Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതഃ പ്രമേഹപിഡകാചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
ശരാവികാദ്യാ നവ പിഡകാഃ പ്രാഗുക്താഃ; താഃ പ്രാണവതോऽല്പാസ്ത്വങ്മാംസപ്രാപ്താ മൃദ്വ്യോऽല്പരുജഃ ക്ഷിപ്രപാകഭേദിന്യശ്ച സാധ്യാഃ ||൩||
View original
अथातः प्रमेहपिडकाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
शराविकाद्या नव पिडकाः प्रागुक्ताः; ताः प्राणवतोऽल्पास्त्वङ्मांसप्राप्ता मृद्व्योऽल्परुजः क्षिप्रपाकभेदिन्यश्च साध्याः ||३||
ഏതാഃ ശരാവികാദ്യാഃ പ്രമേഹപിഡകാഃ പ്രമേഹം വിനാऽപി ഭവന്തി; ഉക്തം ച- “വിനാ പ്രമേഹമപ്യേതാ ജായന്തേ ദുഷ്ടമേദസഃ” (ച. സൂ. ൧൭) ഇതി, യദ്യപ്യേവം തഥാऽപി പ്രമേഹാനന്തരകാലജാതാനാം പ്രമേഹം വിനാऽപി ജാതാനാം ചൈകമിഹ ചികിത്സിതമാസാം, തുല്യദോഷദൂഷ്യത്വാത്||൧-൩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
താഭിരുപദ്രുതം പ്രമേഹിണമുപചരേത് |
തത്ര പൂര്വരൂപേഷ്വപതര്പണം വനസ്പതികഷായം ബസ്തമൂത്രം ചോപദിശേത്; ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ മധുരാഹാരസ്യ മൂത്രം സ്വേദഃ ശ്ലേഷ്മാ ച മധുരീഭവതി പ്രമേഹശ്ചാഭിവ്യക്തോ ഭവതി, തത്രോഭയതഃ സംശോധനമാസേവേത; ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ ദോഷാഃ പ്രവൃദ്ധാ മാംസശോണിതേ പ്രദൂഷ്യ ശോഫം ജനയന്ത്യുപദ്രവാന് വാ കാംശ്ചിത്, തത്രോക്തഃ പ്രതീകാരഃ സിരാമോക്ഷശ്ച; ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ ശോഫോ വൃദ്ധോऽതിമാത്രം രുജോ വിദാഹമാപദ്യതേ, തത്ര ശസ്ത്രപ്രണിധാനമുക്തം വ്രണക്രിയോപസേവാ ച; ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ പൂയോऽഭ്യന്തരമവദാര്യോത്സങ്ഗം മഹാന്തമവകാശം കൃത്വാ പ്രവൃദ്ധോ ഭവത്യസാധ്യഃ; തസ്മാദാദിത ഏവ പ്രമേഹിണമുപക്രമേത് ||൪||
View original
ताभिरुपद्रुतं प्रमेहिणमुपचरेत् |
तत्र पूर्वरूपेष्वपतर्पणं वनस्पतिकषायं बस्तमूत्रं चोपदिशेत्; एवमकुर्वतस्तस्य मधुराहारस्य मूत्रं स्वेदः श्लेष्मा च मधुरीभवति प्रमेहश्चाभिव्यक्तो भवति, तत्रोभयतः संशोधनमासेवेत; एवमकुर्वतस्तस्य दोषाः प्रवृद्धा मांसशोणिते प्रदूष्य शोफं जनयन्त्युपद्रवान् वा कांश्चित्, तत्रोक्तः प्रतीकारः सिरामोक्षश्च; एवमकुर्वतस्तस्य शोफो वृद्धोऽतिमात्रं रुजो विदाहमापद्यते, तत्र शस्त्रप्रणिधानमुक्तं व्रणक्रियोपसेवा च; एवमकुर्वतस्तस्य पूयोऽभ्यन्तरमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा प्रवृद्धो भवत्यसाध्यः; तस्मादादित एव प्रमेहिणमुपक्रमेत् ||४||
താഭിരിത്യാദി| “പിഡകാനാം പൂര്വരൂപം പ്രമേഹാ” ഇതി തന്ത്രാന്തരോക്തത്വാത് പിഡകാചികിത്സിതേऽപി പ്രമേഹചികിത്സിതമുക്തമ്, അഥവാ പ്രമേഹചികിത്സിതേനൈവ പിഡകോപശമോ ഭവതീതി| തത്രേത്യാദി| അപതര്പണമുപവാസാദി| വനസ്പതയോ വടാദയഃ, ബസ്തശ്ഛാഗഃ| ഏവമിത്യാദി ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ ഹീനപ്രഥമകര്മഗുണസ്യ മധുരാഹാരസ്യ മൂത്രാദയോ മധുരീഭവന്തി| ഉഭയതഃ സംശോധനമിതി വമനം വിരേചനം ച| ഏവമിത്യാദി ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ ഹീനദ്വിതീയകര്മഗുണസ്യ, തത്രോക്തഃ പ്രതീകാരഃ തത്ര ശോഫേ ഉക്തഃ, പ്രതീകാരഃ സൂത്രസ്ഥാനേ ദ്വിവ്രണീയേ ച, സ പുനരപതര്പണാദിരേകാദശവിധോ വിരേകാന്തഃ| സിരാമോക്ഷശ്ചേതി ന ജലൌകാപാതനമധഃകായസ്യ പിഡകാധിഷ്ഠാനസ്യാതിവിപുലത്വാത്| അത്ര ശോഫപ്രതിപാദനേന തദനന്തരഭാവിനീ പ്രമേഹപിഡകാऽപി പ്രതിപാദിതാ| ഏവമിത്യാദി|- ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ ഹീനതൃതീയകര്മഗുണസ്യ ശസ്ത്രപ്രണിധാനം ഛേദ്യഭേദ്യാദിനാ, വ്രണക്രിയോപസേവാ ചേതി ഷഷ്ടിവ്രണോപക്രമാണാം ച യഥാസ്വമുപസേവനമിത്യതീതാവേക്ഷണമ്| അത്ര ശോഫസ്യ വിദഗ്ധസ്യ യാപ്യത്വേനാസാധ്യത്വമ്| ഏവമിത്യാദി|- ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ ഹീനചതുര്ഥകര്മഗുണസ്യ നാതിസകലോപദ്രവസ്യാനതിമഹാശയോത്സങ്ഗാദൌ വ്രണസ്യ ശിലാജത്വാദ്യനഭ്യാസേ തു പ്രയത്നാദ്യതിശയാദ്യാപ്യത്വേനാസാധ്യവത്ത്വമ്| ശിലാജത്വാദ്യഭ്യാസേ തു ഹീനപഞ്ചകര്മഗുണസ്യ അനുപക്രമ്യത്വാദസാധ്യതമത്വമ്| ഉത്സങ്ഗ ഇവ ഉത്സങ്ഗഃ, വ്രണാശയേ ഹി ചിരകാലപൂയാവസ്ഥാനേനാവദാരിതമന്തഃപ്രദേശാന്തരം നിമ്നമുത്സങ്ഗതുല്യത്വാത് ‘ഉത്സങ്ഗ’ ഇത്യുച്യതേ, ഉത് ഊര്ധ്വം പൂയസ്യ സങ്ഗ ഉത്സങ്ഗ, ഇത്യന്യേ| തസ്മാദിത്യാദി ആദിത ഇതി ല്യബ്ലോപേ പഞ്ചമീ; തസ്മാദാദ്യം പൂര്വരൂപമേവ വീക്ഷ്യ പ്രമേഹിണമുപക്രമേതേത്യര്ഥഃ||൪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ഭല്ലാതകബില്വാമ്ബുപിപ്പലീമൂലോദകീര്യാവര്ഷാഭൂപുനര്നവാചിത്രകശടീസ്നുഹീവരുണകപുഷ്കരദന്തീപഥ്യാ ദശപലോന്മിതാ യവകോലകുലത്ഥാംശ്ച പ്രാസ്ഥികാന് സലിലദ്രോണേ നിഷ്ക്വാഥ്യ ചതുര്ഭാഗാവശിഷ്ടേऽവതാര്യ വചാത്രിവൃത്കമ്പില്ലകഭാര്ങ്ഗീനിചുലശുണ്ഠീഗജപിപ്പലീവിഡങ്ഗരോധ്രശിരീഷാണാം ഭാഗൈരര്ധപലികൈര്ധൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേന്മേഹശ്വയഥുകുഷ്ഠഗുല്മോദരാര്ശഃപ്ലീഹവിദ്രധിപിഡകാനാം നാശനം നാമ്നാ ധാന്വന്തരമ് ||൫||
View original
भल्लातकबिल्वाम्बुपिप्पलीमूलोदकीर्यावर्षाभूपुनर्नवाचित्रकशटीस्नुहीवरुणकपुष्करदन्तीपथ्या दशपलोन्मिता यवकोलकुलत्थांश्च प्रास्थिकान् सलिलद्रोणे निष्क्वाथ्य चतुर्भागावशिष्टेऽवतार्य वचात्रिवृत्कम्पिल्लकभार्ङ्गीनिचुलशुण्ठीगजपिप्पलीविडङ्गरोध्रशिरीषाणां भागैरर्धपलिकैर्धृतप्रस्थं विपाचयेन्मेहश्वयथुकुष्ठगुल्मोदरार्शःप्लीहविद्रधिपिडकानां नाशनं नाम्ना धान्वन्तरम् ||५||
ഭല്ലാതകേത്യാദി| അനാര്ഷോऽയം യോഗഃ, ജേജ്ജടാചാര്യേണ നോക്തത്വാത്; തസ്മാന്ന പഠനീയഃ||൫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ദുര്വിരേച്യാ ഹി മധുമേഹിനോ ഭവന്തി മേദോऽഭിവ്യാപ്തശരീരത്വാത്, തസ്മാത്തീക്ഷ്ണമേതേഷാം ശോധനം കുര്വീത |
പിഡകാപീഡിതാഃ സോപദ്രവാഃ സര്വ ഏവ പ്രമേഹാ മൂത്രാദിമാധുര്യേ മധുഗന്ധസാമാന്യാത് പാരിഭാഷികീം മധുമേഹാഖ്യാം ലഭന്തേ ||൬||
View original
दुर्विरेच्या हि मधुमेहिनो भवन्ति मेदोऽभिव्याप्तशरीरत्वात्, तस्मात्तीक्ष्णमेतेषां शोधनं कुर्वीत |
पिडकापीडिताः सोपद्रवाः सर्व एव प्रमेहा मूत्रादिमाधुर्ये मधुगन्धसामान्यात् पारिभाषिकीं मधुमेहाख्यां लभन्ते ||६||
ദുര്വിരേച്യാ ഇത്യാദി||൬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ന ചൈതാന് കഥഞ്ചിദപി സ്വേദയേത്, മേദോബഹുത്വാദേതേഷാം വിശീര്യതേ ദേഹഃ സ്വേദേന ||൭||
View original
न चैतान् कथञ्चिदपि स्वेदयेत्, मेदोबहुत्वादेतेषां विशीर्यते देहः स्वेदेन ||७||
ന ചേത്യാദി| സ്വേദനം സ്വേദാവചാരണീയേ പ്രമേഹിണാം നിഷിദ്ധമപി മഹാദോഷത്വപ്രതിപാദനായ പുനരപി നിഷിദ്ധമ്||൭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
രസായനീനാം ച ദൌര്ബല്യാന്നോര്ധ്വമുത്തിഷ്ഠന്തി പ്രമേഹിണാം ദോഷാഃ, തതോ മധുമേഹിനാമധഃകായേ പിഡകാഃ പ്രാദുര്ഭവന്തി ||൮||
View original
रसायनीनां च दौर्बल्यान्नोर्ध्वमुत्तिष्ठन्ति प्रमेहिणां दोषाः, ततो मधुमेहिनामधःकाये पिडकाः प्रादुर्भवन्ति ||८||
കുതഃ പുനരധോദേഹേ ഏവ പിഡകാസമ്ഭവ ഇത്യാഹ- രസായനീനാം ച ദൌര്ബല്യാദിത്യാദി| രസായനീനാമിത്യത്രാദിശബ്ദോ ലുപ്തനിര്ദിഷ്ടോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, തേന രസപിത്തകഫശോണിതവഹാനാം ധമനീനാമിത്യര്ഥഃ| ദൌര്ബല്യാദിതി സര്വശരീരഗതസ്യ സര്വദ്രവധാതോരപാനവ്യനാഭ്യാമധോऽനുലോമ്യമാനത്വാദ്രസാദിവഹാനാമപി ധമനീനാമധ ഏവ ബലവത്ത്വം നതൂര്ധ്വമിത്യര്ഥഃ; ‘രസഹാരിണീനാം’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി||൮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
അപക്വാനാം തു പിഡകാനാം ശോഫവത് പ്രതീകാരഃ, പക്വാനാം വ്രണവദിതി; തൈലം തു വ്രണരോപണമേവാദൌ കുര്വീത, ആരഗ്വധാദികഷായമുത്സാദനാര്ഥേ, ശാലസാരാദികഷായം പരിഷേചനേ, പിപ്പല്യാദികഷായം പാനഭോജനേഷു, പാഠാചിത്രകശാര്ങ്ഗേഷ്ടാക്ഷുദ്രാബൃഹതീസാരിവാസോമവല്കസപ്തപര്ണാരഗ്വധകുടജമൂലചൂര്ണാനി മധുമിശ്രാണി പ്രാശ്നീയാത് ||൯||
View original
अपक्वानां तु पिडकानां शोफवत् प्रतीकारः, पक्वानां व्रणवदिति; तैलं तु व्रणरोपणमेवादौ कुर्वीत, आरग्वधादिकषायमुत्सादनार्थे, शालसारादिकषायं परिषेचने, पिप्पल्यादिकषायं पानभोजनेषु, पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्राबृहतीसारिवासोमवल्कसप्तपर्णारग्वधकुटजमूलचूर्णानि मधुमिश्राणि प्राश्नीयात् ||९||
അപക്വാനാമിത്യാദി| വ്രണരോപണമിതി രോപണദ്രവ്യസിദ്ധം മിശ്രകാദ്യുക്തം, രോപണാവസ്ഥായാം രോപണേ കര്തവ്യേ ആദൌ തൈലമേവ, നാന്യത് കഷായാദികം; സര്വേഷ്വേവ മേഹേഷ്വതിപ്രവൃത്ത്യാ വാതവൃദ്ധേഃ, തൈലസ്യ വാതദോഷപ്രത്യനീകത്വാത്, തഥാ ബദ്ധമൂത്രത്വേന പ്രമേഹവ്യാധിപ്രത്യനീകത്വാച്ച| അന്യേ തു ‘ഏലാദൌ കുര്വീത’ ഇതി പഠന്തി, “ഏലാതഗരകുഷ്ഠ” (സൂ. ൩൮) ഇത്യാദിരേലാദിഃ| ഉത്സാദനം നിമ്നവ്രണസ്യോന്നതികരണമ്| ഉത്സാദനോപക്രമാവസ്ഥായാമാരഗ്വധാദിനൈവോത്സാദനമ്| ഏവം വക്ഷ്യമാണേഷു പരിഷേചനാദിഷ്വത്രോക്തവര്ഗേണൈവ നിയമഃ| പാഠാചിത്രകേത്യാദി| ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ കാകതിക്താ ‘ഭുമ്ഭുരുഡക’ ഇതി ലോകേ| ക്ഷുദ്രാ ലഘുകണ്ടകാരികാ| സോമവല്കഃ കട്ഫലഃ| അയം യോഗഃ സാമാന്യചൂര്ണയോജനപരിഭാഷയാ യോജ്യഃ| തഥാഹി- “കര്ഷശ്ചൂര്ണസ്യ കല്കസ്യ ഗുടികാനാം ച സര്വശഃ| ദ്രവശുക്ത്യാऽവലേഢവ്യഃ പാതവ്യശ്ച ചതുര്ദ്രവഃ”- ഇതി||൯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ശാലസാരാദിവര്ഗകഷായം ചതുര്ഭാഗാവശിഷ്ടമവതാര്യ പരിസ്രാവ്യ പുനരുപനീയ സാധയേത്, സിധ്യതി ചാമലകരോധ്രപ്രിയങ്ഗുന്ദന്തീകൃഷ്ണായസ്താമ്രചൂര്ണാന്യാവപേത്, ഏതദനുപദഗ്ധം ലേഹീഭൂതമവതാര്യാനുഗുപ്തം നിദധ്യാത്, തതോ യഥായോഗമുപയുഞ്ജീത, ഏഷ ലേഹഃ സര്വമേഹാനാം ഹന്താ ||൧൦||
View original
शालसारादिवर्गकषायं चतुर्भागावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य पुनरुपनीय साधयेत्, सिध्यति चामलकरोध्रप्रियङ्गुन्दन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णान्यावपेत्, एतदनुपदग्धं लेहीभूतमवतार्यानुगुप्तं निदध्यात्, ततो यथायोगमुपयुञ्जीत, एष लेहः सर्वमेहानां हन्ता ||१०||
