Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಪಚ್ಯರ್ಬುದಗಲಗಣ್ಡಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಗ್ರನ್ಥಿಷ್ವಥಾಮೇಷು ಭಿಷಗ್ವಿದಧ್ಯಾಚ್ಛೋಫಕ್ರಿಯಾಂ ವಿಸ್ತರಶೋ ವಿಧಿಜ್ಞಃ | ರಕ್ಷೇದ್ಬಲಂ ಚಾಪಿ ನರಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ತದ್ರಕ್ಷಿತಂ ವ್ಯಾಧಿಬಲಂ ನಿಹನ್ತಿ ||೩||
अथातो ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| ग्रन्थिष्वथामेषु भिषग्विदध्याच्छोफक्रियां विस्तरशो विधिज्ञः | रक्षेद्बलं चापि नरस्य नित्यं तद्रक्षितं व्याधिबलं निहन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ಪಿರಥೋ ದ್ವಯಂ ವಾ ದತ್ತ್ವಾ ವಸಾಂ ವಾ ತ್ರಿವೃತಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ಅಪೇಹಿವಾತಾದಶಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ವೈದ್ಯಶ್ಚತುಃಸ್ನೇಹಮಥೋ ದ್ವಯಂ ವಾ ||೪||
तैलं पिबेत् सर्पिरथो द्वयं वा दत्त्वा वसां वा त्रिवृतं विदध्यात् | अपेहिवातादशमूलसिद्धं वैद्यश्चतुःस्नेहमथो द्वयं वा ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 8
ಹಿಂಸ್ರಾಽಥ ರೋಹಿಣ್ಯಮೃತಾಽಥ ಭಾರ್ಗೀ ಶ್ಯೋನಾಕಬಿಲ್ವಾಗುರುಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾಃ | ಗೋಜೀ ಚ ಪಿಷ್ಟಾ ಸಹ ತಾಲಪತ್ರ್ಯಾ ಗ್ರನ್ಥೌ ವಿಧೇಯೋಽನಿಲಜೇ ಪ್ರಲೇಪಃ ||೫|| ಸ್ವೇದೋಪನಾಹಾನ್ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ತಥಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಪರಾಂಶ್ಚ ಲೇಪಾನ್ | ವಿದಾರ್ಯ ವಾ ಪಕ್ವಮಪೋಹ್ಯ ಪೂಯಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಬಿಲ್ವಾರ್ಕನರೇನ್ದ್ರತೋಯೈಃ ||೬|| ತಿಲೈಃ ಸಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಪತ್ರಮಿಶ್ರೈಃ ಸಂಶೋಧಯೇತ್ ಸೈನ್ಧವಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತೈಃ | ಶುದ್ಧಂ ವ್ರಣಂ ವಾಽಪ್ಯುಪರೋಪಯೇತ್ತು ತೈಲೇನ ರಾಸ್ನಾಸರಲಾನ್ವಿತೇನ ||೭|| ವಿಡಙ್ಗಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾಮೃತಾಭಿಃ ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಕ್ಷೀರಸಮನ್ವಿತೇನ |೮|
हिंस्राऽथ रोहिण्यमृताऽथ भार्गी श्योनाकबिल्वागुरुकृष्णगन्धाः | गोजी च पिष्टा सह तालपत्र्या ग्रन्थौ विधेयोऽनिलजे प्रलेपः ||५|| स्वेदोपनाहान् विविधांश्च कुर्यात्तथा प्रसिद्धानपरांश्च लेपान् | विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं प्रक्षाल्य बिल्वार्कनरेन्द्रतोयैः ||६|| तिलैः सपञ्चाङ्गुलपत्रमिश्रैः संशोधयेत् सैन्धवसम्प्रयुक्तैः | शुद्धं व्रणं वाऽप्युपरोपयेत्तु तैलेन रास्नासरलान्वितेन ||७|| विडङ्गयष्टीमधुकामृताभिः सिद्धेन वा क्षीरसमन्वितेन |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8-11) · Śloka 11
