Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സര്വോപഘാതശമനീയം രസായനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः सर्वोपघातशमनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
രസാദിധാതൂനാമയനമാപ്യായനമ്, അഥവാ ഭേഷജാശ്രിതാനാം രസവീര്യവിപാകപ്രഭാവാണാമായുര്ബലവീര്യദാര്ഢ്യാണാം വയഃസ്ഥൈര്യകരാണാമയനം ലാഭോപായോ രസായനമ്; വര്ധകം സ്ഥാപകമപ്രാപ്തപ്രാപകം വേത്യര്ഥഃ| ദ്വിവിധം രസായനം- കുടീപ്രാവേശികം, വാതാതപികം ച; പുനശ്ച ത്രിവിധം- കാമ്യം, നൈമിത്തികമ്, ആജസ്രികം ച; ‘പ്രാണമേധാകാമഃ ശ്രീകാമ’ ഇത്യാദികം കാമ്യം, നൈമിത്തികം വ്യാധിനിമിത്തം ശിലാജതുഭല്ലാതകതുവരകാദ്യമ്, ആജസ്രികം ക്ഷീരഘൃതാഭ്യാസാദികമ്; പുനശ്ച ദ്വിവിധം- സംശോധനസംശമനഭേദേന; ദോഷസ്യ സംശോധനാത് സംശോധനം സസ്യാദിരസായനം (?), സംശമനം നാഗബലാപ്രയോഗാദികമിതി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
പൂര്വേ വയസി മധ്യേ വാ മനുഷ്യസ്യ രസായനമ് |
പ്രയുഞ്ജീത ഭിഷക് പ്രാജ്ഞഃ സ്നിഗ്ധശുദ്ധതനോഃ സദാ ||൩||
നാവിശുദ്ധശരീരസ്യ യുക്തോ രാസായനോ വിധിഃ |
ന ഭാതി വാസസി ക്ലിഷ്ടേ രങ്ഗയോഗ ഇവാഹിതഃ ||൪||
ശരീരസ്യോപഘാതാ യേ ദോഷജാ മാനസാസ്തഥാ |
ഉപദിഷ്ടാഃ പ്രദേശേഷു തേഷാം വക്ഷ്യാമി വാരണമ് ||൫||
View original
पूर्वे वयसि मध्ये वा मनुष्यस्य रसायनम् |
प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञः स्निग्धशुद्धतनोः सदा ||३||
नाविशुद्धशरीरस्य युक्तो रासायनो विधिः |
न भाति वाससि क्लिष्टे रङ्गयोग इवाहितः ||४||
शरीरस्योपघाता ये दोषजा मानसास्तथा |
उपदिष्टाः प्रदेशेषु तेषां वक्ष्यामि वारणम् ||५||
ന ഭാതി ന ദീപ്യതേ| ആഹിതഃ പ്രയുക്തഃ| ശരീരദോഷാ വാതാദയഃ; മാനസൌ തു രജസ്തമസീ||൩-൫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ശീതോദകം പയഃ ക്ഷൌദ്രം സര്പിരിത്യേകശോ ദ്വിശഃ |
ത്രിശഃ സമസ്തമഥവാ പ്രാക് പീതം സ്ഥാപയേദ്വയഃ ||൬||
View original
शीतोदकं पयः क्षौद्रं सर्पिरित्येकशो द्विशः |
त्रिशः समस्तमथवा प्राक् पीतं स्थापयेद्वयः ||६||
ശരീരസ്യ പ്രകൃതിഭേദേന ചതുര്വിധം വയഃസ്ഥാപനമുപദിശന്നാഹ- ശീതോദകമിത്യാദി| ശീതോദകപയഃക്ഷൌദ്രസര്പിഷാമേകശശ്ചത്വാരഃ പ്രയോഗാഃ, ദ്വിശഃ ഷട്, ത്രിശശ്ചത്വാരഃ, ചതുര്ഭിരേകഃ, ഏവം പഞ്ചദശ പ്രയോഗാഃ| ഉദകം പയഃ ക്ഷൌദ്രം സര്പിരിത്യേകശശ്ചത്വാരഃ; ഉദകപയസീ, ഉദകക്ഷൌദ്രേ, ഉദകസര്പിഷീ, പയഃക്ഷൌദ്രേ, പയഃസര്പിഷീ, ക്ഷൌദ്രസര്പിഷീത്യേവം ദ്വിശഃ ഷട്; ഉദകപയഃസര്പീംഷി, ഉദകക്ഷൌദ്രസര്പീംഷി, പയഃക്ഷൌദ്രസര്പീംഷി, ഉദകപയഃക്ഷൌദ്രാണീത്യേവം ചത്വാരഃ; ഉദകപയഃക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭിരേക ഏവ ച പ്രയോഗഃ| മാനാവിരുദ്ധാനാമേഷാം വിഷമാണാമുപയോഗഃ കാര്യ ഇതി ജ്ഞേയമ്| ശീതോദകം സമപിത്തവാതകഫപ്രകൃതൌ, പയഃ പുനരധികപിത്തപ്രകൃതാവേവ, ക്ഷൌദ്രം കഫപ്രകൃതൌ, സര്പിഃ പുനരധികവാതപ്രകൃതൌ; അത്രൈവൈകദ്വിത്രിചതുര്ദ്രവ്യസംയോഗോ ഹിതാഹിതവാതാദിദോഷഭേദപ്രകൃതിