Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತಃ ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ಶರಾವಿಕಾದ್ಯಾ ನವ ಪಿಡಕಾಃ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾಃ; ತಾಃ ಪ್ರಾಣವತೋಽಲ್ಪಾಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಪ್ರಾಪ್ತಾ ಮೃದ್ವ್ಯೋಽಲ್ಪರುಜಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಭೇದಿನ್ಯಶ್ಚ ಸಾಧ್ಯಾಃ ||೩||
View original
अथातः प्रमेहपिडकाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
शराविकाद्या नव पिडकाः प्रागुक्ताः; ताः प्राणवतोऽल्पास्त्वङ्मांसप्राप्ता मृद्व्योऽल्परुजः क्षिप्रपाकभेदिन्यश्च साध्याः ||३||
ಏತಾಃ ಶರಾವಿಕಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಃ ಪ್ರಮೇಹಂ ವಿನಾಽಪಿ ಭವನ್ತಿ; ಉಕ್ತಂ ಚ- “ವಿನಾ ಪ್ರಮೇಹಮಪ್ಯೇತಾ ಜಾಯನ್ತೇ ದುಷ್ಟಮೇದಸಃ” (ಚ. ಸೂ. ೧೭) ಇತಿ, ಯದ್ಯಪ್ಯೇವಂ ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರಮೇಹಾನನ್ತರಕಾಲಜಾತಾನಾಂ ಪ್ರಮೇಹಂ ವಿನಾಽಪಿ ಜಾತಾನಾಂ ಚೈಕಮಿಹ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಸಾಂ, ತುಲ್ಯದೋಷದೂಷ್ಯತ್ವಾತ್||೧-೩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತಾಭಿರುಪದ್ರುತಂ ಪ್ರಮೇಹಿಣಮುಪಚರೇತ್ |
ತತ್ರ ಪೂರ್ವರೂಪೇಷ್ವಪತರ್ಪಣಂ ವನಸ್ಪತಿಕಷಾಯಂ ಬಸ್ತಮೂತ್ರಂ ಚೋಪದಿಶೇತ್; ಏವಮಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಮಧುರಾಹಾರಸ್ಯ ಮೂತ್ರಂ ಸ್ವೇದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚ ಮಧುರೀಭವತಿ ಪ್ರಮೇಹಶ್ಚಾಭಿವ್ಯಕ್ತೋ ಭವತಿ, ತತ್ರೋಭಯತಃ ಸಂಶೋಧನಮಾಸೇವೇತ; ಏವಮಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ದೋಷಾಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾ ಮಾಂಸಶೋಣಿತೇ ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಶೋಫಂ ಜನಯನ್ತ್ಯುಪದ್ರವಾನ್ ವಾ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್, ತತ್ರೋಕ್ತಃ ಪ್ರತೀಕಾರಃ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಶ್ಚ; ಏವಮಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಶೋಫೋ ವೃದ್ಧೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ರುಜೋ ವಿದಾಹಮಾಪದ್ಯತೇ, ತತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನಮುಕ್ತಂ ವ್ರಣಕ್ರಿಯೋಪಸೇವಾ ಚ; ಏವಮಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಪೂಯೋಽಭ್ಯನ್ತರಮವದಾರ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗಂ ಮಹಾನ್ತಮವಕಾಶಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ಭವತ್ಯಸಾಧ್ಯಃ; ತಸ್ಮಾದಾದಿತ ಏವ ಪ್ರಮೇಹಿಣಮುಪಕ್ರಮೇತ್ ||೪||
View original
ताभिरुपद्रुतं प्रमेहिणमुपचरेत् |
