Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ നേത്രബസ്തിപ്രമാണപ്രവിഭാഗചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो नेत्रबस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
35. nētrabastipramāṇapravibhāgacikitsitam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
തത്ര സ്നേഹാദീനാം കര്മണാം ബസ്തികര്മ പ്രധാനതമമാഹുരാചാര്യാഃ | കസ്മാത്? അനേകകര്മകരത്വാദ്ബസ്തേഃ; ഇഹ ഖലു ബസ്തിര്നാനാവിധദ്രവ്യസംയോഗാദ്ദോഷാണാം സംശോധനസംശമനസങ്ഗ്രഹണാനി കരോതി, ക്ഷീണശുക്രം വാജീകരോതി, കൃശം ബൃംഹയതി, സ്ഥൂലം കര്ശയതി, ചക്ഷുഃ പ്രീണയതി, വലീപലിതമപഹന്തി, വയഃ സ്ഥാപയതി ||൩|| ശരീരോപചയം വര്ണം ബലമാരോഗ്യമായുഷഃ | കുരുതേ പരിവൃദ്ധിം ച ബസ്തിഃ സമ്യഗുപാസിതഃ ||൪||
View original
तत्र स्नेहादीनां कर्मणां बस्तिकर्म प्रधानतममाहुराचार्याः | कस्मात्? अनेककर्मकरत्वाद्बस्तेः; इह खलु बस्तिर्नानाविधद्रव्यसंयोगाद्दोषाणां संशोधनसंशमनसङ्ग्रहणानि करोति, क्षीणशुक्रं वाजीकरोति, कृशं बृंहयति, स्थूलं कर्शयति, चक्षुः प्रीणयति, वलीपलितमपहन्ति, वयः स्थापयति ||३|| शरीरोपचयं वर्णं बलमारोग्यमायुषः | कुरुते परिवृद्धिं च बस्तिः सम्यगुपासितः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
തഥാ ജ്വരാതീസാരതിമിരപ്രതിശ്യായശിരോരോഗാധിമന്ഥാര്ദിതാക്ഷേപകപക്ഷാഘാതൈകാങ്ഗസര്വാങ്ഗരോഗാധ്മാനോദര- യോനിശൂലശര്കരാശൂലവൃദ്ധ്യുപദംശാനാഹമൂത്രകൃച്ഛ്രഗുല്മവാതശോണിതവാതമൂത്രപുരീഷോദാവര്ത- ശുക്രാര്തവസ്തന്യനാശഹൃദ്ധനുമന്യാഗ്രഹശര്കരാശ്മരീമൂഢഗര്ഭപ്രഭൃതിഷു ചാത്യര്ഥമുപയുജ്യതേ ||൫||
View original
तथा ज्वरातीसारतिमिरप्रतिश्यायशिरोरोगाधिमन्थार्दिताक्षेपकपक्षाघातैकाङ्गसर्वाङ्गरोगाध्मानोदर- योनिशूलशर्कराशूलवृद्ध्युपदंशानाहमूत्रकृच्छ्रगुल्मवातशोणितवातमूत्रपुरीषोदावर्त- शुक्रार्तवस्तन्यनाशहृद्धनुमन्याग्रहशर्कराश्मरीमूढगर्भप्रभृतिषु चात्यर्थमुपयुज्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ഭവതി ചാത്ര- ബസ്തിര്വാതേ ച പിത്തേ ച കഫേ രക്തേ ച ശസ്യതേ | സംസര്ഗേ സന്നിപാതേ ച ബസ്തിരേവ ഹിതഃ സദാ ||൬||
View original
भवति चात्र- बस्तिर्वाते च पित्ते च कफे रक्ते च शस्यते | संसर्गे सन्निपाते च बस्तिरेव हितः सदा ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7-9) · Śloka 9
തത്ര സാംവത്സരികാഷ്ടദ്വിരഷ്ടവര്ഷാണാം ഷഡഷ്ടദശാങ്ഗുലപ്രമാണാനി കനിഷ്ഠികാനാമികാമധ്യമാങ്ഗുലിപരിണാഹാന്യഗ്രേऽധ്യര്ധാങ്ഗുലദ്വ്യങ്ഗുലാര്ധതൃതീയാങ്ഗുലസന്നിവിഷ്ടകര്ണികാനി കങ്കശ്യേനബര്ഹിണപക്ഷനാഡീതുല്യപ്രവേശാനി മുദ്ഗമാഷകലായമാത്രസ്രോതാംസി വിദധ്യാന്നേത്രാണി | തേഷു ചാസ്ഥാപനദ്രവ്യപ്രമാണമാതുരഹസ്തസമ്മിതേന പ്രസൃതേന സമ്മിതൌ പ്രസൃതൌ ദ്വൌ ചത്വാരോऽഷ്ടൌ ച വിധേയാഃ ||൭|| വര്ഷാന്തരേഷു നേത്രാണാം ബസ്തിമാനസ്യ ചൈവ ഹി | വയോബലശരീരാണി സമീക്ഷ്യോത്കര്ഷയേദ്വിധിമ് ||൮|| പഞ്ചവിംശതേരൂര്ധ്വം ദ്വാദശാങ്ഗുലം, മൂലേऽങ്ഗുഷ്ഠോദരപരീണാഹമ്, അഗ്രേ കനിഷ്ഠികോദരപരീണാഹമ്, അഗ്രേ ത്ര്യങ്ഗുലസന്നിവിഷ്ടകര്ണികം, ഗൃധ്രപക്ഷനാഡീതുല്യപ്രവേശം, കോലാസ്ഥിമാത്രഛിദ്രം, ക്ലിന്നകലായമാത്രഛിദ്രമിത്യേകേ; സര്വാണി മൂലേ ബസ്തിനിബന്ധനാര്ഥം ദ്വികര്ണികാനി | ആസ്ഥാപനദ്രവ്യപ്രമാണം തു വിഹിതം ദ്വാദശപ്രസൃതാഃ | സപ്തതേസ്തൂര്ധ്വം നേത്രപ്രമാണമേതദേവ, ദ്രവ്യപ്രമാണം തു ദ്വിരഷ്ടവര്ഷവത് ||൯||
View original
तत्र सांवत्सरिकाष्टद्विरष्टवर्षाणां षडष्टदशाङ्गुलप्रमाणानि कनिष्ठिकानामिकामध्यमाङ्गुलिपरिणाहान्यग्रेऽध्यर्धाङ्गुलद्व्यङ्गुलार्धतृतीयाङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकानि कङ्कश्येनबर्हिणपक्षनाडीतुल्यप्रवेशानि मुद्गमाषकलायमात्रस्रोतांसि विदध्यान्नेत्राणि | तेषु चास्थापनद्रव्यप्रमाणमातुरहस्तसम्मितेन प्रसृतेन सम्मितौ प्रसृतौ द्वौ चत्वारोऽष्टौ च विधेयाः ||७|| वर्षान्तरेषु नेत्राणां बस्तिमानस्य चैव हि | वयोबलशरीराणि समीक्ष्योत्कर्षयेद्विधिम् ||८|| पञ्चविंशतेरूर्ध्वं द्वादशाङ्गुलं, मूलेऽङ्गुष्ठोदरपरीणाहम्, अग्रे कनिष्ठिकोदरपरीणाहम्, अग्रे त्र्यङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकं, गृध्रपक्षनाडीतुल्यप्रवेशं, कोलास्थिमात्रछिद्रं, क्लिन्नकलायमात्रछिद्रमित्येके; सर्वाणि मूले बस्तिनिबन्धनार्थं द्विकर्णिकानि | आस्थापनद्रव्यप्रमाणं तु विहितं द्वादशप्रसृताः | सप्ततेस्तूर्ध्वं नेत्रप्रमाणमेतदेव, द्रव्यप्रमाणं तु द्विरष्टवर्षवत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
