7. aśmarīcikitsitam

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4

അഥാതോऽശ്മരീചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨|| അശ്മരീ ദാരുണോ വ്യാധിരന്തകപ്രതിമോ മതഃ | ഔഷധൈസ്തരുണഃ സാധ്യഃ പ്രവൃദ്ധശ്ഛേദമര്ഹതി ||൩|| തസ്യ പൂര്വേഷു രൂപേഷു സ്നേഹാദിക്രമ ഇഷ്യതേ | തേനാസ്യാപചയം യാന്തി വ്യാധേര്മൂലാന്യശേഷതഃ ||൪||

Adhikarana 2 (5-7) · Śloka 8

പാഷാണഭേദോ വസുകോ വശിരാശ്മന്തകൌ തഥാ | ശതാവരീ ശ്വദംഷ്ട്രാ ച ബൃഹതീ കണ്ടകാരികാ ||൫|| കപോതവങ്കാऽऽര്തഗലഃ കച്ചകോശീരകുബ്ജകാഃ | വൃക്ഷാദനീ ഭല്ലുകശ്ച വരുണഃ ശാകജം ഫലമ് ||൬|| യവാഃ കുലത്ഥാഃ കോലാനി കതകസ്യ ഫലാനി ച | ഊഷകാദിപ്രതീവാപമേഷാം ക്വാഥൈര്ഘൃതം കൃതമ് ||൭|| ഭിനത്തി വാതസമ്ഭൂതാമശ്മരീം ക്ഷിപ്രമേവ തു |൮|

Adhikarana 3 (8) · Śloka 9

ക്ഷാരാന് യവാഗൂര്യൂഷാംശ്ച കഷായാണി പയാംസി ച ||൮|| ഭോജനാനി ച കുര്വീത വര്ഗേऽസ്മിന് വാതനാശനേ |൯|

Adhikarana 4 (9-13) · Śloka 13

കുശഃ കാശഃ സരോ ഗുന്ദ്രാ ഇത്കടോ മോരടോऽശ്മഭിത് ||൯|| വരീ വിദാരീ വാരാഹീ ശാലിമൂലത്രികണ്ടകമ് | ഭല്ലൂകഃ പാടലാ പാഠാ പത്തൂരോऽഥ കുരുണ്ടികാ ||൧൦|| പുനര്നവാ ശിരീഷശ്ച ക്വഥിതാസ്തേഷു സാധിതമ് | ഘൃതം ശിലാജമധുകബീജൈരിന്ദീവരസ്യ ച ||൧൧|| ത്രപുസൈര്വാരുകാദീനാം ബീജൈശ്ചാവാപിതം ശുഭമ് | ഭിനത്തി പിത്തസമ്ഭൂതാമശ്മരീം ക്ഷിപ്രമേവ തു ||൧൨|| ക്ഷാരാന് യവാഗൂര്യൂഷാംശ്ച കഷായാണി പയാംസി ച | ഭോജനാനി ച കുര്വീത വര്ഗേऽസ്മിന് പിത്തനാശനേ ||൧൩||

Adhikarana 5 (14-16) · Śloka 16

ഗണോ വരുണകാദിസ്തു ഗുഗ്ഗുല്വേലാഹരേണവഃ | കുഷ്ഠഭദ്രാദിമരിചചിത്രകൈഃ സസുരാഹ്വയൈഃ ||൧൪|| ഏതൈഃ സിദ്ധമജാസര്പിരൂഷകാദിഗണേന ച | ഭിനത്തി കഫസമ്ഭൂതാമശ്മരീം ക്ഷിപ്രമേവ തു ||൧൫|| ക്ഷാരാന് യവാഗൂര്യൂഷാംശ്ച കഷായാണി പയാംസി ച | ഭോജനാനി ച കുര്വീത വര്ഗേऽസ്മിന് കഫനാശനേ ||൧൬||

Adhikarana 6 (17) · Śloka 17

പിചുകാങ്കോലകതകശാകേന്ദീവരജൈഃ ഫലൈഃ | ചൂര്ണിതൈഃ സഗുഡം തോയം ശര്കരാശമനം പിബേത് ||൧൭||

Adhikarana 7 (18) · Śloka 19

ക്രൌഞ്ചോഷ്ട്രരാസഭാസ്ഥീനി ശ്വദംഷ്ട്രാ താലമൂലികാ | അജമോദാ കദമ്ബസ്യ മൂലം നാഗരമേവ ച ||൧൮|| പീതാനി ശര്കരാം ഭിന്ദ്യുഃ സുരയോഷ്ണോദകേന വാ |൧൯|