तत्र पूर्वरूपेष्वपतर्पणं वनस्पतिकषायं बस्तमूत्रं चोपदिशेत्; एवमकुर्वतस्तस्य मधुराहारस्य मूत्रं स्वेदः श्लेष्मा च मधुरीभवति प्रमेहश्चाभिव्यक्तो भवति, तत्रोभयतः संशोधनमासेवेत; एवमकुर्वतस्तस्य दोषाः प्रवृद्धा मांसशोणिते प्रदूष्य शोफं जनयन्त्युपद्रवान् वा कांश्चित्, तत्रोक्तः प्रतीकारः सिरामोक्षश्च; एवमकुर्वतस्तस्य शोफो वृद्धोऽतिमात्रं रुजो विदाहमापद्यते, तत्र शस्त्रप्रणिधानमुक्तं व्रणक्रियोपसेवा च; एवमकुर्वतस्तस्य पूयोऽभ्यन्तरमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा प्रवृद्धो भवत्यसाध्यः; तस्मादादित एव प्रमेहिणमुपक्रमेत् ||४||
ತಾಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| “ಪಿಡಕಾನಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಪ್ರಮೇಹಾ” ಇತಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತತ್ವಾತ್ ಪಿಡಕಾಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಽಪಿ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಮ್, ಅಥವಾ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತೇನೈವ ಪಿಡಕೋಪಶಮೋ ಭವತೀತಿ| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಪತರ್ಪಣಮುಪವಾಸಾದಿ| ವನಸ್ಪತಯೋ ವಟಾದಯಃ, ಬಸ್ತಶ್ಛಾಗಃ| ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ ಏವಮಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಹೀನಪ್ರಥಮಕರ್ಮಗುಣಸ್ಯ ಮಧುರಾಹಾರಸ್ಯ ಮೂತ್ರಾದಯೋ ಮಧುರೀಭವನ್ತಿ| ಉಭಯತಃ ಸಂಶೋಧನಮಿತಿ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ಚ| ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ ಏವಮಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಹೀನದ್ವಿತೀಯಕರ್ಮಗುಣಸ್ಯ, ತತ್ರೋಕ್ತಃ ಪ್ರತೀಕಾರಃ ತತ್ರ ಶೋಫೇ ಉಕ್ತಃ, ಪ್ರತೀಕಾರಃ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೇ ಚ, ಸ ಪುನರಪತರ್ಪಣಾದಿರೇಕಾದಶವಿಧೋ ವಿರೇಕಾನ್ತಃ| ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಶ್ಚೇತಿ ನ ಜಲೌಕಾಪಾತನಮಧಃಕಾಯಸ್ಯ ಪಿಡಕಾಧಿಷ್ಠಾನಸ್ಯಾತಿವಿಪುಲತ್ವಾತ್| ಅತ್ರ ಶೋಫಪ್ರತಿಪಾದನೇನ ತದನನ್ತರಭಾವಿನೀ ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಽಪಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಾ| ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ|- ಏವಮಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಹೀನತೃತೀಯಕರ್ಮಗುಣಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನಂ ಛೇದ್ಯಭೇದ್ಯಾದಿನಾ, ವ್ರಣಕ್ರಿಯೋಪಸೇವಾ ಚೇತಿ ಷಷ್ಟಿವ್ರಣೋಪಕ್ರಮಾಣಾಂ ಚ ಯಥಾಸ್ವಮುಪಸೇವನಮಿತ್ಯತೀತಾವೇಕ್ಷಣಮ್| ಅತ್ರ ಶೋಫಸ್ಯ ವಿದಗ್ಧಸ್ಯ ಯಾಪ್ಯತ್ವೇನಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್| ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ|- ಏವಮಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಹೀನಚತುರ್ಥಕರ್ಮಗುಣಸ್ಯ ನಾತಿಸಕಲೋಪದ್ರವಸ್ಯಾನತಿಮಹಾಶಯೋತ್ಸಙ್ಗಾದೌ ವ್ರಣಸ್ಯ ಶಿಲಾಜತ್ವಾದ್ಯನಭ್ಯಾಸೇ ತು ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ಯತಿಶಯಾದ್ಯಾಪ್ಯತ್ವೇನಾಸಾಧ್ಯವತ್ತ್ವಮ್| ಶಿಲಾಜತ್ವಾದ್ಯಭ್ಯಾಸೇ ತು ಹೀನಪಞ್ಚಕರ್ಮಗುಣಸ್ಯ ಅನುಪಕ್ರಮ್ಯತ್ವಾದಸಾಧ್ಯತಮತ್ವಮ್| ಉತ್ಸಙ್ಗ ಇವ ಉತ್ಸಙ್ಗಃ, ವ್ರಣಾಶಯೇ ಹಿ ಚಿರಕಾಲಪೂಯಾವಸ್ಥಾನೇನಾವದಾರಿತಮನ್ತಃಪ್ರದೇಶಾನ್ತರಂ ನಿಮ್ನಮುತ್ಸಙ್ಗತುಲ್ಯತ್ವಾತ್ ‘ಉತ್ಸಙ್ಗ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಉತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪೂಯಸ್ಯ ಸಙ್ಗ ಉತ್ಸಙ್ಗ, ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ ಆದಿತ ಇತಿ ಲ್ಯಬ್ಲೋಪೇ ಪಞ್ಚಮೀ; ತಸ್ಮಾದಾದ್ಯಂ ಪೂರ್ವರೂಪಮೇವ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಮೇಹಿಣಮುಪಕ್ರಮೇತೇತ್ಯರ್ಥಃ||೪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ಭಲ್ಲಾತಕಬಿಲ್ವಾಮ್ಬುಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲೋದಕೀರ್ಯಾವರ್ಷಾಭೂಪುನರ್ನವಾಚಿತ್ರಕಶಟೀಸ್ನುಹೀವರುಣಕಪುಷ್ಕರದನ್ತೀಪಥ್ಯಾ ದಶಪಲೋನ್ಮಿತಾ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕಾನ್ ಸಲಿಲದ್ರೋಣೇ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟೇಽವತಾರ್ಯ ವಚಾತ್ರಿವೃತ್ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಭಾರ್ಙ್ಗೀನಿಚುಲಶುಣ್ಠೀಗಜಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗರೋಧ್ರಶಿರೀಷಾಣಾಂ ಭಾಗೈರರ್ಧಪಲಿಕೈರ್ಧೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇನ್ಮೇಹಶ್ವಯಥುಕುಷ್ಠಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶಃಪ್ಲೀಹವಿದ್ರಧಿಪಿಡಕಾನಾಂ ನಾಶನಂ ನಾಮ್ನಾ ಧಾನ್ವನ್ತರಮ್ ||೫||
View original
भल्लातकबिल्वाम्बुपिप्पलीमूलोदकीर्यावर्षाभूपुनर्नवाचित्रकशटीस्नुहीवरुणकपुष्करदन्तीपथ्या दशपलोन्मिता यवकोलकुलत्थांश्च प्रास्थिकान् सलिलद्रोणे निष्क्वाथ्य चतुर्भागावशिष्टेऽवतार्य वचात्रिवृत्कम्पिल्लकभार्ङ्गीनिचुलशुण्ठीगजपिप्पलीविडङ्गरोध्रशिरीषाणां भागैरर्धपलिकैर्धृतप्रस्थं विपाचयेन्मेहश्वयथुकुष्ठगुल्मोदरार्शःप्लीहविद्रधिपिडकानां नाशनं नाम्ना धान्वन्तरम् ||५||
ಭಲ್ಲಾತಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅನಾರ್ಷೋಽಯಂ ಯೋಗಃ, ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯೇಣ ನೋಕ್ತತ್ವಾತ್; ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪಠನೀಯಃ||೫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಾ ಹಿ ಮಧುಮೇಹಿನೋ ಭವನ್ತಿ ಮೇದೋಽಭಿವ್ಯಾಪ್ತಶರೀರತ್ವಾತ್, ತಸ್ಮಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮೇತೇಷಾಂ ಶೋಧನಂ ಕುರ್ವೀತ |
ಪಿಡಕಾಪೀಡಿತಾಃ ಸೋಪದ್ರವಾಃ ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಮೇಹಾ ಮೂತ್ರಾದಿಮಾಧುರ್ಯೇ ಮಧುಗನ್ಧಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ಪಾರಿಭಾಷಿಕೀಂ ಮಧುಮೇಹಾಖ್ಯಾಂ ಲಭನ್ತೇ ||೬||
View original
दुर्विरेच्या हि मधुमेहिनो भवन्ति मेदोऽभिव्याप्तशरीरत्वात्, तस्मात्तीक्ष्णमेतेषां शोधनं कुर्वीत |
