Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತಃ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ದ್ವೌ ಪ್ರಮೇಹೌ ಭವತಃ- ಸಹಜೋಽಪಥ್ಯನಿಮಿತ್ತಶ್ಚ |
ತತ್ರ ಸಹಜೋ ಮಾತೃಪಿತೃಬೀಜದೋಷಕೃತಃ, ಅಹಿತಾಹಾರಜೋಽಪಥ್ಯನಿಮಿತ್ತಃ |
ತಯೋಃ ಪೂರ್ವೇಣೋಪದ್ರುತಃ ಕೃಶೋ ರೂಕ್ಷೋಽಲ್ಪಾಶೀ ಪಿಪಾಸುರ್ಭೃಶಂ ಪರಿಸರಣಶೀಲಶ್ಚ ಭವತಿ; ಉತ್ತರೇಣ ಸ್ಥೂಲೋ ಬಹ್ವಾಶೀ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶಯ್ಯಾಸನಸ್ವಪ್ನಶೀಲಃ ಪ್ರಾಯೇಣೇತಿ ||೩||
View original
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
द्वौ प्रमेहौ भवतः- सहजोऽपथ्यनिमित्तश्च |
तत्र सहजो मातृपितृबीजदोषकृतः, अहिताहारजोऽपथ्यनिमित्तः |
तयोः पूर्वेणोपद्रुतः कृशो रूक्षोऽल्पाशी पिपासुर्भृशं परिसरणशीलश्च भवति; उत्तरेण स्थूलो बह्वाशी स्निग्धः शय्यासनस्वप्नशीलः प्रायेणेति ||३||
ದ್ವಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಕೇಚಿದಾಹುಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪ್ರಮೇಹಾ ನ ಭವನ್ತೀತಿ, ತಥಾ ಹಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ- “ರಜಃಪ್ರಸೇಕಾನ್ನಾರೀಣಾಂ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ವಿಶುಧ್ಯತಿ| ಸರ್ವಂ ಶರೀರಂ ದೋಷಾಶ್ಚ ನ ಪ್ರಮೇಹನ್ತ್ಯತಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ”- ಇತಿ; ಏತತ್ತು ನ ಯುಕ್ತಂ, ಸರ್ವತನ್ತ್ರಾಪ್ರಸಿದ್ಧೇಃ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಿರೋಧಾಚ್ಚ||೧-೩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಕೃಶಮನ್ನಪಾನಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತಾಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ, ಸ್ಥೂಲಮಪತರ್ಪಣಯುಕ್ತಾಭಿಃ ||೪||
View original
तत्र कृशमन्नपानप्रतिसंस्कृताभिः क्रियाभिश्चिकित्सेत, स्थूलमपतर्पणयुक्ताभिः ||४||
ತತ್ರ ಕೃಶಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೃಶಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಂ ಸಹಜಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ಥೂಲಂ ಸ್ಥೌಲ್ಯಾದಿಧರ್ಮಯುಕ್ತಮಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರಜಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರ, ಅಪತರ್ಪಯತೀತಿ ಅಪತರ್ಪಣಂ ಲಙ್ಘನಂ, ಅಪತರ್ಪಣಾನಿ ವ್ಯಾಯಾಮಶೋಧನಾನಿ ತಿಕ್ತಕಟುಕಾದಿಕಾನಿ ಚ||೪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ಸರ್ವ ಏವ ಚ ಪರಿಹರೇಯುಃ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕಶುಕ್ತಮೈರೇಯಸುರಾಸವತೋಯಪಯಸ್ತೈಲಘೃತೇಕ್ಷುವಿಕಾರದಧಿಪಿಷ್ಟಾನ್ನಾಮ್ಲಯವಾಗೂಪಾನಕಾನಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಾನಿ ಚೇತಿ ||೫||
View original
सर्व एव च परिहरेयुः सौवीरकतुषोदकशुक्तमैरेयसुरासवतोयपयस्तैलघृतेक्षुविकारदधिपिष्टान्नाम्लयवागूपानकानि ग्राम्यानूपौदकमांसानि चेति ||५||
