Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਮੇਹੌ ਭਵਤਃ- ਸਹਜੋਪਥ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ |
ਤਤ੍ਰ ਸਹਜੋ ਮਾਤਪਿਤਬੀਜਦੋਸਕਤਃ, ਅਹਿਤਾਹਾਰਜੋਪਥ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਃ |
ਤਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣੋਪਦ੍ਰੁਤਃ ਕਸ਼ੋ ਰੂਕ੍ਸੋਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਪਿਪਾਸੁਰ੍ਭਸ਼ਂ ਪਰਿਸਰਣਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ; ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਸ੍ਥੂਲੋ ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤਿ ||੩||
View original
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
द्वौ प्रमेहौ भवतः- सहजोऽपथ्यनिमित्तश्च |
तत्र सहजो मातृपितृबीजदोषकृतः, अहिताहारजोऽपथ्यनिमित्तः |
तयोः पूर्वेणोपद्रुतः कृशो रूक्षोऽल्पाशी पिपासुर्भृशं परिसरणशीलश्च भवति; उत्तरेण स्थूलो बह्वाशी स्निग्धः शय्यासनस्वप्नशीलः प्रायेणेति ||३||
ਦ੍ਵਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ, ਤਥਾ ਹਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਰਜਃਪ੍ਰਸੇਕਾਨ੍ਨਾਰੀਣਾਂ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ| ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਨ ਪ੍ਰਮੇਹਨ੍ਤ੍ਯਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ”- ਇਤਿ; ਏਤਤ੍ਤੁ ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ, ਸਰ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਃ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਵਿਰੋਧਾਚ੍ਚ||੧-੩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼ਮਨ੍ਨਪਾਨਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤਾਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ, ਸ੍ਥੂਲਮਪਤਰ੍ਪਣਯੁਕ੍ਤਾਭਿਃ ||੪||
View original
तत्र कृशमन्नपानप्रतिसंस्कृताभिः क्रियाभिश्चिकित्सेत, स्थूलमपतर्पणयुक्ताभिः ||४||
ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ਼ਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਂ ਸਹਜਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਮਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਜਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ, ਅਪਤਰ੍ਪਯਤੀਤਿ ਅਪਤਰ੍ਪਣਂ ਲਙ੍ਘਨਂ, ਅਪਤਰ੍ਪਣਾਨਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਦਿਕਾਨਿ ਚ||੪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਚ ਪਰਿਹਰੇਯੁਃ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਸ਼ੁਕ੍ਤਮੈਰੇਯਸੁਰਾਸਵਤੋਯਪਯਸ੍ਤੈਲਘਤੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਦਧਿਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਾਮ੍ਲਯਵਾਗੂਪਾਨਕਾਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਮਾਂਸਾਨਿ ਚੇਤਿ ||੫||
View original
सर्व एव च परिहरेयुः सौवीरकतुषोदकशुक्तमैरेयसुरासवतोयपयस्तैलघृतेक्षुविकारदधिपिष्टान्नाम्लयवागूपानकानि ग्राम्यानूपौदकमांसानि चेति ||५||
ਸੌਵੀਰਕਂ ਵਿਰੇਚਨਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਂ, ਤੁਸੋਦਕਂ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮੇਵ ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਚੁਕ੍ਰਂ, ਸੁਰਾਸਵਯੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਯੋਰੇਕੀਕਤ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਨ੍ਧਾਨਮ੍ਮੈਰੇਯਂ, ਸੁਰਾ ਪਿਸ੍ਟਮਯੀ, ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਧਾਨ ਆਸਵਃ| ਆਨੂਪਾ ਮਹਿਸਾਦਯਃ, ਔਦਕਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਯਃ||੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਤਤਃ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯਵਗੋਧੂਮਕੋਦ੍ਰਵੋਦ੍ਦਾਲਕਾਨਨਵਾਨ੍ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਚਣਕਾਢਕੀਕੁਲਤ੍ਥਮੁਦ੍ਗਵਿਕਲ੍ਪੇਨ, ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ਾਕਗਣਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਕੁਮ੍ਭੇਙ੍ਗੁਦੀਸਰ੍ਸਪਾਤਸੀਤੈਲਸਿਦ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ, ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰਪਹਤਮੇਦੋਭਿਰਨਮ੍ਲੈਰਘਤੈਸ਼੍ਚੇਤਿ ||੬||
