Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ നേത്രബസ്തിപ്രമാണപ്രവിഭാഗചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो नेत्रबस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
നേത്രം യന്ത്രം; ബസ്തിരേണാദീനാം മൂത്രാധാരഃ, തദാധേയം ദ്രവ്യമപി; തയോഃ പ്രമാണം പ്രവിഭാഗശ്ച , സ ഏവ ചികിത്സിതം വ്യാധേഃ പ്രതീകാരോ യസ്മിംസ്തത്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
തത്ര സ്നേഹാദീനാം കര്മണാം ബസ്തികര്മ പ്രധാനതമമാഹുരാചാര്യാഃ | കസ്മാത്? അനേകകര്മകരത്വാദ്ബസ്തേഃ; ഇഹ ഖലു ബസ്തിര്നാനാവിധദ്രവ്യസംയോഗാദ്ദോഷാണാം സംശോധനസംശമനസങ്ഗ്രഹണാനി കരോതി, ക്ഷീണശുക്രം വാജീകരോതി, കൃശം ബൃംഹയതി, സ്ഥൂലം കര്ശയതി, ചക്ഷുഃ പ്രീണയതി, വലീപലിതമപഹന്തി, വയഃ സ്ഥാപയതി ||൩|| ശരീരോപചയം വര്ണം ബലമാരോഗ്യമായുഷഃ | കുരുതേ പരിവൃദ്ധിം ച ബസ്തിഃ സമ്യഗുപാസിതഃ ||൪||
तत्र स्नेहादीनां कर्मणां बस्तिकर्म प्रधानतममाहुराचार्याः | कस्मात्? अनेककर्मकरत्वाद्बस्तेः; इह खलु बस्तिर्नानाविधद्रव्यसंयोगाद्दोषाणां संशोधनसंशमनसङ्ग्रहणानि करोति, क्षीणशुक्रं वाजीकरोति, कृशं बृंहयति, स्थूलं कर्शयति, चक्षुः प्रीणयति, वलीपलितमपहन्ति, वयः स्थापयति ||३|| शरीरोपचयं वर्णं बलमारोग्यमायुषः | कुरुते परिवृद्धिं च बस्तिः सम्यगुपासितः ||४||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തികര്മ തു മൂത്രാധാരപുടകേന സാധ്യം കര്മ; ബസ്തിശബ്ദോ ഹി സാമാന്യോ നിരൂഹേ സ്നേഹബസ്തൌ ച| വമനവിരേചനേ തു പ്രധാനതരേ, ബസ്തികര്മ തു പ്രധാനതമമ്| സങ്ഗ്രഹണാനീതി ദോഷാണാമേവാതിപ്രവര്തമാനാനാമിത്യര്ഥഃ| ക്ഷീണശുക്രം വാജീകരോതി അനേനാശ്വ ഇവ ബലകാരിണീ ഹര്ഷജാ ശക്തിരുക്താ| കൃശം ബൃംഹയതീത്യുപചയലക്ഷണാ ശക്തിരുക്താ| വയഃ സ്ഥാപയതീത്യനേന ആയുര്വൃദ്ധികരത്വം സൂചയതി| ഏതദേവ പ്രധാനതമത്വസാധനം ശ്ലോകേനാപി ദര്ശയന്നാഹ- ശരീരോപചയമിത്യാദി||൩-൪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
തഥാ ജ്വരാതീസാരതിമിരപ്രതിശ്യായശിരോരോഗാധിമന്ഥാര്ദിതാക്ഷേപകപക്ഷാഘാതൈകാങ്ഗസര്വാങ്ഗരോഗാധ്മാനോദര- യോനിശൂലശര്കരാശൂലവൃദ്ധ്യുപദംശാനാഹമൂത്രകൃച്ഛ്രഗുല്മവാതശോണിതവാതമൂത്രപുരീഷോദാവര്ത- ശുക്രാര്തവസ്തന്യനാശഹൃദ്ധനുമന്യാഗ്രഹശര്കരാശ്മരീമൂഢഗര്ഭപ്രഭൃതിഷു ചാത്യര്ഥമുപയുജ്യതേ ||൫||
तथा ज्वरातीसारतिमिरप्रतिश्यायशिरोरोगाधिमन्थार्दिताक्षेपकपक्षाघातैकाङ्गसर्वाङ्गरोगाध्मानोदर- योनिशूलशर्कराशूलवृद्ध्युपदंशानाहमूत्रकृच्छ्रगुल्मवातशोणितवातमूत्रपुरीषोदावर्त- शुक्रार्तवस्तन्यनाशहृद्धनुमन्याग्रहशर्कराश्मरीमूढगर्भप्रभृतिषु चात्यर्थमुपयुज्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
അനേകവ്യാധിനിര്ഘാതകത്വം ദര്ശയന്നാഹ- തഥാ ജ്വരാതീസാരേത്യാദി| ജ്വരാദിഷു ചാവസ്ഥാവിശേഷോ ബസ്തേര്വിഷയഃ, സ ച ശാസ്ത്രാദേവ ജ്ഞേയഃ||൫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ഭവതി ചാത്ര- ബസ്തിര്വാതേ ച പിത്തേ ച കഫേ രക്തേ ച ശസ്യതേ | സംസര്ഗേ സന്നിപാതേ ച ബസ്തിരേവ ഹിതഃ സദാ ||൬||
भवति चात्र- बस्तिर्वाते च पित्ते च कफे रक्ते च शस्यते | संसर्गे सन्निपाते च बस्तिरेव हितः सदा ||६||
🔊 Audio coming soon