पिडकापीडिताः सोपद्रवाः सर्व एव प्रमेहा मूत्रादिमाधुर्ये मधुगन्धसामान्यात् पारिभाषिकीं मधुमेहाख्यां लभन्ते ||६||
ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ನ ಚೈತಾನ್ ಕಥಞ್ಚಿದಪಿ ಸ್ವೇದಯೇತ್, ಮೇದೋಬಹುತ್ವಾದೇತೇಷಾಂ ವಿಶೀರ್ಯತೇ ದೇಹಃ ಸ್ವೇದೇನ ||೭||
View original
न चैतान् कथञ्चिदपि स्वेदयेत्, मेदोबहुत्वादेतेषां विशीर्यते देहः स्वेदेन ||७||
ನ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವೇದನಂ ಸ್ವೇದಾವಚಾರಣೀಯೇ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ನಿಷಿದ್ಧಮಪಿ ಮಹಾದೋಷತ್ವಪ್ರತಿಪಾದನಾಯ ಪುನರಪಿ ನಿಷಿದ್ಧಮ್||೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ರಸಾಯನೀನಾಂ ಚ ದೌರ್ಬಲ್ಯಾನ್ನೋರ್ಧ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ದೋಷಾಃ, ತತೋ ಮಧುಮೇಹಿನಾಮಧಃಕಾಯೇ ಪಿಡಕಾಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ ||೮||
View original
रसायनीनां च दौर्बल्यान्नोर्ध्वमुत्तिष्ठन्ति प्रमेहिणां दोषाः, ततो मधुमेहिनामधःकाये पिडकाः प्रादुर्भवन्ति ||८||
ಕುತಃ ಪುನರಧೋದೇಹೇ ಏವ ಪಿಡಕಾಸಮ್ಭವ ಇತ್ಯಾಹ- ರಸಾಯನೀನಾಂ ಚ ದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ರಸಾಯನೀನಾಮಿತ್ಯತ್ರಾದಿಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನ ರಸಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತವಹಾನಾಂ ಧಮನೀನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಿತಿ ಸರ್ವಶರೀರಗತಸ್ಯ ಸರ್ವದ್ರವಧಾತೋರಪಾನವ್ಯನಾಭ್ಯಾಮಧೋಽನುಲೋಮ್ಯಮಾನತ್ವಾದ್ರಸಾದಿವಹಾನಾಮಪಿ ಧಮನೀನಾಮಧ ಏವ ಬಲವತ್ತ್ವಂ ನತೂರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ‘ರಸಹಾರಿಣೀನಾಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಅಪಕ್ವಾನಾಂ ತು ಪಿಡಕಾನಾಂ ಶೋಫವತ್ ಪ್ರತೀಕಾರಃ, ಪಕ್ವಾನಾಂ ವ್ರಣವದಿತಿ; ತೈಲಂ ತು ವ್ರಣರೋಪಣಮೇವಾದೌ ಕುರ್ವೀತ, ಆರಗ್ವಧಾದಿಕಷಾಯಮುತ್ಸಾದನಾರ್ಥೇ, ಶಾಲಸಾರಾದಿಕಷಾಯಂ ಪರಿಷೇಚನೇ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಷಾಯಂ ಪಾನಭೋಜನೇಷು, ಪಾಠಾಚಿತ್ರಕಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾಕ್ಷುದ್ರಾಬೃಹತೀಸಾರಿವಾಸೋಮವಲ್ಕಸಪ್ತಪರ್ಣಾರಗ್ವಧಕುಟಜಮೂಲಚೂರ್ಣಾನಿ ಮಧುಮಿಶ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಶ್ನೀಯಾತ್ ||೯||
View original
अपक्वानां तु पिडकानां शोफवत् प्रतीकारः, पक्वानां व्रणवदिति; तैलं तु व्रणरोपणमेवादौ कुर्वीत, आरग्वधादिकषायमुत्सादनार्थे, शालसारादिकषायं परिषेचने, पिप्पल्यादिकषायं पानभोजनेषु, पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्राबृहतीसारिवासोमवल्कसप्तपर्णारग्वधकुटजमूलचूर्णानि मधुमिश्राणि प्राश्नीयात् ||९||
