8. bhagandaracikitsitam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

ಅಥಾತೋ ಭಗನ್ದರಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಪಞ್ಚ ಭಗನ್ದರಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ , ತೇಷ್ವಸಾಧ್ಯಃ ಶಮ್ಬೂಕಾವರ್ತಃ ಶಲ್ಯನಿಮಿತ್ತಶ್ಚ; ಶೇಷಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ ||೩||

ನಿದಾನೇಽಪಿ ಭಗನ್ದರಾಣಾಂ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇ ಪುನರಿಹ ಚಿಕಿತ್ಸಿತವಿಧಾನಾಯಾನುಕಥನಂ ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರತ್ವಾದಿತಿ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್||೧-೩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

ತತ್ರ ಭಗನ್ದರಪಿಡಕೋಪದ್ರುತಮಾತುರಮಪತರ್ಪಣಾದಿವಿರೇಚನಾನ್ತೇನೈಕಾದಶವಿಧೇನೋಪಕ್ರಮೇಣೋಪಕ್ರಮೇತಾಪಕ್ವಪಿಡಕಂ, ಪಕ್ವೇಷು ಚೋಪಸ್ನಿಗ್ಧಮವಗಾಹಸ್ವಿನ್ನಂ ಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯಾರ್ಶಸಮಿವ ಯನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ, ಭಗನ್ದರಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪರಾಚೀನಮವಾಚೀನಂ ವಾ, ತತಃ ಪ್ರಣಿಧಾಯೈಷಣೀಮುನ್ನಮ್ಯ ಸಾಶಯಮುದ್ಧರೇಚ್ಛಸ್ತ್ರೇಣ; ಅನ್ತರ್ಮುಖೇ ಚೈವಂ ಸಮ್ಯಗ್ಯನ್ತ್ರಂ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಪ್ರವಾಹಮಾಣಸ್ಯ ಭಗನ್ದರಮುಖಮಾಸಾದ್ಯೈಷಣೀಂ ದತ್ತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರಂ ಪಾತಯೇತ್; ಆಸಾದ್ಯ ವಾಽಗ್ನಿಂ ಕ್ಷಾರಂ ಚೇತಿ; ಏತತ್ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸರ್ವೇಷು ||೪||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಪತರ್ಪಣಾದಿವಿರೇಚನಾನ್ತ ಉಪಕ್ರಮೋ ದ್ವಿವ್ರಣೀಯಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಃ| ಪಕ್ವೇಷು ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಭಿನ್ನೇಷು ಚೇತಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ತತ್ರ ಬಹಿರ್ಮುಖಂ ಪರಾಚೀನಮ್, ಅನ್ತರ್ಮುಖಮವಾಚೀನಮ್| ಏಷಣೀ ಲೋಹಾದಿಶಲಾಕಾ| ತತ್ರಾನ್ತರ್ಮುಖಮವಾಚೀನಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ, ತತ್ರ ವಿಶೇಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅನ್ತರ್ಮುಖೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವೇಷ್ವಗ್ನಿಕ್ಷಾರಾವಾಸಾದ್ಯೈವ||೪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

ವಿಶೇಷತಸ್ತು- ನಾಡ್ಯನ್ತರೇ ವ್ರಣಾನ್ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ತು ಶತಪೋನಕೇ | ತತಸ್ತೇಷೂಪರೂಢೇಷು ಶೇಷಾ ನಾಡೀರುಪಾಚರೇತ್ ||೫||

ನಾಡ್ಯನ್ತರೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಾಡೀನಾಂ ಪೂರ್ಯಮಾಣಾನಾಂ ನಿಕಟಸ್ಥಾನಾಂ ತ್ರಿಚತುರಾಣಾಮನ್ತರಂ ಮಧ್ಯಂ ನಾಡ್ಯನ್ತರಂ, ತಸ್ಮಿನ್ ವ್ರಣಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಭಿಷಕ್ ಸುಶಿಕ್ಷಿತೋ ವೈದ್ಯಃ||೫||

Adhikarana 4 (6-8) · Śloka 9

ಗತಯೋಽನ್ಯೋನ್ಯಸಮ್ಬದ್ಧಾ ಬಾಹ್ಯಾಶ್ಛೇದ್ಯಾಸ್ತ್ವನೇಕಧಾ | ನಾಡೀರನಭಿಸಮ್ಬದ್ಧಾ ಯಶ್ಛಿನತ್ತ್ಯೇಕಧಾ ಭಿಷಕ್ ||೬|| ಸ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿವೃತಂ ಜನ್ತೋರ್ವ್ರಣಂ ಗುದವಿದಾರಣಮ್ | ತಸ್ಯ ತದ್ವಿವೃತಂ ಮಾರ್ಗಂ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮನುಗಚ್ಛತಿ ||೭|| ಆಟೋಪಂ ಗುದಶೂಲಂ ಚ ಕರೋತಿ ಪವನೋ ಭೃಶಮ್ | ತತ್ರಾಧಿಗತತನ್ತ್ರೋಽಪಿ ಭಿಷಙ್ಮುಹ್ಯೇದಸಂಶಯಮ್ ||೮|| ತಸ್ಮಾನ್ನ ವಿವೃತಃ ಕಾರ್ಯೋ ವ್ರಣಸ್ತು ಶತಪೋನಕೇ |೯|

ಯದಿ ನಾಡೀಷ್ವನಿಶ್ಚಿತನಿಕಟಾಸು ಛೇದಃ ಕ್ರಿಯತೇ ತದಾ ಕೋ ದೋಷಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಗತಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನೇಕಧಾ ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಟೋಪಮ್ ಆಧ್ಮಾನಮ್| ವಿವೃತೋ ವ್ಯಾತ್ತಮುಖಃ||೬-೮||-

Adhikarana 5 (9-11) · Śloka 11

ವ್ಯಾಧೌ ತತ್ರ ಬಹುಚ್ಛಿದ್ರೇ ಭಿಷಜಾ ವೈ ವಿಜಾನತಾ ||೯|| ಅರ್ಧಲಾಙ್ಗಲಕಶ್ಛೇದಃ ಕಾರ್ಯೋ ಲಾಙ್ಗಲಕೋಽಪಿ ವಾ | ಸರ್ವತೋಭದ್ರಕೋ ವಾಽಪಿ ಕಾರ್ಯೋ ಗೋತೀರ್ಥಕೋಽಪಿ ವಾ ||೧೦|| ಸರ್ವತಃ ಸ್ರಾವಮಾರ್ಗಾಂಸ್ತು ದಹೇದ್ವೈದ್ಯಸ್ತಥಾಽಗ್ನಿನಾ | ಸುಕುಮಾರಸ್ಯ ಭೀರೋರ್ಹಿ ದುಷ್ಕರಃ ಶತಪೋನಕಃ ||೧೧||

ವ್ಯಾಧಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಲಾಙ್ಗಲಂ ಹಲಮುಚ್ಯತೇ, ಅರ್ಧಲಾಙ್ಗಲ ಇವ ಅರ್ಧಲಾಙ್ಗಲಕಃ| ಸರ್ವತೋಭದ್ರಸ್ತ್ವಾಸನವಿಶೇಷಃ ಪರ್ಯಙ್ಕಿಕಾಕಾರೋ ಮಣ್ಡಲಾಙ್ಕುಶಸದೃಶೋ ವಾ| ಗೋತೀರ್ಥಕೋ ಗಚ್ಛತೋ ಗೋಮೂತ್ರಗತಿಸದೃಶಃ; ಅಥವಾ ಗೋತೀರ್ಥ ಗೋಯೋನಿರುಚ್ಯತೇ, ತದಾಕಾರೋ ಗೋತೀರ್ಥಕಃ; ಅಥವಾ ಗೋತೀರ್ಥಂ ನಿಪಾನಂ ಯೇನ ಗಾವಃ ಪಿಬನ್ತಿ, ತತ್ಖುರಾಙ್ಕಿತವಚ್ಛೇದವಿಶೇಷಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ; ತಥಾಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಮ್- “ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಾಭ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಛೇದೋ ಲಾಙ್ಗಲಕೋ ಮತಃ| ಹ್ರಸ್ವಮೇಕತರಂ ಯಚ್ಚ ಸೋಽರ್ಧಲಾಙ್ಗಲಕಃ ಸ್ಮೃತಃ|| ಸೇವನೀಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ತು ಚತುರ್ಧಾ ದಾರಿತೇ ಗುದೇ| ಸರ್ವತೋಭದ್ರಕಂ ಛೇದಮಾಹುಶ್ಛೇದವಿದೋ ಜನಾಃ|| ಪಾರ್ಶ್ವಾಗತೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಛೇದೋ ಗೋತೀರ್ಥಕೋ ಭವೇತ್”- ಇತಿ| ಛಿನ್ನೇ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸರ್ವತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ನಿನೇತಿ ನಾತ್ರಾವಧಾರಣಂ, ತೇನ ಕ್ಷಾರೇಣಾಪಿ| ದುಷ್ಕರ ಇತಿ ನಾಡೀನಾಮನೇಕತ್ವಾತ್||೯-೧೧||

Adhikarana 6 (12-19) · Śloka 20

ರುಜಾಸ್ರಾವಾಪಹಂ ತತ್ರ ಸ್ವೇದಮಾಶು ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ | ಸ್ವೇದದ್ರವ್ಯೈರ್ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟೈಃ ಕೃಶರಾಪಾಯಸಾದಿಭಿಃ ||೧೨|| ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಲಾವಾದ್ಯೈರ್ವಾಽಪಿ ವಿಷ್ಕಿರೈಃ | ವೃಕ್ಷಾದನೀಮಥೈರಣ್ಡಂ ಬಿಲ್ವಾದಿಂ ಚ ಗಣಂ ತಥಾ ||೧೩|| ಕಷಾಯಂ ಸುಕೃತಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ನೇಹಕುಮ್ಭೇ ನಿಷೇಚಯೇತ್ | ನಾಡೀಸ್ವೇದೇನ ತೇನಾಸ್ಯ ತಂ ವ್ರಣಂ ಸ್ವೇದಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೧೪|| ತಿಲೈರಣ್ಡಾತಸೀಮಾಷಯವಗೋಧೂಮಸರ್ಷಪಾನ್ | ಲವಣಾನ್ಯಮ್ಲವರ್ಗಂ ಚ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮೇವೋಪಸಾಧಯೇತ್ ||೧೫|| ಆತುರಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್ತೇನ ತಥಾ ಸಿಧ್ಯತಿ ಕುರ್ವತಃ | ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚ ಪಾಯಯೇದೇನಂ ಕುಷ್ಠಂ ಚ ಲವಣಾನಿ ಚ ||೧೬|| ವಚಾಹಿಙ್ಗ್ವಜಮೋದಂ ಚ ಸಮಭಾಗಾನಿ ಸರ್ಪಿಷಾ | ಮಾರ್ದ್ವೀಕೇನಾಥವಾಽಮ್ಲೇನ ಸುರಾಸೌವೀರಕೇಣ ವಾ ||೧೭|| ತತೋ ಮಧುಕತೈಲೇನ ತಸ್ಯ ಸಿಞ್ಚೇದ್ಭಿಷಗ್ವ್ರಣಮ್ | ಪರಿಷಿಞ್ಚೇದ್ಗುದಂ ಚಾಸ್ಯ ತೈಲೈರ್ವಾತರುಜಾಪಹೈಃ ||೧೮|| ವಿಧಿನಾಽನೇನ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಧಿಗಚ್ಛತಿ | ಅನ್ಯೇ ಚೋಪದ್ರವಾಸ್ತೀವ್ರಾಃ ಸಿಧ್ಯನ್ತ್ಯತ್ರ ನ ಸಂಶಯಃ ||೧೯|| ಶತಪೋನಕ ಆಖ್ಯಾತ... |೨೦|

ತತ್ರ ಕೃತಕರ್ಮಣಿ ರುಜೋಪಶಮಾರ್ಥಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ರುಜಾಸ್ರಾವೇತ್ಯಾದಿ| ತಿಲತಣ್ಡುಲಮಾಷೈರ್ಯವಾಗೂಃ ಕೃತಾ ಕೃಶರಾ, ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾಃ ಪಾಯಸಃ| ಗಯೀ ತು ‘ರುಜಾಸ್ರಾವಾಪಹಂ ತತ್ರ’ ಇತ್ಯತ್ರ “ತತ್ರ ಧೀರೋ ವಿಧಾನಜ್ಞ” ಇತಿ ಪಠತಿ| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಬನ್ದಾಕಃ, ವೃಕ್ಷಕಲಮ್ಬಿಕಾಮಪರೇ| ಬಿಲ್ವಾದಿಶ್ಚ ಗಣೋ ಬೃಹತ್ಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಅಮ್ಲವರ್ಗೋ ರಸವಿಜ್ಞಾನೀಯೋಕ್ತಃ| ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯಾನನ್ತರಂ ಪಾನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸ್ವಿನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮಾರ್ದ್ವೀಕೇನ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮದ್ಯೇನ| ಅಮ್ಲೇನ ಕಾಞ್ಜಿಕೇನ| ಸೌವೀರಕೇಣ ಕಾಞ್ಜಿಕಭೇದೇನ| ಅನೇನ ಪಾನೇನ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾಣಿ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮನುಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ದೀಪ್ತೋ ಭವತಿ| ತತೋ ಮನ್ದೇ ಪಿತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ವಾತೇ ಚ ಪ್ರಬಲೇ ಸ್ನೇಹಪರಿಷೇಕಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ವಾಥಕಲ್ಕವಿಧಿನಾ ಮಧುಕತೈಲಂ ಸಾಧ್ಯಮ್| ವಾತರುಜಾಪಹೈರ್ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿರ್ದಿಷ್ಟೈಃ| ಅನ್ಯೇ ಚೋಪದ್ರವಾ ಆಧ್ಮಾನಗುದಭ್ರಂಶಾದಯಃ||೧೨-೧೯||-

Adhikarana 7 (20-22) · Śloka 23

...ಉಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವೇ ಕ್ರಿಯಾಂ ಶೃಣು | ಅಥೋಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಮೇಷಿತ್ವಾ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಕ್ಷಾರಂ ನಿಪಾತಯೇತ್ ||೨೦|| ಪೂತಿಮಾಂಸವ್ಯಪೋಹಾರ್ಥಮಗ್ನಿರತ್ರ ನ ಪೂಜಿತಃ | ಅಥೈನಂ ಘೃತಸಂಸೃಷ್ಟೈಸ್ತಿಲೈಃ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ ||೨೧|| ಬನ್ಧಂ ತತೋಽನುಕುರ್ವೀತ ಪರಿಷೇಕಂ ತು ಸರ್ಪಿಷಾ | ತೃತೀಯೇ ದಿವಸೇ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಶೋಧಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೨೨|| ತತಃ ಶುದ್ಧಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಚ ರೋಪಯೇತ್ತು ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ |೨೩|

ಉಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವೇ ಪಿತ್ತಭಗನ್ದರೇ ಕ್ರಿಯಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವೇ ಪೂತಿಮಾಂಸಾಪಕರ್ಷಣಾಯ ಕ್ಷಾರಕರ್ಮ| ಗಯೀ ತು ‘ಏಷ್ಯೋಷ್ಟ್ರಗ್ರೀವಮಾತ್ರತ್ವೇ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಕ್ಷಾರಂ ನಿಪಾತಯೇತ್’ ಇತಿ ಪಠತಿ| ಬನ್ಧೋಽತ್ರ ಚರ್ಮಣಾಽನ್ತಶ್ಛಿದ್ರೇಣ ಗೋಫಣಕಃ| ಸರ್ಪಿಷಾ ಘೃತೇನ ಪರಿಷೇಕಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಶೋಧನಂ ಪಿತ್ತಾಪಹರದ್ರವ್ಯಕೃತಮ್| ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಕ್ರಮಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ರೋಪಣಾವಸ್ಥಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ರೋಪಯೇತ್ ಪಿತ್ತವ್ರಣರೋಪಣೈರೇವ| ಅಸ್ಯ ಚೈಕನಾಡೀತ್ವಾಚ್ಛೇದವಿಶೇಷಾನಭಿಧಾನಮ್||೨೦-೨೨||-

Adhikarana 8 (23-27) · Śloka 28

ಉತ್ಕೃತ್ಯಾಸ್ರಾವಮಾರ್ಗಂಸ್ತು ಪರಿಸ್ರಾವಿಣಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೨೩|| ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ ಸ್ರಾವಗತಿಂ ದಹೇದ್ಧುತವಹೇನ ವಾ | ಸುಖೋಷ್ಣೇನಾಣುತೈಲೇನ ಸೇಚಯೇದ್ಗುದಮಣ್ಡಲಮ್ ||೨೪|| ಉಪನಾಹಾಃ ಪ್ರದೇಹಾಶ್ಚ ಮೂತ್ರಕ್ಷಾರಸಮನ್ವಿತಾಃ | ವಾಮನೀಯೌಷಧೈಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ಪರಿಷೇಕಾಶ್ಚ ಮಾತ್ರಯಾ ||೨೫|| ಮೃದುಭೂತಂ ವಿದಿತ್ವೈನಮಲ್ಪಸ್ರಾವರುಗನ್ವಿತಮ್ | ಗತಿಮನ್ವಿಷ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ ಖರ್ಜೂರಪತ್ರಕಮ್ ||೨೬|| ಚನ್ದ್ರಾರ್ಧಂ ಚನ್ದ್ರಚಕ್ರಂ ಚ ಸೂಚೀಮುಖಮವಾಙ್ಮುಖಮ್ | ಛಿತ್ತ್ವಾಽಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್ ಸಮ್ಯಗೇವಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ ಪುನಃ ||೨೭|| ತತಃ ಸಂಶೋಧನೈರೇವ ಮೃದುಪೂರ್ವೈರ್ವಿಶೋಧಯೇತ್ |೨೮|

ಕಫಜಸ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವಿಣಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಉತ್ಕೃತ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿತಃ ಸರ್ವತಃ ಸ್ರೋತುಂ ಶೀಲಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಪರಿಸ್ರಾವೀ ಸರ್ವತಃ ಸ್ರಾವಮುಖಃ| ಅತ ಏವ ‘ಸ್ರಾವಮಾರ್ಗಾನ್’ ಇತಿ ಬಹುವಚನಮ್| ಏತೇನ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಡ್ಯಾಃ ಪರಿತಃ ಸ್ಥಿತಾನ್ಯಾಸ್ರಾವಮುಖಾನಿ ಶಸ್ತ್ರೇಣೋತ್ಕೃತ್ಯ ಕ್ಷಾರೇಣಾಗ್ನಿನಾ ವಾ ದಹೇತ್, ನತು ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಡೀಂ ಪ್ರಾಗೇವೋತ್ಕೃತ್ಯ ಕ್ಷಾರೇಣಾಗ್ನಿನಾ ವಾ ದಹೇತ್, ತಥಾ ಚಾಸ್ರಾವಮುಖಾನಾಂ ತಥೈವಾವಸ್ಥಾನಾತ್; ಮುಖೇಷು ಪುನಃ ಪ್ರಥಮಂ ದಗ್ಧೇಷು ಸ್ರಾವೇ ಚ ಬಲೀಯಸಿ ಮನ್ದತಾಮಾಪನ್ನೇ ನಾಡೀಂ ಪುನರ್ಮಧ್ಯಮಾಮನ್ವಿಷ್ಯ ಛಿನ್ದ್ಯಾದಿತ್ಯೇತದರ್ಥಮೇವಾಗ್ರೇ ಛೇದಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಅಣುತೈಲೇನ ಸೇಚನಂ ಶಸ್ತ್ರರುಜಾಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಮ್, ಅಣುತೈಲಂ ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯುತ್ಪಾದಿತಮ್| ಉಪನಾಹೋ ಬನ್ಧನಮ್| ಪ್ರದೇಹಾಃ ಪ್ರಲೇಪಾಃ| ಮೂತ್ರಂ ಗೋಮೂತ್ರಮ್| ವಾಮನೀಯಂ ಮದನಫಲಾದಿ| ಮಾತ್ರಯಾ ಅಲ್ಪಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಗತಿಮಿತಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾಂ ಪ್ರಧಾನಾಮಾಸ್ರಾವಗತಿಂ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್| ಪ್ರಾಗುತ್ಕೃತ್ಯೇತ್ಯನೇನೈವ ಛೇದನಮಭಿಹಿತಂ, ತಸ್ಯ ಬಹ್ವಾಸ್ರಾವೇ ಮುಖ್ಯವಿಷಯತ್ವಾದ್ವಿಶೇಷಮಾಹ- ಖರ್ಜೂರಪತ್ರಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಖರ್ಜೂರಪತ್ರಮಿವ ಖರ್ಜೂರಪತ್ರಕಂ, ತಚ್ಚ ಮಧ್ಯನಾಡೀಚ್ಛೇದಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯಸ್ಥಾನಾಂ ಮುಖಾನಾಂ ತಿರ್ಯಕ್ಚ್ಛೇದೇನ ಪಙ್ಕ್ತಿದ್ವಯೇನ ಭವತಿ| ಮಧ್ಯವಕ್ರನಾಡ್ಯನುಲೋಮಚ್ಛೇದಸ್ಯಾರ್ಧಚನ್ದ್ರತುಲ್ಯತ್ವಾದರ್ಧಚನ್ದ್ರಃ| ಮಧ್ಯರೂಢವ್ರಣಪದಸ್ಯೈಕಮೂಲಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯಗತನಾಡೀದ್ವಯೇನೈಕಮುಖೇನ ಬಹಿರ್ಮುಖೇನ ಚನ್ದ್ರಮಣ್ಡಲತುಲ್ಯತ್ವಾಚ್ಛೇದಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರಮಧ್ಯತನೀಯಸ್ಯಾಭಗ್ನಕೂಲಯೋರ್ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ವಾ ನಾಡ್ಯನುರೋಧಿಮಧ್ಯೈಕಚ್ಛೇದೇನ ಮೂಲಾಗ್ರಯೋಸ್ತ್ರಿಶಿಷ್ಯೇಽವಚ್ಛೇದೇನ ಚಕ್ರಾಕಾರಸಾದೃಶ್ಯಾಚ್ಚನ್ದ್ರಚಕ್ರಮ್| ಅನ್ತರ್ಮೂಲೇ ಸ್ಥೂಲಂ ಮುಖೇಽಣು ತೇನ ಸೂಚೀಮುಖಂ, ತದೇವ ಅವಾಙ್ಮುಖಮಧೋಮುಖಮ್| ತತಃ ಸಂಶೋಧನೈರಿತ್ಯಾದಿ|- ತತಃ ಪೂರ್ವಂ ಮೃದು ಶೋಧಯಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶೋಧನಮ್||೨೩-೨೭||-

