20. kṣudrarōgacikitsitam

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4

அதாதஃ க்ஷுத்ரரோகசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| தத்ராஜகல்லிகாமாமாஂ ஜலௌகோபிருபாசரேத் | ஶுக்திஶ்ருக்நீயவக்ஷாரகல்கைஶ்சாலேபயேத்பிஷக் ||௩|| ஶ்யாமாலாங்கலகிபாடாகல்கைர்வாऽபி விசக்ஷணஃ | பக்வாஂ வ்ரணவிதாநேந யதோக்தேந ப்ரஸாதயேத் ||௪||

தத்ரேத்யாதி| ஶுக்திஃ ஜலஶுக்திஃ| ஶ்ருக்நீ ஸ்வர்ஜிகா| யவஃ ப்ரஸித்தஃ| க்ஷாரஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| கயீ து அஜகல்லிகாமபக்வாஂ யவக்ஷாரஶுக்திஸௌராஷ்ட்ரீகல்கேநாலேபயேத், ததோ ஜலௌகோபிஃ ஸ்ராவயேத் , ஆலேபஶ்சாத்ய உபக்ரமஃ ஸர்வஶோபாநாமித்யுக்தேஃ||௧-௪||

Adhikarana 2 (5-6) · Śloka 6

அந்தாலஜீஂ யவப்ரக்யாஂ பநஸீஂ கச்சபீஂ ததா | பாஷாணகர்தபஂ சைவ பூர்வஂ ஸ்வேதேந யோஜயேத் ||௫|| மநஃஶிலாதாலகுஷ்டதாருகல்கைஃ ப்ரலேபயேத் | பரிபாககதாந் பித்த்வா வ்ரணவத் ஸமுபாசரேத் ||௬||

அந்தேத்யாதி||௫-௬||

Adhikarana 3 (7-8) · Śloka 8

விவதாமிந்த்ரவத்தாஂ ச கர்தபீஂ ஜாலகர்தபம் | இரிவேல்லீஂ கந்தநாம்நீஂ கக்ஷாஂ விஸ்போடகாஂஸ்ததா ||௭|| பித்தஜஸ்ய விஸர்பஸ்ய க்ரியயா ஸாதயேத்பிஷக் | ரோபயேத் ஸர்பிஷா பக்வாந் ஸித்தேந மதுரௌஷதைஃ ||௮||

மதுரௌஷதாநி காகோல்யாதீநி||௭-௮||

Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11

சிப்ய(ப்ப)முஷ்ணாம்புநா ஸிக்தமுத்கத்ய ஸ்ராவயேத்பிஷக் | சக்ரதைலேந சாப்யஜ்ய ஸர்ஜசூர்ணேந சூர்ணயேத் ||௯|| பந்தேநோபசரேச்சைநமஶக்யஂ சாக்நிநா தஹேத் | மதுரௌஷதஸித்தேந ததஸ்தைலேந ரோபயேத் ||௧௦|| குநகே விதிரப்யேஷ கார்யோ ஹி பிஷஜா பவேத் | உபாசரேதநுஶயீஂ ஶ்லேஷ்மவித்ரதிவத்பிஷக் ||௧௧||

சிப்பமித்யாதி| உத்கத்ய துஷ்டமாஂஸஂ பக்வம்| சக்ரதைலஂ சக்ரபீடிதஂ, ஹஸ்தாதிபீடிதவ்யுதாஸார்தஂ சக்ரக்ரஹணம்| “சிப்பஂ ஶோணிதஸேகேந ஶோதநைஶ்சாப்யுபாசரேத்| கதோஷ்மாணஂ ததா சைநமுஷ்ணாம்புபரிஷேசிதம்|| ஶஸ்த்ரேண து யதாயோகமுத்கத்ய ஸ்ராவயேத்வ்ரணம்| ஶிலா தேஜோவதீ சைவ ரோசநா ச ரஸாஞ்ஜநம்|| கல்கைரேதைஶ்ச ஸம்பிஷ்டைஃ ஶோதயித்வா வ்ரணஂ ததஃ| ஹரித்ராகுருகாலீயகல்கைஶ்ச ஸரஸாஞ்ஜநைஃ|| ஸித்தேந திலதைலேந தத்ர குர்வீத ரோபணம்”- இதி க்வசித் பாடஃ| ஏஷ விதிஃ சிப்பக்ரமஃ||௯-௧௧||

Adhikarana 5 (12-16) · Śloka 16

விதாரிகாஂ ஸமப்யஜ்ய ஸ்விந்நாஂ விம்லாப்ய லேபயேத் | நகவத்திகவர்ஷாபூபில்வமூலைஃ ஸுபேஷிதைஃ ||௧௨|| வ்ரணபாவகதாயாஂ வா கத்வா ஸஂஶோதநக்ரியாம் | ரோபணார்தஂ ஹிதஂ தைலஂ கஷாயமதுரைஃ ஶதம் ||௧௩|| ப்ரச்சாநைர்வா ஜலௌகோபிஃ ஸ்ராவ்யாऽபக்வா விதாரிகா | அஜகர்ணைஃ ஸபாலாஶமூலகல்கைஃ ப்ரலேபயேத் ||௧௪|| பக்வாஂ விதார்ய ஶஸ்த்ரேண படோலபிசுமர்தயோஃ | கல்கேந திலயுக்தேந ஸர்பிர்மிஶ்ரேண லேபயேத் ||௧௫|| பத்த்வா ச க்ஷீரவக்ஷஸ்ய கஷாயைஃ கதிரஸ்ய ச | வ்ரணஂ ப்ரக்ஷாலயேச்சுத்தாஂ ததஸ்தாஂ ரோபயேத் புநஃ ||௧௬||

விதாரிகாமித்யாதி| விம்லாப்யேதி அங்குஷ்டாதிபிஃ| நகவத்திகஃ ஜிங்கிநீ குடமஜ்ஜநிகேதி லோகே, வஶ்சிகாலீத்யந்யே| வ்ரணபாவேத்யாதி| கஷாயைஃ ந்யக்ரோதாதிபடிதைஃ, மதுரைஃ காகோல்யாதிபிஃ| அஜகர்ணஃ ஸர்ஜஃ| பாலாஶஃ ஶடீ| பக்வாமித்யாதி| பிசுமர்தோ நிம்பஃ| க்ஷீரவக்ஷா வடோதும்பரப்லக்ஷபிப்பலகர்தபாண்டாஃ||௧௨-௧௬||

Adhikarana 6 (17-18) · Śloka 19

மேதோऽர்புதவிதாநேந ஸாதயேச்சர்கரார்புதம் | கச்சூஂ விசர்சிகாஂ பாமாஂ குஷ்டவத் ஸமுபாசரேத் ||௧௭|| லேபஶ்ச ஶஸ்யதே ஸிக்தஶதாஹ்வாகௌரஸர்ஷபைஃ | வசாதார்வீஸர்ஷபைர்வா தைலஂ வா நக்தமாலஜம் ||௧௮|| ஸாரதைலமதாப்யங்கே குர்வீத கடுகைஃ ஶதம் |௧௯|

மேதோऽர்புதேத்யாதி| நக்தமாலஜதைலேநாபக்வேநைவ, ‘கடுகௌஷதஸித்தேந’ இத்யந்யே| ஸாரதைலேந ஶிஂஶபாகுருஸரலதேவதார்வாதிதைலேந| கடுகௌஷதாநி பிப்பல்யாதீநி| ‘ஸாரதைலமதாப்யங்கே’ இத்யத்ர ‘ஸாரலஂ தைலமப்யங்கே’ இதி கேசித் படந்தி; தத்ர ஸரலஸாரஸ்நேஹஃ ஸாமாந்யஸ்நேஹபரிபாஷயா பக்தவ்யஃ||௧௭-௧௮||-