മൃദുര്ബസ്തിഃ പ്രയോക്തവ്യോ വിശേഷാദ്ബാലവൃദ്ധയോഃ | തയോസ്തീക്ഷ്ണഃ പ്രയുക്തസ്തു ബസ്തിര്ഹിംസ്യാദ് ബലായുഷീ ||൧൦||
View original
मृदुर्बस्तिः प्रयोक्तव्यो विशेषाद्बालवृद्धयोः | तयोस्तीक्ष्णः प्रयुक्तस्तु बस्तिर्हिंस्याद् बलायुषी ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
(വ്രണനേത്രമഷ്ടാങ്ഗുലം മുദ്ഗവാഹിസ്രോതഃ; വ്രണമവേക്ഷ്യ യഥാസ്വം സ്നേഹകഷായേ വിദധീത) ||൧൧||
View original
(व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं मुद्गवाहिस्रोतः; व्रणमवेक्ष्य यथास्वं स्नेहकषाये विदधीत) ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
തത്ര നേത്രാണി സുവര്ണരജതതാമ്രായോരീതിദന്തശൃങ്ഗമണിതരുസാരമയാനി ശ്ലക്ഷ്ണാനി ദൃഢാനി ഗോപുച്ഛാകൃതീന്യൃജൂനി ഗുടികാമുഖാനി ച ||൧൨||
View original
तत्र नेत्राणि सुवर्णरजतताम्रायोरीतिदन्तशृङ्गमणितरुसारमयानि श्लक्ष्णानि दृढानि गोपुच्छाकृतीन्यृजूनि गुटिकामुखानि च ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
ബസ്തയശ്ച ബന്ധ്യാ മൃദവോ നാതിബഹലാ ദൃഢാഃ പ്രമാണവന്തോ ഗോമഹിഷവരാഹാജോരഭ്രാണാമ് ||൧൩|| നേത്രാലാഭേ ഹിതാ നാഡീ നലവംശാസ്ഥിസമ്ഭവാ | ബസ്ത്യലാഭേ ഹിതം ചര്മ സൂക്ഷ്മം വാ താന്തവം ഘനമ് ||൧൪||
View original
बस्तयश्च बन्ध्या मृदवो नातिबहला दृढाः प्रमाणवन्तो गोमहिषवराहाजोरभ्राणाम् ||१३|| नेत्रालाभे हिता नाडी नलवंशास्थिसम्भवा | बस्त्यलाभे हितं चर्म सूक्ष्मं वा तान्तवं घनम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ബസ്തിം നിരുപദിഗ്ധം തു ശുദ്ധം സുപരിമാര്ജിതമ് | മൃദ്വനുദ്ധതഹീനം ച മുഹുഃ സ്നേഹവിമര്ദിതമ് ||൧൫|| നേത്രമൂലേ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ന്യുബ്ജം തു വിവൃതാനനമ് | ബദ്ധ്വാ ലോഹേന തപ്തേന ചര്മസ്രോതസി നിര്ദഹേത് ||൧൬|| പരിവര്ത്യ തതോ ബസ്തിം ബദ്ധ്വാ ഗുപ്തം നിധാപയേത് | ആസ്ഥാപനം ച തൈലം ച യഥാവത്തേന ദാപയേത് ||൧൭||
View original