ദോഷകാര്യേ ജ്വരാദൌ ബസ്തിപ്രയോഗമഭിധായ ജ്വരാദികാരണേ ദോഷേऽപി ബസ്തേര്ഹിതത്വം ദര്ശയന്നാഹ- ഭവതി ചാത്രേത്യാദി| സംസര്ഗോ ദോഷദ്വയപ്രകോപഃ, പ്രകൃതിസമസമവേതജ്വരാദ്യാരമ്ഭകദോഷത്രയപ്രകോപഃ സന്നിപാതോऽത്രാഭിപ്രേതഃ||൬||
Adhikarana 5 (7-9) · Śloka 9
തത്ര സാംവത്സരികാഷ്ടദ്വിരഷ്ടവര്ഷാണാം ഷഡഷ്ടദശാങ്ഗുലപ്രമാണാനി കനിഷ്ഠികാനാമികാമധ്യമാങ്ഗുലിപരിണാഹാന്യഗ്രേऽധ്യര്ധാങ്ഗുലദ്വ്യങ്ഗുലാര്ധതൃതീയാങ്ഗുലസന്നിവിഷ്ടകര്ണികാനി കങ്കശ്യേനബര്ഹിണപക്ഷനാഡീതുല്യപ്രവേശാനി മുദ്ഗമാഷകലായമാത്രസ്രോതാംസി വിദധ്യാന്നേത്രാണി | തേഷു ചാസ്ഥാപനദ്രവ്യപ്രമാണമാതുരഹസ്തസമ്മിതേന പ്രസൃതേന സമ്മിതൌ പ്രസൃതൌ ദ്വൌ ചത്വാരോऽഷ്ടൌ ച വിധേയാഃ ||൭|| വര്ഷാന്തരേഷു നേത്രാണാം ബസ്തിമാനസ്യ ചൈവ ഹി | വയോബലശരീരാണി സമീക്ഷ്യോത്കര്ഷയേദ്വിധിമ് ||൮|| പഞ്ചവിംശതേരൂര്ധ്വം ദ്വാദശാങ്ഗുലം, മൂലേऽങ്ഗുഷ്ഠോദരപരീണാഹമ്, അഗ്രേ കനിഷ്ഠികോദരപരീണാഹമ്, അഗ്രേ ത്ര്യങ്ഗുലസന്നിവിഷ്ടകര്ണികം, ഗൃധ്രപക്ഷനാഡീതുല്യപ്രവേശം, കോലാസ്ഥിമാത്രഛിദ്രം, ക്ലിന്നകലായമാത്രഛിദ്രമിത്യേകേ; സര്വാണി മൂലേ ബസ്തിനിബന്ധനാര്ഥം ദ്വികര്ണികാനി | ആസ്ഥാപനദ്രവ്യപ്രമാണം തു വിഹിതം ദ്വാദശപ്രസൃതാഃ | സപ്തതേസ്തൂര്ധ്വം നേത്രപ്രമാണമേതദേവ, ദ്രവ്യപ്രമാണം തു ദ്വിരഷ്ടവര്ഷവത് ||൯||
तत्र सांवत्सरिकाष्टद्विरष्टवर्षाणां षडष्टदशाङ्गुलप्रमाणानि कनिष्ठिकानामिकामध्यमाङ्गुलिपरिणाहान्यग्रेऽध्यर्धाङ्गुलद्व्यङ्गुलार्धतृतीयाङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकानि कङ्कश्येनबर्हिणपक्षनाडीतुल्यप्रवेशानि मुद्गमाषकलायमात्रस्रोतांसि विदध्यान्नेत्राणि | तेषु चास्थापनद्रव्यप्रमाणमातुरहस्तसम्मितेन प्रसृतेन सम्मितौ प्रसृतौ द्वौ चत्वारोऽष्टौ च विधेयाः ||७|| वर्षान्तरेषु नेत्राणां बस्तिमानस्य चैव हि | वयोबलशरीराणि समीक्ष्योत्कर्षयेद्विधिम् ||८|| पञ्चविंशतेरूर्ध्वं द्वादशाङ्गुलं, मूलेऽङ्गुष्ठोदरपरीणाहम्, अग्रे कनिष्ठिकोदरपरीणाहम्, अग्रे त्र्यङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकं, गृध्रपक्षनाडीतुल्यप्रवेशं, कोलास्थिमात्रछिद्रं, क्लिन्नकलायमात्रछिद्रमित्येके; सर्वाणि मूले बस्तिनिबन्धनार्थं द्विकर्णिकानि | आस्थापनद्रव्यप्रमाणं तु विहितं द्वादशप्रसृताः | सप्ततेस्तूर्ध्वं नेत्रप्रमाणमेतदेव, द्रव्यप्रमाणं तु द्विरष्टवर्षवत् ||९||
🔊 Audio coming soon
നേത്രപ്രമാണമാസ്ഥാപനദ്രവ്യപ്രമാണം ച വയോഭേദേന പ്രദര്ശയിതുമാഹ- തത്ര സാംവത്സരികേത്യാദി| തത്ര സാംവത്സരികാഷ്ടദ്വിരഷ്ടവര്ഷാണാമിത്യത്ര യഥാസങ്ഖ്യവ്യാഖ്യാനേന സാംവത്സരികബാലസ്യ നിരൂഹയന്ത്രം ഷഡങ്ഗുലപ്രമാണം, തത്കനിഷ്ഠികാപരിണാഹമ്, അഗ്രേऽധ്യര്ധാങ്ഗുലസന്നിവിഷ്ടകര്ണികം , കങ്കപക്ഷനാഡീതുല്യപ്രവേശം മൂലേ, മുദ്ഗവാഹിസ്രോതശ്ചാഗ്രേ വിദധ്യാത്| ഛത്രാകാരാ ഗുദേऽധികാന്തഃപ്രവേശരോധിനീ കര്ണികാ കഥ്യതേ| കങ്കഃ വക്രചഞ്ചുഃ കൃഷ്ണവര്ണഃ പ്രസിദ്ധ ഏവ| അഷ്ടവര്ഷസ്യ പുനരഷ്ടാങ്ഗുലപ്രമാണം, തദനാമികാപരിണാഹമ്, അഗ്രേ ദ്വ്യങ്ഗുലസന്നിവിഷ്ടകര്ണികം, ശ്യേനപക്ഷനാഡീതുല്യപ്രവേശം മൂലേ, മാഷവാഹിസ്രോതശ്ചാഗ്രേ വിദധ്യാത്| ദ്വിരഷ്ടവര്ഷസ്യ ഷോഡശവര്ഷസ്യേത്യര്ഥഃ| കിമ്ഭൂതം യന്ത്രം? ദശാങ്ഗുലപ്രമാണം, തന്മധ്യാങ്ഗുലിപരിണാഹമ്, അര്ധതൃതീയാങ്ഗുലസന്നിവിഷ്ടകര്ണികം , ബര്ഹീ മയൂരസ്തത്പക്ഷനാഡീതുല്യപ്രവേശം മൂലേ, കലായവാഹിസ്രോതശ്ചാഗ്രേ വിദധ്യാത്| തേഷ്വിതി സാംവത്സരികാഷ്ടദ്വിരഷ്ടവര്ഷേഷു ബാലേഷു യഥാസങ്ഖ്യമാതുരഹസ്തേന ദ്വൌ ചത്വാരോऽഷ്ടൌ ച പ്രസൃതാ വിധേയാഃ| പ്രസൃതോऽത്ര കുഞ്ചിതാങ്ഗുലിഃ പാണിഃ, ന തു പലദ്വയമിതി ഗയദാസാചാര്യഃ| ജേജ്ജടാചാര്യസ്തു ആതുരഹസ്തഗ്രഹണം മധ്യമപുരുഷഹസ്തോപലക്ഷണം, തേന തത്പ്രസൃതേന പലദ്വയപ്രമിതേനേതി വ്യാഖ്യാനയതി| അത്ര മധ്യവര്തിവര്ഷാണാം നേത്രദ്രവ്യമാനം നിര്ദിശന്നാഹ- വര്ഷാന്തരേഷ്വിത്യാദി| പഞ്ചവിംശതിം യാവത് സമീക്ഷ്യ യഥായഥമഭ്യൂഹ്യ നേത്രപ്രമാണം ബസ്തിദ്രവ്യപ്രമാണം ചോത്കര്ഷയേത്| പഞ്ചവിംശതേരിത്യാദി| ഗൃധ്രപക്ഷനാഡീതുല്യപ്രവേശം മൂലേ| ക്ലിന്നകലായമാത്രച്ഛിദ്രമഗ്രേ| സര്വാണി തു മൂലേ ബസ്തിനിബന്ധനാര്ഥം ദ്വികര്ണികാനി ദ്വ്യങ്ഗുലാന്തരാണി കുര്യാത് ദ്വ്യങ്ഗുലമധ്യാനീത്യര്ഥഃ||൭-൯||
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
മൃദുര്ബസ്തിഃ പ്രയോക്തവ്യോ വിശേഷാദ്ബാലവൃദ്ധയോഃ | തയോസ്തീക്ഷ്ണഃ പ്രയുക്തസ്തു ബസ്തിര്ഹിംസ്യാദ് ബലായുഷീ ||൧൦||
मृदुर्बस्तिः प्रयोक्तव्यो विशेषाद्बालवृद्धयोः | तयोस्तीक्ष्णः प्रयुक्तस्तु बस्तिर्हिंस्याद् बलायुषी ||१०||
🔊 Audio coming soon
ബാലവൃദ്ധയോര്ഹീനോപചയശക്തിലക്ഷണബലത്വേനാസ്ഥാപനസ്യ മാത്രാകൃതം ഹീനത്വം പ്രദര്ശ്യ തീക്ഷ്ണാദിഗുണഹീനത്വം ദര്ശയന്നാഹ- മൃദുര്ബസ്തിഃ പ്രയോക്തവ്യ ഇത്യാദി| തത്ര മൃദുദ്രവ്യകൃതോ ബസ്തിര്മൃദുഃ, തീക്ഷ്ണശ്ച തദ്വിപര്യയഃ||൧൦||
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
(വ്രണനേത്രമഷ്ടാങ്ഗുലം മുദ്ഗവാഹിസ്രോതഃ; വ്രണമവേക്ഷ്യ യഥാസ്വം സ്നേഹകഷായേ വിദധീത) ||൧൧||
(व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं मुद्गवाहिस्रोतः; व्रणमवेक्ष्य यथास्वं स्नेहकषाये विदधीत) ||११||
🔊 Audio coming soon
ശല്യതന്ത്രത്വാദസ്യ ശാസ്ത്രസ്യ വ്രണനേത്രപ്രമാണമാഹ- വ്രണനേത്രമഷ്ടാങ്ഗുലമിത്യാദി||൧൧||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
തത്ര നേത്രാണി സുവര്ണരജതതാമ്രായോരീതിദന്തശൃങ്ഗമണിതരുസാരമയാനി ശ്ലക്ഷ്ണാനി ദൃഢാനി ഗോപുച്ഛാകൃതീന്യൃജൂനി ഗുടികാമുഖാനി ച ||൧൨||
तत्र नेत्राणि सुवर्णरजतताम्रायोरीतिदन्तशृङ्गमणितरुसारमयानि श्लक्ष्णानि दृढानि गोपुच्छाकृतीन्यृजूनि गुटिकामुखानि च ||१२||
🔊 Audio coming soon
താനി ച നേത്രാണി കിമ്മയാനി കിമാകൃതീനി വാ തദാഹ- തത്ര നേത്രാണീത്യാദി| രീതിഃ പിത്തലം, മണിഃ സ്ഫടികാദിഃ| ശ്ലക്ഷ്ണാനി അകര്കശാനി| ദൃഢാനി അജര്ജരാണി| ഗുടികാമുഖാനി അതീക്ഷ്ണാഗ്രാണി||൧൨||
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
ബസ്തയശ്ച ബന്ധ്യാ മൃദവോ നാതിബഹലാ ദൃഢാഃ പ്രമാണവന്തോ ഗോമഹിഷവരാഹാജോരഭ്രാണാമ് ||൧൩|| നേത്രാലാഭേ ഹിതാ നാഡീ നലവംശാസ്ഥിസമ്ഭവാ | ബസ്ത്യലാഭേ ഹിതം ചര്മ സൂക്ഷ്മം വാ താന്തവം ഘനമ് ||൧൪||
बस्तयश्च बन्ध्या मृदवो नातिबहला दृढाः प्रमाणवन्तो गोमहिषवराहाजोरभ्राणाम् ||१३|| नेत्रालाभे हिता नाडी नलवंशास्थिसम्भवा | बस्त्यलाभे हितं चर्म सूक्ष्मं वा तान्तवं घनम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
കീദൃശാ ബസ്തയോ ബന്ധ്യാ ഇത്യാഹ- ബസ്തയശ്ച ബന്ധ്യാ ഇത്യാദി| നാതിബഹലാ നാത്യുപചിതാഃ, നാതിദീര്ഘാ ഇത്യന്യേ| താന്തവം വസ്ത്രമ്||൧൩-൧൪||