Adhikarana 7 (19-20) · Śloka 20

பாததார்யாஂ ஸிராஂ வித்த்வா ஸ்வேதாப்யங்கௌ ப்ரயோஜயேத் ||௧௯|| மதூச்சிஷ்டவஸாமஜ்ஜஸர்ஜசூர்ணகதைஃ கதஃ | யவாஹ்வகைரிகோந்மிஶ்ரைஃ பாதலேபஃ ப்ரஶஸ்யதே ||௨௦||

பாதேத்யாதி| பூர்வமாதௌ ஸ்நேஹத்வேதௌ கத்வா பஶ்சாத் ஸிராஂ வித்யேத்| யவாஹ்வோ யவக்ஷாரஃ||௧௯-௨௦||

Adhikarana 8 (21-22) · Śloka 23

பாதௌ ஸிக்த்வாऽऽரநாலேந லேபநஂ ஹ்யலஸே ஹிதம் | கல்கீகதைர்நிம்பதிலகாஸீஸாலைஃ ஸஸைந்தவைஃ ||௨௧|| லாக்ஷாரஸோऽபயா வாऽபி கார்யஂ ஸ்யாத்ரக்தமோக்ஷணம் | ஸித்தஂ ரஸே கண்டகார்யாஸ்தைலஂ வா ஸார்ஷபஂ ஹிதம் ||௨௨|| காஸீஸரோசநஶிலாசூர்ணைர்வா ப்ரதிஸாரணம் |௨௩|

பாதாவித்யாதி| ஶிலா மநஃஶிலா| ப்ரதிஸாரணஂ கர்ஷணம்||௨௧-௨௨||-

Adhikarana 9 (23) · Śloka 23

உத்கத்ய தக்த்வா ஸ்நேஹேந ஜயேத் கதரஸஞ்ஜ்ஞகம் ||௨௩||

உத்கத்யேத்யாதி| கதரஂ து ஶஸ்த்ரேணோத்கத்ய அக்நிதப்தேந தைலேநைவ தஹேத், ஸூக்ஷ்மமார்காநுஸாரித்வாத்தைலஸ்ய; அந்யே து வஹ்நிஸந்தப்தாஃ ஸர்வேऽபி ஸ்நேஹாஃ ஸூக்ஷ்மமார்காநுஸாரிணோ பவந்தி, அதஃ ஸர்வேऽபி ஸ்நேஹா க்ராஹ்யாஃ||௨௩||

Adhikarana 10 (24-26) · Śloka 27

இந்த்ரலுப்தே ஸிராஂ மூர்த்நி ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய மோக்ஷயேத் | கல்கைஃ ஸமரிசைர்திஹ்யாச்சிலாகாஸீஸதுத்தகைஃ ||௨௪|| குடந்நடதாருகல்கைர்லேபநஂ வா ப்ரஶஸ்யதே | ப்ரச்சயித்வாऽவகாடஂ வா குஞ்ஜாகல்கைர்முஹுர்முஹுஃ ||௨௫|| லேபயேதுபஶாந்த்யர்தஂ குர்யாத்வாऽபி ரஸாயநம் | மாலதீகரவீராக்நிநக்தமாலவிபாசிதம் ||௨௬|| தைலமப்யஞ்ஜநே ஶஸ்தமிந்த்ரலுப்தாபஹஂ பரம் |௨௭|

இந்த்ரலுப்த இத்யாதி| குடந்நடேத்யாதி குடந்நடஃ தகரஃ| ரஸாயநவிதாநோபதேஶஂ குர்வந்நேதஜ்ஜ்ஞாபயதி- துஃஸாத்யோऽயஂ வ்யாதிர்ந ஶக்யதே ரஸாயநமந்தரேணாபநேதுஂ; ரஸாயநமஷ்டாதஶ திவ்யௌஷதயஃ ஸோமஶ்சௌஷதராஜா| மாலதீத்யாதி ஸ்நேஹபாககல்பபரிபாஷயா ஜாத்யாதிகல்கஸித்தேந கடுதைலேந கோமூத்ரசதுர்குணேந ஶிரோऽப்யஞ்ஜ்யாத்||௨௪-௨௬||-

Adhikarana 11 (27-28) · Śloka 30

அரூஂஷிகாஂ ஹதே ரக்தே ஸேசயேந்நிம்பவாரிணா ||௨௭|| திஹ்யாத் ஸைந்தவயுக்தேந வாஜிவிஷ்டாரஸேந து | ஹரிதாலநிஶாநிம்பகல்கைர்வா ஸபடோலஜைஃ ||௨௮|| யஷ்டீநீலோத்பலைரண்டமார்கவைர்வா ப்ரலேபயேத் | இந்த்ரலுப்தாபஹஂ தைலமப்யங்கே ச ப்ரஶஸ்யதே |௩௦|

அரூஂஷிகாமித்யாதி| அரூஂஷிகாஂ து புநர்ஜலௌகோபிஃ ரக்தமவஸிச்ய நிம்பக்வாதேந பரிதஃ ஸிக்த்வா, அஶ்வபுரீஷரஸேந பஹுஸைந்தவசூர்ணேந லேபயேத்| மார்கவோ பங்கராஜஃ| ஹரிதாலாதிபிர்வா மதுகாதிபிர்வா லேபயேத்| இந்த்ரலுப்தோக்தஸ்ய ஜாத்யாதிதைலஸ்யாப்யங்ககரணமரூஂஷிகாயாஃ ஶோதநரோபணம்||௨௭-௨௮||-

Adhikarana 12 (29-30) · Śloka 30

ஸிராஂ தாருணகே வித்த்வா ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய மூர்தநி ||௨௯|| அவபீடஂ ஶிரோபஸ்திமப்யங்கஂ ச ப்ரயோஜயேத் | க்ஷாலநே கோத்ரவதணக்ஷாரதோயஂ ப்ரஶஸ்யதே ||௩௦||

ஸிராமித்யாதி| அவபீட்ய நஸ்யே தீயத இத்யவபீடஃ||௨௯-௩௦||

Adhikarana 13 (31) · Śloka 31

உபரிஷ்டாத் ப்ரவக்ஷ்யாமி விதிஂ பலிதநாஶநம் |௩௧|

பலிதசிகித்ஸிதமாஹ- உபரிஷ்டாதித்யாதி| உபரிஷ்டாந்மிஶ்ரகோக்தே சிகித்ஸிதே|௩௧|-

Adhikarana 14 (31) · Śloka 32

மஸூரிகாயாஂ குஷ்டக்நலேபநாதிக்ரியா ஹிதா ||௩௧|| பித்தஶ்லேஷ்மவிஸர்போக்தா க்ரியா வா ஸம்ப்ரஶஸ்யதே |௩௨|

மஸூரிகாயாமித்யாதி| ஆதிஶப்தேநோத்வர்தநகதாதி||௩௧||-

Adhikarana 15 (32) · Śloka 33

ஜதுமணிஂ ஸமுத்கத்ய மஷகஂ திலகாலகம் ||௩௨|| க்ஷாரேண ப்ரதஹேத்யுக்த்யா வஹ்நிநா வா ஶநைஃ ஶநைஃ |௩௩|

ஜதுமணிமித்யாதி| க்ஷாரேண க்ஷாரவிஷயேஷு, ஆக்நிநா அக்ஷாரகத்யேஷு||௩௨||-

Adhikarana 16 (33-36) · Śloka 36

ந்யச்சேவ்யங்கே ஸிராமோக்ஷோ நீலிகாயாஂ ச ஶஸ்யதே ||௩௩|| யதாந்யாயஂ யதாப்யாஸஂ லாலாட்யாதிஸிராவ்யதஃ | கஷ்ட்வா திஹ்யாத்த்வசஂ பிஷ்ட்வா க்ஷீரிணாஂ க்ஷீரஸஂயுதாம் ||௩௪|| பலாதிபலயஷ்ட்யாஹ்வரஜநீர்வா ப்ரலேபநம் | பயஸ்யாகுருகாலீயலேபநஂ வா ஸகைரிகம் ||௩௫|| க்ஷௌத்ராஜ்யயுக்தயா லிம்பேத்தஂஷ்ட்ரயா ஶூகரஸ்ய ச | கபித்தராஜாதநயோஃ கல்கஂ வா ஹிதமுச்யதே ||௩௬||