बस्तिं निरुपदिग्धं तु शुद्धं सुपरिमार्जितम् | मृद्वनुद्धतहीनं च मुहुः स्नेहविमर्दितम् ||१५|| नेत्रमूले प्रतिष्ठाप्य न्युब्जं तु विवृताननम् | बद्ध्वा लोहेन तप्तेन चर्मस्रोतसि निर्दहेत् ||१६|| परिवर्त्य ततो बस्तिं बद्ध्वा गुप्तं निधापयेत् | आस्थापनं च तैलं च यथावत्तेन दापयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
തത്ര ദ്വിവിധോ ബസ്തിഃ- നൈരൂഹികഃ, സ്നൈഹികശ്ച | ആസ്ഥാപനം, നിരൂഹ ഇത്യനര്ഥാന്തരം; തസ്യ വികല്പോ മാധുതൈലികഃ; തസ്യ പര്യായശബ്ദോ യാപനോ, യുക്തരഥഃ, സിദ്ധബസ്തിരിതി | സ ദോഷനിര്ഹരണാച്ഛരീരനീരോഹണാദ്വാ നിരൂഹഃ, വയഃസ്ഥാപനാദായുഃസ്ഥാപനാദ്വാ ആസ്ഥാപനമ് | മാധുതൈലികവിധാനം ച നിരൂഹോപക്രമചികിത്സിതേ വക്ഷ്യാമഃ | യഥാപ്രമാണഗുണവിഹിതഃ സ്നേഹബസ്തിവികല്പോऽനുവാസനഃ പാദാവ(പ)കൃഷ്ടഃ | അനുവസന്നപി ന ദുഷ്യത്യനുദിവസം വാ ദീയത ഇത്യനുവാസനഃ | തസ്യാപി വികല്പോऽര്ധാര്ധമാത്രാവകൃഷ്ടോऽപരിഹാര്യോ മാത്രാബസ്തിരിതി ||൧൮||
View original
तत्र द्विविधो बस्तिः- नैरूहिकः, स्नैहिकश्च | आस्थापनं, निरूह इत्यनर्थान्तरं; तस्य विकल्पो माधुतैलिकः; तस्य पर्यायशब्दो यापनो, युक्तरथः, सिद्धबस्तिरिति | स दोषनिर्हरणाच्छरीरनीरोहणाद्वा निरूहः, वयःस्थापनादायुःस्थापनाद्वा आस्थापनम् | माधुतैलिकविधानं च निरूहोपक्रमचिकित्सिते वक्ष्यामः | यथाप्रमाणगुणविहितः स्नेहबस्तिविकल्पोऽनुवासनः पादाव(प)कृष्टः | अनुवसन्नपि न दुष्यत्यनुदिवसं वा दीयत इत्यनुवासनः | तस्यापि विकल्पोऽर्धार्धमात्रावकृष्टोऽपरिहार्यो मात्राबस्तिरिति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
നിരൂഹഃ ശോധനോ ലേഖീ സ്നൈഹികോ ബൃംഹണോ മതഃ |൧൯|
View original
निरूहः शोधनो लेखी स्नैहिको बृंहणो मतः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-20) · Śloka 20
നിരൂഹശോധിതാന്മാര്ഗാന് സമ്യക് സ്നേഹോऽനുഗച്ഛതി | അപേതസര്വദോഷാസു നാഡീഷ്വിവ വഹജ്ജലമ് ||൧൯|| സര്വദോഷഹരശ്ചാസൌ ശരീരസ്യ ച ജീവനഃ | തസ്മാദ്വിശുദ്ധദേഹസ്യ സ്നേഹബസ്തിര്വിധീയതേ ||൨൦||
View original
निरूहशोधितान्मार्गान् सम्यक् स्नेहोऽनुगच्छति | अपेतसर्वदोषासु नाडीष्विव वहज्जलम् ||१९|| सर्वदोषहरश्चासौ शरीरस्य च जीवनः | तस्माद्विशुद्धदेहस्य स्नेहबस्तिर्विधीयते ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