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ബസ്തിം നിരുപദിഗ്ധം തു ശുദ്ധം സുപരിമാര്ജിതമ് | മൃദ്വനുദ്ധതഹീനം ച മുഹുഃ സ്നേഹവിമര്ദിതമ് ||൧൫|| നേത്രമൂലേ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ന്യുബ്ജം തു വിവൃതാനനമ് | ബദ്ധ്വാ ലോഹേന തപ്തേന ചര്മസ്രോതസി നിര്ദഹേത് ||൧൬|| പരിവര്ത്യ തതോ ബസ്തിം ബദ്ധ്വാ ഗുപ്തം നിധാപയേത് | ആസ്ഥാപനം ച തൈലം ച യഥാവത്തേന ദാപയേത് ||൧൭||
बस्तिं निरुपदिग्धं तु शुद्धं सुपरिमार्जितम् | मृद्वनुद्धतहीनं च मुहुः स्नेहविमर्दितम् ||१५|| नेत्रमूले प्रतिष्ठाप्य न्युब्जं तु विवृताननम् | बद्ध्वा लोहेन तप्तेन चर्मस्रोतसि निर्दहेत् ||१६|| परिवर्त्य ततो बस्तिं बद्ध्वा गुप्तं निधापयेत् | आस्थापनं च तैलं च यथावत्तेन दापयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ഗ്രഹണയോഗ്യബസ്തേഃ പരികര്മ ബന്ധവിധിം ച ദര്ശയന്നാഹ- ബസ്തിം നിരുപദിഗ്ധമിത്യാദി| നിരുപദിഗ്ധം മാംസാദ്യുപലേപവര്ജിതമ്| ശുദ്ധം കഷായരഞ്ജിതമ്| സുപരിമാര്ജിതം സുഷ്ഠുനിര്മാര്ജിതമ്| അനുദ്ധതഹീനം നാധികം ന ഹീനമ്; ഏതേനാധേയദ്രവ്യമാനം സമീക്ഷ്യാധാരഭൂതസ്യ ബസ്തേഃ പ്രമാണം വിധേയമിത്യര്ഥഃ| പ്രതിഷ്ഠാപ്യ സംയോജ്യ| ന്യുബ്ജമ് അധോമുഖമ്| ഗോമഹിഷാദിബസ്തയോ നിരൂഹയന്ത്രേ യഥാലാഭം സംയോജ്യാഃ; ഉത്തരബസ്തിയന്ത്രേ പുനരജോരഭ്രബസ്തീ ഏവ യോജനീയാവിതി||൧൫-൧൭||
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
തത്ര ദ്വിവിധോ ബസ്തിഃ- നൈരൂഹികഃ, സ്നൈഹികശ്ച | ആസ്ഥാപനം, നിരൂഹ ഇത്യനര്ഥാന്തരം; തസ്യ വികല്പോ മാധുതൈലികഃ; തസ്യ പര്യായശബ്ദോ യാപനോ, യുക്തരഥഃ, സിദ്ധബസ്തിരിതി | സ ദോഷനിര്ഹരണാച്ഛരീരനീരോഹണാദ്വാ നിരൂഹഃ, വയഃസ്ഥാപനാദായുഃസ്ഥാപനാദ്വാ ആസ്ഥാപനമ് | മാധുതൈലികവിധാനം ച നിരൂഹോപക്രമചികിത്സിതേ വക്ഷ്യാമഃ | യഥാപ്രമാണഗുണവിഹിതഃ സ്നേഹബസ്തിവികല്പോऽനുവാസനഃ പാദാവ(പ)കൃഷ്ടഃ | അനുവസന്നപി ന ദുഷ്യത്യനുദിവസം വാ ദീയത ഇത്യനുവാസനഃ | തസ്യാപി വികല്പോऽര്ധാര്ധമാത്രാവകൃഷ്ടോऽപരിഹാര്യോ മാത്രാബസ്തിരിതി ||൧൮||
तत्र द्विविधो बस्तिः- नैरूहिकः, स्नैहिकश्च | आस्थापनं, निरूह इत्यनर्थान्तरं; तस्य विकल्पो माधुतैलिकः; तस्य पर्यायशब्दो यापनो, युक्तरथः, सिद्धबस्तिरिति | स दोषनिर्हरणाच्छरीरनीरोहणाद्वा निरूहः, वयःस्थापनादायुःस्थापनाद्वा आस्थापनम् | माधुतैलिकविधानं च निरूहोपक्रमचिकित्सिते वक्ष्यामः | यथाप्रमाणगुणविहितः स्नेहबस्तिविकल्पोऽनुवासनः पादाव(प)कृष्टः | अनुवसन्नपि न दुष्यत्यनुदिवसं वा दीयत इत्यनुवासनः | तस्यापि विकल्पोऽर्धार्धमात्रावकृष्टोऽपरिहार्यो मात्राबस्तिरिति ||१८||
🔊 Audio coming soon
അനര്ഥാന്തരമിതി ഏകാര്ഥമിത്യര്ഥഃ| ബസ്തേര്നൈരൂഹികസ്നൈഹികഭേദാഭ്യാം യൌ ദ്വൌ വികല്പൌ തൌ നിരൂഹസ്നേഹബസ്ത്യാഖ്യൌ, തയോര്നൈരൂഹികമഭിധായ സ്നൈഹികം ബസ്തിവികല്പമഭിധത്തേ- യഥേത്യാദി| യസ്യ യത് പ്രമാണം യോ യോ ഗുണസ്താഭ്യാം വിഹിതഃ സ്നേഹബസ്ത്യാഖ്യോऽനുവാസനസഞ്ജ്ഞ ഇത്യര്ഥഃ| യഥാവയോനിരൂഹാണാമിത്യാദിനാ വിധാസ്യമാനോऽപി സ്നേഹബസ്തിവികല്പോऽനാഗതാവേക്ഷണതന്ത്രയുക്ത്യാ വിഹിത ഇതി പ്രദിഷ്ടഃ| യഥാപ്രമാണമിത്യനേന സൂചിതം പ്രമാണം പ്രകടയന്നാഹ- പാദാവ(പ)കൃഷ്ട ഇതി|- യഥാവയ ഇത്യാദിവക്ഷ്യമാണവാക്യദര്ശനാദാസ്ഥാപനസ്യ പാദൈസ്ത്രിഭിരപകൃഷ്ടോ ഹീനഃ പാദാവ(പ)കൃഷ്ടഃ| അയമര്ഥഃ- സാംവത്സരികാദികാലാദ്യപേക്ഷം യത് പ്രകുഞ്ചാദി