Adhikarana 8 (19) · Śloka 20

ത്രികണ്ടകസ്യ ബീജാനാം ചൂര്ണം മാക്ഷികസംയുതമ് ||൧൯|| അവിക്ഷീരേണ സപ്താഹമശ്മരീഭേദനം പിബേത് |൨൦|

Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 22

ദ്രവ്യാണാം തു ഘൃതോക്താനാം ക്ഷാരോऽവിമൂത്രഗാലിതഃ ||൨൦|| ഗ്രാമ്യസത്ത്വശകൃത്ക്ഷാരൈഃ സംയുക്തഃ സാധിതഃ ശനൈഃ | തത്രോഷകാദിരാവാപഃ കാര്യസ്ത്രികടുകാന്വിതഃ ||൨൧|| ഏഷ ക്ഷാരോऽശ്മരീം ഗുല്മം ശര്കരാം ച ഭിനത്ത്യപി |൨൨|

Adhikarana 10 (22) · Śloka 23

തിലാപാമാര്ഗകദലീപലാശയവകല്കജഃ ||൨൨|| ക്ഷാരഃ പേയോऽവിമൂത്രേണ ശര്കരാനാശനഃ പരഃ |൨൩|

Adhikarana 11 (23) · Śloka 23

പാടലാകരവീരാണാം ക്ഷാരമേവം സമാചരേത് ||൨൩||

Adhikarana 12 (24) · Śloka 24

ശ്വദംഷ്ട്രായഷ്ടികാബ്രാഹ്മീകല്കം വാऽക്ഷസമം പിബേത് |൨൪|

Adhikarana 13 (24) · Śloka 24

സഹൈഡകാഖ്യൌ പേയൌ വാ ശോഭാഞ്ജനകമാര്കവൌ ||൨൪||

Adhikarana 14 (25) · Śloka 25

കപോതവങ്കാമൂലം വാ പിബേദമ്ലൈഃ സുരാദിഭിഃ | തത്സിദ്ധം വാ പിബേത് ക്ഷീരം വേദനാഭിരുപദ്രുതഃ ||൨൫||

Adhikarana 15 (26) · Śloka 26

ഹരീതക്യാദിസിദ്ധം വാ വര്ഷാഭൂസിദ്ധമേവ വാ |൨൬|

Adhikarana 16 (26) · Śloka 26

സര്വഥൈവോപയോജ്യഃ സ്യാദ്ഗണോ വീരതരാദികഃ ||൨൬||

Adhikarana 17 (27) · Śloka 27

ഘൃതൈഃ ക്ഷാരൈഃ കഷായൈശ്ച ക്ഷീരൈഃ സോത്തരബസ്തിഭിഃ | യദി നോപശമം ഗച്ഛേച്ഛേദസ്തത്രോത്തരോ വിധിഃ ||൨൭||

Adhikarana 18 (28) · Śloka 28

കുശലസ്യാപി വൈദ്യസ്യ യതഃ സിദ്ധിരിഹാധ്രുവാ | ഉപക്രമോ ജഘന്യോऽയമതഃ സമ്പരികീര്തിതഃ ||൨൮||

Adhikarana 19 (29) · Śloka 29

അക്രിയായാം ധ്രുവോ മൃത്യുഃ ക്രിയായാം സംശയോ ഭവേത് | തസ്മാദാപൃച്ഛ്യ കര്തവ്യമീശ്വരം സാധുകാരിണാ ||൨൯||