ಅಪಕ್ವಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವ್ರಣರೋಪಣಮಿತಿ ರೋಪಣದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧಂ ಮಿಶ್ರಕಾದ್ಯುಕ್ತಂ, ರೋಪಣಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ರೋಪಣೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಆದೌ ತೈಲಮೇವ, ನಾನ್ಯತ್ ಕಷಾಯಾದಿಕಂ; ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಮೇಹೇಷ್ವತಿಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ ವಾತವೃದ್ಧೇಃ, ತೈಲಸ್ಯ ವಾತದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕತ್ವಾತ್, ತಥಾ ಬದ್ಧಮೂತ್ರತ್ವೇನ ಪ್ರಮೇಹವ್ಯಾಧಿಪ್ರತ್ಯನೀಕತ್ವಾಚ್ಚ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಏಲಾದೌ ಕುರ್ವೀತ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, “ಏಲಾತಗರಕುಷ್ಠ” (ಸೂ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದಿರೇಲಾದಿಃ| ಉತ್ಸಾದನಂ ನಿಮ್ನವ್ರಣಸ್ಯೋನ್ನತಿಕರಣಮ್| ಉತ್ಸಾದನೋಪಕ್ರಮಾವಸ್ಥಾಯಾಮಾರಗ್ವಧಾದಿನೈವೋತ್ಸಾದನಮ್| ಏವಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇಷು ಪರಿಷೇಚನಾದಿಷ್ವತ್ರೋಕ್ತವರ್ಗೇಣೈವ ನಿಯಮಃ| ಪಾಠಾಚಿತ್ರಕೇತ್ಯಾದಿ| ಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾ ಕಾಕತಿಕ್ತಾ ‘ಭುಮ್ಭುರುಡಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಕ್ಷುದ್ರಾ ಲಘುಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ| ಸೋಮವಲ್ಕಃ ಕಟ್ಫಲಃ| ಅಯಂ ಯೋಗಃ ಸಾಮಾನ್ಯಚೂರ್ಣಯೋಜನಪರಿಭಾಷಯಾ ಯೋಜ್ಯಃ| ತಥಾಹಿ- “ಕರ್ಷಶ್ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಗುಟಿಕಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ| ದ್ರವಶುಕ್ತ್ಯಾಽವಲೇಢವ್ಯಃ ಪಾತವ್ಯಶ್ಚ ಚತುರ್ದ್ರವಃ”- ಇತಿ||೯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಶಾಲಸಾರಾದಿವರ್ಗಕಷಾಯಂ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಮವತಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ಪುನರುಪನೀಯ ಸಾಧಯೇತ್, ಸಿಧ್ಯತಿ ಚಾಮಲಕರೋಧ್ರಪ್ರಿಯಙ್ಗುನ್ದನ್ತೀಕೃಷ್ಣಾಯಸ್ತಾಮ್ರಚೂರ್ಣಾನ್ಯಾವಪೇತ್, ಏತದನುಪದಗ್ಧಂ ಲೇಹೀಭೂತಮವತಾರ್ಯಾನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ತತೋ ಯಥಾಯೋಗಮುಪಯುಞ್ಜೀತ, ಏಷ ಲೇಹಃ ಸರ್ವಮೇಹಾನಾಂ ಹನ್ತಾ ||೧೦||
View original
शालसारादिवर्गकषायं चतुर्भागावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य पुनरुपनीय साधयेत्, सिध्यति चामलकरोध्रप्रियङ्गुन्दन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णान्यावपेत्, एतदनुपदग्धं लेहीभूतमवतार्यानुगुप्तं निदध्यात्, ततो यथायोगमुपयुञ्जीत, एष लेहः सर्वमेहानां हन्ता ||१०||
ಶಾಲಸಾರೇತ್ಯಾದಿ| ಶಾಲಸಾರಾದಿವರ್ಗಪಲಶತಂ ಷೋಡಶಗುಣೇ ಜಲೇ ಕ್ವಥಿತಂ ಪಾದಾವಶೇಷಂ, ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿಧ್ಯತ್ಯಾಮಲಕಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಪಾದಿಕಮಿತ್ಯೇಕೇ; ಅಪರೇ ಚ ಕುಟಜಾವಲೇಹಾವಾಪಪ್ರಮಾಣೋಹೇನಾಮಲಕಾದೀನಾಂ ಷಣ್ಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲಮಾವಾಪಃ||೧೦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ತ್ರಿಫಲಾಚಿತ್ರಕತ್ರಿಕಟುಕವಿಡಙ್ಗಮುಸ್ತಾನಾಂ ನವ ಭಾಗಾಸ್ತಾವನ್ತ ಏವ ಕೃಷ್ಣಾಯಶ್ಚೂರ್ಣಸ್ಯ, ತತ್ಸರ್ವಮೈಕಧ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಸಂಸೃಜ್ಯೋಪಯುಞ್ಜೀತ, ಏತನ್ನವಾಯಸಮ್; ಏತೇನ ಜಾಠರ್ಯಂ ನ ಭವತಿ, ಸನ್ನೋಽಗ್ನಿರಾಪ್ಯಾಯತೇ, ದುರ್ನಾಮಶೋಫಪಾಣ್ಡುಕುಷ್ಠರೋಗಾವಿಪಾಕಕಾಸಶ್ವಾಸಪ್ರಮೇಹಾಶ್ಚ ನ ಭವನ್ತಿ ||೧೧||