ചതുര്വിംശതിപലാവസാനം നിരൂഹപ്രമാണം തച്ചതുര്ഥാംശേന കര്ഷമാരഭ്യ ഷട്പലാനി യാവദനുവാസനസ്യ പ്രമാണമിതി| തന്ത്രാന്തരേ ച മധ്യവയസ്കമാശ്രിത്യാനുവാസനസ്യോത്തമാദിമാത്രാഭേദേന ത്രൈവിധ്യമുക്തം, യഥാ- “ഷട്പലീ തു ഭവേച്ഛ്രേഷ്ഠാ മധ്യമാ ത്രിപലീ ഭവേത്| കനീയസ്യധ്യര്ധപലാ ത്രിധാ മാത്രാऽനുവാസനേ-” ഇതി| തസ്യാപി വികല്പ ഇത്യാദി തസ്യാപ്യനുവാസനസ്യ, ഷട്പലപ്രമാണസ്യാര്ധാര്ധമാത്രാവശിഷ്ടഃ പാദാവശിഷ്ടോऽധ്യര്ധപലമാത്ര ഇത്യര്ഥഃ| അപരിഹാര്യഃ അവിദ്യമാനപരിഹരണാര്ഹഃ| ഗയീ തു യഥാപ്രമാണവിഹിതാച്ച ബസ്തേഃ പാദാംശഃ സ്നേഹബസ്തിഃ, സ്നേഹവികല്പോऽര്ധമാത്രാപകൃഷ്ടോऽനുവാസനം, തസ്യാപി വികല്പോऽര്ധമാത്രാപകൃഷ്ടോऽപരിഹാര്യോ മാത്രാബസ്തിരിതി| ഏതേന തന്മതേ ഷട്പലപ്രമാണഃ സ്നേഹബസ്തിഃ, തദര്ധേന പലത്രയപ്രമാണമനുവാസനം, തസ്യാര്ധേന സാര്ധപലപ്രമാണോ മാത്രാബസ്തിരിതി||൧൮||
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
നിരൂഹഃ ശോധനോ ലേഖീ സ്നൈഹികോ ബൃംഹണോ മതഃ |൧൯|
निरूहः शोधनो लेखी स्नैहिको बृंहणो मतः |१९|
🔊 Audio coming soon
ഫലേനാപി തയോര്ഭേദം ദര്ശയന്നാഹ- നിരൂഹ ഇത്യാദി| ശോധനദ്രവ്യസംയുക്തഃ ശോധനോ നിരൂഹഃ| സര്വനിരൂഹാനുവാസനധര്മോऽയം, ദ്രവ്യവിശേഷസംയോഗാത്തു ക്വചിച്ഛോധനാദീനാമുത്കര്ഷാപകര്ഷൌ| ജേജ്ജടാചാര്യസ്തു ‘സ്നേഹനോ ബൃംഹണോ മത’ ഇതി പഠിത്വാ ശോധനാദിചതുഷ്കം നിരൂഹസ്യ കര്മേതി വര്ണയതി|൧൯|-
Adhikarana 13 (19-20) · Śloka 20
നിരൂഹശോധിതാന്മാര്ഗാന് സമ്യക് സ്നേഹോऽനുഗച്ഛതി | അപേതസര്വദോഷാസു നാഡീഷ്വിവ വഹജ്ജലമ് ||൧൯|| സര്വദോഷഹരശ്ചാസൌ ശരീരസ്യ ച ജീവനഃ | തസ്മാദ്വിശുദ്ധദേഹസ്യ സ്നേഹബസ്തിര്വിധീയതേ ||൨൦||
निरूहशोधितान्मार्गान् सम्यक् स्नेहोऽनुगच्छति | अपेतसर्वदोषासु नाडीष्विव वहज्जलम् ||१९|| सर्वदोषहरश्चासौ शरीरस्य च जीवनः | तस्माद्विशुद्धदेहस्य स्नेहबस्तिर्विधीयते ||२०||
🔊 Audio coming soon
നിരൂഹശോധിതമാര്ഗേഷു സമ്യക് സ്നേഹവീര്യാനുസരണം ദര്ശയന്നാഹ- നിരൂഹേത്യാദി||൧൯-൨൦||
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
തത്രോന്മാദഭയശോകപിപാസാരോചകാജീര്ണാര്ശഃപാണ്ഡുരോഗഭ്രമമദമൂര്ച്ഛാച്ഛര്ദികുഷ്ഠമേഹോദരസ്ഥൌല്യ- ശ്വാസകാസകണ്ഠശോഷശോഫോപസൃഷ്ടക്ഷതക്ഷീണചതുസ്ത്രിമാസഗര്ഭിണീദുര്ബലാഗ്ന്യസഹാ ബാലവൃദ്ധൌ ച വാതരോഗാദൃതേ ക്ഷീണാ നാനുവാസ്യാ നാസ്ഥാപയിതവ്യാഃ ||൨൧||
तत्रोन्मादभयशोकपिपासारोचकाजीर्णार्शःपाण्डुरोगभ्रममदमूर्च्छाच्छर्दिकुष्ठमेहोदरस्थौल्य- श्वासकासकण्ठशोषशोफोपसृष्टक्षतक्षीणचतुस्त्रिमासगर्भिणीदुर्बलाग्न्यसहा बालवृद्धौ च वातरोगादृते क्षीणा नानुवास्या नास्थापयितव्याः ||२१||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദി| ഭ്രമഃ ചക്രാരൂഢസ്യേവ ഭ്രമണമ്| മദഃ പൂഗഫലേനേവ മത്തതാ| മൂര്ച്ഛാ ചേതനാച്യുതിഃ| ഉപസൃഷ്ടശബ്ദ ഉന്മാദാദിഭിഃ ശോഫാന്തൈഃ സഹ സമ്ബന്ധനീയഃ| ക്ഷതഃ ക്ഷതോരസ്കഃ, ക്ഷീണഃ കൃശഃ| ചതുസ്ത്രിമാസഗര്ഭിണീതി സപ്തമാസാന് യാവദ്ഗര്ഭിണീ; തഥാച വാഗ്ഭടഃ- “മാസാന് സപ്ത ച ഗര്ഭിണീ” (വാ. സൂ. ൧൯)| വാതരോഗാദൃതേ ക്ഷീണാ ഇതി ക്ഷീണശബ്ദസ്യ പുനരുപാദാനാദതികൃശാ വാതരോഗം വിനാ ക്ഷീണാ നാനുവാസ്യാ ഇതി| ഉന്മാദാദിഷു സാമാന്യേന ബസ്തിനിഷേധോऽത്രാഭിഹിതഃ; കേചിത്തു കേഷാഞ്ചിത്പ്രതിപ്രസവമപവാദരൂപേണാഹുഃ| തത്രോന്മാദാപസ്മാരഭ്രമമദമൂര്ച്ഛാസു സഞ്ജ്ഞാനാശാപഗമേ ശുദ്ധസ്യാതുരസ്യ അനുബന്ധോപചരണായ ബസ്തിര്ദേയഃ, കുഷ്ഠിനാമര്ശസാം ച മൂഢവാതാനാം പ്രയോജ്യഃ, വാതാദ്യുദരിഷു ത്രിഷു നിഷിദ്ധോऽപി ശേഷേഷു പഞ്ചസു ബസ്തിഃ പ്രയോക്തവ്യഃ, ശോഥക്ഷതോരസ്കയോരനുവാസനനിഷേധോ ന നിരൂഹസ്യ; വര്ഷാദര്വാഗ് ബാലസ്യ, നവത്യൂര്ധ്വം വൃദ്ധസ്യ മൃദുരപി ബസ്തിര്നിഷിദ്ധഃ, അതോऽന്യഥാ തീക്ഷ്ണ ഏവ; ഏതേനാവസ്ഥാവശാന്നിഷിദ്ധമപി കാര്യം സ്യാത് “ഉത്പദ്യതേ ഹി സാऽവസ്ഥാ ദേശകാലബലം പ്രതി| യസ്യാം കാര്യമകാര്യം സ്യാത് കര്മ കാര്യം ച ഗര്ഹിതമ്”- ഇതി||൨൧||
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
ഉദരീ ച പ്രമേഹീ ച കുഷ്ഠീ സ്ഥൂലശ്ച മാനവഃ | അവശ്യം സ്ഥാപനീയാസ്തേ നാനുവാസ്യാഃ കഥഞ്ചന ||൨൨||
उदरी च प्रमेही च कुष्ठी स्थूलश्च मानवः | अवश्यं स्थापनीयास्ते नानुवास्याः कथञ्चन ||२२||
🔊 Audio coming soon
ക്വചിദേവാസ്ഥാപനസ്യാവസ്ഥായാം പ്രതിപ്രസവമുദ്ദിശന്നാഹ- ഉദരീ ചേത്യാദി| സാ ചാവസ്ഥാ തന്ത്രാന്തരാദനുസര്തവ്യാ| തത്രോദരേ വാഗ്ഭടഃ- “സുവിരിക്തസ്യ യസ്യ സ്യാദാധ്മാനം പുനരേവ തമ്| സുസ്നിഗ്ധൈരമ്ലലവണൈര്നിരൂഹൈഃ സമുപാചരേത്-” (വാ. ചി. ൧൫) ഇതി; ഏവം പ്രമേഹാദിഷു ചികിത്സിതമാലോക്യാസ്ഥാപനാവസ്ഥാ ജ്ഞാതവ്യാ||൨൨||
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
അസാധ്യതാ വികാരാണാം സ്യാദേഷാമനുവാസനാത് | അസാധ്യത്വേऽപി ഭൂയിഷ്ഠം ഗാത്രാണാം സദനം ഭവേത് ||൨൩||
असाध्यता विकाराणां स्यादेषामनुवासनात् | असाध्यत्वेऽपि भूयिष्ठं गात्राणां सदनं भवेत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
നിഷിദ്ധാചരണദോഷമുദ്ദിശന്നാഹ- അസാധ്യതേത്യാദി| ഏഷാം വികാരാണാമ് ഉദരാദീനാമ്| ഗാത്രസദനമ് അങ്ഗഗ്ലാനിഃ||൨൩||
Adhikarana 17 (24-25) · Śloka 25
പക്വാശയേ തഥാ ശ്രോണ്യാം നാഭ്യധസ്താച്ച സര്വതഃ | സമ്യക്പ്രണിഹിതോ ബസ്തിഃ സ്ഥാനേഷ്വേതേഷു തിഷ്ഠതി ||൨൪|| പക്വാശയാദ്ബസ്തിവീര്യം ഖൈര്ദേഹമനുസര്പതി | വൃക്ഷമൂലേ നിഷിക്താനാമപാം വീര്യമിവ ദ്രുമമ് ||൨൫||
पक्वाशये तथा श्रोण्यां नाभ्यधस्ताच्च सर्वतः | सम्यक्प्रणिहितो बस्तिः स्थानेष्वेतेषु तिष्ठति ||२४|| पक्वाशयाद्बस्तिवीर्यं खैर्देहमनुसर्पति | वृक्षमूले निषिक्तानामपां वीर्यमिव द्रुमम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
സമ്യക് പ്രദത്തോ ബസ്തിര്യേഷു സ്ഥാനേഷ്വവതിഷ്ഠതേ താന്യാഹ- പക്വാശയേ ഇത്യാദി| കഥം തര്ഹി പക്വാശയാദിമാത്രഗതോ ബസ്തിഃ ക്വചിത് സര്വേഷാമവയവാനാമവസാദം, ക്വചിത് സര്വാങ്ഗഗതാനാം ദോഷാണാം ഹരണം ശമനം ച ജനയതീത്യാഹ- പക്വാശയ ഇത്യാദി| പക്വാശയാദ്ബസ്തിവീര്യം ഖൈഃ സ്രോതോഭിരനുസര്പതി കൃത്സ്നദേഹേ; വീര്യം, ശക്തിഃ, പ്രഭാവ ഇത്യനര്ഥാന്തരമ്||൨൪-൨൫||
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
സ ചാപി സഹസാ ബസ്തിഃ കേവലഃ സമലോऽപി വാ | പ്രത്യേതി വീര്യം ത്വനിലൈരപാനാദ്യൈര്വിനീയതേ ||൨൬||
स चापि सहसा बस्तिः केवलः समलोऽपि वा | प्रत्येति वीर्यं त्वनिलैरपानाद्यैर्विनीयते ||२६||
🔊 Audio coming soon
തിഷ്ഠംസ്താവദ്ബസ്തിര്ഗുണകാരീ ഭവതു, കഥം നിര്ഗതോऽപി താദൃശഃ സ്യാദിത്യാഹ- സ ചാപീത്യാദി| പ്രത്യേതി പ്രത്യാഗച്ഛതി| വീര്യം സ്നേഹാദിഗുണഃ| അപാനാദ്യൈരിതി ആദ്യപദേനോദാനാദയോ ബോദ്ധവ്യാഃ| അപാനേനാധഃ, ഉദാനേനോര്ധ്വം, വ്യാനേന സര്വത്ര, വിനീയതേ വിശേഷേണ സര്വശരീരാവയവേഷു നീയതേ||൨൬||
Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28
വീര്യേണ ബസ്തിരാദത്തേ ദോഷാനാപാദമസ്തകാത്(ന്) | പക്വാശയസ്ഥോऽമ്ബരഗോ ഭൂമേരര്കോ രസാനിവ ||൨൭|| സ കടീപൃഷ്ഠകോഷ്ഠസ്ഥാന് വീര്യേണാലോഡ്യ സഞ്ചയാന് | ഉത്ഖാതമൂലാന് ഹരതി ദോഷാണാം സാധുയോജിതഃ ||൨൮||
वीर्येण बस्तिरादत्ते दोषानापादमस्तकात्(न्) | पक्वाशयस्थोऽम्बरगो भूमेरर्को रसानिव ||२७|| स कटीपृष्ठकोष्ठस्थान् वीर्येणालोड्य सञ्चयान् | उत्खातमूलान् हरति दोषाणां साधुयोजितः ||२८||
🔊 Audio coming soon
സകലാവയവഗതദോഷഹരണം ബസ്തേരേകസ്ഥാനസ്ഥിതസ്യോപമാനേന ദര്ശയന്നാഹ- വീര്യേണേത്യാദി| അന്യേ ത്വത്രാമും ശ്ലോകം ന പഠന്തി||൨൭-൨൮||
Adhikarana 20 (29-31) · Śloka 31
ദോഷത്രയസ്യ യസ്മാച്ച പ്രകോപേ വായുരീശ്വരഃ | തസ്മാത്തസ്യാതിവൃദ്ധസ്യ ശരീരമഭിനിഘ്നതഃ ||൨൯|| വായോര്വിഷഹതേ വേഗം നാന്യാ ബസ്തേരൃതേ ക്രിയാ | പവനാവിദ്ധതോയസ്യ വേലാ വേഗമിവോദധേഃ ||൩൦|| ശരീരോപചയം വര്ണം ബലമാരോഗ്യമായുഷഃ | കുരുതേ പരിവൃദ്ധിം ച ബസ്തിഃ സമ്യഗുപാസിതഃ ||൩൧||
दोषत्रयस्य यस्माच्च प्रकोपे वायुरीश्वरः | तस्मात्तस्यातिवृद्धस्य शरीरमभिनिघ्नतः ||२९|| वायोर्विषहते वेगं नान्या बस्तेरृते क्रिया | पवनाविद्धतोयस्य वेला वेगमिवोदधेः ||३०|| शरीरोपचयं वर्णं बलमारोग्यमायुषः | कुरुते परिवृद्धिं च बस्तिः सम्यगुपासितः ||३१||
🔊 Audio coming soon
ദോഷത്രയസ്യേത്യാദി| യഥാ ഉദധേഃ സമുദ്രസ്യ, പവനാവിദ്ധതോയസ്യ അനിലേനാഭുഗ്നസലിലസ്യ , വേലാ കൂലമര്യാദാ, വേഗം വിഷഹതേ വിശേഷേണ സഹതേ||൨൯-൩൧||
Adhikarana 21 (32) · Śloka 32
അത ഊര്ധ്വം വ്യാപദോ വക്ഷ്യാമഃ | തത്ര നേത്രം വിചലിതം, വിവര്തിതം, പാര്ശ്വാവപീഡിതമ്, അത്യുത്ക്ഷിപ്തമ്, അവസന്നം, തിര്യക്പ്രക്ഷിപ്തമിതി ഷട് പ്രണിധാനദോഷാഃ; അതിസ്ഥൂലം, കര്കശമ്, അവനതം, അണുഭിന്നം , സന്നികൃഷ്ടവിപ്രകൃഷ്ടകര്ണികം, സൂക്ഷ്മാതിച്ഛിദ്രമ്, അതിദീര്ഘമ്, അതിഹ്രസ്വമ് , അസ്രിമദിത്യേകാദശ നേത്രദോഷാഃ; ബഹലതാ, അല്പതാ, സച്ഛിദ്രതാ , പ്രസ്തീര്ണതാ, ദുര്ബദ്ധതേതി പഞ്ച ബസ്തിദോഷാഃ; അതിപീഡിതതാ, ശിഥിലപീഡിതതാ, ഭൂയോ ഭൂയോऽവപീഡനം, കാലാതിക്രമ ഇതി ചത്വാരഃ പീഡനദോഷാഃ; ആമതാ, ഹീനതാ, അതിമാത്രതാ, അതിശീതതാ, അത്യുഷ്ണതാ, അതിതീക്ഷ്ണതാ, അതിമൃദുതാ, അതിസ്നിഗ്ധതാ, അതിരൂക്ഷതാ, അതിസാന്ദ്രതാ, അതിദ്രവതാ, ഇത്യേകാദശ ദ്രവ്യദോഷാഃ; അവാക്ശീര്ഷോച്ഛീര്ഷന്യുബ്ജോത്താനസങ്കുചിതദേഹസ്ഥിതദക്ഷിണപാര്ശ്വശായിനഃ പ്രദാനമിതി സപ്ത ശയ്യാദോഷാഃ; ഏവമേതാശ്ചതുശ്ചത്വാരിംശദ്വ്യാപദോ വൈദ്യനിമിത്താഃ | ആതുരനിമിത്താഃ പഞ്ചദശ ആതുരോപദ്രവചികിത്സിതേ വക്ഷ്യന്തേ | സ്നേഹസ്ത്വഷ്ടഭിഃ കാരണൈഃ പ്രതിഹതോ ന പ്രത്യാഗച്ഛതി ത്രിഭിര്ദോഷൈഃ, അശനാഭിഭൂതോ, മലവ്യാമിശ്രോ, ദൂരാനുപ്രവിഷ്ടോ, അസ്വിന്നസ്യ, അനുഷ്ണോ, അല്പമ്ഭുക്തവതോ, അല്പശ്ചേതി വൈദ്യാതുരനിമിത്താ ഭവന്തി | അയോഗസ്തൂഭയോഃ, ആധ്മാനം, പരികര്തികാ, പരിസ്രാവഃ, പ്രവാഹികാ, ഹൃദയോപസരണമ്, അങ്ഗപ്രഗ്രഹോ, അതിയോഗോ, ജീവാദാനമിതി നവ വ്യാപദോ വൈദ്യനിമിത്താ ഭവന്തി ||൩൨||