ಜಲೌಕಸಃ ಪಿತ್ತಕೃತೇ ಹಿತಾಸ್ತು ಕ್ಷೀರೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಷೇಚನಂ ಚ ||೮|| ಕಾಕೋಲಿವರ್ಗಸ್ಯ ಚ ಶೀತಲಾನಿ ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಾಣಿ ಸಶರ್ಕರಾಣಿ | ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇನೇಕ್ಷುರಸೇನ ವಾಽಪಿ ಚೂರ್ಣಂ ಪಿಬೇಚ್ಚಾಪಿ ಹರೀತಕೀನಾಮ್ ||೯|| ಮಧೂಕಜಮ್ಬ್ವರ್ಜುನವೇತಸಾನಾಂ ತ್ವಗ್ಭಿಃ ಪ್ರದೇಹಾನವಚಾರಯೇತ | ಸಶರ್ಕರೈರ್ವಾ ತೃಣಶೂನ್ಯಕನ್ದೈರ್ದಿಹ್ಯಾದಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮುಚುಲುನ್ದಜೈರ್ವಾ ||೧೦|| ವಿದಾರ್ಯ ವಾ ಪಕ್ವಮಪೋಹ್ಯ ಪೂಯಂ ಧಾವೇತ್ ಕಷಾಯೇಣ ವನಸ್ಪತೀನಾಮ್ | ತಿಲೈಃ ಸಯಷ್ಟೀಮಧುಕೈರ್ವಿಶೋಧ್ಯ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಮಧುರೈರ್ವಿಪಕ್ವಮ್ ||೧೧||
जलौकसः पित्तकृते हितास्तु क्षीरोदकाभ्यां परिषेचनं च ||८|| काकोलिवर्गस्य च शीतलानि पिबेत् कषायाणि सशर्कराणि | द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि चूर्णं पिबेच्चापि हरीतकीनाम् ||९|| मधूकजम्ब्वर्जुनवेतसानां त्वग्भिः प्रदेहानवचारयेत | सशर्करैर्वा तृणशून्यकन्दैर्दिह्यादभीक्ष्णं मुचुलुन्दजैर्वा ||१०|| विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं धावेत् कषायेण वनस्पतीनाम् | तिलैः सयष्टीमधुकैर्विशोध्य सर्पिः प्रयोज्यं मधुरैर्विपक्वम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
ಹೃತೇಷು ದೋಷೇಷು ಯಥಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಗ್ರನ್ಥೌ ಭಿಷಕ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮುತ್ಥಿತೇ ತು | ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ವಿಮ್ಲಾಪನಮೇವ ಕುರ್ಯಾದಙ್ಗುಷ್ಠಲೋಹೋಪಲವೇಣುದಣ್ಡೈಃ ||೧೨|| ವಿಕಙ್ಕತಾರಗ್ವಧಕಾಕಣನ್ತೀಕಾಕಾದನೀತಾಪಸವೃಕ್ಷಮೂಲೈಃ | ಆಲೇಪಯೇತ್ ಪಿಣ್ಡಫಲಾರ್ಕಭಾರ್ಗೀಕರಞ್ಜಕಾಲಾಮದನೈಶ್ಚ ವಿದ್ವಾನ್ ||೧೩||
हृतेषु दोषेषु यथानुपूर्व्या ग्रन्थौ भिषक् श्लेष्मसमुत्थिते तु | स्विन्नस्य विम्लापनमेव कुर्यादङ्गुष्ठलोहोपलवेणुदण्डैः ||१२|| विकङ्कतारग्वधकाकणन्तीकाकादनीतापसवृक्षमूलैः | आलेपयेत् पिण्डफलार्कभार्गीकरञ्जकालामदनैश्च विद्वान् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14) · Śloka 14
ಅಮರ್ಮಜಾತಂ ಶಮಮಪ್ರಯಾನ್ತಮಪಕ್ವಮೇವಾಪಹರೇದ್ವಿದಾರ್ಯ | ದಹೇತ್ ಸ್ಥಿತೇ ಚಾಸೃಜಿ ಸಿದ್ಧಕರ್ಮಾ ಸದ್ಯಃಕ್ಷತೋಕ್ತಂ ಚ ವಿಧಿಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೧೪||
अमर्मजातं शममप्रयान्तमपक्वमेवापहरेद्विदार्य | दहेत् स्थिते चासृजि सिद्धकर्मा सद्यःक्षतोक्तं च विधिं विदध्यात् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 16
ಯಾ ಮಾಂಸಕನ್ದ್ಯಃ ಕಠಿನಾ ಬೃಹತ್ಯಸ್ತಾಸ್ವೇಷ ಯೋಜ್ಯಶ್ಚ ವಿಧಿರ್ವಿಧಿಜ್ಞೈಃ | ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾಽಽಪಾಟ್ಯ ಸುಪಕ್ವಮಾಶು ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್ ಪಥ್ಯತಮೈಃ ಕಷಾಯೈಃ ||೧೫|| ಸಂಶೋಧನೈಸ್ತಂ ಚ ವಿಶೋಧಯೇತ್ತು ಕ್ಷಾರೋತ್ತರೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರಗುಡಪ್ರಗಾಢೈಃ | ಶುದ್ಧೇ ಚ ತೈಲಂ ತ್ವವಚಾರಣೀಯಂ ವಿಡಙ್ಗಪಾಠಾರಜನೀವಿಪಕ್ವಮ್ ||೧೬||