ശാലസാരേത്യാദി| ശാലസാരാദിവര്ഗപലശതം ഷോഡശഗുണേ ജലേ ക്വഥിതം പാദാവശേഷം, തസ്മിന് സിധ്യത്യാമലകാദിചൂര്ണം പാദികമിത്യേകേ; അപരേ ച കുടജാവലേഹാവാപപ്രമാണോഹേനാമലകാദീനാം ഷണ്ണാം പ്രത്യേകം പലമാവാപഃ||൧൦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ത്രിഫലാചിത്രകത്രികടുകവിഡങ്ഗമുസ്താനാം നവ ഭാഗാസ്താവന്ത ഏവ കൃഷ്ണായശ്ചൂര്ണസ്യ, തത്സര്വമൈകധ്യം കൃത്വാ യഥായോഗം മാത്രാം സര്പിര്മധുഭ്യാം സംസൃജ്യോപയുഞ്ജീത, ഏതന്നവായസമ്; ഏതേന ജാഠര്യം ന ഭവതി, സന്നോऽഗ്നിരാപ്യായതേ, ദുര്നാമശോഫപാണ്ഡുകുഷ്ഠരോഗാവിപാകകാസശ്വാസപ്രമേഹാശ്ച ന ഭവന്തി ||൧൧||
View original
त्रिफलाचित्रकत्रिकटुकविडङ्गमुस्तानां नव भागास्तावन्त एव कृष्णायश्चूर्णस्य, तत्सर्वमैकध्यं कृत्वा यथायोगं मात्रां सर्पिर्मधुभ्यां संसृज्योपयुञ्जीत, एतन्नवायसम्; एतेन जाठर्यं न भवति, सन्नोऽग्निराप्यायते, दुर्नामशोफपाण्डुकुष्ठरोगाविपाककासश्वासप्रमेहाश्च न भवन्ति ||११||
നവായസമാഹ- ത്രിഫലേത്യാദി| കൃഷ്ണായശ്ചൂര്ണസ്യ കൃഷ്ണലൌഹചൂര്ണസ്യ| ജാഠര്യം സ്ഥൌല്യമ്||൧൧||
Adhikarana 10 (12-19) · Śloka 19
ശാലസാരാദിനിര്യൂഹേ ചതുര്ഥാംശാവശേഷിതേ |
പരിസ്രുതേ തതഃ ശീതേ മധു മാക്ഷികമാവപേത് ||൧൨||
ഫാണിതീഭാവമാപന്നം ഗുഡം ശോധിതമേവ ച |
ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടാനി ചൂര്ണാനി പിപ്പല്യാദിഗണസ്യ ച ||൧൩||
ഐകധ്യമാവപേത് കുമ്ഭേ സംസ്കൃതേ ഘൃതഭാവിതേ |
പിപ്പലീചൂര്ണമധുഭിഃ പ്രലിപ്തേऽന്തഃശുചൌ ദൃഢേ ||൧൪||
ശ്ലക്ഷ്ണാനി തീക്ഷ്ണലോഹസ്യ തത്ര പത്രാണി ബുദ്ധിമാന് |
ഖദിരാങ്ഗാരതപ്താനി ബഹുശഃ സന്നിപാതയേത് ||൧൫||
സുപിധാനം തു തം കൃത്വാ യവപല്ലേ നിധാപയേത് |
മാസാംസ്ത്രീംശ്ചതുരോവാऽപി യാവദാലോഹസങ്ക്ഷയാത് ||൧൬||
തതോ ജാതരസം തം തു പ്രാതഃ പ്രാതര്യഥാബലമ് |
നിഷേവേത യഥായോഗമാഹാരം ചാസ്യ കല്പയേത് ||൧൭||
കാര്ശ്യകൃദ്ബലിനാമേഷ സന്നസ്യാഗ്നേഃ പ്രസാധകഃ |
ശോഫനുദ്ഗുല്മഹൃത് കുഷ്ഠമേഹപാണ്ഡ്വാമയാപഹഃ ||൧൮||
പ്ലീഹോദരഹരഃ ശീഘ്രം വിഷമജ്വരനാശനഃ |
അഭിഷ്യന്ദാപഹരണോ ലോഹാരിഷ്ടോ മഹാഗുണഃ ||൧൯||
View original
शालसारादिनिर्यूहे चतुर्थांशावशेषिते |
परिस्रुते ततः शीते मधु माक्षिकमावपेत् ||१२||
फाणितीभावमापन्नं गुडं शोधितमेव च |
श्लक्ष्णपिष्टानि चूर्णानि पिप्पल्यादिगणस्य च ||१३||
