18. granthyapacyarbudagalagaṇḍacikitsitam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

ಅಥಾತೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಪಚ್ಯರ್ಬುದಗಲಗಣ್ಡಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಗ್ರನ್ಥಿಷ್ವಥಾಮೇಷು ಭಿಷಗ್ವಿದಧ್ಯಾಚ್ಛೋಫಕ್ರಿಯಾಂ ವಿಸ್ತರಶೋ ವಿಧಿಜ್ಞಃ | ರಕ್ಷೇದ್ಬಲಂ ಚಾಪಿ ನರಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ತದ್ರಕ್ಷಿತಂ ವ್ಯಾಧಿಬಲಂ ನಿಹನ್ತಿ ||೩||

ಗ್ರನ್ಥಿಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಶೋಫಕ್ರಿಯಾಮಪತರ್ಪಣಾದಿಕಾಂ ವಿರೇಚನಾನ್ತಾಮ್| ವಿಸ್ತರಶೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಮ್||೧-೩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

ತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ಪಿರಥೋ ದ್ವಯಂ ವಾ ದತ್ತ್ವಾ ವಸಾಂ ವಾ ತ್ರಿವೃತಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ಅಪೇಹಿವಾತಾದಶಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ವೈದ್ಯಶ್ಚತುಃಸ್ನೇಹಮಥೋ ದ್ವಯಂ ವಾ ||೪||

ಇದಾನೀಮಾಮೇ ಗ್ರನ್ಥೌ ವಿಸ್ರಾವಣಶೋಧನಯೋಃ ಸ್ನೇಹನಾಙ್ಗಸ್ನೇಹಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತೈಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್, ಸರ್ಪಿರ್ವಾ ಪಿಬೇತ್, ಅಥವಾ ದ್ವಯಂ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೀ ಪಿಬೇತ್| ವಸಾತೈಲಸರ್ಪಿಷಾ ಚ ಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ ತ್ರಿವೃತಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್; ತ್ರಿಭಿಸ್ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ವಸಾಭಿರ್ವೃತೋ ವ್ಯಾಪ್ತಃ ಸ್ನೇಹಸಂಯೋಗಸ್ತ್ರಿವೃತಸಞ್ಜ್ಞಃ ಸ್ಯಾತ್, ತಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುರ್ಯಾತ್; ‘ವೈದ್ಯೋ ಗ್ರನ್ಥಿರೋಗಿಣಃ ಪಾನಾಯ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ; ಅಥವಾ ಚತುಃಸ್ನೇಹಂ ಘೃತತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಾಸಂಯೋಗಜಂ; ದ್ವಯಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್, ದ್ವಯಮಿತಿ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೀ, ತೈಲವಸೇ, ತೈಲಮಜ್ಜಾನೌ, ಘೃತವಸೇ, ಘೃತಮಜ್ಜಾನೌ, ವಸಾಮಜ್ಜಾನೌ ಚೇತಿ ಏವಮ್ಪ್ರಕಾರಂ ದ್ವಯಂ, ಚತುಃಸ್ನೇಹಂ ವಾ ಏಕೀಭೂತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಪಿಬೇತ್? ಅಪೇಹಿವಾತಾದಶಮೂಲಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಅಪೇಹಿವಾತಾ ಪ್ರಸಾರಿಣೀ| ತತ್ರಾದ್ಯಂ ತೈಲಂ ಸರ್ಪಿರ್ದ್ವಯಂ ವಾ ಯತ್ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತದಸಂಸ್ಕೃತಮೇವ, ಉತ್ತರಾರ್ಧೋಕ್ತಂ ಚ ಚತುಃಸ್ನೇಹಂ ದ್ವಯಂ ವಾ ಪ್ರಸಾರಿಣೀದಶಮೂಲಕಲ್ಕಕ್ವಾಥಸಂಸ್ಕೃತಮ್, ಅನ್ಯಥಾ ವಾಶಬ್ದೇನ ಪುನರುಕ್ತಿದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್| ಯದ್ಯಪಿ ಪೃಥಙ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಾಣಾಂ ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ವಸಾಮಜ್ಜಾನಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತಾನಾಂ ಗ್ರನ್ಥಿರೋಗಿಣಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಗೋಽಭಿಹಿತಃ, ತಥಾಽಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸೃಷ್ಟಸನ್ನಿಪಾತಾರಬ್ಧಗ್ರನ್ಥಿಷು ಹೇತುಪ್ರಕೃತಿದೇಶಕಾಲಸಾತ್ಮ್ಯಾನುಬನ್ಧಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾವಚ್ಚ ಪಾನಾರ್ಥಮುಪಯೋಜ್ಯಾ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಗಯೀ ತು ‘ಅಪೇಹಿವಾತಾ- ’ ತ್ಯತ್ರ ‘ಆಮೇ ವಿದಧ್ಯಾದ್ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧಂ’ ಇತಿ ಪಠತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ ಚ- ತೈಲಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯಾದಿ; ತತ್ರ ಗ್ರನ್ಥೌ ವಾತಭವೇ ಆಮೇ ತೈಲಂ ವಾತಹರಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ, ಪಿತ್ತಭವೇ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಹರಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ, ತೈಲಮೇವ ಕಫಹರಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ಕಫಜೇ, ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ದ್ವಿತ್ರಿಚತುಃಸ್ನೇಹಾದಿಸಿದ್ಧಂ ವಿಕಲ್ಪ್ಯಂ; ತದೇವ ವಾತಹರಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಆಮೇ ವಿದಧ್ಯಾದ್ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ||೪||

Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 8

ಹಿಂಸ್ರಾಽಥ ರೋಹಿಣ್ಯಮೃತಾಽಥ ಭಾರ್ಗೀ ಶ್ಯೋನಾಕಬಿಲ್ವಾಗುರುಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾಃ | ಗೋಜೀ ಚ ಪಿಷ್ಟಾ ಸಹ ತಾಲಪತ್ರ್ಯಾ ಗ್ರನ್ಥೌ ವಿಧೇಯೋಽನಿಲಜೇ ಪ್ರಲೇಪಃ ||೫|| ಸ್ವೇದೋಪನಾಹಾನ್ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ತಥಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಪರಾಂಶ್ಚ ಲೇಪಾನ್ | ವಿದಾರ್ಯ ವಾ ಪಕ್ವಮಪೋಹ್ಯ ಪೂಯಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಬಿಲ್ವಾರ್ಕನರೇನ್ದ್ರತೋಯೈಃ ||೬|| ತಿಲೈಃ ಸಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಪತ್ರಮಿಶ್ರೈಃ ಸಂಶೋಧಯೇತ್ ಸೈನ್ಧವಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತೈಃ | ಶುದ್ಧಂ ವ್ರಣಂ ವಾಽಪ್ಯುಪರೋಪಯೇತ್ತು ತೈಲೇನ ರಾಸ್ನಾಸರಲಾನ್ವಿತೇನ ||೭|| ವಿಡಙ್ಗಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾಮೃತಾಭಿಃ ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಕ್ಷೀರಸಮನ್ವಿತೇನ |೮|

ಇದಾನೀಂ ವಾತಾದಿಜನಿತಗ್ರನ್ಥಿವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಲೇಪಾದೀನಾಹ- ಹಿಂಸ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ರೋಹಿಣೀ ಕಟುಕಾ| ಅಮೃತಾ ಗುಡೂಚೀ| ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ, ಶಮೀತ್ಯಪರೇ| ಗೋಜೀ ಗೋಜಿಹ್ವಿಕಾ, ಶಾಖೋಟಕ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ತಾಲಪತ್ರೀ ಮುಸಲೀ| ಸ್ವೇದೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಲೇಪಾ ಮಿಶ್ರಕೋಕ್ತಾ ಮಾತುಲುಙ್ಗ್ಯಾದಯಃ| ವಿದಾರ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ನರೇನ್ದ್ರಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ| ತೋಯಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಕ್ವಾಥೇ ವರ್ತತೇ| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲ ಏರಣ್ಡಃ| ಅನ್ಯೇ ‘ಬಿಲ್ವಾರ್ಕಗಣಾದಿತೋಯೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಬಿಲ್ವಾದಿಗಣಃ, ಅರ್ಕಾದಿಗಣಶ್ಚ, ತಯೋಃ ಕ್ವಾಥೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶುದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸರಲಾ ತ್ರಿವೃತ್, ಕೇಚಿತ್ ಸರಲಂ ಶಾಲತರುಮಾಹುಃ, ತಯೋಶ್ಚೂರ್ಣಾನ್ವಿತೇನ ತೈಲೇನ ರೋಪಯೇತ್, ತಥಾ ಚತುರ್ಗುಣಗೋಕ್ಷೀರಸಮನ್ವಿತೇನ ತೈಲೇನ ವಿಡಙ್ಗಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ರೋಪಯೇತ್||೫-೭||-