ಸೌವೀರಕಂ ವಿರೇಚನಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಂ, ತುಷೋದಕಂ ತತ್ರೋಕ್ತಮೇವ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ, ಶುಕ್ತಂ ಚುಕ್ರಂ, ಸುರಾಸವಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕನಿಷ್ಪಾದಿತಯೋರೇಕೀಕೃತ್ಯ ಪುನಃ ಸನ್ಧಾನಮ್ಮೈರೇಯಂ, ಸುರಾ ಪಿಷ್ಟಮಯೀ, ದ್ರವಪ್ರಧಾನ ಆಸವಃ| ಆನೂಪಾ ಮಹಿಷಾದಯಃ, ಔದಕಾ ಮತ್ಸ್ಯಾದಯಃ||೫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ತತಃ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯವಗೋಧೂಮಕೋದ್ರವೋದ್ದಾಲಕಾನನವಾನ್ ಭುಞ್ಜೀತ ಚಣಕಾಢಕೀಕುಲತ್ಥಮುದ್ಗವಿಕಲ್ಪೇನ, ತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಶಾಕಗಣಾಭ್ಯಾಂ ನಿಕುಮ್ಭೇಙ್ಗುದೀಸರ್ಷಪಾತಸೀತೈಲಸಿದ್ಧಾಭ್ಯಾಂ, ಬದ್ಧಮೂತ್ರೈರ್ವಾ ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ಮಾಂಸೈರಪಹೃತಮೇದೋಭಿರನಮ್ಲೈರಘೃತೈಶ್ಚೇತಿ ||೬||
View original
ततः शालिषष्टिकयवगोधूमकोद्रवोद्दालकाननवान् भुञ्जीत चणकाढकीकुलत्थमुद्गविकल्पेन, तिक्तकषायाभ्यां च शाकगणाभ्यां निकुम्भेङ्गुदीसर्षपातसीतैलसिद्धाभ्यां, बद्धमूत्रैर्वा जाङ्गलैर्मांसैरपहृतमेदोभिरनम्लैरघृतैश्चेति ||६||
ಉದ್ದಾಲಕಾ ಅರಣ್ಯಕೋದ್ರವಾಃ| ಅನವಾಃ ಪುರಾಣಾಃ| ತಿಕ್ತಗಣಃ ಪ್ರಪುನ್ನಾಟಪಟೋಲಾದಿಕಃ, ಕಷಾಯಗಣೋ ವಟಶುಙ್ಗಾದಿಕಃ| ತೇಷಾಂ ಶಾಕಾನಾಂ ಸಾಧನಾಙ್ಗಾನಿ ನಿಕುಮ್ಭಾದಿತೈಲಾನಿ| ನಿಕುಮ್ಭಾ ದನ್ತೀ| ಬದ್ಧಮೂತ್ರೈರೇಣಾದಿಭಿಃ| ಅಪಹೃತಮೇದೋಭಿರಿತಿ ಅವಿದ್ಯಮಾನಮೇದೋಭಿಃ||೬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ತತ್ರಾದಿತ ಏವ ಪ್ರಮೇಹಿಣಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ಯತಮೇನ ತೈಲೇನ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಘೃತೇನ ವಾಮಯೇತ್ ಪ್ರಗಾಢಂ ವಿರೇಚಯೇಚ್ಚ, ವಿರೇಚನಾದನನ್ತರಂ ಸುರಸಾದಿಕಷಾಯೇಣಾಸ್ಥಾಪಯೇನ್ಮಹೌಷಧಭದ್ರದಾರುಮುಸ್ತಾವಾಪೇನ ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತೇನ, ದಹ್ಯಮಾನಂ ಚ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯೇಣ ನಿಸ್ತೈಲೇನ ||೭||
View original
तत्रादित एव प्रमेहिणं स्निग्धमन्यतमेन तैलेन प्रियङ्ग्वादिसिद्धेन वा घृतेन वामयेत् प्रगाढं विरेचयेच्च, विरेचनादनन्तरं सुरसादिकषायेणास्थापयेन्महौषधभद्रदारुमुस्तावापेन मधुसैन्धवयुक्तेन, दह्यमानं च न्यग्रोधादिकषायेण निस्तैलेन ||७||
ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ಮೇಹಿನೋ ವಮನನಿಷೇಧಾತ್ತದಿತರಸ್ಯ ಮೇಹಿನೋ ಬಲವತಶ್ಚ ವಮನಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತೈಲೇನಾನ್ಯತಮೇನೇತಿ ನಿಕುಮ್ಭಾದಿತೈಲಾನಾಮನನ್ತರನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಾಮೇಕತಮೇನ; ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹೋಪಯೋಗಿಕೋಕ್ತಮೇಹಹರನಿಕುಮ್ಭಸರ್ಷಪಾತಸೀಪಿಚುಮರ್ದಾತಿಮುಕ್ತಕಸ್ನೇಹಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಮ್| ಪೈತ್ತಿಕೇಷು ತು ಮೇಹೇಷು ಸಾಮಾನ್ಯಸ್ನೇಹಪಾಕಪರಿಭಾಷಾರ್ಥಕಲ್ಪನಯಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ಘೃತೇನೋಪಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಾಮಯೇತ್, ಪ್ರಗಾಢಂ ವಿರೇಚಯೇಚ್ಚ; ಕಫಮೇಹೇ ವಾಮಯೇತ್, ಪಿತ್ತಮೇಹೇ ವಿರೇಚಯೇತ್; ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ಕಫಪಿತ್ತೇ ವಾಮಯೇತ್, ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಚಯೇತ್| ವಿರೇಚನಾನನ್ತರಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಪರತೋ ವಾತವಿದ್ರಧ್ಯಾದಾವುಕ್ತೇನ ಸುರಸಾದಿಕಷಾಯೇಣ ಮಹೌಷಧಾದಿಕಲ್ಕಯುಕ್ತೇನ ಮಧುಪ್ರಾಯೇಣ; ಮಧುಸೈನ್ಧವಾದೀನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಾರ್ಥಕಲ್ಪೇನೈವ ಸಿದ್ಧೇ ಪುನರ್ವಚನಂ ಸ್ನೇಹನಿಷೇಧಾರ್ಥಮಿತ್ಯೇಕೇ| ದಹ್ಯಮಾನಂ , ಚ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯೇಣಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ನಿಸ್ತೈಲೇನೇತಿ ವಚನಾದಲ್ಪಘೃತಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾನಮ್, ಅಲ್ಪಸ್ನೇಹಾರ್ಥಮಿತ್ಯನ್ಯೇ||೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ತತಃ ಶುದ್ಧದೇಹಮಾಮಲಕರಸೇನ ಹರಿದ್ರಾಂ ಮಧುಸಂಯುಕ್ತಾಂ ಪಾಯಯೇತ್, ತ್ರಿಫಲಾವಿಶಾಲಾದೇವದಾರುಮುಸ್ತಕಷಾಯಂ ವಾ, ಶಾಲಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಮುಷ್ಕಕಕಲ್ಕಮಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ವಾ ಮಧುಮಧುರಮಾಮಲಕರಸೇನ ಹರಿದ್ರಾಯುತಂ, ಕುಟಜಕಪಿತ್ಥರೋಹೀತಕಬಿಭೀತಕಸಪ್ತಪರ್ಣಪುಷ್ಪಕಲ್ಕಂ ವಾ ನಿಮ್ಬಾರಗ್ವಧಸಪ್ತಪರ್ಣಮೂರ್ವಾಕುಟಜಸೋಮವೃಕ್ಷಪಲಾಶಾನಾಂ ವಾ ತ್ವಕ್ಪತ್ರಮೂಲಫಲಪುಷ್ಪಕಷಾಯಾಣಿ, ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಯೋಗಾಃ ಸರ್ವಮೇಹಾನಾಮಪಹನ್ತಾರೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೮||
View original
ततः शुद्धदेहमामलकरसेन हरिद्रां मधुसंयुक्तां पाययेत्, त्रिफलाविशालादेवदारुमुस्तकषायं वा, शालकम्पिल्लकमुष्कककल्कमक्षमात्रं वा मधुमधुरमामलकरसेन हरिद्रायुतं, कुटजकपित्थरोहीतकबिभीतकसप्तपर्णपुष्पकल्कं वा निम्बारग्वधसप्तपर्णमूर्वाकुटजसोमवृक्षपलाशानां वा त्वक्पत्रमूलफलपुष्पकषायाणि, एते पञ्च योगाः सर्वमेहानामपहन्तारो व्याख्याताः ||८||
ತತಃ ಶುದ್ಧದೇಹಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಲ್ಪನಾಮಾಹ- ಆಮಲಕರಸಸ್ಯ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಹರಿದ್ರಾ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಾ, ತಥಾ ಮಧು ಚ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮೇವ, ಏವಂ ವಿಭಜ್ಯ ಪಿಬೇತ್| ತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಫಲಾದೀನಾಂ ಮುಸ್ತಾನ್ತಾನಾಂ ಪಲೇ ಷೋಡಶಗುಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- “ದ್ರವ್ಯಮಾಪೋತ್ಥಿತಂ ಕ್ವಾಥ್ಯಂ ದತ್ತ್ವಾ ಷೋಡಶಿಕಂ ಜಲಮ್| ಪಾದಶೇಷಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಮೇಷ ಕ್ವಾಥವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ”- ಇತಿ| ಕುಟಜಕಪಿತ್ಥೇತ್ಯಾದಿ ಕುಟಜಾದಿಭಿಃ ಪುಷ್ಪಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ಅಸ್ಮಿನ್ ಯೋಗೇಽಪಿ ಮಧು ಆಮಲಕರಸಶ್ಚಾನುವರ್ತತೇ| ನಿಮ್ಬೇತ್ಯಾದಿ ನಿಮ್ಬಾದೀನಾಂ ಯಾನಿ ತ್ವಕ್ಪತ್ರಮೂಲಫಲಪುಷ್ಪಾಣಿ ತೈಃ ಕೃತಾನಿ ಕಷಾಯಾಣಿ| ಏಷ ಪಞ್ಚಮೋ ಯೋಗಃ| ಏತೇ ಪಞ್ಚಾಪಿ ಸರ್ವಮೇಹೇಷು ಸಾಧ್ಯೇಷ್ವಸಾಧ್ಯೇಷ್ವಪೀತ್ಯೇಕೇ, ಯಾಪನಾರ್ಥಮಿತ್ಯಪರೇ||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ವಿಶೇಷಶ್ಚಾತ ಊರ್ಧ್ವಂ- ತತ್ರೋದಕಮೇಹಿನಂ ಪಾರಿಜಾತಕಷಾಯಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಇಕ್ಷುಮೇಹಿನಂ ವೈಜಯನ್ತೀಕಷಾಯಂ, ಸುರಾಮೇಹಿನಂ ನಿಮ್ಬಕಷಾಯಂ, ಸಿಕತಾಮೇಹಿನಂ ಚಿತ್ರಕಕಷಾಯಂ, ಶನೈರ್ಮೇಹಿನಂ ಖದಿರಕಷಾಯಂ, ಲವಣಮೇಹಿನಂ ಪಾಠಾಽಗುರುಹರಿದ್ರಾಕಷಾಯಂ , ಪಿಷ್ಟಮೇಹಿನಂ ಹರಿದ್ರಾದಾರುಹರಿದ್ರಾಕಷಾಯಂ, ಸಾನ್ದ್ರಮೇಹಿನಂ ಸಪ್ತಪರ್ಣಕಷಾಯಂ, ಶುಕ್ರಮೇಹಿನಂ ದೂರ್ವಾಶೈವಲಪ್ಲವಹಠಕರಞ್ಜಕಸೇರುಕಕಷಾಯಂ ಕಕುಭಚನ್ದನಕಷಾಯಂ ವಾ, ಫೇನಮೇಹಿನಂ ತ್ರಿಫಲಾರಗ್ವಧಮೃದ್ವೀಕಾಕಷಾಯಂ, ಮಧುಮಧುರಮಿತಿ; ಪೈತ್ತಿಕೇಷು ನೀಲಮೇಹಿನಂ ಶಾಲಸಾರಾದಿಕಷಾಯಮಶ್ವತ್ಥಕಷಾಯಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್, ಹರಿದ್ರಾಮೇಹಿನಂ ರಾಜವೃಕ್ಷಕಷಾಯಂ, ಅಮ್ಲಮೇಹಿನಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯಂ, ಕ್ಷಾರಮೇಹಿನಂ ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯಂ, ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮೇಹಿನಂ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಚನ್ದನಕಷಾಯಂ, ಶೋಣಿತಮೇಹಿನಂ ಗುಡೂಚೀತಿನ್ದುಕಾಸ್ಥಿಕಾಶ್ಮರ್ಯಖರ್ಜೂರಕಷಾಯಂ ಮಧುಮಿಶ್ರಂ; ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಸಾಧ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಯೋಗಾನ್ ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ, ತದ್ಯಥಾ- ಸರ್ಪಿರ್ಮೇಹಿನಂ ಕುಷ್ಠಕುಟಜಪಾಠಾಹಿಙ್ಗುಕಟುರೋಹಿಣೀಕಲ್ಕಂ ಗುಡೂಚೀಚಿತ್ರಕಕಷಾಯೇಣ ಪಾಯಯೇತ್, ವಸಾಮೇಹಿನಮಗ್ನಿಮನ್ಥಕಷಾಯಂ ಶಿಂಶಪಾಕಷಾಯಂ ವಾ, ಕ್ಷೌದ್ರಮೇಹಿನಂ ಕದರಕ್ರಮುಕಕಷಾಯಂ , ಹಸ್ತಿಮೇಹಿನಂ ತಿನ್ದುಕಕಪಿತ್ಥಶಿರೀಷಪಲಾಶಪಾಠಾಮೂರ್ವಾದುಃಸ್ಪರ್ಶಾಕಷಾಯಂ ಮಧುಮಧುರಂ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಶೂಕರಖರೋಷ್ಟ್ರಾಸ್ಥಿಕ್ಷಾರಂ ಚೇತಿ; ದಹ್ಯಮಾನಮೌದಕಕನ್ದಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಮಧುರಾಂ ಪಾಯಯೇತ್ ||೯||
View original
विशेषश्चात ऊर्ध्वं- तत्रोदकमेहिनं पारिजातकषायं पाययेत्, इक्षुमेहिनं वैजयन्तीकषायं, सुरामेहिनं निम्बकषायं, सिकतामेहिनं चित्रककषायं, शनैर्मेहिनं खदिरकषायं, लवणमेहिनं पाठाऽगुरुहरिद्राकषायं , पिष्टमेहिनं हरिद्रादारुहरिद्राकषायं, सान्द्रमेहिनं सप्तपर्णकषायं, शुक्रमेहिनं दूर्वाशैवलप्लवहठकरञ्जकसेरुककषायं ककुभचन्दनकषायं वा, फेनमेहिनं त्रिफलारग्वधमृद्वीकाकषायं, मधुमधुरमिति; पैत्तिकेषु नीलमेहिनं शालसारादिकषायमश्वत्थकषायं वा पाययेत्, हरिद्रामेहिनं राजवृक्षकषायं, अम्लमेहिनं न्यग्रोधादिकषायं, क्षारमेहिनं त्रिफलाकषायं, मञ्जिष्ठामेहिनं मञ्जिष्ठाचन्दनकषायं, शोणितमेहिनं गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जूरकषायं मधुमिश्रं; अत ऊर्ध्वमसाध्येष्वपि योगान् यापनार्थं वक्ष्यामः, तद्यथा- सर्पिर्मेहिनं कुष्ठकुटजपाठाहिङ्गुकटुरोहिणीकल्कं गुडूचीचित्रककषायेण पाययेत्, वसामेहिनमग्निमन्थकषायं शिंशपाकषायं वा, क्षौद्रमेहिनं कदरक्रमुककषायं , हस्तिमेहिनं तिन्दुककपित्थशिरीषपलाशपाठामूर्वादुःस्पर्शाकषायं मधुमधुरं हस्त्यश्वशूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारं चेति; दह्यमानमौदककन्दक्वाथसिद्धां यवागूं क्षीरेक्षुरसमधुरां पाययेत् ||९||
ವಿಶೇಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ‘ವಕ್ಷ್ಯತೇ’ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾರಿಜಾತಃ ಪಾರಿಭದ್ರಕಃ| ಇಕ್ಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ವೈಜಯನ್ತೀ ಅರಣಿಕಾ| ದೂರ್ವೇತ್ಯಾದಿ ಶೈವಲಂ ಶೇವಾಲಂ, ಪ್ಲವೋ ಗೋಪಾಲದಮನಕಃ, ಹಠೋ ಜಲಕುಮ್ಭಿಕಾ| ಕಕುಭಃ ಸುಗನ್ಧಿಮೂಲೋ ವಿಟಪೀ| ಕಫಜೇಷು ಮಧುಮಧುರಮಿತಿ ಅನ್ತೇ ಸ್ಥಿತಂ ದಶಸ್ವಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಏವಂ ಪೈತ್ತಿಕೇಷ್ವಪಿ; ಮಧುನೋ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಾನ್ಮೇಹಹರತ್ವಾಚ್ಚ| ಪೈತ್ತಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ರಾಜವೃಕ್ಷಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ| ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕದರ ಆಪೀತಸಾರಃ ಖದಿರಾಕಾರಃ, ಕ್ರಮುಕಃ ಪೂಗಫಲಮ್| ಮೂರ್ವಾ ಚೌರಸ್ನಾಯುಃ; ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾ ದುರಾಲಭಾ| ಮಧುಮಧುರಮಿತಿ ವಚನಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮೇಹಾದಿಕಷಾಯೇಷ್ವಪಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಾದಿಕ್ಷಾರೋದಕಸ್ಯ ಶೀತಸ್ಯ ಪಾನಂ ಖರತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾತ್| ಪ್ರಮೇಹಿಣೋಽಬ್ಧಾತೌ ಕ್ಷೀಣೇ ತದ್ವಿರೋಧಿನಿ ಪಿತ್ತೇ ವಿವೃದ್ಧೇ ದಾಹೋ ಭವತೀತಿ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ದಹ್ಯಮಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಔದಕಕನ್ದಕ್ವಾಥೇತ್ಯಾದಿ ಷಡಙ್ಗಕಲ್ಪಕ್ವಥಿತೇನ ಶಾಲೂಕಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ಸಹ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಸಿದ್ಧಾಂ ಶೀತಾಂ ಮಧುಮಧುರಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಪಾಯಯೇತ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್- “ಯದಪ್ಸು ಶೃತಶೀತಾಸು ಷಡಙ್ಗಾದಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ| ಕರ್ಷಮಾತ್ರಂ ತತೋ ದ್ರವ್ಯಂ ಸಾಧಯೇತ್ ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕೇಽಮ್ಭಸಿ|| ಅರ್ಧಶೃತಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಪಾನೇ ಪೇಯಾದಿಸಂವಿಧೌ-” ಇತಿ| ಪೂರ್ವನಿಷಿದ್ಧಸ್ಯ ಯವಾಗೂಪಾನಸ್ಯಾಪವಾದಃ| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಮಧುಮಧುರಾಯಾ ಯವಾಗ್ವಾಃ ಪಾನಂ ಪಿತ್ತಮೇಹೇ ಏವ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇಹೇಷು ಪುನರ್ಯವಾಗೂಪಾನಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧ ಏವ||೯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ತತಃ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವನನ್ತಾಯೂಥಿಕಾಪದ್ಮಾತ್ರಾಯನ್ತಿಕಾಲೋಹಿತಿಕಾಮ್ಬಷ್ಠಾದಾಡಿಮತ್ವಕ್ಶಾಲಪರ್ಣೀಪದ್ಮತುಙ್ಗಕೇಶರ- ಧಾತಕೀಬಕುಲಶಾಲ್ಮಲೀಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಮೋಚರಸೇಷ್ವರಿಷ್ಟಾನಯಸ್ಕೃತೀರ್ಲೇಹಾನಾಸವಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ವೀತ; ಶೃಙ್ಗಾಟಕಗಿಲೋಡ್ಯಬಿಸಮೃಣಾಲಕಾಶಕಸೇರುಕಮಧುಕಾಮ್ರಜಮ್ಬ್ವಸನತಿನಿಶಕಕುಭಕಟ್ವಙ್ಗರೋಧ್ರಭಲ್ಲಾತಕ- ಪಲಾಶಚರ್ಮವೃಕ್ಷಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಶೀತಶಿವನಿಚುಲದಾಡಿಮಾಜಕರ್ಣಹರಿವೃಕ್ಷರಾಜಾದನಗೋಪಘೋಣ್ಟಾವಿಕಙ್ಕತೇಷು ವಾ; ಯವಾನ್ನವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ ಸೇವೇತ; ಯಥೋಕ್ತಕಷಾಯಸಿದ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಚಾಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್, ಕಷಾಯಾಣಿ ವಾ ಪಾತುಮ್ ||೧೦||
View original
ततः प्रियङ्ग्वनन्तायूथिकापद्मात्रायन्तिकालोहितिकाम्बष्ठादाडिमत्वक्शालपर्णीपद्मतुङ्गकेशर- धातकीबकुलशाल्मलीश्रीवेष्टकमोचरसेष्वरिष्टानयस्कृतीर्लेहानासवांश्च कुर्वीत; शृङ्गाटकगिलोड्यबिसमृणालकाशकसेरुकमधुकाम्रजम्ब्वसनतिनिशककुभकट्वङ्गरोध्रभल्लातक- पलाशचर्मवृक्षगिरिकर्णिकाशीतशिवनिचुलदाडिमाजकर्णहरिवृक्षराजादनगोपघोण्टाविकङ्कतेषु वा; यवान्नविकारांश्च सेवेत; यथोक्तकषायसिद्धां यवागूं चास्मै प्रयच्छेत्, कषायाणि वा पातुम् ||१०||