View original
ततः शालिषष्टिकयवगोधूमकोद्रवोद्दालकाननवान् भुञ्जीत चणकाढकीकुलत्थमुद्गविकल्पेन, तिक्तकषायाभ्यां च शाकगणाभ्यां निकुम्भेङ्गुदीसर्षपातसीतैलसिद्धाभ्यां, बद्धमूत्रैर्वा जाङ्गलैर्मांसैरपहृतमेदोभिरनम्लैरघृतैश्चेति ||६||
ਉਦ੍ਦਾਲਕਾ ਅਰਣ੍ਯਕੋਦ੍ਰਵਾਃ| ਅਨਵਾਃ ਪੁਰਾਣਾਃ| ਤਿਕ੍ਤਗਣਃ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਪਟੋਲਾਦਿਕਃ, ਕਸਾਯਗਣੋ ਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗਾਦਿਕਃ| ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਾਕਾਨਾਂ ਸਾਧਨਾਙ੍ਗਾਨਿ ਨਿਕੁਮ੍ਭਾਦਿਤੈਲਾਨਿ| ਨਿਕੁਮ੍ਭਾ ਦਨ੍ਤੀ| ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰੈਰੇਣਾਦਿਭਿਃ| ਅਪਹਤਮੇਦੋਭਿਰਿਤਿ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮੇਦੋਭਿਃ||੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰਾਦਿਤ ਏਵ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਤੈਲੇਨ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਘਤੇਨ ਵਾਮਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਗਾਢਂ ਵਿਰੇਚਯੇਚ੍ਚ, ਵਿਰੇਚਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸੁਰਸਾਦਿਕਸਾਯੇਣਾਸ੍ਥਾਪਯੇਨ੍ਮਹੌਸਧਭਦ੍ਰਦਾਰੁਮੁਸ੍ਤਾਵਾਪੇਨ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤੇਨ, ਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਨਿਸ੍ਤੈਲੇਨ ||੭||
View original
तत्रादित एव प्रमेहिणं स्निग्धमन्यतमेन तैलेन प्रियङ्ग्वादिसिद्धेन वा घृतेन वामयेत् प्रगाढं विरेचयेच्च, विरेचनादनन्तरं सुरसादिकषायेणास्थापयेन्महौषधभद्रदारुमुस्तावापेन मधुसैन्धवयुक्तेन, दह्यमानं च न्यग्रोधादिकषायेण निस्तैलेन ||७||
ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਮੇਹਿਨੋ ਵਮਨਨਿਸੇਧਾਤ੍ਤਦਿਤਰਸ੍ਯ ਮੇਹਿਨੋ ਬਲਵਤਸ਼੍ਚ ਵਮਨਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਲੇਨਾਨ੍ਯਤਮੇਨੇਤਿ ਨਿਕੁਮ੍ਭਾਦਿਤੈਲਾਨਾਮਨਨ੍ਤਰਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਾਮੇਕਤਮੇਨ; ਅਥਵਾ ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗਿਕੋਕ੍ਤਮੇਹਹਰਨਿਕੁਮ੍ਭਸਰ੍ਸਪਾਤਸੀਪਿਚੁਮਰ੍ਦਾਤਿਮੁਕ੍ਤਕਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਤੁ ਮੇਹੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਪਾਕਪਰਿਭਾਸਾਰ੍ਥਕਲ੍ਪਨਯਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧੇਨ ਘਤੇਨੋਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਮਯੇਤ੍, ਪ੍ਰਗਾਢਂ ਵਿਰੇਚਯੇਚ੍ਚ; ਕਫਮੇਹੇ ਵਾਮਯੇਤ੍, ਪਿਤ੍ਤਮੇਹੇ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍; ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾਮਯੇਤ੍, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਪਰਤੋ ਵਾਤਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਦਾਵੁਕ੍ਤੇਨ ਸੁਰਸਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਮਹੌਸਧਾਦਿਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਧੁਪ੍ਰਾਯੇਣ; ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਾਦੀਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਾਰ੍ਥਕਲ੍ਪੇਨੈਵ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਰ੍ਵਚਨਂ ਸ੍ਨੇਹਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਦਹ੍ਯਮਾਨਂ , ਚ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯੇਣਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਨਿਸ੍ਤੈਲੇਨੇਤਿ ਵਚਨਾਦਲ੍ਪਘਤਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਨਮ੍, ਅਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਤਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਮਾਮਲਕਰਸੇਨ ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਤ੍ਰਿਫਲਾਵਿਸ਼ਾਲਾਦੇਵਦਾਰੁਮੁਸ੍ਤਕਸਾਯਂ ਵਾ, ਸ਼ਾਲਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਮੁਸ੍ਕਕਕਲ੍ਕਮਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਮਧੁਮਧੁਰਮਾਮਲਕਰਸੇਨ ਹਰਿਦ੍ਰਾਯੁਤਂ, ਕੁਟਜਕਪਿਤ੍ਥਰੋਹੀਤਕਬਿਭੀਤਕਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਪੁਸ੍ਪਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਨਿਮ੍ਬਾਰਗ੍ਵਧਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਮੂਰ੍ਵਾਕੁਟਜਸੋਮਵਕ੍ਸਪਲਾਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਮੂਲਫਲਪੁਸ੍ਪਕਸਾਯਾਣਿ, ਏਤੇ ਪਞ੍ਚ ਯੋਗਾਃ ਸਰ੍ਵਮੇਹਾਨਾਮਪਹਨ੍ਤਾਰੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ||੮||
View original
ततः शुद्धदेहमामलकरसेन हरिद्रां मधुसंयुक्तां पाययेत्, त्रिफलाविशालादेवदारुमुस्तकषायं वा, शालकम्पिल्लकमुष्कककल्कमक्षमात्रं वा मधुमधुरमामलकरसेन हरिद्रायुतं, कुटजकपित्थरोहीतकबिभीतकसप्तपर्णपुष्पकल्कं वा निम्बारग्वधसप्तपर्णमूर्वाकुटजसोमवृक्षपलाशानां वा त्वक्पत्रमूलफलपुष्पकषायाणि, एते पञ्च योगाः सर्वमेहानामपहन्तारो व्याख्याताः ||८||
ਤਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ- ਆਮਲਕਰਸਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਾ, ਤਥਾ ਮਧੁ ਚ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਮੇਵ, ਏਵਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਫਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨਾਂ ਮੁਸ੍ਤਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਪਲੇ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਪੋਤ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋਡਸ਼ਿਕਂ ਜਲਮ੍| ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੇਸ ਕ੍ਵਾਥਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮਤਃ”- ਇਤਿ| ਕੁਟਜਕਪਿਤ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਕੁਟਜਾਦਿਭਿਃ ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੋਗੇਪਿ ਮਧੁ ਆਮਲਕਰਸਸ਼੍ਚਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਨਿਮ੍ਬੇਤ੍ਯਾਦਿ ਨਿਮ੍ਬਾਦੀਨਾਂ ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਮੂਲਫਲਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਤੈਃ ਕਤਾਨਿ ਕਸਾਯਾਣਿ| ਏਸ ਪਞ੍ਚਮੋ ਯੋਗਃ| ਏਤੇ ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਮੇਹੇਸੁ ਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਪੀਤ੍ਯੇਕੇ, ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਪਰੇ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚਾਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ- ਤਤ੍ਰੋਦਕਮੇਹਿਨਂ ਪਾਰਿਜਾਤਕਸਾਯਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਇਕ੍ਸੁਮੇਹਿਨਂ ਵੈਜਯਨ੍ਤੀਕਸਾਯਂ, ਸੁਰਾਮੇਹਿਨਂ ਨਿਮ੍ਬਕਸਾਯਂ, ਸਿਕਤਾਮੇਹਿਨਂ ਚਿਤ੍ਰਕਕਸਾਯਂ, ਸ਼ਨੈਰ੍ਮੇਹਿਨਂ ਖਦਿਰਕਸਾਯਂ, ਲਵਣਮੇਹਿਨਂ ਪਾਠਾਗੁਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਕਸਾਯਂ , ਪਿਸ੍ਟਮੇਹਿਨਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਕਸਾਯਂ, ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੇਹਿਨਂ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਸਾਯਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਹਿਨਂ ਦੂਰ੍ਵਾਸ਼ੈਵਲਪ੍ਲਵਹਠਕਰਞ੍ਜਕਸੇਰੁਕਕਸਾਯਂ ਕਕੁਭਚਨ੍ਦਨਕਸਾਯਂ ਵਾ, ਫੇਨਮੇਹਿਨਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਗ੍ਵਧਮਦ੍ਵੀਕਾਕਸਾਯਂ, ਮਧੁਮਧੁਰਮਿਤਿ; ਪੈਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਨੀਲਮੇਹਿਨਂ ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਕਸਾਯਮਸ਼੍ਵਤ੍ਥਕਸਾਯਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਹਰਿਦ੍ਰਾਮੇਹਿਨਂ ਰਾਜਵਕ੍ਸਕਸਾਯਂ, ਅਮ੍ਲਮੇਹਿਨਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯਂ, ਕ੍ਸਾਰਮੇਹਿਨਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯਂ, ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮੇਹਿਨਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਚਨ੍ਦਨਕਸਾਯਂ, ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਹਿਨਂ ਗੁਡੂਚੀਤਿਨ੍ਦੁਕਾਸ੍ਥਿਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਖਰ੍ਜੂਰਕਸਾਯਂ ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰਂ; ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮੇਹਿਨਂ ਕੁਸ੍ਠਕੁਟਜਪਾਠਾਹਿਙ੍ਗੁਕਟੁਰੋਹਿਣੀਕਲ੍ਕਂ ਗੁਡੂਚੀਚਿਤ੍ਰਕਕਸਾਯੇਣ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਵਸਾਮੇਹਿਨਮਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਕਸਾਯਂ ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਕਸਾਯਂ ਵਾ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮੇਹਿਨਂ ਕਦਰਕ੍ਰਮੁਕਕਸਾਯਂ , ਹਸ੍ਤਿਮੇਹਿਨਂ ਤਿਨ੍ਦੁਕਕਪਿਤ੍ਥਸ਼ਿਰੀਸਪਲਾਸ਼ਪਾਠਾਮੂਰ੍ਵਾਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਕਸਾਯਂ ਮਧੁਮਧੁਰਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਸ਼ੂਕਰਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕ੍ਸਾਰਂ ਚੇਤਿ; ਦਹ੍ਯਮਾਨਮੌਦਕਕਨ੍ਦਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਮਧੁਰਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ||੯||
View original
विशेषश्चात ऊर्ध्वं- तत्रोदकमेहिनं पारिजातकषायं पाययेत्, इक्षुमेहिनं वैजयन्तीकषायं, सुरामेहिनं निम्बकषायं, सिकतामेहिनं चित्रककषायं, शनैर्मेहिनं खदिरकषायं, लवणमेहिनं पाठाऽगुरुहरिद्राकषायं , पिष्टमेहिनं हरिद्रादारुहरिद्राकषायं, सान्द्रमेहिनं सप्तपर्णकषायं, शुक्रमेहिनं दूर्वाशैवलप्लवहठकरञ्जकसेरुककषायं ककुभचन्दनकषायं वा, फेनमेहिनं त्रिफलारग्वधमृद्वीकाकषायं, मधुमधुरमिति; पैत्तिकेषु नीलमेहिनं शालसारादिकषायमश्वत्थकषायं वा पाययेत्, हरिद्रामेहिनं राजवृक्षकषायं, अम्लमेहिनं न्यग्रोधादिकषायं, क्षारमेहिनं त्रिफलाकषायं, मञ्जिष्ठामेहिनं मञ्जिष्ठाचन्दनकषायं, शोणितमेहिनं गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जूरकषायं मधुमिश्रं; अत ऊर्ध्वमसाध्येष्वपि योगान् यापनार्थं वक्ष्यामः, तद्यथा- सर्पिर्मेहिनं कुष्ठकुटजपाठाहिङ्गुकटुरोहिणीकल्कं गुडूचीचित्रककषायेण पाययेत्, वसामेहिनमग्निमन्थकषायं शिंशपाकषायं वा, क्षौद्रमेहिनं कदरक्रमुककषायं , हस्तिमेहिनं तिन्दुककपित्थशिरीषपलाशपाठामूर्वादुःस्पर्शाकषायं मधुमधुरं हस्त्यश्वशूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारं चेति; दह्यमानमौदककन्दक्वाथसिद्धां यवागूं क्षीरेक्षुरसमधुरां पाययेत् ||९||
ਵਿਸ਼ੇਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ‘ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਰਿਜਾਤਃ ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਃ| ਇਕ੍ਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਜਯਨ੍ਤੀ ਅਰਣਿਕਾ| ਦੂਰ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੈਵਲਂ ਸ਼ੇਵਾਲਂ, ਪ੍ਲਵੋ ਗੋਪਾਲਦਮਨਕਃ, ਹਠੋ ਜਲਕੁਮ੍ਭਿਕਾ| ਕਕੁਭਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਮੂਲੋ ਵਿਟਪੀ| ਕਫਜੇਸੁ ਮਧੁਮਧੁਰਮਿਤਿ ਅਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦਸ਼ਸ੍ਵਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇਸ੍ਵਪਿ; ਮਧੁਨੋ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮੇਹਹਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਾਜਵਕ੍ਸਃ ਕਿਰਮਾਲਕਃ| ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਦਰ ਆਪੀਤਸਾਰਃ ਖਦਿਰਾਕਾਰਃ, ਕ੍ਰਮੁਕਃ ਪੂਗਫਲਮ੍| ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੌਰਸ੍ਨਾਯੁਃ; ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਮਧੁਮਧੁਰਮਿਤਿ ਵਚਨਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮੇਹਾਦਿਕਸਾਯੇਸ੍ਵਪਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਾਦਿਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਸ੍ਯ ਪਾਨਂ ਖਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਪ੍ਰਮੇਹਿਣੋਬ੍ਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇ ਤਦ੍ਵਿਰੋਧਿਨਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਵਦ੍ਧੇ ਦਾਹੋ ਭਵਤੀਤਿ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਦਹ੍ਯਮਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਔਦਕਕਨ੍ਦਕ੍ਵਾਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਡਙ੍ਗਕਲ੍ਪਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਸ਼ਾਲੂਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਹ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਸਿਦ੍ਧਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਮਧੁਮਧੁਰਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- “ਯਦਪ੍ਸੁ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਾਸੁ ਸਡਙ੍ਗਾਦਿ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕੇਮ੍ਭਸਿ|| ਅਰ੍ਧਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪਾਨੇ ਪੇਯਾਦਿਸਂਵਿਧੌ-” ਇਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਨਿਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਵਾਗੂਪਾਨਸ੍ਯਾਪਵਾਦਃ| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਮਧੁਮਧੁਰਾਯਾ ਯਵਾਗ੍ਵਾਃ ਪਾਨਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਹੇ ਏਵ, ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਹੇਸੁ ਪੁਨਰ੍ਯਵਾਗੂਪਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧ ਏਵ||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਤਤਃ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਨਨ੍ਤਾਯੂਥਿਕਾਪਦ੍ਮਾਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਕਾਲੋਹਿਤਿਕਾਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦਾਡਿਮਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਪਦ੍ਮਤੁਙ੍ਗਕੇਸ਼ਰ- ਧਾਤਕੀਬਕੁਲਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਮੋਚਰਸੇਸ੍ਵਰਿਸ੍ਟਾਨਯਸ੍ਕਤੀਰ੍ਲੇਹਾਨਾਸਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ; ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਗਿਲੋਡ੍ਯਬਿਸਮਣਾਲਕਾਸ਼ਕਸੇਰੁਕਮਧੁਕਾਮ੍ਰਜਮ੍ਬ੍ਵਸਨਤਿਨਿਸ਼ਕਕੁਭਕਟ੍ਵਙ੍ਗਰੋਧ੍ਰਭਲ੍ਲਾਤਕ- ਪਲਾਸ਼ਚਰ੍ਮਵਕ੍ਸਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼ੀਤਸ਼ਿਵਨਿਚੁਲਦਾਡਿਮਾਜਕਰ੍ਣਹਰਿਵਕ੍ਸਰਾਜਾਦਨਗੋਪਘੋਣ੍ਟਾਵਿਕਙ੍ਕਤੇਸੁ ਵਾ; ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸੇਵੇਤ; ਯਥੋਕ੍ਤਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ੍, ਕਸਾਯਾਣਿ ਵਾ ਪਾਤੁਮ੍ ||੧੦||
View original
ततः प्रियङ्ग्वनन्तायूथिकापद्मात्रायन्तिकालोहितिकाम्बष्ठादाडिमत्वक्शालपर्णीपद्मतुङ्गकेशर- धातकीबकुलशाल्मलीश्रीवेष्टकमोचरसेष्वरिष्टानयस्कृतीर्लेहानासवांश्च कुर्वीत; शृङ्गाटकगिलोड्यबिसमृणालकाशकसेरुकमधुकाम्रजम्ब्वसनतिनिशककुभकट्वङ्गरोध्रभल्लातक- पलाशचर्मवृक्षगिरिकर्णिकाशीतशिवनिचुलदाडिमाजकर्णहरिवृक्षराजादनगोपघोण्टाविकङ्कतेषु वा; यवान्नविकारांश्च सेवेत; यथोक्तकषायसिद्धां यवागूं चास्मै प्रयच्छेत्, कषायाणि वा पातुम् ||१०||
ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮੇਹਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਤਤੋ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਾਂਸ਼੍ਚ ਯੋਗਾਨਭਿਧਾਯ ਪੁਨਰਪ੍ਯਰਿਸ੍ਟਾਦੀਨ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਨ੍ਤਾ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ, ਪਦ੍ਮਾ ਭਾਰ੍ਗੀ, ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਕਾ ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾ; ਲੋਹਿਤਿਕਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ, ਰਾਮਤਰੁਣੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾ ਮਾਚਿਕਾ, ‘ਸਾਙ੍ਕੁਰਡ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ਤਾਲਪਰ੍ਣੀਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਾਲਪਰ੍ਣੀ ਮੁਸਲੀ; ਤੁਙ੍ਗਃ ਪੁਨ੍ਨਾਗਃ, ਕੇਸ਼ਰਂ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਂ, ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕੋ ਨਵਨੀਤਧੂਪਃ ਸਰਲਨਿਰ੍ਯਾਸਃ, ਮੋਚਰਸਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਨਿਰ੍ਯਾਸਃ| ਤਤ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਾਦਯਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣੈਵ ਵਿਧਾਨੇਨ ਵਿਧੇਯਾਃ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਂ, ਗਿਲੋਡ੍ਯਃ ਕਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਾਵਡੂਜਾਤਃ ਸ਼ਣਪਤ੍ਰਾਕਾਰੋ ਵਲ੍ਲੀਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀਨਦੀਭਵ(ਵਃ)ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਤੁਲਪਾਸਾਣਸਦਸ਼ਃ ‘ਗੁਗਿਲੋਟ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਬਿਸਂ ਪਦ੍ਮਮੂਲਂ, ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥੂਲਪ੍ਰਰੋਹੋ ਮਣਾਲਂ, ਅਸਨੋ ਬੀਜਕਃ, ਤਿਨਿਸ਼ਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਃ, ਕਟ੍ਵਙ੍ਗੋਰਲੁਕਃ, ਚਰ੍ਮਵਕ੍ਸਃ ‘ਚਰ੍ਮਲੋਹ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋ ਲਕੁਚਦ੍ਰੁਮਾਕਾਰੋ ਮਹਾਵਕ੍ਸਃ, ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਯਨ੍ਦਃ, ਸ਼ੀਤਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਭੇਦਃ, ਨਿਚੁਲੋ ਜਲਵੇਤਸਃ, ਅਜਕਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਜਃ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ, ਹਰਿਵਕ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਸਃ, ਧਵਾਕਾਰ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ‘ਕੁਟਜ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ‘ਹਰਿਦ੍ਰਾਵਕ੍ਸ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ, ਵਕ੍ਸਃ ਕੁਟਜਃ; ਰਾਜਾਦਨਃ ਕ੍ਸੀਰਿਕਾ, ਗੋਪਘੋਣ੍ਟਾ ਘੋਟਾਬਦਰੀ, ਵਿਕਙ੍ਕਤਃ ਕਣ੍ਟਕਿਕਾ| ਏਤੇਸੁ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪੇਨਾਰਿਸ੍ਟਾਦਯਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਯਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਗਞ੍ਜਯਵੌਦਨਧਾਨਾਦਯਃ| ਯਥੋਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਦਿਵਰ੍ਗੈਃ ਕਤਾਮਿਤਿ||੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਮਹਾਧਨਮਹਿਤਾਹਾਰਮੌਸਧਦ੍ਵੇਸਿਣਮੀਸ਼੍ਵਰਂ ਵਾ ਪਾਠਾਭਯਾਚਿਤ੍ਰਕਪ੍ਰਗਾਢਮਨਲ੍ਪਮਾਕ੍ਸਿਕਮਨ੍ਯਤਮਮਾਸਵਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਅਙ੍ਗਾਰਸ਼ੂਲ੍ਯੋਪਦਂਸ਼ਂ ਵਾ ਮਾਧ੍ਵੀਕਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕਪਿਤ੍ਥਮਰਿਚਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਚਾਸ੍ਮੈ ਪਾਨਭੋਜਨਾਨ੍ਯੁਪਹਰੇਤ੍, ਉਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਵਤਰਖਰਪੁਰੀਸਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਚਾਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਦਸ਼ਨੇਸੁ; ਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯੂਸੈਃ ਸਾਰ੍ਸਪੈਸ਼੍ਚ ਰਾਗੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍; ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਚਾਸ੍ਮੈ ਪਾਨਭੋਜਨਾਨ੍ਯੁਪਹਰੇਦ੍ਰਸਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਚ; ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮੇਹਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਯਾਮਨਿਯੁਦ੍ਧਕ੍ਰੀਡਾਗਜਤੁਰਗਰਥਪਦਾਤਿਚਰ੍ਯਾਪਰਿਕ੍ਰਮਣਾਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੋਪਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਵਾ ਸੇਵੇਰਨ੍ ||੧੧||
View original
महाधनमहिताहारमौषधद्वेषिणमीश्वरं वा पाठाभयाचित्रकप्रगाढमनल्पमाक्षिकमन्यतममासवं पाययेत्, अङ्गारशूल्योपदंशं वा माध्वीकमभीक्ष्णं, क्षौद्रकपित्थमरिचानुविद्धानि चास्मै पानभोजनान्युपहरेत्, उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानि चास्मै दद्यादशनेषु; हिङ्गुसैन्धवयुक्तैर्यूषैः सार्षपैश्च रागैर्भोजयेत्; अविरुद्धानि चास्मै पानभोजनान्युपहरेद्रसगन्धवन्ति च; प्रवृद्धमेहास्तु व्यायामनियुद्धक्रीडागजतुरगरथपदातिचर्यापरिक्रमणान्यस्त्रोपास्त्रे वा सेवेरन् ||११||