Adhikarana 4 (8-11) · Śloka 11

ಜಲೌಕಸಃ ಪಿತ್ತಕೃತೇ ಹಿತಾಸ್ತು ಕ್ಷೀರೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಷೇಚನಂ ಚ ||೮|| ಕಾಕೋಲಿವರ್ಗಸ್ಯ ಚ ಶೀತಲಾನಿ ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಾಣಿ ಸಶರ್ಕರಾಣಿ | ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇನೇಕ್ಷುರಸೇನ ವಾಽಪಿ ಚೂರ್ಣಂ ಪಿಬೇಚ್ಚಾಪಿ ಹರೀತಕೀನಾಮ್ ||೯|| ಮಧೂಕಜಮ್ಬ್ವರ್ಜುನವೇತಸಾನಾಂ ತ್ವಗ್ಭಿಃ ಪ್ರದೇಹಾನವಚಾರಯೇತ | ಸಶರ್ಕರೈರ್ವಾ ತೃಣಶೂನ್ಯಕನ್ದೈರ್ದಿಹ್ಯಾದಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮುಚುಲುನ್ದಜೈರ್ವಾ ||೧೦|| ವಿದಾರ್ಯ ವಾ ಪಕ್ವಮಪೋಹ್ಯ ಪೂಯಂ ಧಾವೇತ್ ಕಷಾಯೇಣ ವನಸ್ಪತೀನಾಮ್ | ತಿಲೈಃ ಸಯಷ್ಟೀಮಧುಕೈರ್ವಿಶೋಧ್ಯ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಮಧುರೈರ್ವಿಪಕ್ವಮ್ ||೧೧||

ಜಲೌಕಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೃಣಶೂನ್ಯಕನ್ದೈಃ ಕೇತಕೀಮೂಲೈಃ| ದಿಹ್ಯಾತ್ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸತತಮ್| ಮುಚುಲುನ್ದಃ ಕಣ್ಟಕೀಮದನಃ, ಅನ್ಯೇ ಮುಚುಕುನ್ದಮಾಹುಃ| ವಿದಾರ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ವಟಪ್ಲಕ್ಷಪಿಪ್ಪಲೋದುಮ್ಬರಾಣಾಮ್| ತಿಲೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಮಧುರೈಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ||೮-೧೧||

Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13

ಹೃತೇಷು ದೋಷೇಷು ಯಥಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಗ್ರನ್ಥೌ ಭಿಷಕ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮುತ್ಥಿತೇ ತು | ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ವಿಮ್ಲಾಪನಮೇವ ಕುರ್ಯಾದಙ್ಗುಷ್ಠಲೋಹೋಪಲವೇಣುದಣ್ಡೈಃ ||೧೨|| ವಿಕಙ್ಕತಾರಗ್ವಧಕಾಕಣನ್ತೀಕಾಕಾದನೀತಾಪಸವೃಕ್ಷಮೂಲೈಃ | ಆಲೇಪಯೇತ್ ಪಿಣ್ಡಫಲಾರ್ಕಭಾರ್ಗೀಕರಞ್ಜಕಾಲಾಮದನೈಶ್ಚ ವಿದ್ವಾನ್ ||೧೩||

ಹೃತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿಕ್ರಮೇಣ| ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಶಿರೋವಿರೇಚನಶೋಣಿತಸ್ರಾವಣೈರ್ದೋಷೇಷು ಕಫಪಿತ್ತವಾತೇಷು ಹೃತೇಷು ತಥಾ ಶೋಣಿತೇ ಚ ಹೃತೇ ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ವಿಮ್ಲಾಪನಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಅಙ್ಗುಷ್ಠಲೋಹೋಪಲವೇಣುದಣ್ಡೈಃ; ವಿಮ್ಲಾಪನಮಙ್ಗುಷ್ಠಾದಿಭಿರ್ಮರ್ದನೇನ ಶ್ವಯಥುವಿಮ್ಲಾಪನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ವಿಕಙ್ಕತೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಕಙ್ಕತವೃಕ್ಷಃ ಕಟಾಯಿಕಾ| ಆರಗ್ವಧಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ| ಕಾಕಣನ್ತೀ ಗುಞ್ಜಾ| ಕಾಕಾದನೀ ವಾಯಸತಿನ್ದುಕಾ, ಅಹಿಂಸ್ರೇತ್ಯನ್ಯೇ| ತಾಪಸವೃಕ್ಷ ಇಙ್ಗುದಃ| ಪಿಣ್ಡಫಲಾ ತಿಕ್ತಾಲಾಬುಃ| ಕಾಲಾ ಕಟುಹಿಂಸ್ರಾ||೧೨-೧೩||

Adhikarana 6 (14) · Śloka 14

ಅಮರ್ಮಜಾತಂ ಶಮಮಪ್ರಯಾನ್ತಮಪಕ್ವಮೇವಾಪಹರೇದ್ವಿದಾರ್ಯ | ದಹೇತ್ ಸ್ಥಿತೇ ಚಾಸೃಜಿ ಸಿದ್ಧಕರ್ಮಾ ಸದ್ಯಃಕ್ಷತೋಕ್ತಂ ಚ ವಿಧಿಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೧೪||

ಅಮರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮುತ್ಥಮೇವ ಗ್ರನ್ಥಿಮರ್ಮಣ್ಯುತ್ಪನ್ನಂ ಶಮಮಪ್ರಯಾನ್ತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕ್ರಮೈಃ ಶಾನ್ತಿಮಗಚ್ಛನ್ತಮಪಕ್ವಮೇವ ವಿದಾರ್ಯ ಅಪಹರೇತ್| ಸದ್ಯಃಕ್ಷತೋಕ್ತವಿಧಿರ್ಮಧುಘೃತಾದಿಪ್ರಯೋಗಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಅಮರ್ಮಜಂ ಚೈವಮಪಚ್ಯಮಾನಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧೪||

Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 16

ಯಾ ಮಾಂಸಕನ್ದ್ಯಃ ಕಠಿನಾ ಬೃಹತ್ಯಸ್ತಾಸ್ವೇಷ ಯೋಜ್ಯಶ್ಚ ವಿಧಿರ್ವಿಧಿಜ್ಞೈಃ | ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾಽಽಪಾಟ್ಯ ಸುಪಕ್ವಮಾಶು ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್ ಪಥ್ಯತಮೈಃ ಕಷಾಯೈಃ ||೧೫|| ಸಂಶೋಧನೈಸ್ತಂ ಚ ವಿಶೋಧಯೇತ್ತು ಕ್ಷಾರೋತ್ತರೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರಗುಡಪ್ರಗಾಢೈಃ | ಶುದ್ಧೇ ಚ ತೈಲಂ ತ್ವವಚಾರಣೀಯಂ ವಿಡಙ್ಗಪಾಠಾರಜನೀವಿಪಕ್ವಮ್ ||೧೬||

ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಾಶ್ಚ ಮಹತ್ಯೋ ಮಾಂಸಕನ್ದ್ಯೋ ಮಾಂಸಪ್ರರೋಹಾಃ, ತಾಸ್ವಿಯಮೇವ ಕ್ರಿಯಾ| ಶಸ್ತ್ರೇಣೇತ್ಯಾದಿ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟನಂ ಅಮರ್ಮಜೇ, ಮರ್ಮಜೇ ತು ಭೇಷಜೈಃ| ಪಥ್ಯತಮೈರಿತಿ ಕಫೋತ್ಥವ್ರಣಹರೈಃ| ಸಂಶೋಧನೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಾರೋತ್ತರೈರ್ಯವಕ್ಷಾರಪ್ರಧಾನೈಃ| ‘ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಪ್ರಗಾಢೈಃ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರಮ್||೧೫-೧೬||

Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20

ಮೇದಃಸಮುತ್ಥೇ ತಿಲಕಲ್ಕದಿಗ್ಧಂ ದತ್ತ್ವೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿಗುಣಂ ಪಟಾನ್ತಮ್ | ಹುತಾಶತಪ್ತೇನ ಮುಹುಃ ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾಲ್ಲೋಹೇನ ಧೀಮಾನದಹನ್ ಹಿತಾಯ ||೧೭|| ಪ್ರಲಿಪ್ಯ ದಾರ್ವೀಮಥ ಲಾಕ್ಷಯಾ ವಾ ಪ್ರತಪ್ತಯಾ ಸ್ವೇದನಮಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಮ್ | ನಿಪಾತ್ಯ ವಾ ಶಸ್ತ್ರಮಪೋಹ್ಯ ಮೇದೋ ದಹೇತ್ ಸುಪಕ್ವಂ ತ್ವಥವಾ ವಿದಾರ್ಯ ||೧೮|| ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ತಿಲೈಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈಃ ಸುವರ್ಚಿಕಾದ್ಯೈರ್ಹರಿತಾಲಮಿಶ್ರೈಃ | ಸಸೈನ್ಧವೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಪ್ರಗಾಢೈಃ ಕ್ಷಾರೋತ್ತರೈರೇನಮಭಿಪ್ರಶೋಧ್ಯ ||೧೯|| ತೈಲಂ ವಿದದ್ಯಾದ್ದ್ವಿಕರಞ್ಜಗುಞ್ಜಾವಂಶಾವಲೇಖೇಙ್ಗುದಮೂತ್ರಸಿದ್ಧಮ್ |೨೦|

ಅತೋ ಮೇದೋಗ್ರನ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಮೇದ ಇತ್ಯಾದಿ| ದಾರ್ವೀ ದಾರುಹಸ್ತಕಃ| ಅಪಕ್ವಮೇದೋಜೇ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಿಪಾತ್ಯ ಮೇದೋಽಪಕೃಷ್ಯ ದಹೇತ್, ಪಕ್ವಂ ವಾ ಮೇದೋಗ್ರನ್ಥಿಂ ವಿದಾರ್ಯ ಗವಾದಿಮೂತ್ರೈಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ತಿಲೈಃ ಸುವರ್ಚಿಕಾಯವಕ್ಷಾರಸೈನ್ಧವಹರಿತಾಲಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಪ್ರಧಾನೈರಭಿಪ್ರಶೋಧ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತೈಲಾವಚಾರಣಮ್| ತೈಲಮಿತ್ಯಾದಿ ದ್ವಿಕರಞ್ಜಾದಿಕಲ್ಕಸಿದ್ಧೇನ ಚತುರ್ಗುಣಗೋಮೂತ್ರದ್ರವೇಣ ತೈಲೇನ ರೋಪಯೇತ್| ವಂಶಾವಲೇಖೋ ವಂಶತ್ವಕ್||೧೭-೧೯||-

Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23

ಜೀಮೂತಕೈಃ ಕೋಶವತೀಫಲೈಶ್ಚ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀತ್ರಿವೃತಾಸು ಚೈವ ||೨೦|| ಸರ್ಪಿಃ ಕೃತಂ ಹನ್ತ್ಯಪಚೀಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಂ ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತದುದಾರವೀರ್ಯಮ್ | ನಿರ್ಗುಣ್ಡಿಜಾತೀಬರಿಹಿಷ್ಠಯುಕ್ತಂ ಜೀಮೂತಕಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸೈನ್ಧವಾಢ್ಯಮ್ ||೨೧|| ಅಭಿಪ್ರತಪ್ತಂ ವಮನಂ ಪ್ರಗಾಢಂ ದುಷ್ಟಾಪಚೀಷೂತ್ತಮಮಾದಿಶನ್ತಿ | ಕೈಡರ್ಯಬಿಮ್ಬೀಕರವೀರಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಹಿತಂ ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಂ ಚ ||೨೨|| ಶಾಖೋಟಕಸ್ಯ ಸ್ವರಸೇನ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಹಿತಂ ನಸ್ಯವಿರೇಚನೇಷು | ಮಧೂಕಸಾರಶ್ಚ ಹಿತೋಽವಪೀಡೇ ಫಲಾನಿ ಶಿಗ್ರೋಃ ಖರಮಞ್ಜರೇರ್ವಾ ||೨೩||

ಇದಾನೀಮಪಚೀಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಜೀಮೂತಕೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಜೀಮೂತಕೋ ದೇವದಾಲೀ| ಕೋಶವತೀ ಕಟುಕೋಶಾತಕೀ| ದ್ವಿಧಾಪ್ರವೃತ್ತಮ್ ಉಭಯತೋಭಾಗದೋಷಹರಮ್| ಉದಾರವೀರ್ಯಮ್ ಉತ್ಕಟವೀರ್ಯಮ್| ಜೀಮೂತಕಕೋಶವತ್ಯೋಃ ಫಲಕಲ್ಕಂ ದನ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ತಿಸೄಣಾಂ ಮೂಲಸ್ಯ ಚ ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ ಕೃತ್ವಾ, ಜಲಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ ದತ್ತ್ವಾ, ವಿಪಚೇತ್; ಕಲ್ಕಕ್ವಾಥಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಪರೇ| ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀತ್ಯಾದಿ| ಬರಿಹಿಷ್ಠಂ ವಾಲಕಮ್| ಜೀಮೂತಕೋ ದೇವದಾಲೀ| ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಜಾತೀಬರಿಹಿಷ್ಠಾನಾಮಞ್ಜಲಿಂ ಸಲಿಲಾಢಕೇನ ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ಪಾದಶೇಷಂ ವಿಧಾಯ ತತಃ ಪುರುಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಜಲಮುಷ್ಣಮಾದಾಯ, ತಚ್ಚ ಜೀಮೂತಕಫಲಕಲ್ಪೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸೈನ್ಧವಾಢ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ, ಯುಕ್ತಂ ವಮನವಿಧಿನಾ, ದುಷ್ಟಾಸ್ವಪಚೀಷೂತ್ತಮಮಾದಿಶನ್ತಿ ವಮನದ್ರವ್ಯಮುತ್ತಮಮಾದಿಶನ್ತಿ| ಕೈಡರ್ಯೇತ್ಯಾದಿ ಕೈಡರ್ಯಃ ಪರ್ವತನಿಮ್ಬಃ| ಕೈಡರ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಚತುರ್ಥಾಂಶಂ ಜಲಚತುರ್ಗುಣಂ ತೈಲಂ ಸಾಧ್ಯಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಕೈಡರ್ಯೇತ್ಯತ್ರ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀತಿ ಪಠನ್ತಿ| ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಸ್ವರಸೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಬಿಮ್ಬೀಕರವೀರಕಲ್ಕಂ ತೈಲಂ ಸಾಧ್ಯಮ್| ಶಾಖೋಟಕಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಶಾಖೋಟಕವಲ್ಕಲಾನಾಂ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಸ್ವರಸೇ ತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಂ; ನಸ್ಯೇ ತು ಅಕಲ್ಕಮಿತ್ಯೇಕೇ, ತತ್ಕಲ್ಕಕಷಾಯಮೇವೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಮಧೂಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅವಪೀಡ್ಯ ದೀಯತೇ ಇತ್ಯವಪೀಡಃ, ನಸ್ಯಭೇದ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಖರಮಞ್ಜರಿಃ ಅಪಾಮಾರ್ಗಃ| ಮಧೂಕಸಾರಶಿಗ್ರುಫಲಾಪಾಮಾರ್ಗತಣ್ಡುಲಾ ಉಷ್ಣೋದಕೇನ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಅವಪೀಡೋಽರೂಕ್ಷಲಕ್ಷಣ ಏವ||೨೦-೨೩||

Adhikarana 10 (24) · Śloka 24

ಗ್ರನ್ಥೀನಮರ್ಮಪ್ರಭವಾನಪಕ್ವಾನುದ್ಧೃತ್ಯ ಚಾಗ್ನಿಂ ವಿದಧೀತ ಪಶ್ಚಾತ್ | ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾಽಪಿ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್ತು ಸಂಲಿಖ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಯಥೋಪದೇಶಮ್ ||೨೪||

ಗ್ರನ್ಥೀನಿತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಚ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಂ ಯದಾ ಔಷಧೇನಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್||೨೪||

Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26

ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತಿ ದ್ವೇ ದಶ ಚಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಮಿತ್ವೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಂ ಪರಿವರ್ಜ್ಯ ಧೀಮಾನ್ | ವಿದಾರ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡನಿಭಾನಿ ವೈದ್ಯೋ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ಜಾಲಾನ್ಯನಲಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೨೫|| ಆ ಗುಲ್ಫಕರ್ಣಾತ್ ಸುಮಿತಸ್ಯ ಜನ್ತೋಸ್ತಸ್ಯಾಷ್ಟಭಾಗಂ ಖುಡಕಾದ್ವಿಭಜ್ಯ | ಘೋಣರ್ಜುವೇಧಃ ಸುರರಾಜಬಸ್ತೇರ್ಹಿತ್ವಾಽಕ್ಷಿಮಾತ್ರಂ ತ್ವಪರೇ ವದನ್ತಿ ||೨೬||

ಸ್ಥಾನಕರ್ಮಾಭಿಧಾಯ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಕರ್ಮಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪಾರ್ಷ್ಣಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಾರ್ಷ್ಣಿಃ ಗುಲ್ಫಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಗಃ| ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಮಿತ್ವೋರ್ಧ್ವಮಿನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ, ಛಿತ್ತ್ವಾ, ಮೇದೋಜಾಲಾನಿ ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡೇನ ನಿಭಾನಿ ಆಕೃಷ್ಯ ಅಗ್ನಿಮವಚಾರಯೇತ್| ಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯೇ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮಿನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಃ, ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಮಾಹ| ಅನ್ಯೇ ತು ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತೀತ್ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಶಬ್ದಂ ವಿಪರೀತಾರ್ಥಕಮಾಹುಃ, ತೇನ ವಿಪರೀತಾಯಾಂ ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ತೇನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗಗತಾಯಾಮಪಚ್ಯಾಂ ವಾಮಜಙ್ಘಾಯಾಂ, ವಾಮಭಾಗಗತಾಯಾಮಪಚ್ಯಾಂ ದಕ್ಷಿಣಜಙ್ಘಾಯಾಮ್, ಅಭಯತೋಭಾಗಗತಾಯಾಮುಭಯತಃ ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ‘ಭಾಗೇ ಚ ಪರಿಪ್ರತೀ’ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾದ್ಭಾಗಾರ್ಥೋಽಪಿ ಪ್ರತಿಶಬ್ದೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತವ್ಯಃ; ತೇನ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಭಾಗೇ ಜಙ್ಘಾಯಾಃ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯಭಾಗೇ ವ್ಯಧಃ ಕಾರ್ಯಃ| ದ್ವೇ ದಶ ಚಾಙ್ಗುಲಾನೀತಿ ಮಿತ್ವೇತ್ಯತ್ರ ಪೃಥಗ್ವಿಭಕ್ತಿನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಪಾರ್ಷ್ಣಿತೋ ದಶಾಙ್ಗುಲಾನಿ ವಿಹಾಯಾಙ್ಗುಲದ್ವಯಮಾತ್ರೋ ವ್ಯಧಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಂ ತ್ರಯೋದಶೇಽಙ್ಗುಲೇ ಸ್ಥಿತಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಹಿತ್ವಾ, ಧೀಮಾನ್ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಊಹಾಪೋಹಯೋಗ್ಯೋ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮೇತ್ಯರ್ಥಃ, ವೈದ್ಯಃ ಯಃ ಸಮ್ಯಗಾಯುರ್ವೇದವಿದ್ಯಾಂ ವೇತ್ತಿ, ಜಾಲಾನಿ ಮೇದೋಜಾಲಾನಿ, ಅನಲಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಅಪುನರ್ಭವಾಯಾಗ್ನಿತಪ್ತಯಾ ಶಲಾಕಯಾ ದಹೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಏವಂ ಹಿ ಮೂಲೋಚ್ಛೇದಾದಪಚ್ಯುಪಶಮ ಇತಿ ವದನ್ತಿ| ಅಮುಮೇವಾರ್ಥಂ ಕೇಚಿದನ್ಯೇನ ಪಾಠೇನ ಪಠನ್ತಿ- ಆ ಗುಲ್ಫೇತ್ಯಾದಿ| ಆ ಖುಲ(ಡ)ಕಾತ್ ಗುಲ್ಫಕರ್ಣಾತ್ ಗುಲ್ಫೌ ಕರ್ಣಾವಿವ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ; ಖುಲಕೋ ಜಙ್ಘಾಪಾದಯೋಃ ಸನ್ಧಿಃ| ಸುರರಾಜಬಸ್ತೇರಿನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಷ್ಟಭಾಗಂ ಜಙ್ಘಾಯಾಶ್ಚರಣಹೀನಾಯಾ ವಿಂಶತ್ಯಙ್ಗುಲಾಯಾ ಅಷ್ಟಮೋ ಭಾಗಃ ಸಾರ್ಧಮಙ್ಗುಲದ್ವಯಂ ಹಿತ್ವಾ, ಯದ್ಯಪಿ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲ ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಸ್ತಥಾಽಪಿ ತದುಪಘಾತಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಸಾರ್ಧಮೇವಾಙ್ಗುಲದ್ವಯಂ ಜ್ಞೇ(ಹೇ)ಯಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಅಕ್ಷಿಮಾತ್ರಮೇವ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ನೇತ್ರಪ್ರಮಾಣಂ ಹಿತ್ವೇತಿ ವದನ್ತಿ| ಘೋಣರ್ಜುವೇಧ ಇತಿ ಗುಲ್ಫಕರ್ಣಸ್ಯ, ಖುಲಕಸ್ಯ , ಘೋಣಾ ನಾಸಾ ಇವ ಘೋಣಾ, ಯಥೋತ್ತರೀಯಕಣ್ಡರಾ ತಸ್ಯಾಃ ಋಜುರವಕ್ರೋ ವೇಧೋ ವ್ಯಧಃ, ‘ಕುರ್ಯಾತ್’ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪಾಠೇ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ಅಪಚ್ಯಾಸ್ತು ಜಙ್ಘಾಕಣ್ಡರಾಗತಮೇದೋಮೂಲತಾಯಾಂ ಭೋಜವಚನಂ- “ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾ ವೃದ್ಧಾ ಮೇದಶ್ಚಾಪಿ ಸಮಾಚಿತಮ್| ಜಙ್ಘಯೋಃ ಕಣ್ಡರಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡಸದೃಶಾನ್ ಬಹೂನ್”- ಇತ್ಯಾದೀತಿ ಗಯೀ; ಜೇಜ್ಜಟಸ್ಯಾಪ್ಯಯಮಭಿಪ್ರಾಯಃ| ಗೂಢಪದಭಙ್ಗಟಿಪ್ಪನೇಽನ್ಯಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್- ಆ ಗುಲ್ಫಕರ್ಣಾದಿತಿ ಗುಲ್ಫಕರ್ಣಾವಭಿವ್ಯಾಪ್ಯ, ಆಙತ್ರಾಭಿವಿಧೌ ನ ಮರ್ಯಾದಾಯಾಂ, ಸುಮಿತಸ್ಯ ಸುನಿಶ್ಚಿತಂ ಮಿತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಸ್ಯ ಷಟ್ಸಪ್ತತ್ಯಙ್ಗುಲಮಿತಸ್ಯಾಷ್ಟಮಭಾಗಃ ಸಾರ್ಧನವಾಙ್ಗುಲಮಾತ್ರಂ, ಖುಲಕಾತ್ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಭಾಗಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾತ್ , ವಿಭಜ್ಯ ಪೃಥಕ್ಕೃತ್ಯ, ಘೋಣಾ ನಾಸಾ ತಸ್ಯಾ ಋಜು ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾಽವಕ್ರೋ ವೇಧಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ತಚ್ಚ ವಿಧ ವಿಧಾನೇ ಇತಿ ಧಾತೋ ರೂಪಮ್, ತಥಾಽಪಿ ವೇಧಶಬ್ದೋಽತ್ರ ವ್ಯಧನೇ ವರ್ತತೇ, ಧಾತೂನಾಮನೇಕಾರ್ಥತ್ವಾತ್| ಸ ಚ ಖುಲಕಸ್ಯಾಙ್ಗುಲತ್ರಿತಯಮಷ್ಟಮಭಾಗಸ್ಯ ಚ ಸಾರ್ಧನವಾಙ್ಗುಲಕಮೇವಂ ಸಾರ್ಧದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಪರಿಮಾಣೇನೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿರ್ಮರ್ಮಾಪಿ ಪರಿಹೃತಂ ಭವತ್ಯೇವಮುಕ್ತಮಿನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಂ ಹಿತ್ವೇತಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- “ತ್ರಯೋದಶಾಙ್ಗುಲೇ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತಿ ಕಾಲಾನ್ತರಾಸುಹೃತ್| ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿರಸೃಕ್ಸ್ರಾವೀ ಮಾಂಸಗೋಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋ ಭವೇತ್”- ಇತಿ| ಅಕ್ಷಿಮಾತ್ರಮಙ್ಗುಲದ್ವಯಪ್ರಮಾಣಮಪರೇ ಭಿಷಜ ಇತಿ ವದನ್ತಿ| ಏವಂ ಪ್ರಥಮಶ್ಲೋಕೇನಾಧಸ್ತಾದ್ದ್ವಿತೀಯಶ್ಲೋಕೇನೇನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರುಪರಿಷ್ಟಾಜ್ಜಙ್ಘಾಯಾಃ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯಭಾಗಗತಕಣ್ಡರಾಯಾ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮಾತ್ರೋ ವ್ಯಧಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಮ್; ಏವಮನುಪಶಮೇ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಜಾಯಾಂ ದಕ್ಷಿಣಜಙ್ಘಾಪೃಷ್ಠಮಧ್ಯಾದಿನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಧಸ್ತಾದೂರ್ಧ್ವಂ ವಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣಾಕ್ಷಿಮಾತ್ರಂ ವ್ರಣಂ ಕೃತ್ವಾ, ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡಜಾಲನಿಭಂ ಮೇದೋಽಪನೀಯಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್, ಅನೇನೇತರಪಾರ್ಶ್ವಜಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ, ಏವಮುಭಯಪಾರ್ಶ್ವಜಾತಾಯಾಮುಭಯತ ಇತಿ| ಭೋಜಾಽತ್ರಾಹ- “ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾ ವೃದ್ಧಾ ಮೇದಶ್ಚಾಪಿ ಸಮಾಚಿತಮ್| ಜಙ್ಘಯೋಃ ಕಣ್ಡರಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡಸದೃಶಾನ್ ಬಹೂನ್|| ಕುರ್ವನ್ತಿ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಯಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಪುನಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ| ದೋಷಸ್ತೈರೂರ್ಧ್ವಗೋ ವಕ್ಷಃಕಕ್ಷಾಮನ್ಯಾಗಲಾಶ್ರಿತಃ|| ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾನ್ ಕುರುತೇ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಸಾ ತ್ವಪಚೀ ಮತಾ| ವ್ಯಾಮಿಶ್ರದೋಷೋತ್ಪನ್ನಾಂ ತು ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್|| ತಾಸಾಂ ವಾತೋತ್ತರಾ ಕೃಷ್ಣಾ ವಾತಿಕೀವೇದನಾಯುತಾ|| ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಸಮುತ್ಥಾನಾ ದಾಹಯುಕ್ತಾ ಚ ಪೈತ್ತಿಕೀ|| ಗೂಢಾಽವಿಪಾಕಾ ಕಠಿನಾ ಕಫಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ರುಜಾಕರೀ|| ಮೇದೋಧಿಕಾ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೀ ಚ ವಿಶೇಷಾತ್ ಸಾ ಸಮಾರ್ದವಾ|| ತಾಂ ತು ಮಾಲಾಕೃತಿಂ ಮನ್ಯಾಕಣ್ಠಹೃದ್ಧನುಸನ್ಧಿಷು|| ಗಲಮಾಲಾಂ ವಿಜಾನೀಯಾದಪಚೀತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣಾಮ್”- ಇತಿ| “ತಸ್ಮಾಜ್ಜಙ್ಘಾಯಾಮೇವ ಕರ್ಮಣಾ ಮೂಲೋಚ್ಛೇದಃ ಕಾರ್ಯಃ” ಇತಿ ಗೂಢಪದಭಙ್ಗಾತ್| ವಾಗ್ಭಟೇನ ಚೋಭಯತ್ರಾಪಿ ವ್ಯಧೋ ದರ್ಶಿತಃ| ಯಥಾ- “ಇತ್ಯಶಾನ್ತೌ ಗದಸ್ಯಾನ್ಯಪಾರ್ಶ್ವಜಙ್ಘಾಸಮಾಶ್ರಿತಮ್| ಬಸ್ತೇರೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಾದ್ವಾ ಮೇದೋ ಹೃತ್ವಾಽಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್”- (ವಾ. ಉ. ೩೦) ಇತಿ||೨೫-೨೬||