अत ऊर्ध्वं व्यापदो वक्ष्यामः | तत्र नेत्रं विचलितं, विवर्तितं, पार्श्वावपीडितम्, अत्युत्क्षिप्तम्, अवसन्नं, तिर्यक्प्रक्षिप्तमिति षट् प्रणिधानदोषाः; अतिस्थूलं, कर्कशम्, अवनतं, अणुभिन्नं , सन्निकृष्टविप्रकृष्टकर्णिकं, सूक्ष्मातिच्छिद्रम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम् , अस्रिमदित्येकादश नेत्रदोषाः; बहलता, अल्पता, सच्छिद्रता , प्रस्तीर्णता, दुर्बद्धतेति पञ्च बस्तिदोषाः; अतिपीडितता, शिथिलपीडितता, भूयो भूयोऽवपीडनं, कालातिक्रम इति चत्वारः पीडनदोषाः; आमता, हीनता, अतिमात्रता, अतिशीतता, अत्युष्णता, अतितीक्ष्णता, अतिमृदुता, अतिस्निग्धता, अतिरूक्षता, अतिसान्द्रता, अतिद्रवता, इत्येकादश द्रव्यदोषाः; अवाक्शीर्षोच्छीर्षन्युब्जोत्तानसङ्कुचितदेहस्थितदक्षिणपार्श्वशायिनः प्रदानमिति सप्त शय्यादोषाः; एवमेताश्चतुश्चत्वारिंशद्व्यापदो वैद्यनिमित्ताः | आतुरनिमित्ताः पञ्चदश आतुरोपद्रवचिकित्सिते वक्ष्यन्ते | स्नेहस्त्वष्टभिः कारणैः प्रतिहतो न प्रत्यागच्छति त्रिभिर्दोषैः, अशनाभिभूतो, मलव्यामिश्रो, दूरानुप्रविष्टो, अस्विन्नस्य, अनुष्णो, अल्पम्भुक्तवतो, अल्पश्चेति वैद्यातुरनिमित्ता भवन्ति | अयोगस्तूभयोः, आध्मानं, परिकर्तिका, परिस्रावः, प्रवाहिका, हृदयोपसरणम्, अङ्गप्रग्रहो, अतियोगो, जीवादानमिति नव व्यापदो वैद्यनिमित्ता भवन्ति ||३२||
🔊 Audio coming soon
വിചലിതം വിശേഷേണ കമ്പിതമ്| വിവര്തിതം പ്രവിഷ്ടമേവ മോടിതമ്| പാര്ശ്വാവപീഡിതം പാര്ശ്വയോര്വാമദക്ഷിണയോരവപീഡനമ്| അത്യുത്ക്ഷിപ്തമ് അതിശയേനോര്ധ്വപ്രേരിതമ്| അവസന്നമ് അധോഭാഗഗതികമ്| പ്രണിധാനദോഷാ ദാനദോഷാഃ| സൂക്ഷ്മാതിച്ഛിദ്രം സൂക്ഷ്മമുഖം, ബൃഹന്മുഖമിത്യര്ഥഃ| അസ്രിമദിതി അസ്രിഃ കോടിഃ പാലിരിത്യര്ഥഃ, ധാരായുക്തമിത്യന്യേ| നേത്രദോഷാ നിരൂഹയന്ത്രദോഷാഃ| ബഹലതാ മാംസോപചിതത്വമ്, അന്യേ വിപുലതാമാഹുഃ| പ്രസ്തീര്ണതാ സ്നായുജാലവത്ത്വമ്| കാലാതിക്രമ ഇതി കാലസ്യാതിദ്രുതവിലമ്ബിതസ്യാതിക്രമോ വിലമ്ബിതദാനേനോല്ലങ്ഘനമ് | തത്രാതിശിഥിലപീഡനേ സമ്യക്പീഡനകാലസ്യേഷദതിക്രമഃ, കാലാതിക്രമേ ച സമ്യക്പീഡനകാലസ്യ മഹാനതിക്രമ ഇതി ഭേദഃ| ആമതേത്യാദി| ആമഃ അപക്വസ്നേഹഃ| ഏകാദശ ദ്രവ്യദോഷാ യഥാസമ്ഭവം സ്നേഹബസ്തിനിരൂഹോഭയാശ്രിതാ ജ്ഞാതവ്യാഃ| അവാക്ശീര്ഷേത്യാദി| അവാക്ശീര്ഷ അധോമസ്തകഃ, ഉച്ഛീര്ഷക ഊര്ധ്വമസ്തകഃ, ന്യുബ്ജഃ അധോമുഖഃ, സ്ഥിത ഉപവിഷ്ടഃ| അവാക്ശീര്ഷാദയഃ സപ്ത ശയ്യാസ്ഥിതപുരുഷസ്യ ദോഷാഃ, ഉപചാരേണ ശയ്യായാഃ പ്രതിപാദ്യന്തേ| സ്നേഹ ഇത്യാദി| ഉഭയോരിതി നിരൂഹാനുവാസനയോഃ| ഏതദുക്തം ഭവതി- അയോഗാദിവ്യാപത്സു കാശ്ചിദ്വ്യാപന്നിരൂഹാശ്രിതാഃ, കാശ്ചിദനുവാസനാശ്രിതാഃ, കാശ്ചിദുഭയാശ്രിതാ ഇതി||൩൨||
Adhikarana 22 (33) · Śloka 33
ഭവതി ചാത്ര- ഷട്സപ്തതിഃ സമാസേന വ്യാപദഃ പരികീര്തിതാഃ | താസാം വക്ഷ്യാമി വിജ്ഞാനം സിദ്ധിം ച തദനന്തരമ് ||൩൩||
भवति चात्र- षट्सप्ततिः समासेन व्यापदः परिकीर्तिताः | तासां वक्ष्यामि विज्ञानं सिद्धिं च तदनन्तरम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
വിജ്ഞാനം ലക്ഷണമ്| സിദ്ധിം ചികിത്സിതമ്||൩൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ നേത്രബസ്തിപ്രമാണപ്രവിഭാഗചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൫||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने नेत्रबस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ||३५||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ പഞ്ചത്രിംശത്തമോऽധ്യായഃ||൩൫||