या मांसकन्द्यः कठिना बृहत्यस्तास्वेष योज्यश्च विधिर्विधिज्ञैः | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य सुपक्वमाशु प्रक्षालयेत् पथ्यतमैः कषायैः ||१५|| संशोधनैस्तं च विशोधयेत्तु क्षारोत्तरैः क्षौद्रगुडप्रगाढैः | शुद्धे च तैलं त्ववचारणीयं विडङ्गपाठारजनीविपक्वम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20
ಮೇದಃಸಮುತ್ಥೇ ತಿಲಕಲ್ಕದಿಗ್ಧಂ ದತ್ತ್ವೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿಗುಣಂ ಪಟಾನ್ತಮ್ | ಹುತಾಶತಪ್ತೇನ ಮುಹುಃ ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾಲ್ಲೋಹೇನ ಧೀಮಾನದಹನ್ ಹಿತಾಯ ||೧೭|| ಪ್ರಲಿಪ್ಯ ದಾರ್ವೀಮಥ ಲಾಕ್ಷಯಾ ವಾ ಪ್ರತಪ್ತಯಾ ಸ್ವೇದನಮಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಮ್ | ನಿಪಾತ್ಯ ವಾ ಶಸ್ತ್ರಮಪೋಹ್ಯ ಮೇದೋ ದಹೇತ್ ಸುಪಕ್ವಂ ತ್ವಥವಾ ವಿದಾರ್ಯ ||೧೮|| ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ತಿಲೈಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈಃ ಸುವರ್ಚಿಕಾದ್ಯೈರ್ಹರಿತಾಲಮಿಶ್ರೈಃ | ಸಸೈನ್ಧವೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಪ್ರಗಾಢೈಃ ಕ್ಷಾರೋತ್ತರೈರೇನಮಭಿಪ್ರಶೋಧ್ಯ ||೧೯|| ತೈಲಂ ವಿದದ್ಯಾದ್ದ್ವಿಕರಞ್ಜಗುಞ್ಜಾವಂಶಾವಲೇಖೇಙ್ಗುದಮೂತ್ರಸಿದ್ಧಮ್ |೨೦|
मेदःसमुत्थे तिलकल्कदिग्धं दत्त्वोपरिष्टाद्द्विगुणं पटान्तम् | हुताशतप्तेन मुहुः प्रमृज्याल्लोहेन धीमानदहन् हिताय ||१७|| प्रलिप्य दार्वीमथ लाक्षया वा प्रतप्तया स्वेदनमस्य कार्यम् | निपात्य वा शस्त्रमपोह्य मेदो दहेत् सुपक्वं त्वथवा विदार्य ||१८|| प्रक्षाल्य मूत्रेण तिलैः सुपिष्टैः सुवर्चिकाद्यैर्हरितालमिश्रैः | ससैन्धवैः क्षौद्रघृतप्रगाढैः क्षारोत्तरैरेनमभिप्रशोध्य ||१९|| तैलं विदद्याद्द्विकरञ्जगुञ्जावंशावलेखेङ्गुदमूत्रसिद्धम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23
ಜೀಮೂತಕೈಃ ಕೋಶವತೀಫಲೈಶ್ಚ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀತ್ರಿವೃತಾಸು ಚೈವ ||೨೦|| ಸರ್ಪಿಃ ಕೃತಂ ಹನ್ತ್ಯಪಚೀಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಂ ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತದುದಾರವೀರ್ಯಮ್ | ನಿರ್ಗುಣ್ಡಿಜಾತೀಬರಿಹಿಷ್ಠಯುಕ್ತಂ ಜೀಮೂತಕಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸೈನ್ಧವಾಢ್ಯಮ್ ||೨೧|| ಅಭಿಪ್ರತಪ್ತಂ ವಮನಂ ಪ್ರಗಾಢಂ ದುಷ್ಟಾಪಚೀಷೂತ್ತಮಮಾದಿಶನ್ತಿ | ಕೈಡರ್ಯಬಿಮ್ಬೀಕರವೀರಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಹಿತಂ ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಂ ಚ ||೨೨|| ಶಾಖೋಟಕಸ್ಯ ಸ್ವರಸೇನ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಹಿತಂ ನಸ್ಯವಿರೇಚನೇಷು | ಮಧೂಕಸಾರಶ್ಚ ಹಿತೋಽವಪೀಡೇ ಫಲಾನಿ ಶಿಗ್ರೋಃ ಖರಮಞ್ಜರೇರ್ವಾ ||೨೩||