ತತ್ರ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮೇಹಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಸಾಮಾನ್ಯಾನ್ ತತೋ ವೈಶೇಷಿಕಾಂಶ್ಚ ಯೋಗಾನಭಿಧಾಯ ಪುನರಪ್ಯರಿಷ್ಟಾದೀನ್ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೈವ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನನ್ತಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ, ಪದ್ಮಾ ಭಾರ್ಗೀ, ತ್ರಾಯನ್ತಿಕಾ ಮದಯನ್ತಿಕಾ; ಲೋಹಿತಿಕಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ, ರಾಮತರುಣೀತ್ಯನ್ಯೇ; ಅಮ್ಬಷ್ಠಾ ಮಾಚಿಕಾ, ‘ಸಾಙ್ಕುರಡ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಶಾಲಪರ್ಣೀತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ತಾಲಪರ್ಣೀತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತಾಲಪರ್ಣೀ ಮುಷಲೀ; ತುಙ್ಗಃ ಪುನ್ನಾಗಃ, ಕೇಶರಂ ನಾಗಕೇಶರಂ, ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕೋ ನವನೀತಧೂಪಃ ಸರಲನಿರ್ಯಾಸಃ, ಮೋಚರಸಃ ಶಾಲ್ಮಲೀನಿರ್ಯಾಸಃ| ತತ್ರಾರಿಷ್ಟಾದಯಃ ಪೂರ್ವೇಣೈವ ವಿಧಾನೇನ ವಿಧೇಯಾಃ| ಶೃಙ್ಗಾಟಕೇತ್ಯಾದಿ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಜಲಮಧ್ಯೇ ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಂ, ಗಿಲೋಡ್ಯಃ ಕನ್ದಃ ಪ್ರಾವೃಡೂಜಾತಃ ಶಣಪತ್ರಾಕಾರೋ ವಲ್ಲೀಯುಕ್ತಶ್ಚರ್ಮಣ್ವತೀನದೀಭವ(ವಃ)ಶ್ವೇತವರ್ತುಲಪಾಷಾಣಸದೃಶಃ ‘ಗುಗಿಲೋಟ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಬಿಸಂ ಪದ್ಮಮೂಲಂ, ತಸ್ಯ ಸ್ಥೂಲಪ್ರರೋಹೋ ಮೃಣಾಲಂ, ಅಸನೋ ಬೀಜಕಃ, ತಿನಿಶಃ ಸ್ಯನ್ದನಃ, ಕಟ್ವಙ್ಗೋಽರಲುಕಃ, ಚರ್ಮವೃಕ್ಷಃ ‘ಚರ್ಮಲೋಹ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧೋ ಲಕುಚದ್ರುಮಾಕಾರೋ ಮಹಾವೃಕ್ಷಃ, ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ ಶ್ವೇತಸ್ಯನ್ದಃ, ಶೀತಶಿವಃ ಶತಪುಷ್ಪಾಭೇದಃ, ನಿಚುಲೋ ಜಲವೇತಸಃ, ಅಜಕರ್ಣಃ ಸರ್ಜಃ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಏವ, ಹರಿವೃಕ್ಷ ಇನ್ದ್ರವೃಕ್ಷಃ, ಧವಾಕಾರ ಇತ್ಯೇಕೇ, ‘ಕುಟಜ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ‘ಹರಿದ್ರಾವೃಕ್ಷ’ ಇತ್ಯಪರೇ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಹರಿದ್ರಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ, ವೃಕ್ಷಃ ಕುಟಜಃ; ರಾಜಾದನಃ ಕ್ಷೀರಿಕಾ, ಗೋಪಘೋಣ್ಟಾ ಘೋಟಾಬದರೀ, ವಿಕಙ್ಕತಃ ಕಣ್ಟಕಿಕಾ| ಏತೇಷು ವಾ ಪೂರ್ವಕಲ್ಪೇನಾರಿಷ್ಟಾದಯಃ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ| ಯವೇತ್ಯಾದಿ ಗೃಞ್ಜಯವೌದನಧಾನಾದಯಃ| ಯಥೋಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಅನನ್ತರೋಕ್ತಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಶೃಙ್ಗಾಟಕಾದಿವರ್ಗೈಃ ಕೃತಾಮಿತಿ||೧೦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಮಹಾಧನಮಹಿತಾಹಾರಮೌಷಧದ್ವೇಷಿಣಮೀಶ್ವರಂ ವಾ ಪಾಠಾಭಯಾಚಿತ್ರಕಪ್ರಗಾಢಮನಲ್ಪಮಾಕ್ಷಿಕಮನ್ಯತಮಮಾಸವಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಅಙ್ಗಾರಶೂಲ್ಯೋಪದಂಶಂ ವಾ ಮಾಧ್ವೀಕಮಭೀಕ್ಷ್ಣಂ, ಕ್ಷೌದ್ರಕಪಿತ್ಥಮರಿಚಾನುವಿದ್ಧಾನಿ ಚಾಸ್ಮೈ ಪಾನಭೋಜನಾನ್ಯುಪಹರೇತ್, ಉಷ್ಟ್ರಾಶ್ವತರಖರಪುರೀಷಚೂರ್ಣಾನಿ ಚಾಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾದಶನೇಷು; ಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತೈರ್ಯೂಷೈಃ ಸಾರ್ಷಪೈಶ್ಚ ರಾಗೈರ್ಭೋಜಯೇತ್; ಅವಿರುದ್ಧಾನಿ ಚಾಸ್ಮೈ ಪಾನಭೋಜನಾನ್ಯುಪಹರೇದ್ರಸಗನ್ಧವನ್ತಿ ಚ; ಪ್ರವೃದ್ಧಮೇಹಾಸ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮನಿಯುದ್ಧಕ್ರೀಡಾಗಜತುರಗರಥಪದಾತಿಚರ್ಯಾಪರಿಕ್ರಮಣಾನ್ಯಸ್ತ್ರೋಪಾಸ್ತ್ರೇ ವಾ ಸೇವೇರನ್ ||೧೧||
View original
