത്യര്ഥഃ| തഥാച വൈതരണഃ- “ഭഗസ്യാധഃ സ്ത്രിയാ ബസ്തിരൂര്ധ്വം ഗര്ഭാശയഃ സ്ഥിതഃ| ഗര്ഭാശയശ്ച ബസ്തിശ്ച മഹാസ്രോതഃ- സമാശ്രിതൌ|| ബസ്തിഭാഗം സമുന്നമ്യ അവനമ്യാശ്മരീം ബുധഃ| സ്ഫിഗഗ്രേ ഭേദനം താസാം ഹിതമന്യത്ര ദോഷകൃത്”- ഇതി| ഇദാനീമുഭയോരപി സ്ത്രീപുംസയോരപരപ്രകാരേണ സാമാന്യം മൂത്രസ്രാവിണം വ്രണം നിര്ദിശന്നാഹ- പുരുഷസ്യേത്യാദി| പുരുഷസ്യ വേതി വാശബ്ദശ്ചാര്ഥേ, തേന സ്ത്രിയാഃ പുരുഷസ്യ ചേത്യര്ഥഃ| മൂത്രപ്രസേകസ്രോതസീ സ്ത്രീപുംസയോഃ, അഭേദേനോക്തത്വാത്| മൂത്രപ്രസേകോ നാമ മൂത്രം യേന ബസ്തിമുഖാശ്രയേണ സ്രോതസാ ക്ഷരതി, തസ്യ ഛേദനാദിത്യര്ഥഃ| ഇദാനീമശ്മരീനിമിത്തമേവൈകധാ ഭിന്നബസ്തിര്ജീവതി ന പുനരന്യോऽപി ഭിന്നബസ്തിരിതി ദര്ശയന്നാഹ- അശ്മരീത്യാദി| ദ്വിധാഭിന്നബസ്തിരാശ്മരീകോ ന സിധ്യതി; അശ്മരീവ്രണം വിനാ ഏകധാऽപി ഭിന്നബസ്തിര്ന ഭവതി ന ജീവതീത്യര്ഥഃ, അശാസ്ത്രവിഹിതച്ഛേദനത്വേന നിഃസൃതനിഃശേഷമൂത്രത്വാത്| അശ്മരീനിമിത്താഘാതേന പുനരേകധാ ഭിന്നബസ്തേര്ജീവിതേ ഹേതും നിര്ദിശന്നാഹ- അശ്മരീവ്രണേത്യാദി| ക്രിയാണാമുഷ്ണോദകസ്വേദക്ഷീരവൃക്ഷകഷായയോജനാദീനാമഭ്യസനം ക്രിയാഭ്യാസസ്തസ്മാത്| അശ്മരീപ്രമാണമുഖമാത്രഃ സേബനീസവ്യപാര്ശ്വഗഃ ശാസ്ത്രാവിഹിതച്ഛേദസ്തസ്മാത് | നിഃസ്യന്ദോ മൂത്രം തേന പരിവൃദ്ധം ശല്യം തസ്മാദിത്യര്ഥഃ| ഏതദുക്തം ഭവതി- യേന നിഃസ്യന്ദേന മൂത്രേണ വൃദ്ധേന സതാ ശല്യം പരിവൃദ്ധം തസ്യ ശല്യാപഹരണേऽപി നിഃശേഷാപരിസ്രുതത്വാദ്ഭിന്നബസ്തിര്ജീവതി| ഗയീ തു ‘ശല്യസ്യ’ ഇതി പദം പരിത്യജ്യ ‘നിഃസ്യന്ദപരിവൃദ്ധത്വാത്’ ഇത്യേവം പഠതി വ്യാഖ്യാനയതി ച- നിഃസ്യന്ദസ്യ മൂത്രസ്യ പരിവൃദ്ധത്വേന, അത ഏവ മൂത്രവൃദ്ധികരയവാഗൂഗുഡക്ഷീരാദിസൌഹിത്യവിധാനം; ശാസ്ത്രാവിഹിതാതിക്രമച്ഛേദേ തു മൂത്രനിഃശേഷക്ഷരണാന്മരണമിതി| ഉദ്ധൃതേത്യാദി| പുഷ്പനേത്രേണ ഉത്തരബസ്തിനാ| ഭവതീത്യാദി| ഗുഡസൌഹിത്യം ഗുഡവാസിതം ഭക്തം ദദ്യാദിത്യര്ഥഃ| ഉദ്ധൃത്യേത്യാദി| ഉദ്ധൃത്യ ചൈനമിതി ‘ഉഷ്ണോദകദ്രോണ്യാ’ ഇതി ശേഷഃ| മധുഘൃതാഭ്യങ്ഗോ വ്രണസ്യ രോപണാര്ഥമ്| മൂത്രവിശോധനദ്രവ്യാണി തൃണപഞ്ചമൂലീഗോക്ഷുരകകൂഷ്മാണ്ഡകപാഷാണഭേദപ്രഭൃതീനി| ഉഭയകാലം സായം പ്രാതരിത്യര്ഥഃ| അപ്രമത്തഃ സാവധാനഃ| ക്ഷീരവൃക്ഷാ വടോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷഗര്ദഭാണ്ഡാഃ| രോധ്രേത്യാദി| പ്രതിഗ്രാഹയേത് ലേപയേദിത്യര്ഥഃ| ഏതേഷ്വേവ അനന്തരോദ്ദിഷ്ടേഷു രോധ്രാദിഷു ഹരിദ്രായുതേഷു| സ്ത്യാനേത്യാദി|- സംഹതശോണിതേ തു പ്രാഗുക്തദ്രവ്യകഷായവിധാനേനോത്തരബസ്തിരിതി രക്തവിലായനേനാപകര്ഷണാദിത്യര്ഥഃ| സപ്തരാത്രാദിത്യാദി| സ്വമാര്ഗമപ്രതിപന്നേ മൂത്രേ ഇത്യര്ഥഃ| മധുരാണി കാകോല്യാദീനി, കഷായാണി ക്ഷീരവൃക്ഷാദീനി, തൈഃ; അന്യേ മധുരാണാം കഷായൈരിത്യാഹുഃ, അനുബന്ധപരിഹാരാര്ഥം വായോരനുലോമനായ ചേതി| കഥമപി മൂത്രപഥാഗതാശ്മരീനിര്ഹരണം നിര്ദിശന്നാഹ- യദൃച്ഛയേത്യാദി| സ്രോതസാ മൂത്രപഥേന| തഥാऽപ്യാഹര്തുമശക്യത്വേ മേഢ്രമപി വിദാര്യാപകര്ഷയേത്| രൂഢേത്യാദി| അല്പക്ഷണനാത് ക്ലൈബ്യമ് (സര്വദാ ലിങ്ഗപാതേനാവസ്ഥാനമ് )| ക്ഷണനാത് ഛേദനാത്| മൂത്രക്ഷരണം മൂത്രസ്രവണമ് | പ്രാഗുക്തമിതി പ്രത്യേകമര്മനിര്ദേശേ||൩൦-൩൬||
Adhikarana 21 (37) · Śloka 37
ഭവതി ചാത്ര- മര്മാണ്യഷ്ടാവസമ്ബുധ്യ സ്രോതോജാനി ശരീരിണാമ് |
വ്യാപാദയേദ്ബഹൂന്മര്ത്യാന് ശസ്ത്രകര്മാപടുര്ഭിഷക് ||൩൭||
View original
भवति चात्र- मर्माण्यष्टावसम्बुध्य स्रोतोजानि शरीरिणाम् |
व्यापादयेद्बहून्मर्त्यान् शस्त्रकर्मापटुर्भिषक् ||३७||
അതഃ പരം സങ്ഗ്രഹശ്ലോകമാഹ- ഭവത ഇത്യാദി||൩൭||
Adhikarana 22 (38) · Śloka 38
സേവനീ ശുക്രഹരണീ സ്രോതസീ ഫലയോര്ഗുദമ് |
മൂത്രസേകം മൂത്രവഹം യോനിര്ബസ്തിസ്തഥാऽഷ്ടമഃ ||൩൮||
View original
सेवनी शुक्रहरणी स्रोतसी फलयोर्गुदम् |
मूत्रसेकं मूत्रवहं योनिर्बस्तिस्तथाऽष्टमः ||३८||
താന്യേവ മര്മാണീ സുഖാവബോധാര്ഥം ശ്ലോകേന നിര്ദിശന്നാഹ- സേവനീത്യാദി| തസ്മാത് പരിഹൃത്യൈതാനി ദൃഷ്ടകര്മാ കൃതയോഗ്യോ ഭിഷക് കര്മ കുര്യാത്, ഏവം സാധു ഭവതി||൩൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേऽശ്മരീചികിത്സിതം നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ ||൭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थानेऽश्मरीचिकित्सितं नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||