जीमूतकैः कोशवतीफलैश्च दन्तीद्रवन्तीत्रिवृतासु चैव ||२०|| सर्पिः कृतं हन्त्यपचीं प्रवृद्धां द्विधा प्रवृत्तं तदुदारवीर्यम् | निर्गुण्डिजातीबरिहिष्ठयुक्तं जीमूतकं माक्षिकसैन्धवाढ्यम् ||२१|| अभिप्रतप्तं वमनं प्रगाढं दुष्टापचीषूत्तममादिशन्ति | कैडर्यबिम्बीकरवीरसिद्धं तैलं हितं मूर्धविरेचनं च ||२२|| शाखोटकस्य स्वरसेन सिद्धं तैलं हितं नस्यविरेचनेषु | मधूकसारश्च हितोऽवपीडे फलानि शिग्रोः खरमञ्जरेर्वा ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24) · Śloka 24
ಗ್ರನ್ಥೀನಮರ್ಮಪ್ರಭವಾನಪಕ್ವಾನುದ್ಧೃತ್ಯ ಚಾಗ್ನಿಂ ವಿದಧೀತ ಪಶ್ಚಾತ್ | ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾಽಪಿ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್ತು ಸಂಲಿಖ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಯಥೋಪದೇಶಮ್ ||೨೪||
ग्रन्थीनमर्मप्रभवानपक्वानुद्धृत्य चाग्निं विदधीत पश्चात् | क्षारेण वाऽपि प्रतिसारयेत्तु संलिख्य शस्त्रेण यथोपदेशम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತಿ ದ್ವೇ ದಶ ಚಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಮಿತ್ವೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಂ ಪರಿವರ್ಜ್ಯ ಧೀಮಾನ್ | ವಿದಾರ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡನಿಭಾನಿ ವೈದ್ಯೋ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ಜಾಲಾನ್ಯನಲಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೨೫|| ಆ ಗುಲ್ಫಕರ್ಣಾತ್ ಸುಮಿತಸ್ಯ ಜನ್ತೋಸ್ತಸ್ಯಾಷ್ಟಭಾಗಂ ಖುಡಕಾದ್ವಿಭಜ್ಯ | ಘೋಣರ್ಜುವೇಧಃ ಸುರರಾಜಬಸ್ತೇರ್ಹಿತ್ವಾಽಕ್ಷಿಮಾತ್ರಂ ತ್ವಪರೇ ವದನ್ತಿ ||೨೬||
पार्ष्णिं प्रति द्वे दश चाङ्गुलानि मित्वेन्द्रबस्तिं परिवर्ज्य धीमान् | विदार्य मत्स्याण्डनिभानि वैद्यो निष्कृष्य जालान्यनलं विदध्यात् ||२५|| आ गुल्फकर्णात् सुमितस्य जन्तोस्तस्याष्टभागं खुडकाद्विभज्य | घोणर्जुवेधः सुरराजबस्तेर्हित्वाऽक्षिमात्रं त्वपरे वदन्ति ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (27) · Śloka 27
ಮಣಿಬನ್ಧೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಾ ಕುರ್ಯಾದ್ರೇಖಾತ್ರಯಂ ಭಿಷಕ್ | ಅಙ್ಗುಲ್ಯನ್ತರಿತಂ ಸಮ್ಯಗಪಚೀನಾಂ ನಿವೃತ್ತಯೇ ||೨೭||
मणिबन्धोपरिष्टाद्वा कुर्याद्रेखात्रयं भिषक् | अङ्गुल्यन्तरितं सम्यगपचीनां निवृत्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (28) · Śloka 29
ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಕಾಲೇ ಪ್ರಚಲಾಕಕಾಕಗೋಧಾಹಿಕೂರ್ಮಪ್ರಭವಾಂ ಮಸೀಂ ತು | ದದ್ಯಾಚ್ಚ ತೈಲೇನ ಸಹೇಙ್ಗುದೀನಾಂ ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಶ್ಲೀಪದಿನಾಂ ಚ ತೈಲಮ್ ||೨೮|| ವಿರೇಚನಂ ಧೂಮಮುಪಾದದೀತ ಭವೇಚ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಯವಮುದ್ಗಭೋಜೀ |೨೯|