തത്രോന്മാദഭയശോകപിപാസാരോചകാജീര്ണാര്ശഃപാണ്ഡുരോഗഭ്രമമദമൂര്ച്ഛാച്ഛര്ദികുഷ്ഠമേഹോദരസ്ഥൌല്യ- ശ്വാസകാസകണ്ഠശോഷശോഫോപസൃഷ്ടക്ഷതക്ഷീണചതുസ്ത്രിമാസഗര്ഭിണീദുര്ബലാഗ്ന്യസഹാ ബാലവൃദ്ധൌ ച വാതരോഗാദൃതേ ക്ഷീണാ നാനുവാസ്യാ നാസ്ഥാപയിതവ്യാഃ ||൨൧||
View original
तत्रोन्मादभयशोकपिपासारोचकाजीर्णार्शःपाण्डुरोगभ्रममदमूर्च्छाच्छर्दिकुष्ठमेहोदरस्थौल्य- श्वासकासकण्ठशोषशोफोपसृष्टक्षतक्षीणचतुस्त्रिमासगर्भिणीदुर्बलाग्न्यसहा बालवृद्धौ च वातरोगादृते क्षीणा नानुवास्या नास्थापयितव्याः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
ഉദരീ ച പ്രമേഹീ ച കുഷ്ഠീ സ്ഥൂലശ്ച മാനവഃ | അവശ്യം സ്ഥാപനീയാസ്തേ നാനുവാസ്യാഃ കഥഞ്ചന ||൨൨||
View original
उदरी च प्रमेही च कुष्ठी स्थूलश्च मानवः | अवश्यं स्थापनीयास्ते नानुवास्याः कथञ्चन ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
അസാധ്യതാ വികാരാണാം സ്യാദേഷാമനുവാസനാത് | അസാധ്യത്വേऽപി ഭൂയിഷ്ഠം ഗാത്രാണാം സദനം ഭവേത് ||൨൩||
View original
असाध्यता विकाराणां स्यादेषामनुवासनात् | असाध्यत्वेऽपि भूयिष्ठं गात्राणां सदनं भवेत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24-25) · Śloka 25
പക്വാശയേ തഥാ ശ്രോണ്യാം നാഭ്യധസ്താച്ച സര്വതഃ | സമ്യക്പ്രണിഹിതോ ബസ്തിഃ സ്ഥാനേഷ്വേതേഷു തിഷ്ഠതി ||൨൪|| പക്വാശയാദ്ബസ്തിവീര്യം ഖൈര്ദേഹമനുസര്പതി | വൃക്ഷമൂലേ നിഷിക്താനാമപാം വീര്യമിവ ദ്രുമമ് ||൨൫||
View original
पक्वाशये तथा श्रोण्यां नाभ्यधस्ताच्च सर्वतः | सम्यक्प्रणिहितो बस्तिः स्थानेष्वेतेषु तिष्ठति ||२४|| पक्वाशयाद्बस्तिवीर्यं खैर्देहमनुसर्पति | वृक्षमूले निषिक्तानामपां वीर्यमिव द्रुमम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
സ ചാപി സഹസാ ബസ്തിഃ കേവലഃ സമലോऽപി വാ | പ്രത്യേതി വീര്യം ത്വനിലൈരപാനാദ്യൈര്വിനീയതേ ||൨൬||
View original
स चापि सहसा बस्तिः केवलः समलोऽपि वा | प्रत्येति वीर्यं त्वनिलैरपानाद्यैर्विनीयते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28
വീര്യേണ ബസ്തിരാദത്തേ ദോഷാനാപാദമസ്തകാത്(ന്) | പക്വാശയസ്ഥോऽമ്ബരഗോ ഭൂമേരര്കോ രസാനിവ ||൨൭|| സ കടീപൃഷ്ഠകോഷ്ഠസ്ഥാന് വീര്യേണാലോഡ്യ സഞ്ചയാന് | ഉത്ഖാതമൂലാന് ഹരതി ദോഷാണാം സാധുയോജിതഃ ||൨൮||
View original