ऐकध्यमावपेत् कुम्भे संस्कृते घृतभाविते |
पिप्पलीचूर्णमधुभिः प्रलिप्तेऽन्तःशुचौ दृढे ||१४||
श्लक्ष्णानि तीक्ष्णलोहस्य तत्र पत्राणि बुद्धिमान् |
खदिराङ्गारतप्तानि बहुशः सन्निपातयेत् ||१५||
सुपिधानं तु तं कृत्वा यवपल्ले निधापयेत् |
मासांस्त्रींश्चतुरोवाऽपि यावदालोहसङ्क्षयात् ||१६||
ततो जातरसं तं तु प्रातः प्रातर्यथाबलम् |
निषेवेत यथायोगमाहारं चास्य कल्पयेत् ||१७||
कार्श्यकृद्बलिनामेष सन्नस्याग्नेः प्रसाधकः |
शोफनुद्गुल्महृत् कुष्ठमेहपाण्ड्वामयापहः ||१८||
प्लीहोदरहरः शीघ्रं विषमज्वरनाशनः |
अभिष्यन्दापहरणो लोहारिष्टो महागुणः ||१९||
ശാലസാരാദീത്യാദി| ശാലസാരാദിദ്രവ്യപലശതസ്യ ജലചതുര്ദ്രോണേ പക്വസ്യ ചതുര്ഥാംശാവശേഷിതോ നിര്യൂഹഃ ക്വാഥഃ| തസ്മിന് പൂതേ ശീതേ പഞ്ചശതപലപ്രമാണം മധു മദ്യം, മാക്ഷികസ്യേദം മാക്ഷികം, മധ്വാസവം പ്രക്ഷിപേത്; ഗയീ തു മധ്വേവ മന്യതേ| ഫാണിതീഭാവമാപന്നമിതി ക്രിയാവിശേഷണമ്| ഗുഡം ശോധിതമേവ ചേതി ഗുഡസ്തസ്മിന്നേവ കഷായേ വിലായിതഃ പൂതഃ ശോധിത ഉച്യതേ, താദൃശസ്യ ഗുഡസ്യാപി പഞ്ചാശത്പലാനി| പിപ്പല്യാദിചൂര്ണസ്യ പഞ്ചവിംശതിപലാനി, താവന്ത്യേവ ലോഹപത്രാണാമ്| ഗയീ തു തത്ര പുരാണസ്യ മധുനഃ കഷായമധുരീഭാവമാത്രം പ്രമാണം, മധുമാന ഏവ ജീര്ണഗുഡഃ, പിപ്പല്യാദിചൂര്ണമാനം തു യാവതാ നാതിവ്യക്തം കടുത്വം ഭവതി| മധുപ്രമാണപാദികം പിപ്പല്യാദിചൂര്ണസ്യ മാനം, ലൌഹപത്രപ്രമാണമപി താവദേവേത്യന്യേ| ആഹാരം ചാസ്യ കല്പയേദ്വിശിഷ്ടദോഷാരബ്ധരോഗജാതിപ്രത്യനീകമ്| അത്രാഭിഷ്യന്ദശബ്ദേന മൂത്രനിഃസ്യന്ദോऽഭിധീയതേ||൧൨-൧൯||
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
പ്രമേഹിണോ യദാ മൂത്രമപിച്ഛിലമനാവിലമ് |
വിശദം തിക്തകടുകം തദാऽऽരോഗ്യം പ്രചക്ഷതേ ||൨൦||
View original
प्रमेहिणो यदा मूत्रमपिच्छिलमनाविलम् |
विशदं तिक्तकटुकं तदाऽऽरोग्यं प्रचक्षते ||२०||
പ്രമേഹിണ ഇത്യാദി| അനാവിലം പ്രസന്നമ്| വിശദം രൂക്ഷമ്| മൂത്രസ്യ കടുതിക്തത്വം പിപീലികാമക്ഷികാദീനാമപസര്പണേന ജ്ഞാതവ്യമ്| അന്യേ ത്വേവം പഠന്തി- “പ്രമേഹിണോ യദാ മൂത്രമനാവിദ്ധമപിച്ഛിലമ്”- ഇതി; തത്രാപി അനാവിദ്ധം പ്രസന്നമ്||൨൦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ പ്രമേഹപിഡകാചികിത്സിതം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ ||൧൨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने प्रमेहपिडकाचिकित्सितं नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||