View original
त्रिफलाचित्रकत्रिकटुकविडङ्गमुस्तानां नव भागास्तावन्त एव कृष्णायश्चूर्णस्य, तत्सर्वमैकध्यं कृत्वा यथायोगं मात्रां सर्पिर्मधुभ्यां संसृज्योपयुञ्जीत, एतन्नवायसम्; एतेन जाठर्यं न भवति, सन्नोऽग्निराप्यायते, दुर्नामशोफपाण्डुकुष्ठरोगाविपाककासश्वासप्रमेहाश्च न भवन्ति ||११||
ನವಾಯಸಮಾಹ- ತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಷ್ಣಾಯಶ್ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಲೌಹಚೂರ್ಣಸ್ಯ| ಜಾಠರ್ಯಂ ಸ್ಥೌಲ್ಯಮ್||೧೧||
Adhikarana 10 (12-19) · Śloka 19
ಶಾಲಸಾರಾದಿನಿರ್ಯೂಹೇ ಚತುರ್ಥಾಂಶಾವಶೇಷಿತೇ |
ಪರಿಸ್ರುತೇ ತತಃ ಶೀತೇ ಮಧು ಮಾಕ್ಷಿಕಮಾವಪೇತ್ ||೧೨||
ಫಾಣಿತೀಭಾವಮಾಪನ್ನಂ ಗುಡಂ ಶೋಧಿತಮೇವ ಚ |
ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಾನಿ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಗಣಸ್ಯ ಚ ||೧೩||
ಐಕಧ್ಯಮಾವಪೇತ್ ಕುಮ್ಭೇ ಸಂಸ್ಕೃತೇ ಘೃತಭಾವಿತೇ |
ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಮಧುಭಿಃ ಪ್ರಲಿಪ್ತೇಽನ್ತಃಶುಚೌ ದೃಢೇ ||೧೪||
ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಲೋಹಸ್ಯ ತತ್ರ ಪತ್ರಾಣಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ |
ಖದಿರಾಙ್ಗಾರತಪ್ತಾನಿ ಬಹುಶಃ ಸನ್ನಿಪಾತಯೇತ್ ||೧೫||
ಸುಪಿಧಾನಂ ತು ತಂ ಕೃತ್ವಾ ಯವಪಲ್ಲೇ ನಿಧಾಪಯೇತ್ |
ಮಾಸಾಂಸ್ತ್ರೀಂಶ್ಚತುರೋವಾಽಪಿ ಯಾವದಾಲೋಹಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್ ||೧೬||
ತತೋ ಜಾತರಸಂ ತಂ ತು ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರ್ಯಥಾಬಲಮ್ |
ನಿಷೇವೇತ ಯಥಾಯೋಗಮಾಹಾರಂ ಚಾಸ್ಯ ಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೧೭||
ಕಾರ್ಶ್ಯಕೃದ್ಬಲಿನಾಮೇಷ ಸನ್ನಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರಸಾಧಕಃ |
ಶೋಫನುದ್ಗುಲ್ಮಹೃತ್ ಕುಷ್ಠಮೇಹಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಾಪಹಃ ||೧೮||
ಪ್ಲೀಹೋದರಹರಃ ಶೀಘ್ರಂ ವಿಷಮಜ್ವರನಾಶನಃ |
ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಾಪಹರಣೋ ಲೋಹಾರಿಷ್ಟೋ ಮಹಾಗುಣಃ ||೧೯||
View original
शालसारादिनिर्यूहे चतुर्थांशावशेषिते |
परिस्रुते ततः शीते मधु माक्षिकमावपेत् ||१२||
फाणितीभावमापन्नं गुडं शोधितमेव च |
श्लक्ष्णपिष्टानि चूर्णानि पिप्पल्यादिगणस्य च ||१३||
ऐकध्यमावपेत् कुम्भे संस्कृते घृतभाविते |
पिप्पलीचूर्णमधुभिः प्रलिप्तेऽन्तःशुचौ दृढे ||१४||
श्लक्ष्णानि तीक्ष्णलोहस्य तत्र पत्राणि बुद्धिमान् |
खदिराङ्गारतप्तानि बहुशः सन्निपातयेत् ||१५||
सुपिधानं तु तं कृत्वा यवपल्ले निधापयेत् |