Adhikarana 20 (30-36) · Śloka 36

അഥ രോഗാന്വിതമുപസ്നിഗ്ധമപകൃഷ്ടദോഷമീഷത്കര്ശിതമഭ്യക്തസ്വിന്നശരീരം ഭുക്തവന്തം കൃതബലിമങ്ഗലസ്വസ്തിവാചനമഗ്രോപഹരണീയോക്തേന വിധാനേനോപകല്പിതസമ്ഭാരമാശ്വാസ്യ, തതോ ബലവന്തമവിക്ലവമാജാനുസമേ ഫലകേ പ്രാഗുപവിഷ്ടാന്യപുരുഷസ്യോത്സങ്ഗേ നിഷണ്ണപൂര്വകായമുത്താനമുന്നതകടീകം വസ്ത്രാധാരകോപവിഷ്ടം സങ്കുചിതജാനുകൂര്പരമിതരേണ സഹാവബദ്ധം സൂത്രേണ ശാടകൈര്വാ, തതഃ സ്വഭ്യക്തനാഭിപ്രദേശസ്യ വാമപാര്ശ്വം വിമൃദ്യ മുഷ്ടിനാऽവപീഡയേദധോനാഭേര്യാവദശ്മര്യധഃ പ്രപന്നേതി, തതഃ സ്നേഹാഭ്യക്തേ ക്ലൃപ്തനഖേ വാമഹസ്തപ്രദേശിനീമധ്യമേ അങ്ഗുല്യൌ പായൌ പ്രണിധായാനുസേവനീമാസാദ്യ പ്രയത്നബലാഭ്യാം പായുമേഢ്രാന്തരമാനീയ, നിര്വ്യലീകമനായതമവിഷമം ച ബസ്തിം സന്നിവേശ്യ, ഭൃശമുത്പീഡയേദങ്ഗുലിഭ്യാം യഥാ ഗ്രന്ഥിരിവോന്നതം ശല്യം ഭവതി ||൩൦|| സ ചേദ്ഗൃഹീതശല്യേ തു വിവൃതാക്ഷോ വിചേതനഃ | ഹതവല്ലമ്ബശീര്ഷശ്ച നിര്വികാരോ മൃതോപമഃ ||൩൧|| ന തസ്യ നിര്ഹരേച്ഛല്യം നിര്ഹരേത്തു മ്രിയേത സഃ | വിനാ ത്വേതേഷു രൂപേഷു നിര്ഹര്തും പ്രയതേത വൈ ||൩൨|| തതഃ സവ്യേ പാര്ശ്വേ സേവനീം യവമാത്രേണ മുക്ത്വാऽവചാരയേച്ഛസ്ത്രമശ്മരീപ്രമാണം, ദക്ഷിണതോ വാ ക്രിയാസൌകര്യഹേതോരിത്യേകേ, യഥാ സാ ന ഭിദ്യതേ ചൂര്ണ്യതേ വാ തഥാ പ്രയതേത, ചൂര്ണമല്പമപ്യവസ്ഥിതം ഹി പുനഃ പരിവൃദ്ധിമേതി, തസ്മാത് സമസ്താമഗ്രവക്രേണാദദീത; സ്ത്രീണാം തു ബസ്തിപാര്ശ്വഗതോ ഗര്ഭാശയഃ സന്നികൃഷ്ടഃ, തസ്മാത്താസാമുത്സങ്ഗവച്ഛസ്ത്രം പാതയേത്, അതോऽന്യഥാ ഖല്വാസാം മൂത്രസ്രാവീ വ്രണോ ഭവേത്, പുരുഷസ്യ വാ മൂത്രപ്രസേകക്ഷണനാന്മൂത്രക്ഷരണമ്; അശ്മരീവ്രണാദൃതേ ഭിന്നബസ്തിരേകധാऽപി ന ഭവതി, ദ്വിധാ ഭിന്നബസ്തിരാശ്മരികോ ന സിധ്യതി, അശ്മരീവ്രണനിമിത്തമേകധാഭിന്നബസ്തിര്ജീവതി ,ക്രിയാഭ്യാസാച്ഛാസ്ത്രവിഹിതച്ഛേദാന്നിഃ - സ്യന്ദപരിവൃദ്ധത്വാച്ച ശല്യസ്യേതി | ഉദ്ധൃതശല്യം തൂഷ്ണോദകദ്രോണ്യാമവഗാഹ്യ സ്വേദയേത്, തഥാ ഹി ബസ്തിരസൃജാ ന പൂര്യതേ; പൂര്ണേ വാ ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായം പുഷ്പനേത്രേണ വിദധ്യാത് ||൩൩|| ഭവതി ചാത്ര- ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായസ്തു പുഷ്പനേത്രേണ യോജിതഃ | നിര്ഹരേദശ്മരീം തൂര്ണം രക്തം ബസ്തിഗതം ച യത് ||൩൪|| മൂത്രമാര്ഗവിശോധനാര്ഥം ചാസ്മൈ ഗുഡസൌഹിത്യം വിതരേത്; ഉദ്ധൃത്യ ചൈനം മധുഘൃതാഭ്യക്തവ്രണം മൂത്രവിശോധനദ്രവ്യസിദ്ധാമുഷ്ണാം സഘൃതാം യവാഗൂം പായയേതോഭയകാലം ത്രിരാത്രം; ത്രിരാത്രാദൂര്ധ്വം ഗുഡപ്രഗാഢേന പയസാ മൃദ്വോദനമല്പം ഭോജയേദ്ദശരാത്രം (മൂത്രാസൃഗ്വിശുദ്ധ്യര്ഥം വ്രണക്ലേദനാര്ഥം ച), ദശരാത്രാദൂര്ധ്വം ഫലാമ്ലൈര്ജാങ്ഗലരസൈരുപാചരേത്; തതോ ദശരാത്രം ചൈനമപ്രമത്തഃ സ്വേദയേത് സ്നേഹേന ദ്രവസ്വേദേന വാ; ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായേണ ചാസ്യ വ്രണം പ്രക്ഷാലയേത്; രോധ്രമധുകമഞ്ജിഷ്ഠാപ്രപൌണ്ഡരീകകല്കൈര്വ്രണം പ്രതിഗ്രാഹയേത്; ഏതേഷ്വേവ ഹരിദ്രായുതേഷു തൈലം ഘൃതം വാ വിപക്വം വ്രണാഭ്യഞ്ജനമിതി; സ്ത്യാനശോണിതം ചോത്തരബസ്തിഭിരുപാചരേത്; സപ്തരാത്രാച്ച സ്വമാര്ഗമപ്രതിപദ്യമാനേ മൂത്രേ വ്രണം യഥോക്തേന വിധിനാ ദഹേദഗ്നിനാ, സ്വമാര്ഗപ്രതിപന്നേ ചോത്തരബസ്ത്യാസ്ഥാപനാനുവാസനൈരുപാചരേന്മധുരകഷായൈരിതി; യദൃച്ഛയാ വാ മൂത്രമാര്ഗപ്രതിപന്നാമന്തരാസക്താം ശുക്രാശ്മരീം ശര്കരാം വാ സ്രോതസാऽപഹരേത്, ഏവം ചാശക്യേ വിദാര്യ നാഡീം ശസ്ത്രേണ ബഡിശേനോദ്ധരേത് | രൂഢവ്രണശ്ചാങ്ഗനാശ്വനഗനാഗരഥദ്രുമാന് നാരോഹേത വര്ഷം, നാപ്സു പ്ലവേത, ഭുഞ്ജീത വാ ഗുരു ||൩൫|| മൂത്രവഹശുക്രവഹമുഷ്കസ്രോതോമൂത്രപ്രസേകസേവനീയോനിഗുദബസ്തീനഷ്ടൌ പരിഹരേത് | തത്ര മൂത്രവഹച്ഛേദാന്മരണം മൂത്രപൂര്ണബസ്തേഃ, ശുക്രവഹച്ഛേദാന്മരണം ക്ലൈബ്യം വാ, മുഷ്കസ്രോത-ഉപഘാതാദ് ധ്വജഭങ്ഗഃ, മൂത്രപ്രസേകക്ഷണനാന്മൂത്രപ്രക്ഷരണം, സേവനീയോനിച്ഛേദാദ്രുജഃ പ്രാദുര്ഭാവഃ, ബസ്തിഗുദവിദ്ധലക്ഷണം പ്രാഗുക്തമിതി ||൩൬||

Adhikarana 21 (37) · Śloka 37

ഭവതി ചാത്ര- മര്മാണ്യഷ്ടാവസമ്ബുധ്യ സ്രോതോജാനി ശരീരിണാമ് | വ്യാപാദയേദ്ബഹൂന്മര്ത്യാന് ശസ്ത്രകര്മാപടുര്ഭിഷക് ||൩൭||

Adhikarana 22 (38) · Śloka 38

സേവനീ ശുക്രഹരണീ സ്രോതസീ ഫലയോര്ഗുദമ് | മൂത്രസേകം മൂത്രവഹം യോനിര്ബസ്തിസ്തഥാऽഷ്ടമഃ ||൩൮||

Adhikarana puShpikA · Śloka 7

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേऽശ്മരീചികിത്സിതം നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ ||൭||