Adhikarana 12 (27) · Śloka 27

ಮಣಿಬನ್ಧೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಾ ಕುರ್ಯಾದ್ರೇಖಾತ್ರಯಂ ಭಿಷಕ್ | ಅಙ್ಗುಲ್ಯನ್ತರಿತಂ ಸಮ್ಯಗಪಚೀನಾಂ ನಿವೃತ್ತಯೇ ||೨೭||

ಹನ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಮನ್ಯಾಗಲಸ್ಥಿತಾಪಚ್ಯಾಂ ಜಙ್ಘಾಗತಂ ಕರ್ಮಾಭಿಧಾಯ ಕಕ್ಷಾಕೂರ್ಪರಸನ್ಧಿಗತಾಸ್ವಪಚೀಷು ಬಾಹುಗತಮೇವ ಕರ್ಮ ವಿನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮಣಿಬನ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ಪೂರ್ವವತ್, “ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ” (ಶಾ. ೮) ಇತಿ ವಚನಾದಿನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಷ್ಟಭಾಗಮಕ್ಷಿಮಾತ್ರಂ ವಾ ವಿಹಾಯಾಗ್ರೇ ರೇಖಾತ್ರಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತತ್ರಾಪಿ ವಿಂಶತ್ಯಙ್ಗುಲಜಙ್ಘಾಯಾ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಕಿಞ್ಚಿದಧಿಕೋ ಭಾಗೇನ, ಏವಂ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಕೂರ್ಪರಮಣಿಬನ್ಧಮಧ್ಯೇ ಕಿಞ್ಚಿದಧಿಕಾನಿ ನವಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಮಿತ್ವಾ ರೇಷಾತ್ರಯಮಙ್ಗುಲಾನ್ತರಮಿತಿ||೨೭||

Adhikarana 13 (28) · Śloka 29

ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಕಾಲೇ ಪ್ರಚಲಾಕಕಾಕಗೋಧಾಹಿಕೂರ್ಮಪ್ರಭವಾಂ ಮಸೀಂ ತು | ದದ್ಯಾಚ್ಚ ತೈಲೇನ ಸಹೇಙ್ಗುದೀನಾಂ ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಶ್ಲೀಪದಿನಾಂ ಚ ತೈಲಮ್ ||೨೮|| ವಿರೇಚನಂ ಧೂಮಮುಪಾದದೀತ ಭವೇಚ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಯವಮುದ್ಗಭೋಜೀ |೨೯|

ವಮನವಿರೇಚನಶಿರೋವಿರೇಚನೈಸ್ತಥಾ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗತಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾನಲೈರನ್ತರ್ಬಹಿಃಪ್ರಮಾರ್ಜನಾಭ್ಯಾಮನ್ತರ್ಬಹಿಃಶುದ್ಧೀರ್ನಿರ್ದಿಶ್ಯ ಸಂಶಮನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಚೂರ್ಣಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ|- ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಕಾಲೇ ರೋಪಣಕಾಲೇ, ಪ್ರಚಲಾಕಾದೀನಾಂ ಮಸೀರ್ದದ್ಯಾತ್ ಕ್ಷಾರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಚಲಾಕೋ ಮಯೂರಃ, ಕೃಕಲಾಸಮನ್ಯೇ ಪ್ರಾಹುಃ| ಇಙ್ಗುದೀನಾಂ ತೈಲೇನ ಕ್ಷಾರಮೇವ ದದ್ಯಾತ್| ಯಾನಿ ಚ ತೈಲಾನಿ ಶ್ಲೀಪದೇ ತಾನಿ ಚ ದದ್ಯಾತ್||೨೮||-

Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31

ಕರ್ಕಾರುಕೈರ್ವಾರುಕನಾರಿಕೇಲಪ್ರಿಯಾಲಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಬೀಜಚೂರ್ಣೈಃ ||೨೯|| ವಾತಾರ್ಬುದಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಾಮ್ಬುಸಿದ್ಧೈರುಷ್ಣೈಃ ಸತೈಲೈರುಪನಾಹಯೇತ್ತು | ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಮುಖ್ಯಾನ್ಯುಪನಾಹನಾನಿ ಸಿದ್ಧೈಶ್ಚ ಮಾಂಸೈರಥ ವೇಸವಾರೈಃ ||೩೦|| ಸ್ವೇದಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುಶಲಸ್ತು ನಾಡ್ಯಾ ಶೃಙ್ಗೇಣ ರಕ್ತಂ ಬಹುಶೋ ಹರೇಚ್ಚ | ವಾತಘ್ನನಿರ್ಯೂಹಪಯೋಮ್ಲಭಾಗೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಶತಾಖ್ಯಂ ತ್ರಿವೃತಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ||೩೧||

ಕರ್ಕಾರುಕೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಕಾರುಕಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಂ, ಏರ್ವಾರುಃ ಗ್ರೀಷ್ಮಕರ್ಕಟೀ, ಪ್ರಿಯಾಲಶ್ಚಾರಃ, ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲ ಏರಣ್ಡಃ| ಕ್ಷೀರಘೃತಸಿದ್ಧೈ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ| ಉಪನಾಹಯೇತ್ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ವಾತಘ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಘ್ನಾ ದೇವದಾರ್ವಾದಯಃ| ತತ್ಕ್ವಾಥಕ್ಷೀರಸೌವೀರಭಾಗೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಗುಣೈರಕಲ್ಕೈಸ್ತೈಲಪಾಕಃ, ಏವಮೇವ ಶತಧಾ ಪಕ್ವಂ ಶತಪಾಕಮ್, ಏವಂ ತ್ರಿವೃತಂ ವಾ ಮಜ್ಜವರ್ಜಂ ಘೃತತೈಲವಸಾಭಿರ್ವೃತಂ ಪೂರ್ವಕಲ್ಕವಾತಹರಕ್ವಾಥಪಯೋಮ್ಲೈಃ ಸಿದ್ಧಮ್; ಏವಮೇವ ಶತಧಾಽಪತಾನಕವಿಧಾನೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ತ್ರಿವೃತಂ, ತತ್ರಾಪ್ಯಯಮೇವ ಸಾಧನವಿಧಿಃ||೨೯-೩೧||

Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34

ಸ್ವೇದೋಪನಾಹಾ ಮೃದವಸ್ತು ಕಾರ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತಾರ್ಬುದೇ ಕಾಯವಿರೇಚನಂ ಚ | ವಿಘೃಷ್ಯ ಚೋದುಮ್ಬರಶಾಕಗೋಜೀಪತ್ರೈರ್ಭೃಶಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೈಃ ಪ್ರಲಿಮ್ಪೇತ್ ||೩೨|| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೀಕೃತೈಃ ಸರ್ಜರಸಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪತ್ತಙ್ಗರೋಧ್ರಾಞ್ಜನಯಷ್ಟಿಕಾಹ್ವೈಃ | ವಿಸ್ರಾವ್ಯ ಚಾರಗ್ವಧಗೋಜಿಸೋಮಾಃ ಶ್ಯಾಮಾ ಚ ಯೋಜ್ಯಾ ಕುಶಲೇನ ಲೇಪೇ ||೩೩|| ಶ್ಯಾಮಾಗಿರಿಹ್ವಾಞ್ಜನಕೀರಸೇಷು ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇ ಸಪ್ತಲಿಕಾರಸೇ ಚ | ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಲೀತಕಸಮ್ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಾರ್ಬುದೀ ತಜ್ಜಠರೀ ಚ ಜನ್ತುಃ ||೩೪||

ಸ್ವೇದೋಪನಾಹಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೃದುಃ ಸ್ವೇದೋ ದ್ರವಸ್ವೇದಃ, ಉಪನಾಹೋ ಬನ್ಧಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಮೃದುದ್ರವ್ಯಕೃತಃ ಕ್ಷೀರಾಮ್ಲಪಿಷ್ಟಶ್ಚ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಃ| ಮೃದುಕಾಯವಿರೇಚನಂ ನ ಶಿರೋವಿರೇಚನಮಿತಿ ವ್ಯವಚ್ಛೇದವಿಷಯಃ| ಭೃಶಂ ವಿಘೃಷ್ಯ ಉದುಮ್ಬರಾದಿಪತ್ರೈಃ| ತತ್ರ ಶಾಕಃ ಖರಮಸೃಣಪತ್ರೋ ಮಹಾತರುಃ; ಗೋಜೀ ದಾರ್ವೀಪತ್ರಿಕಾ, ಶಾಖೋಟಕ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ವಿಸ್ರಾವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸೋಮಃ ಸೋಮಲತಾ, ಕಟ್ಫಲಮಿತ್ಯಪರೇ| ಶ್ಯಾಮೇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಯಾಮಾ ತ್ರಿವೃತ್, ಗಿರಿಹ್ವಾ ಶ್ವೇತಸ್ಯನ್ದಃ, ಅಞ್ಜನಕೀ ನೀಲಾಞ್ಜನಿಕಾ ಶಾರದಂ ಫಲಂ, ಶ್ರೀಫಲಿಕೇತಿ ಲೋಕೇ| ಸಪ್ತಲಿಕಾ ಯವತಿಕ್ತಾ| ಕ್ಲೀತಕೇತ್ಯಾದಿ| ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಲ್ಕೇನ ಸಾಮಾನ್ಯಸ್ನೇಹಪರಿಭಾಷಯಾ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಶೋಧನಂ ಪಿತ್ತಾರ್ಬುದೀ ಪಿತ್ತೋದರೀ ಚ ಪಿಬೇತ್||೩೨-೩೪||

Adhikarana 16 (35-36) · Śloka 36

ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಜನ್ತೋಃ ಕಫಜೇಽರ್ಬುದೇ ತು ರಕ್ತೇಽವಸಿಕ್ತೇ ತು ತತೋಽರ್ಬುದಂ ತತ್ | ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಯಾನ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ದೋಷಾನ್ ಹರನ್ತಿ ತೈಃ ಕಲ್ಕಕೃತೈಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ||೩೫|| ಕಪೋತಪಾರಾವತವಿಡ್ವಿಮಿಶ್ರೈಃ ಸಕಾಂಸ್ಯನೀಲೈಃ ಶುಕಲಾಙ್ಗಲಾಖ್ಯೈಃ | ಮೂತ್ರೈಸ್ತು ಕಾಕಾದನಿಮೂಲಮಿಶ್ರೈಃ ಕ್ಷಾರಪ್ರದಿಗ್ಧೈರಥವಾ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ||೩೬||

ಶುದ್ಧಸ್ಯೇತಿ ವಮನೇನ| ಅಲಾಬ್ವಾ ರಕ್ತೇಽವಸಿಕ್ತೇಽಪಚ್ಯಾ ದೋಷಾನೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಯಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಜೀಮೂತಕೀಘೋಷವತೀಫಲದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀತ್ರಿವೃದಾದೀನಿ ಹರನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ಕಲ್ಕೈರ್ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಕಾಂಸ್ಯನೀಲಃ ಕಾಂಸ್ಯಮಸೀ| ಶುಕಃ ಗ್ರನ್ಥಿಪರ್ಣಃ , ಲಾಙ್ಗಲಾಖ್ಯಾ ಕಲಿಕಾರಿಕಾ| ಕಾಕಾದನೀ ವಾಯಸತಿನ್ದುಕಾ| ಕಪೋತಾದಿವಿಡ್ವಿಮಿಶ್ರೈಃ ಕಾಂಸ್ಯನೀಲಾದಿಸಹಿತೈರ್ವಾಯಸತಿನ್ದುಕಾಯಾ ಮೂಲಯುಕ್ತೈರ್ಮೂತ್ರೈರ್ವಿಲಿಮ್ಪೇತ್; ಅಥವಾ ಕ್ಷಾರಪ್ರದಿಗ್ಧೈಃ ಕ್ಷಾರಸಂಯುಕ್ತೈರ್ಮೂತ್ರೈಃ ಪ್ರಲಿಮ್ಪೇತ್; ‘ಕ್ಷಾರಪ್ರಘೃಷ್ಟೈರಥವಾ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ತತ್ರ ಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ಪ್ರಘೃಷ್ಟೈರ್ವಾ ಕಪೋತವಿಡಾದಿಭಿಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೫-೩೬||