ந்யச்சே இத்யாதி| கஷ்ட்வா ஸமுத்ரபேநாதிநா| க்ஷீரிணோ வடாதயோ வக்ஷாஃ பஞ்ச, தேஷாஂ த்வசஂ பிஷ்ட்வா| பயஸ்யா அர்கபுஷ்பீ| காலீயஂ கஷ்ணசந்தநம்||௩௩-௩௬||

Adhikarana 17 (37) · Śloka 38

யௌவநே பிடகாஸ்வேஷ விஶேஷாச்சர்தநஂ ஹிதம் | லேபநஂ ச வசாரோத்ரஸைந்தவைஃ ஸர்ஷபாந்விதைஃ ||௩௭|| குஸ்தும்புருவசாலோத்ரகுஷ்டைர்வா லேபநஂ ஹிதம் |௩௮|

யௌவநே இத்யாதி| ஏஷ அநந்தரோக்தஃ||௩௭||-

Adhikarana 18 (38-39) · Śloka 39

பத்மிநீகண்டகே ரோகே சர்தயேந்நிம்பவாரிணா ||௩௮|| தேநைவ ஸித்தஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ ஸர்பிஃபாநஂ ப்ரதாபயேத் | நிம்பாரக்வதயோஃ கல்கோ ஹித உத்ஸாதநே பவேத் ||௩௯||

பத்மிநீத்யாதி| நிம்பாரக்வதயோஃ கல்கஃ கஷாய உத்ஸாதநே உத்வர்தநே ஹிதோ பவேதித்யர்தஃ| கல்கே கஷாயஶப்தோ வர்ததே, “பஞ்சவிதஂ கஷாயகல்பநம்” (ச. ஸூ. ௪) இதி வசநாத்||௩௮-௩௯||

Adhikarana 19 (40-42) · Śloka 42

பரிவத்திஂ கதாப்யக்தாஂ ஸுஸ்விந்நாமுபநாஹயேத் | ததோऽப்யஜ்ய ஶநைஶ்சர்ம சாநயேத் பீடயேந்மணிம் ||௪௦|| ப்ரவிஷ்டே ச மணௌ சர்ம ஸ்வேதயேதுபநாஹநைஃ | த்ரிராத்ரஂ பஞ்சராத்ரஂ வா வாதக்நைஃ ஸால்வணாதிபிஃ ||௪௧|| தத்யாத்வாதஹராந் பஸ்தீந் ஸ்நிக்தாந்யந்நாநி போஜயேத் | வபாடிகாஂ ஜயேதேவஂ யதாதோஷஂ சிகித்ஸகஃ ||௪௨||

பரிவத்திமித்யாதி| உபநாஹயேத் பத்நீயாத்| அப்யஜ்ய ஸர்பிஷா| ஹீநமத்யமோத்தமதோஷபலாபேக்ஷயா ஏகராத்ரத்ரிபஞ்சராத்ரவிகல்பஃ||௪௦-௪௨||