ਮਹਾਧਨੋ ਲੇਲਾਵਕ੍ਵਣਿਕ੍ਪ੍ਰਭਤਿਕਾਃ, ਈਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯੇਵਂਸ਼ੀਲ ਈਸ਼੍ਵਰ ਈਸ਼ਿਤਾ ਰਾਜਾ| ਅਤ੍ਰ ਗੁਡਸ੍ਥਾਨੇ ਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਅਨਲ੍ਪਂ ਪ੍ਰਭੂਤਂ, ਤਤ੍ਤੁ ਕਸਾਯਸਮਂ; ਪਾਠਾਭਯਾਚਿਤ੍ਰਕਾਣਾਭੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕਸਾਯਂ ਕਰ੍ਸਤ੍ਰਯਂ ਦੇਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਗਾਢਾਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ, ਅਨ੍ਯਤਮਮਾਸਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦ੍ਯਾਸਵਮ੍| ਅਙ੍ਗਾਰਸ਼ੂਲ੍ਯੋਪਦਂਸ਼ਮਿਤਿ ਭਟਿਤ੍ਰੋਪਦਂਸ਼ਂ; ਮਾਧ੍ਵੀਕਂ ਮਧੁਯੋਨਿਮਦ੍ਯਂ ਚਿਰਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਚ; ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਵਮਾਹ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ, ਗਯੀ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਸ੍ਟ੍ਰਾਦਿਪੁਰੀਸਚੂਰ੍ਣਾਵਚਾਰਿਤਾਨਿ ਚਾਨ੍ਨਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕਰਞ੍ਜਿਤਾ ਲੇਹਾਃ, ਰਾਜਿਕਾਸ੍ਥਾਨੇ ਰਾਗੇਸੁ ਸਰ੍ਸਪਾਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਸਾਰ੍ਸਪੈਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਕੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍’ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਪਾਨਭੋਜਨਾਨ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਸ੍ਤਾਨਿ ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਚ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵਿਧਿਰਨ੍ਨਪਾਨਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤਃ, ਅਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਣਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮੇਹਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰ ਆਯਾਮਃ, ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍,- “ਤੁਲਾਭ੍ਰਮਗੁਣਾਕਰ੍ਸਧਨੁਰਾਕਰ੍ਸਣਾਦਿਭਿਃ| ਆਯਾਮੋ ਵਿਵਿਧੋਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ”- ਇਤਿ; ਨਿਯੁਦ੍ਧਂ ਬਾਹੁਯੁਦ੍ਧਂ, ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੇਨ੍ਯਥਾ ਨਿਯੁਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ, ਤਚ੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਂ; ਕ੍ਰੀਡਾ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਹਸ੍ਤਪਾਦਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪੈਰ੍ਨਰ੍ਮਪੂਰ੍ਵਕਂ ਕ੍ਰੀਡਨਂ; ਗਜਾਨਾਮਾਰੋਹਣਂ ਹਸ੍ਤਿਸ਼ਿਕ੍ਸਾਯਾਮਤਿਵਿਸ੍ਤਤਂ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਮਿਕਮਾਭ੍ਯਾਸਿਕਂ ਚ ਗਜਚਰ੍ਯਾ; ਤਤ੍ਰ ਤੁਰਗਚਰ੍ਯਾ ਵਿਕ੍ਰਮਵਾਞ੍ਛਿਤੋਪਸ਼ਲ੍ਯਸਂਹਿਤਾਸੁ ਹਯਾਰੋਹਣਂ; ਰਥਚਰ੍ਯਾਂ ਪਦਾਤਿਚਰ੍ਯਾਂ ਚ ਜਮਦਗ੍ਨਿਰਾਹ; “ਸਰ੍ਵਦਿਗ੍ਭਾਗਭਾਗੇਸੁ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਪਤ੍ਤਿਸੁ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਯੋਗਃ ਸਾ ਚਰ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ” ਇਤਿ; ਪਰਿਕ੍ਰਮਣਂ ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਗਤਾਗਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਸਰ੍ਵਤੋ ਭ੍ਰਮਣਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਧਨੁਃ; ਉਪਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਯਮਵਰ੍ਜਿਤਂ ਧਨੁਰੇਵ||੧੧||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