वीर्येण बस्तिरादत्ते दोषानापादमस्तकात्(न्) | पक्वाशयस्थोऽम्बरगो भूमेरर्को रसानिव ||२७|| स कटीपृष्ठकोष्ठस्थान् वीर्येणालोड्य सञ्चयान् | उत्खातमूलान् हरति दोषाणां साधुयोजितः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (29-31) · Śloka 31
ദോഷത്രയസ്യ യസ്മാച്ച പ്രകോപേ വായുരീശ്വരഃ | തസ്മാത്തസ്യാതിവൃദ്ധസ്യ ശരീരമഭിനിഘ്നതഃ ||൨൯|| വായോര്വിഷഹതേ വേഗം നാന്യാ ബസ്തേരൃതേ ക്രിയാ | പവനാവിദ്ധതോയസ്യ വേലാ വേഗമിവോദധേഃ ||൩൦|| ശരീരോപചയം വര്ണം ബലമാരോഗ്യമായുഷഃ | കുരുതേ പരിവൃദ്ധിം ച ബസ്തിഃ സമ്യഗുപാസിതഃ ||൩൧||
View original
दोषत्रयस्य यस्माच्च प्रकोपे वायुरीश्वरः | तस्मात्तस्यातिवृद्धस्य शरीरमभिनिघ्नतः ||२९|| वायोर्विषहते वेगं नान्या बस्तेरृते क्रिया | पवनाविद्धतोयस्य वेला वेगमिवोदधेः ||३०|| शरीरोपचयं वर्णं बलमारोग्यमायुषः | कुरुते परिवृद्धिं च बस्तिः सम्यगुपासितः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (32) · Śloka 32
അത ഊര്ധ്വം വ്യാപദോ വക്ഷ്യാമഃ | തത്ര നേത്രം വിചലിതം, വിവര്തിതം, പാര്ശ്വാവപീഡിതമ്, അത്യുത്ക്ഷിപ്തമ്, അവസന്നം, തിര്യക്പ്രക്ഷിപ്തമിതി ഷട് പ്രണിധാനദോഷാഃ; അതിസ്ഥൂലം, കര്കശമ്, അവനതം, അണുഭിന്നം , സന്നികൃഷ്ടവിപ്രകൃഷ്ടകര്ണികം, സൂക്ഷ്മാതിച്ഛിദ്രമ്, അതിദീര്ഘമ്, അതിഹ്രസ്വമ് , അസ്രിമദിത്യേകാദശ നേത്രദോഷാഃ; ബഹലതാ, അല്പതാ, സച്ഛിദ്രതാ , പ്രസ്തീര്ണതാ, ദുര്ബദ്ധതേതി പഞ്ച ബസ്തിദോഷാഃ; അതിപീഡിതതാ, ശിഥിലപീഡിതതാ, ഭൂയോ ഭൂയോऽവപീഡനം, കാലാതിക്രമ ഇതി ചത്വാരഃ പീഡനദോഷാഃ; ആമതാ, ഹീനതാ, അതിമാത്രതാ, അതിശീതതാ, അത്യുഷ്ണതാ, അതിതീക്ഷ്ണതാ, അതിമൃദുതാ, അതിസ്നിഗ്ധതാ, അതിരൂക്ഷതാ, അതിസാന്ദ്രതാ, അതിദ്രവതാ, ഇത്യേകാദശ ദ്രവ്യദോഷാഃ; അവാക്ശീര്ഷോച്ഛീര്ഷന്യുബ്ജോത്താനസങ്കുചിതദേഹസ്ഥിതദക്ഷിണപാര്ശ്വശായിനഃ പ്രദാനമിതി സപ്ത ശയ്യാദോഷാഃ; ഏവമേതാശ്ചതുശ്ചത്വാരിംശദ്വ്യാപദോ വൈദ്യനിമിത്താഃ | ആതുരനിമിത്താഃ പഞ്ചദശ ആതുരോപദ്രവചികിത്സിതേ വക്ഷ്യന്തേ | സ്നേഹസ്ത്വഷ്ടഭിഃ കാരണൈഃ പ്രതിഹതോ ന പ്രത്യാഗച്ഛതി ത്രിഭിര്ദോഷൈഃ, അശനാഭിഭൂതോ, മലവ്യാമിശ്രോ, ദൂരാനുപ്രവിഷ്ടോ, അസ്വിന്നസ്യ, അനുഷ്ണോ, അല്പമ്ഭുക്തവതോ, അല്പശ്ചേതി വൈദ്യാതുരനിമിത്താ ഭവന്തി | അയോഗസ്തൂഭയോഃ, ആധ്മാനം, പരികര്തികാ, പരിസ്രാവഃ, പ്രവാഹികാ, ഹൃദയോപസരണമ്, അങ്ഗപ്രഗ്രഹോ, അതിയോഗോ, ജീവാദാനമിതി നവ വ്യാപദോ വൈദ്യനിമിത്താ ഭവന്തി ||൩൨||