Adhikarana 20 (43-47) · Śloka 48

நிருத்தப்ரகஶே நாடீஂ லௌஹீமுபயதோமுகீம் | தாரவீஂ வா ஜதுகதாஂ கதாப்யக்தாஂ ப்ரவேஶயேத் ||௪௩|| பரிஷேகே வஸாமஜ்ஜஶிஶுமாரவராஹயோஃ | சக்ரதைலஂ ததா யோஜ்யஂ வாதக்நத்ரவ்யஸஂயுதம் ||௪௪|| த்ர்யஹாத்த்ர்யஹாத் ஸ்தூலதராஂ ஸம்யங்காடீஂ ப்ரவேஶயேத் | ஸ்ரோதோ விவர்தயேதேவஂ ஸ்நிக்தமந்நஂ ச போஜயேத் ||௪௫|| பித்த்வா வா ஸேவநீஂ முக்த்வா ஸத்யஃக்ஷதவதாசரேத் | ஸந்நிருத்தகுதஂ ரோகஂ வல்மீகஂ வஹ்நிரோஹிணீம் ||௪௬|| ப்ரத்யாக்யாய யதாயோகஂ சிகித்ஸிதமதாசரேத் | விஸர்போக்தேந விதிநா ஸாதயேதக்நிரோஹிணீம் ||௪௭|| ஸந்நிருத்தகுதே யோஜ்யா நிருத்தப்ரகஶக்ரியா |௪௮|

நிருத்தேத்யாதி| தாரவீஂ காஷ்டமயீம்| ஜதுகதாஂ லாக்ஷாமயீம்| ஶிஶுமாரஃ பாதீ ஜலசரஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ| சக்ரதைலஂ யந்த்ரபீடிதஂ தைலஂ; ஸேவநீஂ பித்த்வா முக்த்வா வா ஶஸ்த்ரேண மூத்ரஸ்ரோதஃஸங்கோசகாரணஂ சர்மாவதாரயேத்; தஸ்யாபி த்வாரஸ்யாவிபாகே மணித்வாரமதைவஂ தாரயேத்||௪௩-௪௭||-

Adhikarana 21 (48-56) · Śloka 56

ஶஸ்த்ரேணோத்கத்ய வல்மீகஂ க்ஷாராக்நிப்யாஂ ப்ரஸாதயேத் ||௪௮|| விதாநேநார்புதோக்தேந ஶோதயித்வா ச ரோபயேத் | வல்மீகஂ து பவேத்யஸ்ய நாதிவத்தமமர்மஜம் ||௪௯|| தத்ர ஸஂஶோதநஂ கத்வா ஶோணிதஂ மோக்ஷயேத்பிஷக் | குலத்திகாயா மூலைஶ்ச குடூச்யா லவணேந ச ||௫௦|| ஆரேவதஸ்ய மூலைஶ்ச தந்தீமூலைஸ்ததைவ ச | ஶ்யாமாமூலைஃ ஸபலலைஃ ஶக்துமிஶ்ரைஃ ப்ரலேபயேத் ||௫௧|| ஸுஸ்நிக்தைஶ்ச ஸுகோஷ்ணைஶ்ச பிஷக் தமுபநாஹயேத் | பக்வஂ வா தத்விஜாநீயாத்கதீஃ ஸர்வா யதாக்ரமம் ||௫௨|| அபிஜ்ஞாய ததஶ்சித்த்வா ப்ரதஹேந்மதிமாந் பிஷக் | ஸஂஶோத்ய துஷ்டமாஂஸாநி க்ஷாரேண ப்ரதிஸாரயேத் ||௫௩|| வ்ரணஂ விஶுத்தஂ விஜ்ஞாய ரோபயேந்மதிமாந் பிஷக் | ஸுமநா க்ரந்தயஶ்சைவ பல்லாதகமநஃஶிலே ||௫௪|| காலாநுஸாரீ ஸூக்ஷ்மைலா சந்தநாகுருணீ ததா | ஏதைஃ ஸித்தஂ நிம்பதைலஂ வல்மீகே ரோபணஂ ஹிதம் ||௫௫|| பாணிபாதோபரிஷ்டாத்து சித்ரைர்பஹுபிராவதம் | வல்மீகஂ யத் ஸஶோபஂ ஸ்யாத்வர்ஜ்யஂ தத்து விஜாநதா ||௫௬||

அஸாத்யேஷ்வபி வல்மீகாக்நிரோஹிணீப்ரபதிஷு சிகித்ஸிதஂ கார்யஂ, “யாவதுச்ச்வஸிதி ப்ராணீ தாவத் கார்யா ப்ரதிக்ரியா| கதாऽபி தைவயோகேந தஷ்டாரிஷ்டோऽபி ஜீவதி” இத்யுக்தத்வாத்| வல்மீகமித்யாதி| தத்ர ஸஂஶோதநஂ கத்வா ‘ஔஷதேந’ இதி ஶேஷஃ| ஆரேவதஃ கிரமாலகஃ| ஶ்யாமா த்ரிவத்விஶேஷஃ| பலலஂ திலபிஷ்டிஃ| உபநாஹஃ பாசநம்| காலாநுஸாரீ கஷ்ணஸாரிவா||௪௮-௫௬||

Adhikarana 22 (57-60) · Śloka 60

தாத்ர்யாஃ ஸ்தந்யஂ ஶோதயித்வா பாலே ஸாத்யாऽஹிபூதநா | படோலபத்ரத்ரிபலாரஸாஞ்ஜநவிபாசிதம் ||௫௭|| பீதஂ கதஂ நாஶயதி கச்ச்ராமப்யஹிபூதநாம் | த்ரிபலாகோலகதிரகஷாயஂ வ்ரணரோபணம் ||௫௮|| காஸீஸரோசநாதுத்தஹரிதாலரஸாஞ்ஜநைஃ | லேபோऽம்லபிஷ்டோ பதரீத்வக்வா ஸைந்தவஸஂயுதா ||௫௯|| கபாலதுத்தஜஂ சூர்ணஂ சூர்ணகாலே ப்ரயோஜயேத் | சிகித்ஸேந்முஷ்ககச்சூஂ சாப்யஹிபூதநபாமவத் ||௬௦||

தாத்ர்யா இத்யாதி| காஸீஸாதிபிரம்லகாஞ்ஜிகாதிபிஷ்டைஃ ப்ரலேபநஂ, பதரீத்வக்ஸைந்தவைர்வா ப்ரலேபநம்| கபாலஂ பக்வமத்பாண்டகண்டஃ| அஹிபூதநோக்தஶ்ச தாத்ரீஶோதநவர்ஜஂ கதபாநாதிஃ||௫௭-௬௦||

Adhikarana 23 (61-63) · Śloka 63

குதப்ரஂஶே குதஂ ஸ்விந்நஂ ஸ்நேஹாப்யக்தஂ ப்ரவேஶயேத் | காரயேத்கோபணாபந்தஂ மத்யச்சித்ரேண சர்மணா ||௬௧|| விநிர்கமார்தஂ வாயோஶ்ச ஸ்வேதயேச்ச முஹுர்முஹுஃ | க்ஷீரே மஹத்பஞ்சமூலஂ மூஷிகாஂ சாந்த்ரவர்ஜிதாம் ||௬௨|| பக்த்வா தஸ்மிந் பசேத்தைலஂ வாதக்நௌஷதஸஂயுதம் | குதப்ரஂஶமிதஂ கச்ச்ரஂ பாநாப்யங்காத் ப்ரஸாதயேத் ||௬௩||

குதேத்யாதி| மூஷிகாஂ நிர்கதாந்த்ராஂ கத்வா மஹத்பஞ்சமூலஸ்ய ப்ரஸ்தஂ க்ஷீரப்ரஸ்தே த்ரிகுணிதஜலே விபசேத், க்ஷீரப்ரஸ்தேऽவஶிஷ்டை தைலகுடவஂ தத்த்வா, பத்ரதார்வாதிகல்கபாதஂ கத்வா, பசேத்; தத்யதாபலஂ பாநாப்யங்காப்யாஂ குதப்ரஂஶஂ ஸாதயேத்||௬௧-௬௩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 20

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே க்ஷுத்ரரோகசிகித்ஸிதஂ நாம விஂஶோऽத்யாயஃ ||௨௦||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே விஂஶதிதமோऽத்யாயஃ||௨௦||