चूर्णस्य काले प्रचलाककाकगोधाहिकूर्मप्रभवां मसीं तु | दद्याच्च तैलेन सहेङ्गुदीनां यद्वक्ष्यते श्लीपदिनां च तैलम् ||२८|| विरेचनं धूममुपाददीत भवेच्च नित्यं यवमुद्गभोजी |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
ಕರ್ಕಾರುಕೈರ್ವಾರುಕನಾರಿಕೇಲಪ್ರಿಯಾಲಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಬೀಜಚೂರ್ಣೈಃ ||೨೯|| ವಾತಾರ್ಬುದಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಾಮ್ಬುಸಿದ್ಧೈರುಷ್ಣೈಃ ಸತೈಲೈರುಪನಾಹಯೇತ್ತು | ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಮುಖ್ಯಾನ್ಯುಪನಾಹನಾನಿ ಸಿದ್ಧೈಶ್ಚ ಮಾಂಸೈರಥ ವೇಸವಾರೈಃ ||೩೦|| ಸ್ವೇದಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುಶಲಸ್ತು ನಾಡ್ಯಾ ಶೃಙ್ಗೇಣ ರಕ್ತಂ ಬಹುಶೋ ಹರೇಚ್ಚ | ವಾತಘ್ನನಿರ್ಯೂಹಪಯೋಮ್ಲಭಾಗೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಶತಾಖ್ಯಂ ತ್ರಿವೃತಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ||೩೧||
कर्कारुकैर्वारुकनारिकेलप्रियालपञ्चाङ्गुलबीजचूर्णैः ||२९|| वातार्बुदं क्षीरघृताम्बुसिद्धैरुष्णैः सतैलैरुपनाहयेत्तु | कुर्याच्च मुख्यान्युपनाहनानि सिद्धैश्च मांसैरथ वेसवारैः ||३०|| स्वेदं विदध्यात् कुशलस्तु नाड्या शृङ्गेण रक्तं बहुशो हरेच्च | वातघ्ननिर्यूहपयोम्लभागैः सिद्धं शताख्यं त्रिवृतं पिबेद्वा ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34
ಸ್ವೇದೋಪನಾಹಾ ಮೃದವಸ್ತು ಕಾರ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತಾರ್ಬುದೇ ಕಾಯವಿರೇಚನಂ ಚ | ವಿಘೃಷ್ಯ ಚೋದುಮ್ಬರಶಾಕಗೋಜೀಪತ್ರೈರ್ಭೃಶಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೈಃ ಪ್ರಲಿಮ್ಪೇತ್ ||೩೨|| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೀಕೃತೈಃ ಸರ್ಜರಸಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪತ್ತಙ್ಗರೋಧ್ರಾಞ್ಜನಯಷ್ಟಿಕಾಹ್ವೈಃ | ವಿಸ್ರಾವ್ಯ ಚಾರಗ್ವಧಗೋಜಿಸೋಮಾಃ ಶ್ಯಾಮಾ ಚ ಯೋಜ್ಯಾ ಕುಶಲೇನ ಲೇಪೇ ||೩೩|| ಶ್ಯಾಮಾಗಿರಿಹ್ವಾಞ್ಜನಕೀರಸೇಷು ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇ ಸಪ್ತಲಿಕಾರಸೇ ಚ | ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಲೀತಕಸಮ್ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಾರ್ಬುದೀ ತಜ್ಜಠರೀ ಚ ಜನ್ತುಃ ||೩೪||
स्वेदोपनाहा मृदवस्तु कार्याः पित्तार्बुदे कायविरेचनं च | विघृष्य चोदुम्बरशाकगोजीपत्रैर्भृशं क्षौद्रयुतैः प्रलिम्पेत् ||३२|| श्लक्ष्णीकृतैः सर्जरसप्रियङ्गुपत्तङ्गरोध्राञ्जनयष्टिकाह्वैः | विस्राव्य चारग्वधगोजिसोमाः श्यामा च योज्या कुशलेन लेपे ||३३|| श्यामागिरिह्वाञ्जनकीरसेषु द्राक्षारसे सप्तलिकारसे च | घृतं पिबेत् क्लीतकसम्प्रसिद्धं पित्तार्बुदी तज्जठरी च जन्तुः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35-36) · Śloka 36
ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಜನ್ತೋಃ ಕಫಜೇಽರ್ಬುದೇ ತು ರಕ್ತೇಽವಸಿಕ್ತೇ ತು ತತೋಽರ್ಬುದಂ ತತ್ | ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಯಾನ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ದೋಷಾನ್ ಹರನ್ತಿ ತೈಃ ಕಲ್ಕಕೃತೈಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ||೩೫|| ಕಪೋತಪಾರಾವತವಿಡ್ವಿಮಿಶ್ರೈಃ ಸಕಾಂಸ್ಯನೀಲೈಃ ಶುಕಲಾಙ್ಗಲಾಖ್ಯೈಃ | ಮೂತ್ರೈಸ್ತು ಕಾಕಾದನಿಮೂಲಮಿಶ್ರೈಃ ಕ್ಷಾರಪ್ರದಿಗ್ಧೈರಥವಾ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ||೩೬||
शुद्धस्य जन्तोः कफजेऽर्बुदे तु रक्तेऽवसिक्ते तु ततोऽर्बुदं तत् | द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च दोषान् हरन्ति तैः कल्ककृतैः प्रदिह्यात् ||३५|| कपोतपारावतविड्विमिश्रैः सकांस्यनीलैः शुकलाङ्गलाख्यैः | मूत्रैस्तु काकादनिमूलमिश्रैः क्षारप्रदिग्धैरथवा प्रदिह्यात् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (37-40) · Śloka 40
ನಿಷ್ಪಾವಪಿಣ್ಯಾಕಕುಲತ್ಥಕಲ್ಕೈರ್ಮಾಂಸಪ್ರಗಾಢೈರ್ದಧಿಮಸ್ತುಯುಕ್ತೈಃ | ಲೇಪಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕೃಮಯೋ ಯಥಾಽತ್ರ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಮುಞ್ಚನ್ತ್ಯಥ ಮಕ್ಷಿಕಾಶ್ಚ ||೩೭|| ಅಲ್ಪಾವಶಿಷ್ಟೇ ಕೃಮಿಭಕ್ಷಿತೇ ಚ ಲಿಖೇತ್ತತೋಽಗ್ನಿಂ ವಿದಧೀತ ಪಶ್ಚಾತ್ | ಯದಲ್ಪಮೂಲಂ ತ್ರಪುತಾಮ್ರಸೀಸಪಟ್ಟೈಃ ಸಮಾವೇಷ್ಟ್ಯ ತದಾಯಸೈರ್ವಾ ||೩೮|| ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಸಕೃದ್ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಪ್ರಾಣಾನಹಿಂಸನ್ ಭಿಷಗಪ್ರಮತ್ತಃ | ಆಸ್ಫೋತಜಾತೀಕರವೀರಪತ್ರೈಃ ಕಷಾಯಮಿಷ್ಟಂ ವ್ರಣಶೋಧನಾರ್ಥಮ್ ||೩೯|| ಶುದ್ಧೇ ಚ ತೈಲಂ ವಿದಧೀತ ಭಾರ್ಗೀವಿಡಙ್ಗಪಾಠಾತ್ರಿಫಲಾವಿಪಕ್ವಮ್ | ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಚೋಪಗತಾನಿ ಪಾಕಂ ಪಾಕಕ್ರಮೇಣೋಪಚರೇದ್ವಿಧಿಜ್ಞಃ ||೪೦||
निष्पावपिण्याककुलत्थकल्कैर्मांसप्रगाढैर्दधिमस्तुयुक्तैः | लेपं विदध्यात् कृमयो यथाऽत्र मूर्च्छन्ति मुञ्चन्त्यथ मक्षिकाश्च ||३७|| अल्पावशिष्टे कृमिभक्षिते च लिखेत्ततोऽग्निं विदधीत पश्चात् | यदल्पमूलं त्रपुताम्रसीसपट्टैः समावेष्ट्य तदायसैर्वा ||३८|| क्षाराग्निशस्त्राण्यसकृद्विदध्यात् प्राणानहिंसन् भिषगप्रमत्तः | आस्फोतजातीकरवीरपत्रैः कषायमिष्टं व्रणशोधनार्थम् ||३९|| शुद्धे च तैलं विदधीत भार्गीविडङ्गपाठात्रिफलाविपक्वम् | यदृच्छया चोपगतानि पाकं पाकक्रमेणोपचरेद्विधिज्ञः ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43
ಮೇದೋರ್ಬುದಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಥೋ ವಿದಾರ್ಯ ವಿಶೋಧ್ಯ ಸೀವ್ಯೇದ್ಗತರಕ್ತಮಾಶು | ತತೋ ಹರಿದ್ರಾಗೃಹಧೂಮರೋಧ್ರಪತಙ್ಗಚೂರ್ಣೈಃ ಸಮನಃಶಿಲಾಲೈಃ ||೪೧|| ವ್ರಣಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹ್ಯ ಮಧುಪ್ರಗಾಢೈಃ ಕರಞ್ಜತೈಲಂ ವಿದಧೀತ ಶುದ್ಧೇ | ಸಶೇಷದೋಷಾಣಿ ಹಿ ಯೋಽರ್ಬೂದಾನಿ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯಾಶು ಪುನರ್ಭವನ್ತಿ ||೪೨|| ತಸ್ಮಾದಶೇಷಾಣಿ ಸಮುದ್ಧರೇತ್ತು ಹನ್ಯುಃ ಸಶೇಷಾಣಿ ಯಥಾ ಹಿ ವಹ್ನಿಃ |೪೩|