Adhikarana 9 (28-29) · Śloka 29

ಬಹಿರನ್ತರ್ಮುಖಶ್ಚಾಪಿ ಶಿಶೋರ್ಯಸ್ಯ ಭಗನ್ದರಃ ||೨೮|| ತಸ್ಯಾಹಿತಂ ವಿರೇಕಾಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾವಚಾರಣಮ್ | ಯದ್ಯನ್ಮೃದು ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ತತ್ತತ್ತಸ್ಯಾವಚಾರಯೇತ್ ||೨೯||

ಶಿಶೋಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೋಪದೇಶಾತ್ ಕ್ರಿಯಾನ್ತರನಿಷೇಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಬಹಿರಿತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯೈವ ಕರ್ತವ್ಯವಿಶೇಷಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಯದ್ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ತು ತ್ವಕ್ಸಾರಾದಿಚತುರ್ವರ್ಗಃ, ವಿರೇಕೇ ಪುನಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲಾದಿ| ಮೃದು ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚೇತಿ ಪರಸ್ಪರವಿರೋಧವಚನೇನ ನಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಾತಿಮೃದು ಚಾವಚಾರಣೀಯಂ; ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಾ ಕಾಕಮಾಚೀ ಯಥಾ||೨೮-೨೯||

Adhikarana 10 (30) · Śloka 31

ಆರಗ್ವಧನಿಶಾಕಾಲಾಚೂರ್ಣಂ ಮಧುಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್ | ಅಗ್ರವರ್ತಿಪ್ರಣಿಹಿತಂ ವ್ರಣಾನಾಂ ಶೋಧನಂ ಹಿತಮ್ ||೩೦|| ಯೋಗೋಽಯಂ ನಾಶಯತ್ಯಾಶು ಗತಿಂ ಮೇಘಮಿವಾನಿಲಃ |೩೧|

ಆರಗ್ವಧಃ ಕೃತಮಾಲಕಃ, ನಿಶಾ ಹರಿದ್ರಾ, ಕಾಲಾ ಅಹಿಂಸ್ರಾ| ಸೂತ್ರಮಯೀ ಘನವರ್ತಿತಾ ವರ್ತಿರಗ್ರವರ್ತಿಃ||೩೦||-

Adhikarana 11 (31-32) · Śloka 33

ಆಗನ್ತುಜೇ ಭಿಷಙ್ನಾಡೀಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣೋತ್ಕೃತ್ಯ ಯತ್ನತಃ ||೩೧|| ಜಮ್ಬ್ವೋಷ್ಠೇನಾಗ್ನಿವರ್ಣೇನ ತಪ್ತಯಾ ವಾ ಶಲಾಕಯಾ | ದಹೇದ್ಯಥೋಕ್ತಂ ಮತಿಮಾಂಸ್ತಂ ವ್ರಣಂ ಸುಸಮಾಹಿತಃ ||೩೨|| ಕೃಮಿಘ್ನಂ ಚ ವಿಧಿಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛಲ್ಯಾನಯನಮೇವ ಚ |೩೩|