ਅਧਨਸ੍ਤ੍ਵਬਾਨ੍ਧਵੋ ਵਾ ਪਾਦਤ੍ਰਾਣਾਤਪਤ੍ਰਵਿਰਹਿਤੋ ਭੈਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼ੀ ਗ੍ਰਾਮੈਕਰਾਤ੍ਰਵਾਸੀ ਮੁਨਿਰਿਵ ਸਂਯਤਾਤ੍ਮਾ ਯੋਜਨਸ਼ਤਮਧਿਕਂ ਵਾ ਗਚ੍ਛੇਤ੍, ਮਹਾਧਨੋ ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਨੀਵਾਰਵਤ੍ਤਿਰਾਮਲਕਕਪਿਤ੍ਥਤਿਨ੍ਦੁਕਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਫਲਾਹਾਰੋ ਮਗੈਃ ਸਹ ਵਸੇਤ੍, ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਭਕ੍ਸਃ ਸਤਤਮਨੁਵ੍ਰਜੇਦ੍ਗਾਃ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਸ਼ਿਲੋਞ੍ਛਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਥਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍, ਕਸੇਤ੍ ਸਤਤਮਿਤਰਃ ਖਨੇਦ੍ਵਾ ਕੂਪਂ, ਕਸ਼ਂ ਤੁ ਸਤਤਂ ਰਕ੍ਸੇਤ੍ ||੧੨||
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਅਧਨੋ ਵੈਦ੍ਯਸਨ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ |
ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦਨ੍ਤਰਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੩||
View original
अधनस्त्वबान्धवो वा पादत्राणातपत्रविरहितो भैक्ष्याशी ग्रामैकरात्रवासी मुनिरिव संयतात्मा योजनशतमधिकं वा गच्छेत्, महाधनो वा श्यामाकनीवारवृत्तिरामलककपित्थतिन्दुकाश्मन्तकफलाहारो मृगैः सह वसेत्, तन्मूत्रशकृद्भक्षः सततमनुव्रजेद्गाः, ब्राह्मणो वा शिलोञ्छवृत्तिर्भूत्वा ब्रह्मरथमुद्धरेत्, कृषेत् सततमितरः खनेद्वा कूपं, कृशं तु सततं रक्षेत् ||१२||
भवति चात्र- अधनो वैद्यसन्देशादेवं कुर्वन्नतन्द्रितः |
संवत्सरादन्तराद्वा प्रमेहात् प्रतिमुच्यते ||१३||
ਅਧਿਕਮਿਤਿ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਂ ਤ੍ਰਯਂ ਵਾ| ਨੀਵਾਰ ਉਲਿਕਾਧਾਨ੍ਯਂ, ਤਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍- ਏਕਂ ਧਾਨ੍ਯਸਦਸ਼ਵਿਟਪਂ ਧਾਨ੍ਯਕ੍ਸੇਤ੍ਰਜਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਮਹਾਦਲਕਾਣ੍ਡਂ ਤਤ੍ਤੁ ਸਲਿਲਜਂ; ਤਤ੍ਰ ਸਲਿਲਜਂ ਸਲਿਲਵਦ੍ਧਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਬਪ੍ਰਰੋਹਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ੂਕਂ, ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਧਿ(ਰਿ)ਕੇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਪਠ੍ਯਤੇ| ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਭਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤਾਸਾਂ ਗਵਾਮੇਵ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤੀ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੇ| ਭੂਮਿਪਤਿਤਸ੍ਯੋਤ੍ਸਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕਣਸ਼ਃ ਸ਼ਸ੍ਯਗ੍ਰਹਣਂ ਸ਼ਿਲਃ, ਕਣਸ਼ੋ ਧਾਨ੍ਯਗ੍ਰਹਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਭੂਮਿਸ੍ਠਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਮੁਞ੍ਛਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਥਂ ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਸਹ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਧਿਸ੍ਠਿਤਂ ਸ਼ਕਟਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍, ਅਥਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਏਵ ਰਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਥਸ੍ਤਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍, ਧਾਰਯੇਦ੍ਵੇਦਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਪਾਪਰੋਗਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਮੇਹੋ ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਾਨ੍ਨਾਸ਼ਮੁਪੈਤਿ| ਇਤਰਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ| ਅਧਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਨ੍ਮਗੈਃ ਸਹ ਸਂਵਸੇਦਿਤ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ; ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਭਕ੍ਸਃ ਸਤਤਮਨੁਵ੍ਰਜੇਦ੍ਗਾ ਇਤਿ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਯਂ ਵਿਧਿਃ||੧੨-੧੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने प्रमेहचिकित्सितं नामैकादशोऽध्यायः ||११||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਏਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||