मेदोर्बुदं स्विन्नमथो विदार्य विशोध्य सीव्येद्गतरक्तमाशु | ततो हरिद्रागृहधूमरोध्रपतङ्गचूर्णैः समनःशिलालैः ||४१|| व्रणं प्रतिग्राह्य मधुप्रगाढैः करञ्जतैलं विदधीत शुद्धे | सशेषदोषाणि हि योऽर्बूदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति ||४२|| तस्मादशेषाणि समुद्धरेत्तु हन्युः सशेषाणि यथा हि वह्निः |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (43-47) · Śloka 47
ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ಗಣ್ಡಂ ಪವನೋತ್ಥಮಾದೌ ನಾಡ್ಯಾಽನಿಲಘ್ನೌಷಧಪತ್ರಭಙ್ಗೈಃ ||೪೩|| ಅಮ್ಲೈಃ ಸಮೂತ್ರೈರ್ವಿವಿಧೈಃ ಪಯೋಭಿರುಷ್ಣೈಃ ಸತೈಲೈಃ ಪಿಶಿತೈಶ್ಚ ವಿದ್ವಾನ್ | ವಿಸ್ರಾವಯೇತ್ ಸ್ವಿನ್ನಮತನ್ದ್ರಿತಶ್ಚ ಶುದ್ಧಂ ವ್ರಣಂ ಚಾಪ್ಯುಪನಾಹಯೇತ್ತು ||೪೪|| ಶಣಾತಸೀಮೂಲಕಶಿಗ್ರುಕಿಣ್ವಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜಾನುಯುತೈಸ್ತಿಲೈಸ್ತು | ಕಾಲಾಮೃತಾಶಿಗ್ರುಪುನರ್ನವಾರ್ಕಗಜಾದಿನಾಮಾಕರಹಾಟಕುಷ್ಠೈಃ ||೪೫|| ಏಕೈಷಿಕಾವೃಕ್ಷಕತಿಲ್ವಕೈಶ್ಚ ಸುರಾಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈರಸಕೃತ್ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ||೪೬|| ತೈಲಂ ಪಿಬೇಚ್ಚಾಮೃತವಲ್ಲಿನಿಮ್ಬಹಂಸಾಹ್ವಯಾವೃಕ್ಷಕಪಿಪ್ಪಲೀಭೀಃ | ಸಿದ್ಧಂ ಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸದೇವದಾರು ಹಿತಾಯ ನಿತ್ಯಂ ಗಲಗಣ್ಡರೋಗೇ ||೪೭||
संस्वेद्य गण्डं पवनोत्थमादौ नाड्याऽनिलघ्नौषधपत्रभङ्गैः ||४३|| अम्लैः समूत्रैर्विविधैः पयोभिरुष्णैः सतैलैः पिशितैश्च विद्वान् | विस्रावयेत् स्विन्नमतन्द्रितश्च शुद्धं व्रणं चाप्युपनाहयेत्तु ||४४|| शणातसीमूलकशिग्रुकिण्वप्रियालमज्जानुयुतैस्तिलैस्तु | कालामृताशिग्रुपुनर्नवार्कगजादिनामाकरहाटकुष्ठैः ||४५|| एकैषिकावृक्षकतिल्वकैश्च सुराम्लपिष्टैरसकृत् प्रदिह्यात् ||४६|| तैलं पिबेच्चामृतवल्लिनिम्बहंसाह्वयावृक्षकपिप्पलीभीः | सिद्धं बलाभ्यां च सदेवदारु हिताय नित्यं गलगण्डरोगे ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (48-50) · Śloka 50
ಸ್ವೇದೋಪನಾಹೈಃ ಕಫಸಮ್ಭವಂ ತು ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ವಿಸ್ರಾವಣಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ | ತತೋಽಜಗನ್ಧಾತಿವಿಷಾವಿಶಲ್ಯಾವಿಷಾಣಿಕಾಕುಷ್ಠಶುಕಾಹ್ವಯಾಭಿಃ ||೪೮|| ಪಲಾಶಭಸ್ಮೋದಕಪೇಷಿತಾಭಿರ್ದಿಹ್ಯಾತ್ ಸುಗುಞ್ಜಾಭಿರಶೀತಲಾಭಿಃ | ದಶಾರ್ಧಸಙ್ಖ್ಯೈರ್ಲವಣೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ತೈಲಂ ಪಿಬೇನ್ಮಾಗಧಿಕಾದಿಸಿದ್ಧಮ್ ||೪೯|| ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಂ ಚ ಧೂಮಶ್ಚ ವೈರೇಚನಿಕೋ ಹಿತಸ್ತು | ಪಾಕಕ್ರಮೋ ವಾಽಪಿ ಸದಾ ವಿಧೇಯೋ ವೈದ್ಯೇನ ಪಾಕಙ್ಗತಯೋಃ ಕಥಞ್ಚಿತ್ ||೫೦||