Adhikarana 17 (37-40) · Śloka 40

ನಿಷ್ಪಾವಪಿಣ್ಯಾಕಕುಲತ್ಥಕಲ್ಕೈರ್ಮಾಂಸಪ್ರಗಾಢೈರ್ದಧಿಮಸ್ತುಯುಕ್ತೈಃ | ಲೇಪಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕೃಮಯೋ ಯಥಾಽತ್ರ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಮುಞ್ಚನ್ತ್ಯಥ ಮಕ್ಷಿಕಾಶ್ಚ ||೩೭|| ಅಲ್ಪಾವಶಿಷ್ಟೇ ಕೃಮಿಭಕ್ಷಿತೇ ಚ ಲಿಖೇತ್ತತೋಽಗ್ನಿಂ ವಿದಧೀತ ಪಶ್ಚಾತ್ | ಯದಲ್ಪಮೂಲಂ ತ್ರಪುತಾಮ್ರಸೀಸಪಟ್ಟೈಃ ಸಮಾವೇಷ್ಟ್ಯ ತದಾಯಸೈರ್ವಾ ||೩೮|| ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಸಕೃದ್ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಪ್ರಾಣಾನಹಿಂಸನ್ ಭಿಷಗಪ್ರಮತ್ತಃ | ಆಸ್ಫೋತಜಾತೀಕರವೀರಪತ್ರೈಃ ಕಷಾಯಮಿಷ್ಟಂ ವ್ರಣಶೋಧನಾರ್ಥಮ್ ||೩೯|| ಶುದ್ಧೇ ಚ ತೈಲಂ ವಿದಧೀತ ಭಾರ್ಗೀವಿಡಙ್ಗಪಾಠಾತ್ರಿಫಲಾವಿಪಕ್ವಮ್ | ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಚೋಪಗತಾನಿ ಪಾಕಂ ಪಾಕಕ್ರಮೇಣೋಪಚರೇದ್ವಿಧಿಜ್ಞಃ ||೪೦||

ನಿಷ್ಪಾವೇತ್ಯಾದಿ|- ನಿಷ್ಪಾವಃ ಶಿಮ್ಬಃ| ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಪತನ್ತಿ| ಮುಞ್ಚನ್ತ್ಯಥ ಮಕ್ಷಿಕಾಶ್ಚೇತಿ ‘ಕೃಮೀನ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಶಿಖರಾಣಾಂ ಚ ಕೃಮಿಭಿರ್ಭಕ್ಷಿತತ್ವಾದಲ್ಪಾವಶಿಷ್ಟತ್ವಮ್| ಅಸಕೃತ್ ಅನೇಕವಾರಮ್| ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಸಾವಧಾನಃ| ಆಸ್ಫೋತಾ ಸಾರಿವಾ| ಶುದ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶುದ್ಧೇ ಚ ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಭಾರ್ಗ್ಯಾದಿತೈಲಂ ತೈಲಪಾಕಕಲ್ಪೇನ| ಯದೃಚ್ಛಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಪುನರಾಕಸ್ಮಿಕೋತ್ಪಾದೇ ಅಭಿಘಾತಾದಿನಿಮಿತ್ತೇಽಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕೇ ವಾ||೩೭-೪೦||

Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43

ಮೇದೋರ್ಬುದಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಥೋ ವಿದಾರ್ಯ ವಿಶೋಧ್ಯ ಸೀವ್ಯೇದ್ಗತರಕ್ತಮಾಶು | ತತೋ ಹರಿದ್ರಾಗೃಹಧೂಮರೋಧ್ರಪತಙ್ಗಚೂರ್ಣೈಃ ಸಮನಃಶಿಲಾಲೈಃ ||೪೧|| ವ್ರಣಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹ್ಯ ಮಧುಪ್ರಗಾಢೈಃ ಕರಞ್ಜತೈಲಂ ವಿದಧೀತ ಶುದ್ಧೇ | ಸಶೇಷದೋಷಾಣಿ ಹಿ ಯೋಽರ್ಬೂದಾನಿ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯಾಶು ಪುನರ್ಭವನ್ತಿ ||೪೨|| ತಸ್ಮಾದಶೇಷಾಣಿ ಸಮುದ್ಧರೇತ್ತು ಹನ್ಯುಃ ಸಶೇಷಾಣಿ ಯಥಾ ಹಿ ವಹ್ನಿಃ |೪೩|

ಮೇದ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪತಙ್ಗೋ ರಕ್ತಕಾಷ್ಠಮ್ | ಆಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಕರಞ್ಜತೈಲಂ ವಿದ್ರಧ್ಯುಕ್ತಂ, ತತ್ಫಲತೈಲಮೇವೇತ್ಯನ್ಯೇ||೪೧-೪೨||-

Adhikarana 19 (43-47) · Śloka 47

ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ಗಣ್ಡಂ ಪವನೋತ್ಥಮಾದೌ ನಾಡ್ಯಾಽನಿಲಘ್ನೌಷಧಪತ್ರಭಙ್ಗೈಃ ||೪೩|| ಅಮ್ಲೈಃ ಸಮೂತ್ರೈರ್ವಿವಿಧೈಃ ಪಯೋಭಿರುಷ್ಣೈಃ ಸತೈಲೈಃ ಪಿಶಿತೈಶ್ಚ ವಿದ್ವಾನ್ | ವಿಸ್ರಾವಯೇತ್ ಸ್ವಿನ್ನಮತನ್ದ್ರಿತಶ್ಚ ಶುದ್ಧಂ ವ್ರಣಂ ಚಾಪ್ಯುಪನಾಹಯೇತ್ತು ||೪೪|| ಶಣಾತಸೀಮೂಲಕಶಿಗ್ರುಕಿಣ್ವಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜಾನುಯುತೈಸ್ತಿಲೈಸ್ತು | ಕಾಲಾಮೃತಾಶಿಗ್ರುಪುನರ್ನವಾರ್ಕಗಜಾದಿನಾಮಾಕರಹಾಟಕುಷ್ಠೈಃ ||೪೫|| ಏಕೈಷಿಕಾವೃಕ್ಷಕತಿಲ್ವಕೈಶ್ಚ ಸುರಾಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈರಸಕೃತ್ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ||೪೬|| ತೈಲಂ ಪಿಬೇಚ್ಚಾಮೃತವಲ್ಲಿನಿಮ್ಬಹಂಸಾಹ್ವಯಾವೃಕ್ಷಕಪಿಪ್ಪಲೀಭೀಃ | ಸಿದ್ಧಂ ಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸದೇವದಾರು ಹಿತಾಯ ನಿತ್ಯಂ ಗಲಗಣ್ಡರೋಗೇ ||೪೭||

ಸಂಸ್ವೇದ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪತ್ರಭಙ್ಗೈಃ ಪಲ್ಲವೈಃ| ಅನಿಲಘ್ನಂ ವಾತಹರಮ್| ಏರಣ್ಡಾದಿಪಲ್ಲವಯುತಂ ತು ಶುದ್ಧವಾತೇ, ಅಮ್ಲೈಃ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿಭಿಃ ಪಿತ್ತಾವೃತೇ ವಾಯೌ, ಕಫಾವೃತೇ ಮೂತ್ರಕ್ವಥಿತೈಃ; ರಕ್ತಾವೃತೇ ಪಯೋಭಿಃ ಕ್ಷೀರೈಃ, ಪಿಶಿತೈಶ್ಚೇತಿ ಪಿಶಿತರಸೈಃ ಕ್ವಥಿತೈಃ, ಅಥವಾ ಪಿಶಿತೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಪಲ್ಲವೈಃ ಸಹ ಕ್ವಥಿತೈರ್ಧಾತುಕ್ಷಯಜೇ ವಾಯೌ| ವಿಸ್ರಾವಯೇತ್ ಜಲೌಕಾದಿಭಿಃ, ಊರುಮೂಲಸಂಶ್ರಿತಸಿರಾವ್ಯಧೇನ ವಾ| ರಕ್ತಾದಿಹರಣಶುದ್ಧಂ ಗಲಗಣ್ಡಂ ನಿರನ್ತರಂ ಶಣಾದಿಬೀಜೈರುಪನಾಹಯೇತ್| ಶುದ್ಧಮಿತಿ ವಚನಾತ್ ಸೌಶ್ರುತೇಽಪಿ ರಕ್ತಾಹರಣಸ್ಯ ಶುದ್ಧಿಸಞ್ಜ್ಞಾ; ತೇನ “ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರಾ ಸಂಶುದ್ಧಿಃ” (ಚ. ಸೂ. ೨೨) ಇತಿ ಚರಕವಚನಂ ತು ಪ್ರಾಯಿಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ಕಿಣ್ವಂ ಸುರಾಬೀಜಮ್| ಕಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲಾ ಹಿಂಸ್ರಾ, ಗಜಾದಿನಾಮಾ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ, ಕರಹಾಟಂ ಮದನಫಲಮ್| ಏಕೈಷಿಕಾ ಅಮ್ಬಷ್ಠಾ, ತ್ರಿವೃದಿತ್ಯೇಕೇ; ವೃಕ್ಷಕಃ ಕುಟಜಃ| ಅಸಕೃತ್ ಅನೇಕವಾರಮ್| ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ತೈಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಹಂಸಾಹ್ವಯಾ ಹಂಸಪದೀ| ತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್ ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೪೩-೪೭||