ಶಲ್ಯನಿಮಿತ್ತಸ್ಯ ಭಗನ್ದರಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಆಗನ್ತುಜ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಮ್ಬ್ವೋಷ್ಠಂ ಜಮ್ಬೂಫಲಸದೃಶಮುಖಾಗ್ರಾ ಕೃಷ್ಣಪಾಷಾಣರಚಿತಾ ವರ್ತಿಃ| ಶಲ್ಯಾನಯನಮಿತಿ ಶಲ್ಯೇ ಸತಿ||೩೧-೩೨||-

Adhikarana 12 (33) · Śloka 33

ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೈಷ ಚಾರಭ್ಯೋ ವರ್ಜ್ಯಶ್ಚಾಪಿ ತ್ರಿದೋಷಜಃ ||೩೩||

ಶೇಷಯೋರ್ದ್ವಯೋರಸಾಧ್ಯತ್ವೇ ಏಕಸ್ಯ ಪಾಕ್ಷಿಕೀಂ ಸಿದ್ಧಿಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೇತ್ಯಾದಿ||೩೩||

Adhikarana 13 (34-36) · Śloka 36

ಏತತ್ ಕರ್ಮ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ಸರ್ವೇಷಾಮನುಪೂರ್ವಶಃ | ಏಷಾಂ ತು ಶಸ್ತ್ರಪತನಾದ್ವೇದನಾ ಯತ್ರ ಜಾಯತೇ ||೩೪|| ತತ್ರಾಣುತೈಲೇನೋಷ್ಣೇನ ಪರಿಷೇಕಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ | ವಾತಘ್ನೌಷಧಸಮ್ಪೂರ್ಣಾಂ ಸ್ಥಾಲೀಂ ಛಿದ್ರಶರಾವಿಕಾಮ್ ||೩೫|| ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಗುದಸ್ತಪ್ತಾಮಧ್ಯಾಸೀತ ಸಬಾಷ್ಪಿಕಾಮ್ | ನಾಡ್ಯಾ ವಾಽಸ್ಯಾಹರೇತ್ ಸ್ವೇದಂ ಶಯಾನಸ್ಯ ರುಜಾಪಹಮ್ | ಉಷ್ಣೋದಕೇಽವಗಾಹ್ಯೋ ವಾ ತಥಾ ಶಾಮ್ಯತಿ ವೇದನಾ ||೩೬||

ಇದಾನೀಂ ಸರ್ವಭಗನ್ದರಾಣಾಮೇವ ಶಸ್ತ್ರಪಾತನವೇದನಾಸು ತಚ್ಛಮನಾಯ ಸ್ನೇಹಪರಿಷೇಕಾದೀನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಏತತ್ಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾಣುತೈಲಂ ಕೇವಲಂ ವಾತವೇದನಾವಿಷಯಮ್| ವಾತಘ್ನೌಷಧಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನ್ಯೇರಣ್ಡಾದೀನಿ ಚ| ಬಾಷ್ಪಸ್ವೇದಸ್ತು ಕರ್ತವ್ಯೋ ವಾಯೌ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸಮನ್ವಿತೇ||೩೪-೩೬||

Adhikarana 14 (37) · Śloka 37

ಕದಲೀಮೃಗಲೋಪಾಕಪ್ರಿಯಕಾಜಿನಸಮ್ಭೃತಾನ್ | ಕಾರಯೇದುಪನಾಹಾಂಶ್ಚ ಸಾಲ್ವಣಾದೀನ್ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ||೩೭||

ವಾತಕಫಜೇ ವೇದನಾಯಾಮುಪನಾಹಸ್ವೇದಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕದಲೀತ್ಯಾದಿ| ಕದಲೀಮೃಗಃ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಪ್ರಾಯಶಃ ಶಬಲೋ ದೃಷ್ಟಃ, ಸ ತು ಬೃಹತ್ತಮಬಿಡಾಲಸಮೋ ವ್ಯಾಘ್ರಾಕಾರೋ ಬಿಲೇಶಯಃ; ಲೋಪಾಕೋ ಲಾಙ್ಗಲಕಃ ಶೃಗಾಲಭೇದಃ; ಪ್ರಿಯಕಃ ಲಲಿತಕೋಽಜಗರಪ್ರಾಯಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೋ ದೀರ್ಘಃ; ಅಜಿನಂ ಚರ್ಮ||೩೭||

Adhikarana 15 (38) · Śloka 38

ಕಟುತ್ರಿಕಂ ವಚಾಹಿಙ್ಗುಲವಣಾನ್ಯಥ ದೀಪ್ಯಕಮ್ | ಪಾಯಯೇಚ್ಚಾಮ್ಲಕೌಲತ್ಥಸುರಾಸೌವೀರಕಾದಿಭಿಃ ||೩೮||

ಕಟುತ್ರಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೀಪ್ಯಕಮಜಮೋದಾ| ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್, ಸುರಾ ಮದ್ಯಭೇದಃ, ಸೌವೀರಕಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಭೇದಃ| ಏತದಪಿ ಗುದಕೋಷ್ಠಗತವೇದನೋಪಶಮಾರ್ಥಮ್||೩೮||