महाधनमहिताहारमौषधद्वेषिणमीश्वरं वा पाठाभयाचित्रकप्रगाढमनल्पमाक्षिकमन्यतममासवं पाययेत्, अङ्गारशूल्योपदंशं वा माध्वीकमभीक्ष्णं, क्षौद्रकपित्थमरिचानुविद्धानि चास्मै पानभोजनान्युपहरेत्, उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानि चास्मै दद्यादशनेषु; हिङ्गुसैन्धवयुक्तैर्यूषैः सार्षपैश्च रागैर्भोजयेत्; अविरुद्धानि चास्मै पानभोजनान्युपहरेद्रसगन्धवन्ति च; प्रवृद्धमेहास्तु व्यायामनियुद्धक्रीडागजतुरगरथपदातिचर्यापरिक्रमणान्यस्त्रोपास्त्रे वा सेवेरन् ||११||
ಮಹಾಧನೋ ಲೇಲಾವೃಕ್ವಣಿಕ್ಪ್ರಭೃತಿಕಾಃ, ಈಷ್ಟ ಇತ್ಯೇವಂಶೀಲ ಈಶ್ವರ ಈಶಿತಾ ರಾಜಾ| ಅತ್ರ ಗುಡಸ್ಥಾನೇ ಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಅನಲ್ಪಂ ಪ್ರಭೂತಂ, ತತ್ತು ಕಷಾಯಸಮಂ; ಪಾಠಾಭಯಾಚಿತ್ರಕಾಣಾಭುಕ್ತಾನಾಂ ಕಷಾಯಂ ಕರ್ಷತ್ರಯಂ ದೇಯಮಿತಿ ಪ್ರಗಾಢಾರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು, ಅನ್ಯತಮಮಾಸವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದ್ಯಾಸವಮ್| ಅಙ್ಗಾರಶೂಲ್ಯೋಪದಂಶಮಿತಿ ಭಟಿತ್ರೋಪದಂಶಂ; ಮಾಧ್ವೀಕಂ ಮಧುಯೋನಿಮದ್ಯಂ ಚಿರಸಂಸ್ಥಿತಂ ಚ; ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಮತ್ಯರ್ಥಮ್| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಾಸವಮಾಹ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ, ಗಯೀ| ಕ್ಷೌದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಟ್ರಾದಿಪುರೀಷಚೂರ್ಣಾವಚಾರಿತಾನಿ ಚಾನ್ನಾನಿ ದದ್ಯಾತ್| ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕರಞ್ಜಿತಾ ಲೇಹಾಃ, ರಾಜಿಕಾಸ್ಥಾನೇ ರಾಗೇಷು ಸರ್ಷಪಾಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಪಠನ್ತಿ- ‘ಸಾರ್ಷಪೈಸ್ತು ಶಾಕೈರ್ಭೋಜಯೇತ್’ ಇತಿ| ಅನ್ಯಾನಿ ಪಾನಭೋಜನಾನ್ಯವಿರುದ್ಧಾನಿ ಪ್ರಮೇಹಿಣಸ್ತಾನಿ ರಸವನ್ತಿ ಗನ್ಧವನ್ತಿ ಚ ಪ್ರದದ್ಯಾತ್| ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ ಕೃಶಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಶೋ ವಿಧಿರನ್ನಪಾನಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತಃ, ಅತಃ ಪರಂ ಸ್ಥೂಲಸ್ಯಾಪಕರ್ಷಣವಿಧಾನಮಾಹ- ಪ್ರವೃದ್ಧಮೇಹಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಯಾಮೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರ ಆಯಾಮಃ, ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್,- “ತುಲಾಭ್ರಮಗುಣಾಕರ್ಷಧನುರಾಕರ್ಷಣಾದಿಭಿಃ| ಆಯಾಮೋ ವಿವಿಧೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ವ್ಯಾಯಾಮ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಃ”- ಇತಿ; ನಿಯುದ್ಧಂ ಬಾಹುಯುದ್ಧಂ, ಧನುರ್ವೇದೇಽನ್ಯಥಾ ನಿಯುದ್ಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ, ತಚ್ಚ ವಿಸ್ತರಭಯಾನ್ನ ಲಿಖಿತಂ; ಕ್ರೀಡಾ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧೈರ್ಹಸ್ತಪಾದಪ್ರಕ್ಷೇಪೈರ್ನರ್ಮಪೂರ್ವಕಂ ಕ್ರೀಡನಂ; ಗಜಾನಾಮಾರೋಹಣಂ ಹಸ್ತಿಶಿಕ್ಷಾಯಾಮತಿವಿಸ್ತೃತಂ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಮಿಕಮಾಭ್ಯಾಸಿಕಂ ಚ ಗಜಚರ್ಯಾ; ತತ್ರ ತುರಗಚರ್ಯಾ ವಿಕ್ರಮವಾಞ್ಛಿತೋಪಶಲ್ಯಸಂಹಿತಾಸು ಹಯಾರೋಹಣಂ; ರಥಚರ್ಯಾಂ ಪದಾತಿಚರ್ಯಾಂ ಚ ಜಮದಗ್ನಿರಾಹ; “ಸರ್ವದಿಗ್ಭಾಗಭಾಗೇಷು ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವರಥಪತ್ತಿಷು| ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೈರ್ಯಸ್ತು ಸಂಯೋಗಃ ಸಾ ಚರ್ಯೇತಿ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ಯತೇ” ಇತಿ; ಪರಿಕ್ರಮಣಂ ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ಗತಾಗತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಸರ್ವತೋ ಭ್ರಮಣಮಿತ್ಯನ್ಯೇ; ಅಸ್ತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರಿತಂ ಧನುಃ; ಉಪಾಸ್ತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರನಿಯಮವರ್ಜಿತಂ ಧನುರೇವ||೧೧||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