मासांस्त्रींश्चतुरोवाऽपि यावदालोहसङ्क्षयात् ||१६||
ततो जातरसं तं तु प्रातः प्रातर्यथाबलम् |
निषेवेत यथायोगमाहारं चास्य कल्पयेत् ||१७||
कार्श्यकृद्बलिनामेष सन्नस्याग्नेः प्रसाधकः |
शोफनुद्गुल्महृत् कुष्ठमेहपाण्ड्वामयापहः ||१८||
प्लीहोदरहरः शीघ्रं विषमज्वरनाशनः |
अभिष्यन्दापहरणो लोहारिष्टो महागुणः ||१९||
ಶಾಲಸಾರಾದೀತ್ಯಾದಿ| ಶಾಲಸಾರಾದಿದ್ರವ್ಯಪಲಶತಸ್ಯ ಜಲಚತುರ್ದ್ರೋಣೇ ಪಕ್ವಸ್ಯ ಚತುರ್ಥಾಂಶಾವಶೇಷಿತೋ ನಿರ್ಯೂಹಃ ಕ್ವಾಥಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಪೂತೇ ಶೀತೇ ಪಞ್ಚಶತಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಮಧು ಮದ್ಯಂ, ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯೇದಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಂ, ಮಧ್ವಾಸವಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್; ಗಯೀ ತು ಮಧ್ವೇವ ಮನ್ಯತೇ| ಫಾಣಿತೀಭಾವಮಾಪನ್ನಮಿತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮ್| ಗುಡಂ ಶೋಧಿತಮೇವ ಚೇತಿ ಗುಡಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಷಾಯೇ ವಿಲಾಯಿತಃ ಪೂತಃ ಶೋಧಿತ ಉಚ್ಯತೇ, ತಾದೃಶಸ್ಯ ಗುಡಸ್ಯಾಪಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪಲಾನಿ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ, ತಾವನ್ತ್ಯೇವ ಲೋಹಪತ್ರಾಣಾಮ್| ಗಯೀ ತು ತತ್ರ ಪುರಾಣಸ್ಯ ಮಧುನಃ ಕಷಾಯಮಧುರೀಭಾವಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಮಾಣಂ, ಮಧುಮಾನ ಏವ ಜೀರ್ಣಗುಡಃ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಮಾನಂ ತು ಯಾವತಾ ನಾತಿವ್ಯಕ್ತಂ ಕಟುತ್ವಂ ಭವತಿ| ಮಧುಪ್ರಮಾಣಪಾದಿಕಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಮಾನಂ, ಲೌಹಪತ್ರಪ್ರಮಾಣಮಪಿ ತಾವದೇವೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಆಹಾರಂ ಚಾಸ್ಯ ಕಲ್ಪಯೇದ್ವಿಶಿಷ್ಟದೋಷಾರಬ್ಧರೋಗಜಾತಿಪ್ರತ್ಯನೀಕಮ್| ಅತ್ರಾಭಿಷ್ಯನ್ದಶಬ್ದೇನ ಮೂತ್ರನಿಃಸ್ಯನ್ದೋಽಭಿಧೀಯತೇ||೧೨-೧೯||
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
ಪ್ರಮೇಹಿಣೋ ಯದಾ ಮೂತ್ರಮಪಿಚ್ಛಿಲಮನಾವಿಲಮ್ |
ವಿಶದಂ ತಿಕ್ತಕಟುಕಂ ತದಾಽಽರೋಗ್ಯಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ||೨೦||
View original
प्रमेहिणो यदा मूत्रमपिच्छिलमनाविलम् |
विशदं तिक्तकटुकं तदाऽऽरोग्यं प्रचक्षते ||२०||
ಪ್ರಮೇಹಿಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನಾವಿಲಂ ಪ್ರಸನ್ನಮ್| ವಿಶದಂ ರೂಕ್ಷಮ್| ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಕಟುತಿಕ್ತತ್ವಂ ಪಿಪೀಲಿಕಾಮಕ್ಷಿಕಾದೀನಾಮಪಸರ್ಪಣೇನ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ಪಠನ್ತಿ- “ಪ್ರಮೇಹಿಣೋ ಯದಾ ಮೂತ್ರಮನಾವಿದ್ಧಮಪಿಚ್ಛಿಲಮ್”- ಇತಿ; ತತ್ರಾಪಿ ಅನಾವಿದ್ಧಂ ಪ್ರಸನ್ನಮ್||೨೦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने प्रमेहपिडकाचिकित्सितं नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||