Adhikarana 16 (39) · Śloka 40

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಲಾಙ್ಗಲಕೀಶ್ಯಾಮಾದನ್ತೀತ್ರಿವೃತ್ತಿಲಾಃ | ಕುಷ್ಠಂ ಶತಾಹ್ವಾ ಗೋಲೋಮೀ ತಿಲ್ವಕೋ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ ||೩೯|| ಕಾಸೀಸಂ ಕಾಞ್ಚನಕ್ಷೀರ್ಯೌ ವರ್ಗಃ ಶೋಧನ ಇಷ್ಯತೇ |೪೦|

ಅತಃ ಪರಂ ಭಗನ್ದರಕ್ಷತಾನಾಂ ಶೋಧನೀಯೋತ್ಸಾದನೀಯರೋಪಣೀಯಾನ್ ವೈಶೇಷಿಕಾನ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀತ್ಯಾದಿ| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಕುಙ್ಕುಮರ್ದನಿಕಾ, ಲಾಙ್ಗಲೀ ಕಲಿಹಾರಿಕಾ, ಶ್ಯಾಮಾ ತ್ರಿವೃದ್ವಿಶೇಷಃ| ಗೋಲೋಮೀ ದೂರ್ವಾ| ತಿಲ್ವಕಃ ಪಟ್ಟಿಕಾರೋಧ್ರಃ| ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ ಶ್ವೇತಸ್ಯನ್ದಾ| ಕಾಞ್ಚನಕ್ಷೀರ್ಯೌ ದ್ವೇ ಏಕಂ ಕಙ್ಕುಷ್ಠಮ್, ಅನ್ಯಾ ಪೀತದುಗ್ಧಾ ಬೃಹತ್ಪತ್ರೀ ಯವತಿಕ್ತಾ| ವರ್ಗಸ್ಯ ಯಥಾಲಾಭೇನ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಏಷ ವರ್ಗೋ ಭಗನ್ದರಶೋಧನಃ ಕಷಾಯಾದಿಷು||೩೯||-

Adhikarana 17 (40) · Śloka 41

ತ್ರಿವೃತ್ತಿಲಾ ನಾಗದನ್ತೀ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಪಯಸಾ ಸಹ ||೪೦|| ಉತ್ಸಾದನಂ ಭವೇದೇತತ್ ಸೈನ್ಧವಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಮ್ |೪೧|

ತ್ರಿವೃದಿತ್ಯಾದಿ| ನಾಗದನ್ತೀ ದನ್ತಿನೀ| ಉತ್ಸಾದನಂ ನಿಮ್ನವ್ರಣವಸ್ತುನಃ ಪೂರಣಂ ಲೇಪನಯೋಗೇನ| ‘ಪಯಸಾ ಸಹ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೪೦||-

Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43

ರಸಾಞ್ಜನಂ ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾನಿಮ್ಬಪಲ್ಲವಾಃ ||೪೧|| ತ್ರಿವೃತ್ತೇಜೋವತೀದನ್ತೀಕಲ್ಕೋ ನಾಡೀವ್ರಣಾಪಹಃ | ಕುಷ್ಠಂ ತ್ರಿವೃತ್ತಿಲಾ ದನ್ತೀ ಮಾಗಧ್ಯಃ ಸೈನ್ಧವಂ ಮಧು ||೪೨|| ರಜನೀ ತ್ರಿಫಲಾ ತುತ್ಥಂ ಹಿತಂ ಸ್ಯಾದ್ವ್ರಣಶೋಧನಮ್ |೪೩|

ರಸಾಞ್ಜನಾದಿಕುಷ್ಠಾದಿಯೋಗೌ ರೋಪಣಶೋಧನೌ||೪೧-೪೨||-

Adhikarana 19 (43-46) · Śloka 46

ಮಾಗಧ್ಯೋ ಮಧುಕಂ ರೋಧ್ರಂ ಕುಷ್ಠಮೇಲಾ ಹರೇಣವಃ ||೪೩|| ಸಮಙ್ಗಾ ಧಾತಕೀ ಚೈವ ಸಾರಿವಾ ರಜನೀದ್ವಯಮ್ | ಪ್ರಿಯಙ್ಗವಃ ಸರ್ಜರಸಃ ಪದ್ಮಕಂ ಪದ್ಮಕೇಸರಮ್ ||೪೪|| ಸುಧಾ ವಚಾ ಲಾಙ್ಗಲಕೀ ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್ | ಏತತ್ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಸಮ್ಭಾರಂ ತೈಲಂ ಧೀರೋ ವಿಪಾಚಯೇತ್ ||೪೫|| ಏತದ್ವೈ ಗಣ್ಡಮಾಲಾಸು ಮಣ್ಡಲೇಷ್ವಥ ಮೇಹಿಷು | ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಹಿತಂ ತೈಲಂ ಭಗನ್ದರವಿನಾಶನಮ್ ||೪೬||

ಮಾಗಧೀ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ಸಮಙ್ಗಾ ಅಞ್ಜಲಿಕಾರಿಕಾ; ವರಾಹಕ್ರಾನ್ತೇತ್ಯಪರೇ| ಕಲ್ಪನಾಮಾಹ- ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಥಾಂಶೋ ಭೇಷಜಕಲ್ಕಃ, ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣೋ ದ್ರವಃ, ದ್ರವೋಽತ್ರ ಪಾನೀಯಮ್ “ಅನುಕ್ತೇ ದ್ರವಕಾರ್ಯೇ ತು ಸರ್ವತ್ರ ಸಲಿಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್” (ಚ. ಕ. ೧೨) ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್||೪೩-೪೬||

Adhikarana 20 (47) · Śloka 47

ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣಶ್ಚೈವ ಹಿತಃ ಶೋಧನರೋಪಣೇ | ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ತತ್ಪಕ್ವಂ ಭಗನ್ದರವಿನಾಶನಮ್ ||೪೭||

ಶೋಧನರೋಪಣೇ ‘ಕಷಾಯಾದಿಭಿಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೪೭||

Adhikarana 21 (48-49) · Śloka 49

ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಹರಿದ್ರಾರ್ಕಮೂಲಂ ಲೋಹಾಶ್ವಮಾರಕೌ | ವಿಡಙ್ಗಸಾರಂ ತ್ರಿಫಲಾ ಸ್ನುಹ್ಯರ್ಕಪಯಸೀ ಮಧು ||೪೮|| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಸಮಾಯುಕ್ತೈಸ್ತೈಲಮೇತೈರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್ | ಭಗನ್ದರವಿನಾಶಾರ್ಥಮೇತದ್ಯೋಜ್ಯಂ ವಿಶೇಷತಃ ||೪೯||

ತ್ರಿವೃದಿತ್ಯಾದಿ| ಲೋಹಮಗುರು| ಅಶ್ವಮಾರಕಃ ಕರವೀರಃ| ಸ್ನುಹೀ ಸೇಹುಣ್ಡಃ| ಇದಮಪಿ ತೈಲಂ ಸಾಮಾನ್ಯಕಲ್ಕಪರಿಭಾಷಯಾ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ||೪೮-೪೯||

Adhikarana 22 (50-52) · Śloka 52

ಚಿತ್ರಕಾರ್ಕೌ ತ್ರಿವೃತ್ಪಾಠೇ ಮಲಪೂಂ ಹಯಮಾರಕಮ್ | ಸುಧಾಂ ವಚಾಂ ಲಾಙ್ಗಲಕೀಂ ಸಪ್ತಪರ್ಣಂ ಸುವರ್ಚಿಕಾಮ್ ||೫೦|| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಂ ಚ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ತೈಲಂ ಧೀರೋ ವಿಪಾಚಯೇತ್ | ಏತದ್ಧಿ ಸ್ಯನ್ದನಂ ತೈಲಂ ಭೃಶಂ ದದ್ಯಾದ್ಭಗನ್ದರೇ ||೫೧|| ಶೋಧನಂ ರೋಪಣಂ ಚೈವ ಸವರ್ಣಕರಣಂ ತಥಾ | ದ್ವಿವ್ರಣೀಯಮವೇಕ್ಷೇತ ವ್ರಣಾವಸ್ಥಾಸು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೫೨||

ಚಿತ್ರಕೇತ್ಯಾದಿ| ಮಲಪೂಃ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ| ಹಯಮಾರಕಃ ಕರವೀರಃ| ಸುಧಾ ಸ್ನುಹೀ| ಸುವರ್ಚಿಕಾ ಸ್ವರ್ಜಿಕ್ಷಾರಃ| ‘ಏತದ್ಧಿ ಸ್ಯನ್ದನಮ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಏತದ್ವಿಸ್ಯನ್ದನಂ’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ಯನ್ದಯತಿ ದೋಷಾಂಶ್ಚ್ಯಾವಯತೀತಿ ಯಥಾರ್ಥಂ ನಾಮ ವಿಸ್ಯನ್ದನಮ್||೫೦-೫೨||

Adhikarana 23 (53) · Śloka 53

ಛಿದ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಹರೇದೋಷ್ಠಮರ್ಶೋಯನ್ತ್ರಸ್ಯ ಯನ್ತ್ರವಿತ್ | ತತೋ ಭಗನ್ದರೇ ದದ್ಯಾದೇತದರ್ಧೇನ್ದುಸನ್ನಿಭಮ್ ||೫೩||

ಭಗನ್ದರಯನ್ತ್ರಮರ್ಶೋಯನ್ತ್ರಾದವಯವವಿಶೇಷಾಪನಯನೇ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಛಿದ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೩||

Adhikarana 24 (54) · Śloka 54

ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಮೈಥುನಂ ಕೋಪಂ ಪೃಷ್ಠಯಾನಂ ಗುರೂಣಿ ಚ | ಸಂವತ್ಸರಂ ಪರಿಹರೇದುಪರೂಢವ್ರಣೋ ನರಃ ||೫೪||

ರೂಢಭಗನ್ದರಸ್ಯಾಪಿ ಪುನರನುಬನ್ಧಭಯಾತ್ ಪರಿಹಾರ್ಯಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವ್ಯಾಯಾಮಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 8

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಭಗನ್ದರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೮||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||