Adhikarana 20 (48-50) · Śloka 50

ಸ್ವೇದೋಪನಾಹೈಃ ಕಫಸಮ್ಭವಂ ತು ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ವಿಸ್ರಾವಣಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ | ತತೋಽಜಗನ್ಧಾತಿವಿಷಾವಿಶಲ್ಯಾವಿಷಾಣಿಕಾಕುಷ್ಠಶುಕಾಹ್ವಯಾಭಿಃ ||೪೮|| ಪಲಾಶಭಸ್ಮೋದಕಪೇಷಿತಾಭಿರ್ದಿಹ್ಯಾತ್ ಸುಗುಞ್ಜಾಭಿರಶೀತಲಾಭಿಃ | ದಶಾರ್ಧಸಙ್ಖ್ಯೈರ್ಲವಣೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ತೈಲಂ ಪಿಬೇನ್ಮಾಗಧಿಕಾದಿಸಿದ್ಧಮ್ ||೪೯|| ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಂ ಚ ಧೂಮಶ್ಚ ವೈರೇಚನಿಕೋ ಹಿತಸ್ತು | ಪಾಕಕ್ರಮೋ ವಾಽಪಿ ಸದಾ ವಿಧೇಯೋ ವೈದ್ಯೇನ ಪಾಕಙ್ಗತಯೋಃ ಕಥಞ್ಚಿತ್ ||೫೦||

ಪಿತ್ತಗಲಗಣ್ಡಾಭಾವಾದನನ್ತರಂ ಕಫಜಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ವೇದೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವೇದೋಽತ್ರ ರೂಕ್ಷಃ, ಉಪನಾಹಶ್ಚ ಸಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಃ| ಅಜಗನ್ಧಾ ಬೋವಯಿಕಾ, ವಿಶಲ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಶಿಖವೃಕ್ಷಃ , ವಿಷಾಣಿಕಾ ಆವರ್ತನಿಕಾ, ಶುಕಾಹ್ವಯಃ ಚರ್ಮಕಾರವಟಃ| ದಶೇತ್ಯಾದಿ ದಶಾರ್ಧಸಙ್ಖ್ಯೈರ್ಲವಣೈರಿತಿ ಪಞ್ಚಲವಣೈಃ| ಮಾಗಧಿಕಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ಸಿದ್ಧಮ್| ಪಾಕಙ್ಗತಯೋಃ ಪಾಕಂ ಪ್ರಾಪ್ತಯೋರ್ವಾತಕಫಜಯೋಃ||೪೮-೫೦||

Adhikarana 21 (51) · Śloka 51

ಕಟುತ್ರಿಕಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಃ ಸಮೂತ್ರಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಯವಾನ್ನಾನಿ ರಸಾಶ್ಚ ಮೌದ್ಗಾಃ | ಸಶೃಙ್ಗವೇರಾಃ ಸಪಟೋಲನಿಮ್ಬಾ ಹಿತಾಯ ದೇಯಾ ಗಲಗಣ್ಡರೋಗೇ ||೫೧||

ಸರ್ವಗಲಗಣ್ಡವಿಷಯೇ ಯೋಗಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಟುತ್ರಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಧಾನೋಲ್ಲುಮ್ಬಾದಯಃ| ಯವಾನ್ನಾನಿ ಗೃಞ್ಜನಾದೀನಿ| ಸಮೂತ್ರಾ ಇತಿ ಮೂತ್ರಸ್ವಿನ್ನಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಭಕ್ಷ್ಯಯವಾಣಾಮಿತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಕಟುತ್ರಿಕಮಧುಭ್ಯಾಂ ಯೋಜನಾ| ರಸಾಶ್ಚ ಮೌದ್ಗಾ ಮುದ್ಗಯೂಷಾಃ| ಸಶೃಙ್ಗವೇರಾಃ ಸಾರ್ದ್ರಕಾ ದೇಯಾಃ||೫೧||

Adhikarana 22 (52-55) · Śloka 55

ಮೇದಃಸಮುತ್ಥೇ ತು ಯಥೋಪದಿಷ್ಟಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ ಸಿರಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧತನೋರ್ನರಸ್ಯ | ಶ್ಯಾಮಾಸುಧಾಲೋಹಪುರೀಷದನ್ತೀರಸಾಞ್ಜನೈಶ್ಚಾಪಿ ಹಿತಃ ಪ್ರದೇಹಃ ||೫೨|| ಮೂತ್ರೇಣ ವಾಽಽಲೋಡ್ಯ ಹಿತಾಯ ಸಾರಂ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇತ್ ಸಾಲಮಹೀರುಹಾಣಾಮ್ | ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾಽಽಪಾಟ್ಯ ವಿದಾರ್ಯ ಚೈನಂ ಮೇದಃ ಸಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಹಿತಾಯ ಸೀವ್ಯೇತ್ ||೫೩|| ಮಜ್ಜಾಜ್ಯಮೇದೋಮಧುಭಿರ್ದಹೇದ್ವಾ ದಗ್ಧೇ ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧು ಚಾವಚಾರ್ಯಮ್ | ಕಾಸೀಸತುತ್ಥೇ ಚ ತತೋಽತ್ರ ದೇಯೇ ಚೂರ್ಣೀಕೃತೇ ರೋಚನಯಾ ಸಮೇತೇ ||೫೪|| ತೈಲೇನ ಚಾಭ್ಯಜ್ಯ ಹಿತಾಯ ದದ್ಯಾತ್ ಸಾರೋದ್ಭವಂ ಗೋಮಯಜಂ ಚ ಭಸ್ಮ | ಹಿತಶ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯೋ ಗಾಢಶ್ಚ ಬನ್ಧೋ ಯವಭೋಜನಂ ಚ ||೫೫||

ಮೇದಃಸಮುತ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥೋಪದಿಷ್ಟಾಮಿತಿ ಊರುಸನ್ಧಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಮ್| ಶ್ಯಾಮೇತ್ಯಾದಿ|- ಶ್ಯಾಮಾ ತ್ರಿವೃತ್, ಸುಧಾ ಸೇಹುಣ್ಡಃ, ಲೋಹಪುರೀಷಂ ಲೋಹಮಲಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಲೋಹಮಗರುಂ ವದನ್ತಿ, ತಥಾ ಪುರೀಷಂ ಕಪೋತಪಾರಾವತವಿಟ್| ಮೂತ್ರೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಸಾಲಸಾರಾದಿತರೂಣಾಂ ಸಾರಕಲ್ಕಂ ಕರ್ಷಮಾತ್ರಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಜೇಜ್ಜಟಸ್ತು ಸಾರೋದ್ಭವಂ ಭಸ್ಮ ಮೂತ್ರೇಣಾಲೋಡ್ಯ ಪಿಬೇದಿತಿ ವದತಿ| ಶಸ್ತ್ರೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ದಾಹೇ ಚ ಮಧುಘೃತಾವಚಾರಣಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ| ಕಾಸೀಸೇತ್ಯಾದಿ| ತತೋಽನನ್ತರಂ ಕಾಸೀಸತುತ್ಥಗೋರೋಚನಾಚೂರ್ಣಾವಚಾರಣಂ ವ್ರಣೇ| ಸಾರೋದ್ಭವಂ ಸಾಲಸಾರಾದಿಸಾರೋದ್ಭವಮ್| ಪ್ರಕ್ಷಾಲನೇ ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯಶ್ಚ||೫೨-೫೫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 18

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಪಚ್ಯರ್ಬುದಗಲಗಣ್ಡಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮಾಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೮||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಟೀಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ|