Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತೋ ಮೂಢಗರ್ಭಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ನಾತೋಽನ್ಯತ್ ಕಷ್ಟತಮಮಸ್ತಿ ಯಥಾ ಮೂಢಗರ್ಭಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಮ್; ಅತ್ರ ಹಿ ಯೋನಿಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಾನ್ತ್ರವಿವರಗರ್ಭಾಶಯಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸ್ಪರ್ಶೇನ, ಉತ್ಕರ್ಷಣಾಪಕರ್ಷಣಸ್ಥಾನಾಪವರ್ತನೋತ್ಕರ್ತನಭೇದನಚ್ಛೇದನಪೀಡನರ್ಜೂಕರಣದಾರಣಾನಿ ಚೈಕಹಸ್ತೇನ ಗರ್ಭಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಚಾಹಿಂಸತಾ, ತಸ್ಮಾದಧಿಪತಿಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಪರಂ ಚ ಯತ್ನಮಾಸ್ಥಾಯೋಪಕ್ರಮೇತ ||೩||
View original
अथातो मूढगर्भचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
नातोऽन्यत् कष्टतममस्ति यथा मूढगर्भशल्योद्धरणम्; अत्र हि योनियकृत्प्लीहान्त्रविवरगर्भाशयानां मध्ये कर्म कर्तव्यं स्पर्शेन, उत्कर्षणापकर्षणस्थानापवर्तनोत्कर्तनभेदनच्छेदनपीडनर्जूकरणदारणानि चैकहस्तेन गर्भं गर्भिणीं चाहिंसता, तस्मादधिपतिमापृच्छ्य परं च यत्नमास्थायोपक्रमेत ||३||
ಉತ್ಕರ್ಷಣಮ್ ಅಧೋಗತಸ್ಯೋರ್ಧ್ವೀಕರಣಮ್, ಅಪಕರ್ಷಣಮ್ ಊರ್ಧ್ವಗತಸ್ಯಾಧಃ ಕರ್ಷಣಂ, ಸ್ಥಾನಾಪವರ್ತನಂ ಸ್ಥಾನೇಷು ಸಕ್ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾತ ಉತ್ತಾನಸ್ಯಾವಾಙ್ಮುಖೀಕರಣಮ್, ಉದ್ವರ್ತನಮ್ ಅವಾಙ್ಮುಖಸ್ಯೋತ್ತಾನೀಕರಣಮ್; ಅತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಸ್ಥಾನವ್ಯಾವರ್ತನಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಿತಿಃ; ಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾಯಾಂ ತಿರ್ಯಗಾದಿಸ್ಥಿತಸ್ಯೋತ್ತಾನಸ್ಯಾಧೋವ್ಯಾವೃತ್ತ್ಯಾ ಸ್ಥಾಪನಮ್; ಊರ್ಧ್ವಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿದಙ್ಗಸ್ಯ ಛೇದನಮುತ್ಕರ್ತನಂ, ಛೇದನಮಿತಿ ಮೃತಸ್ಯ ತು ತೇಷು ತೇಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ಸಕ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಙ್ಗಸ್ಯ ಛೇದನಂ ದ್ವೈಧೀಕರಣಂ, ಗರ್ಭಕುಕ್ಷ್ಯಾದೇರಾಧ್ಮಾತಸ್ಯ ವಿದಾರಣಂ ಭೇದನಂ, ಪೀಡನಂ ಚಮ್ಪನಂ (ವಲನಮ್), ಋಜೂಕರಣಂ ವಕ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಾಞ್ಜಲೀಕರಣಂ, ದಾರಣಂ ವಿದಾರಣಮ್||೧-೩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಸಮಾಸೇನಾಷ್ಟವಿಧಾ ಮೂಢಗರ್ಭಗತಿರುದ್ದಿಷ್ಟಾ; ಸ್ವಭಾವಗತಾ ಅಪಿ ತ್ರಯಃ ಸಙ್ಗಾ ಭವನ್ತಿ- ಶಿರಸೋ ವೈಗುಣ್ಯಾದಂಸಯೋರ್ಜಘನಸ್ಯ ವಾ ||೪||
View original
तत्र समासेनाष्टविधा मूढगर्भगतिरुद्दिष्टा; स्वभावगता अपि त्रयः सङ्गा भवन्ति- शिरसो वैगुण्यादंसयोर्जघनस्य वा ||४||
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಶಿರಸೋ ವೈಗುಣ್ಯಾತ್ ವಕ್ರತ್ವಾತ್, ಅಂಸಯೋರ್ಜಘನಸ್ಯ ಚ ವೈಗುಣ್ಯಾದಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ; ವೈಗುಣ್ಯಂ ವಕ್ರತಾ| ಅಂಸೋ ಬಾಹುಶಿರಃ, ಜಘನಂ ಕಟೇರಗ್ರಭಾಗಃ||೪||
Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 8
ಜೀವತಿ ತು ಗರ್ಭೇ ಸೂತಿಕಾಗರ್ಭನಿರ್ಹರಣೇ ಪ್ರಯತೇತ |
ನಿರ್ಹರ್ತುಮಶಕ್ಯೇ ಚ್ಯಾವನಾನ್ ಮನ್ತ್ರಾನುಪಶೃಣುಯಾತ್; ತಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೫||
‘ಇಹಾಮೃತಂ ಚ ಸೋಮಶ್ಚ ಚಿತ್ರಭಾನುಶ್ಚ ಭಾಮಿನಿ |
ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾಶ್ಚ ತುರಗೋ ಮನ್ದಿರೇ ನಿವಸನ್ತು ತೇ ||೬||
ಇದಮಮೃತಮಪಾಂ ಸಮುದ್ಧೃತಂ ವೈ ತವ ಲಘು ಗರ್ಭಮಿಮಂ ಪ್ರಮುಞ್ಚತು ಸ್ತ್ರಿ |
ತದನಲಪವನಾರ್ಕವಾಸವಾಸ್ತೇ ಸಹ ಲವಣಾಮ್ಬುಧರೈರ್ದಿಶನ್ತು ಶಾನ್ತಿಮ್ ||೭||
ಮುಕ್ತಾಃ ಪಶೋರ್ವಿಪಾಶಾಶ್ಚ ಮುಕ್ತಾಃ ಸೂರ್ಯೇಣ ರಶ್ಮಯಃ |
ಮುಕ್ತಃ ಸರ್ವಭಯಾದ್ಗರ್ಭ ಏಹ್ಯೇಹಿ ವಿರಮಾವಿತಃ ||೮||
View original
जीवति तु गर्भे सूतिकागर्भनिर्हरणे प्रयतेत |
निर्हर्तुमशक्ये च्यावनान् मन्त्रानुपशृणुयात्; तान् वक्ष्यामः ||५||
‘इहामृतं च सोमश्च चित्रभानुश्च भामिनि |
उच्चैःश्रवाश्च तुरगो मन्दिरे निवसन्तु ते ||६||
इदममृतमपां समुद्धृतं वै तव लघु गर्भमिमं प्रमुञ्चतु स्त्रि |
तदनलपवनार्कवासवास्ते सह लवणाम्बुधरैर्दिशन्तु शान्तिम् ||७||
मुक्ताः पशोर्विपाशाश्च मुक्ताः सूर्येण रश्मयः |
मुक्तः सर्वभयाद्गर्भ एह्येहि विरमावितः ||८||
ಜೀವತೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಯತೇತ ಯತ್ನಂ ಕುರ್ವೀತ| ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಮನ್ತ್ರವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ನ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ಕೇಚಿತ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತದಾಹ- ಇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಅಮೃತಂ ಸಮುದ್ರಮನ್ಥನೋದ್ಭೂತಂ, ಚಿತ್ರಭಾನುರಾದಿತ್ಯಃ, ಭಾಮಿನಿ ಹೇ ವರಸ್ತ್ರಿ, ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾ ಅಮೃತಮನ್ಥನೋತ್ಪನ್ನಸ್ತುರಗಃ ಶಕ್ರವಾಹನಃ, ಲಘು ಶೀಘ್ರಂ, ದಿಶನ್ತು ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತು||೫-೮||
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11
ಔಷಧಾನಿ ಚ ವಿದಧ್ಯಾದ್ಯಥೋಕ್ತಾನಿ |
ಮೃತೇ ಚೋತ್ತಾನಾಯಾ ಆಭುಗ್ನಸಕ್ಥ್ಯಾ ವಸ್ತ್ರಾಧಾರಕೋನ್ನಮಿತಕಟ್ಯಾ ಧನ್ವನನಗವೃತ್ತಿಕಾಶಾಲ್ಮಲೀಮೃತ್ಸ್ನಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಮ್ರಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಹಸ್ತಂ ಯೋನೌ ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಗರ್ಭಮುಪಹರೇತ್ |
ತತ್ರ ಸಕ್ಥಿಭ್ಯಾಮಾಗತಮನುಲೋಮಮೇವಾಞ್ಛೇತ್, ಏಕಸಕ್ಥ್ನಾ ಪ್ರತಿಪನ್ನಸ್ಯೇತರಸಕ್ಥಿ ಪ್ರಸಾರ್ಯಾಪಹರೇತ್, ಸ್ಫಿಗ್ದೇಶೇನಾಗತಸ್ಯ ಸ್ಫಿಗ್ದೇಶಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯೋರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸಕ್ಥಿನೀ ಪ್ರಸಾರ್ಯಾಪಹರೇತ್, ತಿರ್ಯಗಾಗತಸ್ಯ ಪರಿಘಸ್ಯೇವ ತಿರಶ್ಚೀನಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾದರ್ಧಮೂರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಮಪತ್ಯಪಥಂ ಪ್ರತ್ಯಾರ್ಜವಮಾನೀಯಾಪಹರೇತ್, ಪಾರ್ಶ್ವಾಪವೃತ್ತಶಿರಸಮಂಸಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯೋರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಶಿರೋಽಪತ್ಯಪಥಮಾನೀಯಾಪಹರೇತ್, ಬಾಹುದ್ವಯಪ್ರತಿಪನ್ನಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಮುತ್ಪೀಡ್ಯಾಂಸೌ ಶಿರೋಽನುಲೋಮಮಾನೀಯಾಪಹರೇತ್, ದ್ವಾವನ್ತ್ಯಾವಸಾಧ್ಯೌ ಮೂಢಗರ್ಭೌ, ಏವಮಶಕ್ಯೇ ಶಸ್ತ್ರಮವಚಾರಯೇತ್ ||೯||
ಸಚೇತನಂ ಚ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ನ ಕಥಞ್ಚನ ದಾರಯೇತ್ |
ದಾರ್ಯಮಾಣೋ ಹಿ ಜನನೀಮಾತ್ಮಾನಂ ಚೈವ ಘಾತಯೇತ್ ||೧೦||
ಅವಿಷಹ್ಯೇ ವಿಕಾರೇ ತು ಶ್ರೇಯೋ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಪಾತನಮ್ |
ನ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ವಿಪರ್ಯಾಸಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ನ ಹಾಪಯೇತ್ ||೧೧||
View original
औषधानि च विदध्याद्यथोक्तानि |
मृते चोत्तानाया आभुग्नसक्थ्या वस्त्राधारकोन्नमितकट्या धन्वननगवृत्तिकाशाल्मलीमृत्स्नघृताभ्यां म्रक्षयित्वा हस्तं योनौ प्रवेश्य गर्भमुपहरेत् |
तत्र सक्थिभ्यामागतमनुलोममेवाञ्छेत्, एकसक्थ्ना प्रतिपन्नस्येतरसक्थि प्रसार्यापहरेत्, स्फिग्देशेनागतस्य स्फिग्देशं प्रपीड्योर्ध्वमुत्क्षिप्य सक्थिनी प्रसार्यापहरेत्, तिर्यगागतस्य परिघस्येव तिरश्चीनस्य पश्चादर्धमूर्ध्वमुत्क्षिप्य पूर्वार्धमपत्यपथं प्रत्यार्जवमानीयापहरेत्, पार्श्वापवृत्तशिरसमंसं प्रपीड्योर्ध्वमुत्क्षिप्य शिरोऽपत्यपथमानीयापहरेत्, बाहुद्वयप्रतिपन्नस्योर्ध्वमुत्पीड्यांसौ शिरोऽनुलोममानीयापहरेत्, द्वावन्त्यावसाध्यौ मूढगर्भौ, एवमशक्ये शस्त्रमवचारयेत् ||९||
सचेतनं च शस्त्रेण न कथञ्चन दारयेत् |
दार्यमाणो हि जननीमात्मानं चैव घातयेत् ||१०||
अविषह्ये विकारे तु श्रेयो गर्भस्य पातनम् |
न गर्भिण्या विपर्यासस्तस्मात्प्राप्तं न हापयेत् ||११||
ಮನ್ತ್ರಾನ್ನಿರ್ದಿಶ್ಯೌಷಧಾನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಔಷಧಾನೀತ್ಯಾದಿ| ತಾನಿ ಪುನಃ ಶಾರೀರೇ ಅಪರಾಪಾತನೋದಿತಾನಿ ಪಾಣಿಪಾದಲೇಪಾ ಯೋನಿಧೂಪನಮಾತುರಪಾನಾದಿಕಂ ಚ| ನಿಷ್ಫಲೇ ಮನ್ತ್ರೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚ ವೃಥಾಭೂತೇಷು ಸೂತೀಜನವ್ಯಾಪಾರೇಷು ಭಿಷಜಾಂ ಶಲ್ಯಾಹರಣೋಪಾಯಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮೃತೇ ಚೇತಿ| ಚಕಾರಾದಫಲೀಭೂತೇಷು ಮನ್ತ್ರತನ್ತ್ರಪ್ರಸೂತೀಜನನವ್ಯಾಪಾರೇಷು ಜೀವತ್ಯಪೀತ್ಯನುಕ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ| ಆಭುಗ್ನಸಕ್ಥ್ಯಾ ಇತಿ ಸಙ್ಕುಚಿತಸಕ್ಥ್ಯಾಃ| ಧನ್ವನೋ ಧನುರ್ವೃಕ್ಷೋ ಬದರೀಸದೃಶಪತ್ರಃ, ನಗವೃತ್ತಿಕಾ ಶಲ್ಲಕೀ, ಯದ್ಯಪಿ ಮೃತ್ಸ್ನಶಬ್ದಃಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಂ ಮೃದಿ ವರ್ತತೇ ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ಧನುರ್ವೃಕ್ಷಶಲ್ಲಕೀಶಾಲ್ಮಲೀನಾಂ ಪಿಚ್ಛಿಲೇ ಚುಮ್ಪೇ ಮೃತ್ಸ್ನಶಬ್ದೋ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ| ಘೃತಂ ಗವ್ಯಂ ಘೃತಂ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಣಿಂ ಮ್ರಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ವಿಲಿಪ್ಯ, ಮೂಢಗರ್ಭಮಪಹರೇದಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೋ ವಿಧಿಃ| ಮೃತಂ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾದಪಹರಣೇ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಧಿಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆಞ್ಛೇತ್ ಆಕರ್ಷೇತ್| ಏಕಸಕ್ಥ್ನೇತಿ ಪ್ರಥಮಮೇಕಸಕ್ಥಿಪ್ರತಿಪನ್ನಂ, ದ್ವಿತೀಯಸಕ್ಥಿ ಪುನರಾಭುಗ್ನಂ ಸ್ಥಿತ್ವಾಽಽಗತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ತದಪಿ ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಪ್ರಗುಣೀಭೂತಸಕ್ಥಿದ್ವಯಮಪಹರಣಾರ್ಥಮಾಞ್ಛೇದಿತಿ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾದ್ವಿಶೇಷಃ; ಸಕ್ಥಿ ಜಙ್ಘೋಚ್ಯತೇ, ಅಯಂ ದ್ವಿತೀಯಃ| ಸ್ಫಿಗಿತ್ಯಾದಿ| ಅಯಂ ತೃತೀಯಃ| ತಿರ್ಯಗಿತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಘೋಽರ್ಗಲಾದಣ್ಡಃ| ಆರ್ಜವಮಾನೀಯ ಋಜುಭಾವಮಾನೀಯಾಪಹರೇದಿತಿ, ಅಯಂ ಚತುರ್ಥಃ| ಪಾರ್ಶ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾರ್ಶ್ವಾಪವೃತ್ತಂ ಪಾರ್ಶ್ವವಲಿತಂ ಶಿರೋ ಯಸ್ಯ, ಅಪತ್ಯಪಥೋ ಯೋನಿಃ; ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮಃ| ಬಾಹುದ್ವಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಯಂ ಷಷ್ಠಃ| ತತ್ರ ಆದ್ಯಂ ಮೂಢಗರ್ಭತ್ರಿತಯಂ ಪಾದಾಭ್ಯಾಮಾಹರಣೀಯಂ, ತದಿತರತ್ತು ತ್ರಿತಯಂ ಶಿರಸಾ, ದ್ವಾವಿತಿ ಶೇಷಂ ತು ಮೂಢಗರ್ಭದ್ವಯಮಸಾಧ್ಯಮ್, ಏವಮಷ್ಟೌ ಮೂಢಗರ್ಭಾಃ| ದಾರ್ಯಮಾಣಃ ಛಿದ್ಯಮಾನೋ ಗರ್ಭೋ ಮಾತರಮಾತ್ಮಾನಂ ಚ ವ್ಯಾಪಾದಯೇತ್| ಘಾತಯೇದಿತಿ ಸರ್ವಥೈವಾಶಕ್ಯಹಸ್ತಾಕರ್ಷೇ ದ್ವಯೋರಪಿ ಗರ್ಭಗರ್ಭಿಣ್ಯೋರ್ವಿಪತ್ತಿಸಿದ್ಧೇಃ| ಶಸ್ತ್ರಮನ್ತ್ರಾದಿನೋಪಾಯೇನಾಸಿದ್ಧೌ ಗರ್ಭಚ್ಯಾವನಂ ಗರ್ಭಿಣೀರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಅವಿಷಹ್ಯ ಇತಿ| ಸೋಢುಮಶಕ್ಯೇ ವಿಕಾರೇ ವ್ಯಾಧೌ ಸತಿ ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಶ್ರೇಯೋ ಗರ್ಭಸ್ಯೇತಿ; ಶ್ರೇಯೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗರ್ಭಪಾತನಫಲಮಾಹ- ನ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಇತಿ; ವಿಪರ್ಯಾಸೋ ಮೃತ್ಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ನ ಹಾಪಯೇತ್ ನೋಲ್ಲಙ್ಘಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೯-೧೧||
Adhikarana 5 (12-19) · Śloka 20
ತತಃ ಸ್ತ್ರಿಯಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣಾಙ್ಗುಲೀಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾ ಶಿರೋ ವಿದಾರ್ಯ, ಶಿರಃಕಪಾಲಾನ್ಯಾಹೃತ್ಯ, ಶಙ್ಕುನಾ ಗೃಹೀತ್ವೋರಸಿ ಕಕ್ಷಾಯಾಂ ವಾಽಪಹರೇತ್; ಅಭಿನ್ನಶಿರಸಮಕ್ಷಿಕೂಟೇ ಗಣ್ಡೇ ವಾ, ಅಂಸಸಂಸಕ್ತಸ್ಯಾಂಸದೇಶೇ ಬಾಹೂ ಛಿತ್ತ್ವಾ, ದೃತಿಮಿವಾತತಂ ವಾತಪೂರ್ಣೋದರಂ ವಾ ವಿದಾರ್ಯ ನಿರಸ್ಯಾನ್ತ್ರಾಣಿ ಶಿಥಿಲೀಭೂತಮಾಹರೇತ್, ಜಘನಸಕ್ತಸ್ಯ ವಾ ಜಘನಕಪಾಲಾನೀತಿ ||೧೨||
ಕಿಮ್ಬಹುನಾ- ಯದ್ಯದಙ್ಗಂ ಹಿ ಗರ್ಭಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಸಜ್ಜತಿ ತದ್ಭಿಷಕ್ |
ಸಮ್ಯಗ್ವಿನಿರ್ಹರೇಚ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ರಕ್ಷೇನ್ನಾರೀಂ ಚ ಯತ್ನತಃ ||೧೩||
ಗರ್ಭಸ್ಯ ಗತಯಶ್ಚಿತ್ರಾ ಜಾಯನ್ತೇಽನಿಲಕೋಪತಃ |
ತತ್ರಾನಲ್ಪಮತಿರ್ವೈದ್ಯೋ ವರ್ತೇತ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ||೧೪||
ನೋಪೇಕ್ಷೇತ ಮೃತಂ ಗರ್ಭಂ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಪಣ್ಡಿತಃ |
ಸ ಹ್ಯಾಶು ಜನನೀಂ ಹನ್ತಿ ನಿರುಚ್ಛ್ವಾಸಂ ಪಶುಂ ಯಥಾ ||೧೫||
ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಛೇದ್ಯಮನ್ತರ್ವಿಜಾನತಾ |
ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಂ ಹಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಂ ನಾರೀಂ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್ ಕದಾಚನ ||೧೬||
ಅಥಾಪತನ್ತೀಮಪರಾಂ ಪಾತಯೇತ್ ಪೂರ್ವವದ್ಭಿಷಕ್ |
ಹಸ್ತೇನಾಪಹರೇದ್ವಾಽಪಿ ಪಾರ್ಶ್ವಭ್ಯಾಂ ಪರಿಪೀಡ್ಯ ವಾ ||೧೭||
ಧುನುಯಾಚ್ಚ ಮುಹುರ್ನಾರೀಂ ಪೀಡಯೇದ್ವಾಂಽಸಪಿಣ್ಡಿಕಾಮ್ |
ತೈಲಾಕ್ತಯೋನೇರೇವಂ ತಾಂ ಪಾತಯೇನ್ಮತಿಮಾನ್ ಭಿಷಕ್ ||೧೮||
ಏವಂ ನಿರ್ಹೃತಶಲ್ಯಾಂ ತು ಸಿಞ್ಚೇದುಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ |
ತತೋಽಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಾಯಾ ಯೋನೌ ಸ್ನೇಹಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ ||೧೯||
ಏವಂ ಮೃದ್ವೀ ಭವೇದ್ಯೋನಿಸ್ತಚ್ಛೂಲಂ ಚೋಪಶಾಮ್ಯತಿ |೨೦|
View original
ततः स्त्रियमाश्वास्य मण्डलाग्रेणाङ्गुलीशस्त्रेण वा शिरो विदार्य, शिरःकपालान्याहृत्य, शङ्कुना गृहीत्वोरसि कक्षायां वाऽपहरेत्; अभिन्नशिरसमक्षिकूटे गण्डे वा, अंससंसक्तस्यांसदेशे बाहू छित्त्वा, दृतिमिवाततं वातपूर्णोदरं वा विदार्य निरस्यान्त्राणि शिथिलीभूतमाहरेत्, जघनसक्तस्य वा जघनकपालानीति ||१२||
किम्बहुना- यद्यदङ्गं हि गर्भस्य तस्य सज्जति तद्भिषक् |
सम्यग्विनिर्हरेच्छित्त्वा रक्षेन्नारीं च यत्नतः ||१३||
गर्भस्य गतयश्चित्रा जायन्तेऽनिलकोपतः |
तत्रानल्पमतिर्वैद्यो वर्तेत विधिपूर्वकम् ||१४||
नोपेक्षेत मृतं गर्भं मुहूर्तमपि पण्डितः |
स ह्याशु जननीं हन्ति निरुच्छ्वासं पशुं यथा ||१५||
मण्डलाग्रेण कर्तव्यं छेद्यमन्तर्विजानता |
वृद्धिपत्रं हि तीक्ष्णाग्रं नारीं हिंस्यात् कदाचन ||१६||
अथापतन्तीमपरां पातयेत् पूर्ववद्भिषक् |
हस्तेनापहरेद्वाऽपि पार्श्वभ्यां परिपीड्य वा ||१७||
धुनुयाच्च मुहुर्नारीं पीडयेद्वांऽसपिण्डिकाम् |
तैलाक्तयोनेरेवं तां पातयेन्मतिमान् भिषक् ||१८||
एवं निर्हृतशल्यां तु सिञ्चेदुष्णेन वारिणा |
ततोऽभ्यक्तशरीराया योनौ स्नेहं निधापयेत् ||१९||
एवं मृद्वी भवेद्योनिस्तच्छूलं चोपशाम्यति |२०|
ಮೃತೇ ತು ಗರ್ಭೇ ಶಸ್ತ್ರಾವಚರಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ ಇತಿ| ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣಾಙ್ಗುಲೀಶಸ್ತ್ರೇಣೇತಿ ಅನ್ತರ್ಮುಖಸಞ್ಜ್ಞಿತೇನ ಕೃಶತರಶಶಧರಕಾನುಕಾರಿಣಾಽರ್ಧದ್ವಯಸಂಹಿತಮಧ್ಯಕೀಲಿತೇನ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಪ್ರವಿಷ್ಟಲೋಹಕಟಕನಿಯಮಿತೇನ, ಅನ್ಯೇ ಪುನರೇಕಾವಯವೇನ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲೀಪ್ರವಿಷ್ಟಲೋಹಕಣ್ಟಕೇನೇತ್ಯಾಹುಃ| ತದ್ಧಿ ಶಸ್ತ್ರಮನ್ತದ್ವಾರಂ ಹಸ್ತಾನ್ತರ್ಗತಂ ಯೋನೌ ಸುಪ್ರದೇಶಪ್ರವೇಶಿತಮಪಿ ಸುಖಚ್ಛೇದಕರಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ| ಶಙ್ಕುನಾ ಆಕುಞ್ಚಿತಾಕಾರೇಣ ಬಡಿಶವಿಶೇಷೇಣ ಸಮ್ಯಗ್ಗೃಹೀತಂ ಹೃದಯೇ ಕಕ್ಷೇ ವಾಽಪಹರೇತ್| ಶಿರಸಃ ಪುನರವೈಗುಣ್ಯೇನ ನಿರ್ಗತಶಿರಸೋ ವಿಪುಲಾಂಸದೇಶಸಕ್ತಸ್ಯ ವಿಧಿಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಭಿನ್ನಶಿರಸಮಿತಿ; ಕೂಟೇ ಗಣ್ಡೇ ವಾ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಶಙ್ಕುನಾಽಪಹರಣಮ್| ಮೃತಸ್ಯಾಧ್ಮಾತೋದರಸ್ಯ ಕ್ರಮಾಗತಮುದರಸಙ್ಗಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ದೃತಿಮಿವೇತ್ಯಾದಿ|- ದೃತಿಃ ಪಾನೀಯಪೂರ್ಣಖಲ್ಲೀ| ಜಘನಸಕ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ|- ಜಘನಸಕ್ತಂ ಜಘನಕಪಾಲಾನಿ ವಿದಾರ್ಯ, ಅಪಹೃತ್ಯಾಪಹರೇತ್| ಏವಮುದ್ದಿಷ್ಟಾನಾಮಾಹರಣೋಪಾಯಂ ನಿರ್ದಿಶ್ಯಾನುಕ್ತಾನಾಮಪಿ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಣಾಂ ನಿರ್ದಿಶತಿ- ಗರ್ಭಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಮೃತೇ ತು ದೋಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ನೋಪೇಕ್ಷೇತೇತ್ಯಾದಿ| ಸಃ ಗರ್ಭಃ, ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣೇತಿ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಾವಚಾರಣಮುಕ್ತಮಪಿ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರನಿಷೇಧೋಪದೇಶಾರ್ಥಂ ಪುನರುಚ್ಯತೇ| ಅಥಾಪತನ್ತೀಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಪರಾಂ ಗರ್ಭಾವರಣಂ ಜರಾಯುಸಞ್ಜ್ಞಂ ಯಂ ಲೋಕಾ ಆವಲಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ| ಪೂರ್ವವತ್ ಶಾರೀರೋಕ್ತವಿಧಿನಾ||೧೨-೧೯||-
Adhikarana 6 (20-27) · Śloka 28
ಕೃಷ್ಣಾತನ್ಮೂಲಶುಣ್ಠ್ಯೇಲಾಹಿಙ್ಗುಭಾರ್ಗೀಃ ಸದೀಪ್ಯಕಾಃ ||೨೦||
ವಚಾಮತಿವಿಷಾಂ ರಾಸ್ನಾಂ ಚವ್ಯಂ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಪಾಯಯೇತ್ |
ಸ್ನೇಹೇನ ದೋಷಸ್ಯನ್ದಾರ್ಥಂ ವೇದನೋಪಶಮಾಯ ಚ ||೨೧||
ಕ್ವಾಥಂ ಚೈಷಾಂ ತಥಾ ಕಲ್ಕಂ ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಸ್ನೇಹವರ್ಜಿತಮ್ |
ಶಾಕತ್ವಗ್ಘಿಙ್ಗ್ವತಿವಿಷಾಪಾಠಾಕಟುಕರೋಹಿಣೀಃ ||೨೨||
ತಥಾ ತೇಜೋವತೀಂ ಚಾಪಿ ಪಾಯಯೇತ್ ಪೂರ್ವವದ್ಭಿಷಕ್ |
ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಪಞ್ಚಸಪ್ತಾಹಂ ತತಃ ಸ್ನೇಹಂ ಪುನಃ ಪಿಬೇತ್ ||೨೩||
ಪಾಯಯೇತಾಸವಂ ನಕ್ತಮರಿಷ್ಟಂ ವಾ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಮ್ |
ಶಿರೀಷಕಕುಭಾಭ್ಯಾಂ ಚ ತೋಯಮಾಚಮನೇ ಹಿತಮ್ ||೨೪||
ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚ ಯೇಽನ್ಯೇ ಸ್ಯುಸ್ತಾನ್ ಯಥಾಸ್ವಮುಪಾಚರೇತ್ |
ಸರ್ವತಃ ಪರಿಶುದ್ಧಾ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಪಥ್ಯಾಲ್ಪಭೋಜನಾ ||೨೫||
ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಪರಾ ನಿತ್ಯಂ ಭವೇತ್ ಕ್ರೋಧವಿವರ್ಜಿತಾ |
ಪಯೋ ವಾತಹರೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ದಶಾಹಂ ಭೋಜನೇ ಹಿತಮ್ ||೨೬||
ರಸಂ ದಶಾಹಂ ಶೇಷೇ ತು ಯಥಾಯೋಗಮುಪಾಚರೇತ್ |
ವ್ಯುಪದ್ರವಾಂ ವಿಶುದ್ಧಾಂ ಚ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಚ ವರವರ್ಣಿನೀಮ್ ||೨೭||
ಊರ್ಧ್ವಂ ಚತುರ್ಭ್ಯೋ ಮಾಸೇಭ್ಯೋ ವಿಸೃಜೇತ್ ಪರಿಹಾರತಃ |೨೮|
View original
कृष्णातन्मूलशुण्ठ्येलाहिङ्गुभार्गीः सदीप्यकाः ||२०||
वचामतिविषां रास्नां चव्यं सञ्चूर्ण्य पाययेत् |
स्नेहेन दोषस्यन्दार्थं वेदनोपशमाय च ||२१||
क्वाथं चैषां तथा कल्कं चूर्णं वा स्नेहवर्जितम् |
शाकत्वग्घिङ्ग्वतिविषापाठाकटुकरोहिणीः ||२२||
तथा तेजोवतीं चापि पाययेत् पूर्ववद्भिषक् |
त्रिरात्रं पञ्चसप्ताहं ततः स्नेहं पुनः पिबेत् ||२३||
पाययेतासवं नक्तमरिष्टं वा सुसंस्कृतम् |
शिरीषककुभाभ्यां च तोयमाचमने हितम् ||२४||
उपद्रवाश्च येऽन्ये स्युस्तान् यथास्वमुपाचरेत् |
सर्वतः परिशुद्धा च स्निग्धपथ्याल्पभोजना ||२५||
स्वेदाभ्यङ्गपरा नित्यं भवेत् क्रोधविवर्जिता |
पयो वातहरैः सिद्धं दशाहं भोजने हितम् ||२६||
रसं दशाहं शेषे तु यथायोगमुपाचरेत् |
व्युपद्रवां विशुद्धां च ज्ञात्वा च वरवर्णिनीम् ||२७||
ऊर्ध्वं चतुर्भ्यो मासेभ्यो विसृजेत् परिहारतः |२८|
ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಿಕಲ್ಪಾ ಹ್ಯೇತೇ ದೇಶಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಕೃಷ್ಣಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ, ತನ್ಮೂಲಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ, ದೀಪ್ಯಕಃ ಅಜಮೋದಾ| ಪ್ರಸವಕಾಲ ಏವ ಜಾತಮೂಢಗರ್ಭಾಯಾಃ ಕೃತಕರ್ಮಣಾಽಪಹೃತಾಪರಾಯಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋನಿಶೂಲಕಾಠಿನ್ಯಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ರಕ್ತಕ್ಲೇದಾದಿದೋಷಪ್ರಸೇಕಾರ್ಥಂ ಚ ತೈಲಾಕ್ತಯೋನೇಸ್ತೈಲೇನ ಕೃಷ್ಣಾದಿಪಾನಮ್; ಅಕಾಲಮೂಢಗರ್ಭಾಯಾಸ್ತು ಲಙ್ಘಿತಾಯಾಃ ಪುನರನ್ನಕಾಲೇ ಉದ್ದಾಲಕಾದೀನಾಮನ್ನಾನಾಮಸ್ನೇಹಲವಣಾಭಿರ್ಯವಾಗೂಭಿರುಪಚಾರೋ ಯಾವನ್ತೋ ಮಾಸಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ತಾವನ್ತ್ಯೇವಾಹಾನಿ; ಅನನ್ತರಮಾಸೇ ತು ಸ್ನೇಹಾದಿವಿಧಾನಮಕಾಲಮೂಢಗರ್ಭಾಯಾ ಅಪಿ ಪೂರ್ವವತ್| ಶಾಕಃ ಕರ್ಕಶಪತ್ರವೃಕ್ಷಃ, ‘ಸಾಗವನ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ತ್ರಿರಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ|- ಏವಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಕೃಷ್ಣಾದಿಚೂರ್ಣಪಾನೇನ ಶಾಕತ್ವಗಾದಿಚೂರ್ಣಪಾನೇನ ವಾಽಽಹೃತಕೋಷ್ಠರಕ್ತಕ್ಲೇದಾದಿದೋಷಾಯಾಃ ಸಪ್ತಾಹಂ ಹ್ರಸ್ವಮಾತ್ರಯಾ ಸ್ನೇಹಪಾನಮ್| ತೇನ ವಿಶುದ್ಧವಾತಾಶಯಾಯಾ ದಶಾಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಪಥ್ಯಾಲ್ಪಭೋಜನಮ್| ತತ್ರ ನಿತ್ಯಂ ಬಾಹ್ಯಾವಪಿ ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಾವವಶ್ಯಂ ಕಾರ್ಯೌ, ತತ್ರ ದ್ವಿತೀಯದಶಾಹೇ ವಾತಹರಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ, ತೃತೀಯೇ ಮಾಂಸರಸಃ| ಕಕುಭಃ ಸುಗನ್ಧಿಮೂಲೋ ವಿಟಪಃ| ಆಚಮನಸ್ನಾನಾದೌ ಷಡಙ್ಗಕಲ್ಪನಾಕಲ್ಪಿತಶಿರೀಷಕಕುಭಸಲಿಲಮ್| ಉಪದ್ರವಾ ಇತಿ ಉಪದ್ರವಾ ವಾತರೋಗಜ್ವರಾದ್ಯಾಃ| ವಾತಹರೈಃ ಶತಪುಷ್ಪಾದಿಭಿಃ| ಯಥಾಯೋಗಮಿತಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ಯಪಕ್ಷಯೇತಿ ಭಾವಃ||೨೦-೨೭||-
Adhikarana 7 (28-39) · Śloka 39
ಯೋನಿಸನ್ತರ್ಪಣೇಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಪಾನೇ ಬಸ್ತಿಷು ಭೋಜನೇ ||೨೮||
ಬಲಾತೈಲಮಿದಂ ಚಾಸ್ಯೈ ದದ್ಯಾದನಿಲವಾರಣಮ್ |
ಬಲಾಮೂಲಕಷಾಯಸ್ಯ ದಶಮೂಲೀಶೃತಸ್ಯ ಚ ||೨೯||
ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಪಯಸಸ್ತಥಾ |
ಅಷ್ಟಾವಷ್ಟೌ ಶುಭಾ ಭಾಗಾಸ್ತೈಲಾದೇಕಸ್ತದೇಕತಃ ||೩೦||
ಪಚೇದಾವಾಪ್ಯ ಮಧುರಂ ಗಣಂ ಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಮ್ |
ತಥಾಽಗುರುಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಸರಲಂ ದೇವದಾರು ಚ ||೩೧||
ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಂ ಚನ್ದನಂ ಕುಷ್ಠಮೇಲಾಂ ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾಮ್ |
ಮಾಂಸೀಂ ಶೈಲೇಯಕಂ ಪತ್ರಂ ತಗರಂ ಸಾರಿವಾಂ ವಚಾಮ್ ||೩೨||
ಶತಾವರೀಮಶ್ವಗನ್ಧಾಂ ಶತಪುಷ್ಪಾಂ ಪುನರ್ನವಾಮ್ |
ತತ್ ಸಾಧುಸಿದ್ಧಂ ಸೌವರ್ಣೇ ರಾಜತೇ ಮೃನ್ಮಯೇಽಪಿ ವಾ ||೩೩||
ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕಲಶೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ |
ಬಲಾತೈಲಮಿದಂ ಖ್ಯಾತಂ ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರನುತ್ ||೩೪||
ಯಥಾಬಲಮತೋ ಮಾತ್ರಾಂ ಸೂತಿಕಾಯೈ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ |
ಯಾ ಚ ಗರ್ಭಾರ್ಥಿನೀ ನಾರೀ ಕ್ಷೀಣಶುಕ್ರಶ್ಚ ಯಃ ಪುಮಾನ್ ||೩೫||
ವಾತಕ್ಷೀಣೇ ಮರ್ಮಹತೇ ಮಥಿತೇಽಭಿಹತೇ ತಥಾ |
ಭಗ್ನೇ ಶ್ರಮಾಭಿಪನ್ನೇ ಚ ಸರ್ವಥೈವೋಪಯುಜ್ಯತೇ ||೩೬||
ಏತದಾಕ್ಷೇಪಕಾದೀನ್ ವೈ ವಾತವ್ಯಾಧೀನಪೋಹತಿ |
ಹಿಕ್ಕಾಂ ಕಾಸಮಧೀಮನ್ಥಂ ಗುಲ್ಮಂ ಶ್ವಾಸಂ ಚ ದುಸ್ತರಮ್ ||೩೭||
ಷಣ್ಮಾಸಾನುಪಯುಜ್ಯೈತದನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಮಪೋಹತಿ |
ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಧಾತುಃ ಪುರುಷೋ ಭವೇಚ್ಚ ಸ್ಥಿರಯೌವನಃ ||೩೮||
ರಾಜ್ಞಾಮೇತದ್ಧಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ರಾಜಮಾತ್ರಾಶ್ಚ ಯೇ ನರಾಃ |
ಸುಖಿನಃ ಸುಕುಮಾರಾಶ್ಚ ಧನಿನಶ್ಚಾಪಿ ಯೇ ನರಾಃ ||೩೯||
View original
योनिसन्तर्पणेऽभ्यङ्गे पाने बस्तिषु भोजने ||२८||
बलातैलमिदं चास्यै दद्यादनिलवारणम् |
बलामूलकषायस्य दशमूलीशृतस्य च ||२९||
यवकोलकुलत्थानां क्वाथस्य पयसस्तथा |
अष्टावष्टौ शुभा भागास्तैलादेकस्तदेकतः ||३०||
पचेदावाप्य मधुरं गणं सैन्धवसंयुतम् |
तथाऽगुरुं सर्जरसं सरलं देवदारु च ||३१||
मञ्जिष्ठां चन्दनं कुष्ठमेलां कालानुसारिवाम् |
मांसीं शैलेयकं पत्रं तगरं सारिवां वचाम् ||३२||
शतावरीमश्वगन्धां शतपुष्पां पुनर्नवाम् |
तत् साधुसिद्धं सौवर्णे राजते मृन्मयेऽपि वा ||३३||
प्रक्षिप्य कलशे सम्यक् स्वनुगुप्तं निधापयेत् |
बलातैलमिदं ख्यातं सर्ववातविकारनुत् ||३४||
यथाबलमतो मात्रां सूतिकायै प्रदापयेत् |
या च गर्भार्थिनी नारी क्षीणशुक्रश्च यः पुमान् ||३५||
वातक्षीणे मर्महते मथितेऽभिहते तथा |
भग्ने श्रमाभिपन्ने च सर्वथैवोपयुज्यते ||३६||
एतदाक्षेपकादीन् वै वातव्याधीनपोहति |
हिक्कां कासमधीमन्थं गुल्मं श्वासं च दुस्तरम् ||३७||
षण्मासानुपयुज्यैतदन्त्रवृद्धिमपोहति |
प्रत्यग्रधातुः पुरुषो भवेच्च स्थिरयौवनः ||३८||
राज्ञामेतद्धि कर्तव्यं राजमात्राश्च ये नराः |
सुखिनः सुकुमाराश्च धनिनश्चापि ये नराः ||३९||
ಬಲಾಮೂಲಕ್ವಾಥಸ್ಯ ತಥಾ ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಪಯಸಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಷ್ಟಾವಷ್ಟೌ ಭಾಗಾಃ, ಏಕಃ ಸ್ನೇಹಾತ್; ಏವಂ ಸ್ನೇಹಾದ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ಗುಣೋ ದ್ರವಃ, ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಥಾಂಶೋ ಭೇಷಜಕಲ್ಕಃ| ಮಧುರಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಗಣಃ| ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾ ಕೃಷ್ಣಸಾರಿವಾ, ‘ಕಾಲಾನುಸಾರಿ ವಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಅಸ್ಮಿನ್ ತೈಲೇ ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಕಂ ಪಠನ್ತಿ, ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಕಂ ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ಸ್ವನುಗುಪ್ತೇ ನಿರುಪದ್ರವಸ್ಥಾನೇ| ಅಧೀಮನ್ಥಃ ಅಕ್ಷಿರೋಗೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದಪೂರ್ವಕಃ| ಷಣ್ಮಾಸೋಪಯೋಗಾತ್ ಕೋಶಮಪ್ರಾಪ್ತಾಮನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಂ ಹನ್ತಿ, ಕೋಶಪ್ರಾಪ್ತಾಂ ಪುನರನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಮಸಾಧ್ಯಾಮಾಹುಃ||೨೮-೩೯||
Adhikarana 8 (40-43) · Śloka 43
ಬಲಾಕಷಾಯಪೀತೇಭ್ಯಸ್ತಿಲೇಭ್ಯೋ ವಾಽಪ್ಯನೇಕಶಃ |
ತೈಲಮುತ್ಪಾದ್ಯ ತತ್ಕ್ವಾಥಶತಪಾಕಂ ಕೃತಂ ಶುಭಮ್ ||೪೦||
ನಿವಾತೇ ನಿಭೃತಾಗಾರೇ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಯಥಾಬಲಮ್ |
ಜೀರ್ಣೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪಯಸಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಶ್ನೀಯಾತ್ ಷಷ್ಟಿಕೌದನಮ್ ||೪೧||
ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ದ್ರೋಣಮುಪಯುಜ್ಯಾನ್ನಮೀರಿತಮ್ |
ಭುಞ್ಜೀತ ದ್ವಿಗುಣಂ ಕಾಲಂ ಬಲವರ್ಣಾನ್ವಿತಸ್ತತಃ ||೪೨||
ಸರ್ವಪಾಪೈರ್ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಶತಾಯುಃ ಪುರುಷೋ ಭವೇತ್ |
ಶತಂ ಶತಂ ತಥೋತ್ಕರ್ಷೋ ದ್ರೋಣೇ ದ್ರೋಣೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೪೩||
View original
बलाकषायपीतेभ्यस्तिलेभ्यो वाऽप्यनेकशः |
तैलमुत्पाद्य तत्क्वाथशतपाकं कृतं शुभम् ||४०||
निवाते निभृतागारे प्रयुञ्जीत यथाबलम् |
जीर्णेऽस्मिन् पयसा स्निग्धमश्नीयात् षष्टिकौदनम् ||४१||
अनेन विधिना द्रोणमुपयुज्यान्नमीरितम् |
भुञ्जीत द्विगुणं कालं बलवर्णान्वितस्ततः ||४२||
सर्वपापैर्विनिर्मुक्तः शतायुः पुरुषो भवेत् |
शतं शतं तथोत्कर्षो द्रोणे द्रोणे प्रकीर्तितः ||४३||
ಬಲಾತೈಲಾನನ್ತರಂ ಬಲಾಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಶತಪಾಕವಿಧಾನಮಾಹ- ಬಲೇತ್ಯಾದಿ| ಪೀತೇಭ್ಯೋ ಭಾವಿತೇಭ್ಯಃ ಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ| ತಿಲತುಲ್ಯಬಲಾಮೂಲಾಷ್ಟಗುಣಸಲಿಲಾಷ್ಟಾಂಶಶೇಷಿತಕಷಾಯಭಾವಿತಾನಾಂ ತಿಲಾನಾಂ ತೈಲಮಾದಾಯ ತತ್ಕ್ವಾಥಂ ಬಲಾಕ್ವಾಥಂ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ವಾಥಪರಿಭಾಷಾರ್ಥಕೃತಕ್ವಾಥೇನ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಶತಶಃ ಪಚೇತ್; ತತ್ ಕ್ವಥಂ ತತ್ಕಲ್ಕಮೇವ ವೇತ್ಯೇಕೇ; ಪೂರ್ವಬಲಾತೈಲಸಮುದ್ದಿಷ್ಟೈರ್ಮಧುರಾದಿಕಲ್ಕೈರೇವೇತ್ಯನ್ಯೇ||೪೦-೪೩||
Adhikarana 9 (44) · Śloka 45
ಬಲಾಕಲ್ಪೇನಾತಿಬಲಾಗುಡೂಚ್ಯಾದಿತ್ಯಪರ್ಣಿಷು |
ಸೈರೇಯಕೇ ವೀರತರೌ ಶತಾವರ್ಯಾಂ ತ್ರಿಕಣ್ಟಕೇ ||೪೪||
ತೈಲಾನಿ ಮಧುಕೇ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರಸಾರಿಣ್ಯಾಂ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ |೪೫|
View original
बलाकल्पेनातिबलागुडूच्यादित्यपर्णिषु |
सैरेयके वीरतरौ शतावर्यां त्रिकण्टके ||४४||
तैलानि मधुके कुर्यात् प्रसारिण्यां च बुद्धिमान् |४५|
ಉಕ್ತಬಲಾತೈಲದ್ವಯಕಲ್ಪೇನ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಂ ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರೇಷ್ವತಿದೇಶಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಬಲೇತ್ಯಾದಿ| ಆದಿತ್ಯಪರ್ಣೀ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಃ| ವೀರತರುಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಅರ್ಜುನ ಇತ್ಯೇಕೇ, ಕೋಕಿಲಾಕ್ಷ ಇತ್ಯಪರೇ| ಅತಿಬಲಾದಿತೈಲೇಷು ಚ ಬಲಾತೈಲೋಕ್ತಕಲ್ಕಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ; ಅಥವಾಽತಿಬಲಾದೀನಾಮೇವ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ತೈಲಾನಿ ಪಕ್ತವ್ಯಾನೀತಿ||೪೪||-
Adhikarana 10 (45-47) · Śloka 47
ನೀಲೋತ್ಪಲಂ ವರೀಮೂಲಂ ಗವ್ಯೇ ಕ್ಷೀರೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್ ||೪೫||
ಶತಪಾಕಂ ತತಸ್ತೇನ ತಿಲತೈಲಂ ಪಚೇದ್ಭಿಷಕ್ |
ಬಲಾತೈಲಸ್ಯ ಕಲ್ಕಾಂಸ್ತು ಸುಪಿಷ್ಟಾಂಸ್ತತ್ರ ದಾಪಯೇತ್ ||೪೬||
ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಜಾನೀಯಾದುಪಯೋಗಂ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ |
ಬಲಾತೈಲವದೇತೇಷಾಂ ಗುಣಾಂಶ್ಚೈವ ವಿಶೇಷತಃ ||೪೭||
View original
नीलोत्पलं वरीमूलं गव्ये क्षीरे विपाचयेत् ||४५||
शतपाकं ततस्तेन तिलतैलं पचेद्भिषक् |
बलातैलस्य कल्कांस्तु सुपिष्टांस्तत्र दापयेत् ||४६||
सर्वेषामेव जानीयादुपयोगं चिकित्सकः |
बलातैलवदेतेषां गुणांश्चैव विशेषतः ||४७||
ನೀಲೋತ್ಪಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ವರೀ ಶತಾವರೀ||೪೫-೪೭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಮೂಢಗರ್ಭಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने मूढगर्भचिकित्सितं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೫||