ಅಧನಸ್ತ್ವಬಾನ್ಧವೋ ವಾ ಪಾದತ್ರಾಣಾತಪತ್ರವಿರಹಿತೋ ಭೈಕ್ಷ್ಯಾಶೀ ಗ್ರಾಮೈಕರಾತ್ರವಾಸೀ ಮುನಿರಿವ ಸಂಯತಾತ್ಮಾ ಯೋಜನಶತಮಧಿಕಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇತ್, ಮಹಾಧನೋ ವಾ ಶ್ಯಾಮಾಕನೀವಾರವೃತ್ತಿರಾಮಲಕಕಪಿತ್ಥತಿನ್ದುಕಾಶ್ಮನ್ತಕಫಲಾಹಾರೋ ಮೃಗೈಃ ಸಹ ವಸೇತ್, ತನ್ಮೂತ್ರಶಕೃದ್ಭಕ್ಷಃ ಸತತಮನುವ್ರಜೇದ್ಗಾಃ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಶಿಲೋಞ್ಛವೃತ್ತಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮರಥಮುದ್ಧರೇತ್, ಕೃಷೇತ್ ಸತತಮಿತರಃ ಖನೇದ್ವಾ ಕೂಪಂ, ಕೃಶಂ ತು ಸತತಂ ರಕ್ಷೇತ್ ||೧೨||
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಅಧನೋ ವೈದ್ಯಸನ್ದೇಶಾದೇವಂ ಕುರ್ವನ್ನತನ್ದ್ರಿತಃ |
ಸಂವತ್ಸರಾದನ್ತರಾದ್ವಾ ಪ್ರಮೇಹಾತ್ ಪ್ರತಿಮುಚ್ಯತೇ ||೧೩||
View original
अधनस्त्वबान्धवो वा पादत्राणातपत्रविरहितो भैक्ष्याशी ग्रामैकरात्रवासी मुनिरिव संयतात्मा योजनशतमधिकं वा गच्छेत्, महाधनो वा श्यामाकनीवारवृत्तिरामलककपित्थतिन्दुकाश्मन्तकफलाहारो मृगैः सह वसेत्, तन्मूत्रशकृद्भक्षः सततमनुव्रजेद्गाः, ब्राह्मणो वा शिलोञ्छवृत्तिर्भूत्वा ब्रह्मरथमुद्धरेत्, कृषेत् सततमितरः खनेद्वा कूपं, कृशं तु सततं रक्षेत् ||१२||
भवति चात्र- अधनो वैद्यसन्देशादेवं कुर्वन्नतन्द्रितः |
संवत्सरादन्तराद्वा प्रमेहात् प्रतिमुच्यते ||१३||
ಅಧಿಕಮಿತಿ ಶತದ್ವಯಂ ತ್ರಯಂ ವಾ| ನೀವಾರ ಉಲಿಕಾಧಾನ್ಯಂ, ತದ್ವಿವಿಧಮ್- ಏಕಂ ಧಾನ್ಯಸದೃಶವಿಟಪಂ ಧಾನ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಜಂ, ದ್ವಿತೀಯಂ ಮಹಾದಲಕಾಣ್ಡಂ ತತ್ತು ಸಲಿಲಜಂ; ತತ್ರ ಸಲಿಲಜಂ ಸಲಿಲವೃದ್ಧಿಮಾತ್ರಸ್ತಮ್ಬಪ್ರರೋಹಂ ರಕ್ತಶೂಕಂ, ತದೇವ ಪ್ರಸಾಧಿ(ರಿ)ಕೇತಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಪಠ್ಯತೇ| ತನ್ಮೂತ್ರಶಕೃದ್ಭಕ್ಷ ಇತ್ಯತ್ರ ತಾಸಾಂ ಗವಾಮೇವ ಮೂತ್ರಶಕೃತೀ ಗ್ರಾಹ್ಯೇ| ಭೂಮಿಪತಿತಸ್ಯೋತ್ಸೃಷ್ಟಸ್ಯ ಕಣಶಃ ಶಸ್ಯಗ್ರಹಣಂ ಶಿಲಃ, ಕಣಶೋ ಧಾನ್ಯಗ್ರಹಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಭೂಮಿಷ್ಠಮಾತ್ರಸ್ಯ ಶಸ್ಯಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಮುಞ್ಛಃ| ಬ್ರಹ್ಮರಥಂ ಧರ್ಮಪತ್ನ್ಯಾ ಸಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಶಕಟಮುದ್ಧರೇತ್, ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಏವ ರಥೋ ಬ್ರಹ್ಮರಥಸ್ತಮುದ್ಧರೇತ್, ಧಾರಯೇದ್ವೇದಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಪಾಪರೋಗಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಮೇಹೋ ವೇದಾಧ್ಯಯನಾನ್ನಾಶಮುಪೈತಿ| ಇತರಃ ಶೂದ್ರಃ| ಅಧನ ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವನ್ಮೃಗೈಃ ಸಹ ಸಂವಸೇದಿತ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ; ತನ್ಮೂತ್ರಶಕೃದ್ಭಕ್ಷಃ ಸತತಮನುವ್ರಜೇದ್ಗಾ ಇತಿ ವೈಶ್ಯಸ್ಯಾಯಂ ವಿಧಿಃ||೧೨-೧೩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने प्रमेहचिकित्सितं नामैकादशोऽध्यायः ||११||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಏಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||