View original
अत ऊर्ध्वं व्यापदो वक्ष्यामः | तत्र नेत्रं विचलितं, विवर्तितं, पार्श्वावपीडितम्, अत्युत्क्षिप्तम्, अवसन्नं, तिर्यक्प्रक्षिप्तमिति षट् प्रणिधानदोषाः; अतिस्थूलं, कर्कशम्, अवनतं, अणुभिन्नं , सन्निकृष्टविप्रकृष्टकर्णिकं, सूक्ष्मातिच्छिद्रम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम् , अस्रिमदित्येकादश नेत्रदोषाः; बहलता, अल्पता, सच्छिद्रता , प्रस्तीर्णता, दुर्बद्धतेति पञ्च बस्तिदोषाः; अतिपीडितता, शिथिलपीडितता, भूयो भूयोऽवपीडनं, कालातिक्रम इति चत्वारः पीडनदोषाः; आमता, हीनता, अतिमात्रता, अतिशीतता, अत्युष्णता, अतितीक्ष्णता, अतिमृदुता, अतिस्निग्धता, अतिरूक्षता, अतिसान्द्रता, अतिद्रवता, इत्येकादश द्रव्यदोषाः; अवाक्शीर्षोच्छीर्षन्युब्जोत्तानसङ्कुचितदेहस्थितदक्षिणपार्श्वशायिनः प्रदानमिति सप्त शय्यादोषाः; एवमेताश्चतुश्चत्वारिंशद्व्यापदो वैद्यनिमित्ताः | आतुरनिमित्ताः पञ्चदश आतुरोपद्रवचिकित्सिते वक्ष्यन्ते | स्नेहस्त्वष्टभिः कारणैः प्रतिहतो न प्रत्यागच्छति त्रिभिर्दोषैः, अशनाभिभूतो, मलव्यामिश्रो, दूरानुप्रविष्टो, अस्विन्नस्य, अनुष्णो, अल्पम्भुक्तवतो, अल्पश्चेति वैद्यातुरनिमित्ता भवन्ति | अयोगस्तूभयोः, आध्मानं, परिकर्तिका, परिस्रावः, प्रवाहिका, हृदयोपसरणम्, अङ्गप्रग्रहो, अतियोगो, जीवादानमिति नव व्यापदो वैद्यनिमित्ता भवन्ति ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (33) · Śloka 33
ഭവതി ചാത്ര- ഷട്സപ്തതിഃ സമാസേന വ്യാപദഃ പരികീര്തിതാഃ | താസാം വക്ഷ്യാമി വിജ്ഞാനം സിദ്ധിം ച തദനന്തരമ് ||൩൩||
View original
भवति चात्र- षट्सप्ततिः समासेन व्यापदः परिकीर्तिताः | तासां वक्ष्यामि विज्ञानं सिद्धिं च तदनन्तरम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ നേത്രബസ്തിപ്രമാണപ്രവിഭാഗചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने नेत्रबस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ||३५||
🔊 Audio coming soon