स्वेदोपनाहैः कफसम्भवं तु संस्वेद्य विस्रावणमेव कुर्यात् | ततोऽजगन्धातिविषाविशल्याविषाणिकाकुष्ठशुकाह्वयाभिः ||४८|| पलाशभस्मोदकपेषिताभिर्दिह्यात् सुगुञ्जाभिरशीतलाभिः | दशार्धसङ्ख्यैर्लवणैश्च युक्तं तैलं पिबेन्मागधिकादिसिद्धम् ||४९|| प्रच्छर्दनं मूर्धविरेचनं च धूमश्च वैरेचनिको हितस्तु | पाकक्रमो वाऽपि सदा विधेयो वैद्येन पाकङ्गतयोः कथञ्चित् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
ಕಟುತ್ರಿಕಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಃ ಸಮೂತ್ರಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಯವಾನ್ನಾನಿ ರಸಾಶ್ಚ ಮೌದ್ಗಾಃ | ಸಶೃಙ್ಗವೇರಾಃ ಸಪಟೋಲನಿಮ್ಬಾ ಹಿತಾಯ ದೇಯಾ ಗಲಗಣ್ಡರೋಗೇ ||೫೧||
कटुत्रिकक्षौद्रयुताः समूत्रा भक्ष्या यवान्नानि रसाश्च मौद्गाः | सशृङ्गवेराः सपटोलनिम्बा हिताय देया गलगण्डरोगे ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (52-55) · Śloka 55
ಮೇದಃಸಮುತ್ಥೇ ತು ಯಥೋಪದಿಷ್ಟಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ ಸಿರಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧತನೋರ್ನರಸ್ಯ | ಶ್ಯಾಮಾಸುಧಾಲೋಹಪುರೀಷದನ್ತೀರಸಾಞ್ಜನೈಶ್ಚಾಪಿ ಹಿತಃ ಪ್ರದೇಹಃ ||೫೨|| ಮೂತ್ರೇಣ ವಾಽಽಲೋಡ್ಯ ಹಿತಾಯ ಸಾರಂ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇತ್ ಸಾಲಮಹೀರುಹಾಣಾಮ್ | ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾಽಽಪಾಟ್ಯ ವಿದಾರ್ಯ ಚೈನಂ ಮೇದಃ ಸಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಹಿತಾಯ ಸೀವ್ಯೇತ್ ||೫೩|| ಮಜ್ಜಾಜ್ಯಮೇದೋಮಧುಭಿರ್ದಹೇದ್ವಾ ದಗ್ಧೇ ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧು ಚಾವಚಾರ್ಯಮ್ | ಕಾಸೀಸತುತ್ಥೇ ಚ ತತೋಽತ್ರ ದೇಯೇ ಚೂರ್ಣೀಕೃತೇ ರೋಚನಯಾ ಸಮೇತೇ ||೫೪|| ತೈಲೇನ ಚಾಭ್ಯಜ್ಯ ಹಿತಾಯ ದದ್ಯಾತ್ ಸಾರೋದ್ಭವಂ ಗೋಮಯಜಂ ಚ ಭಸ್ಮ | ಹಿತಶ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯೋ ಗಾಢಶ್ಚ ಬನ್ಧೋ ಯವಭೋಜನಂ ಚ ||೫೫||
मेदःसमुत्थे तु यथोपदिष्टां विध्येत् सिरां स्निग्धतनोर्नरस्य | श्यामासुधालोहपुरीषदन्तीरसाञ्जनैश्चापि हितः प्रदेहः ||५२|| मूत्रेण वाऽऽलोड्य हिताय सारं प्रातः पिबेत् सालमहीरुहाणाम् | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य विदार्य चैनं मेदः समुद्धृत्य हिताय सीव्येत् ||५३|| मज्जाज्यमेदोमधुभिर्दहेद्वा दग्धे च सर्पिर्मधु चावचार्यम् | कासीसतुत्थे च ततोऽत्र देये चूर्णीकृते रोचनया समेते ||५४|| तैलेन चाभ्यज्य हिताय दद्यात् सारोद्भवं गोमयजं च भस्म | हितश्च नित्यं त्रिफलाकषायो गाढश्च बन्धो यवभोजनं च ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಪಚ್ಯರ್ಬುದಗಲಗಣ್ಡಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮಾಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः ||१८||
🔊 Audio coming soon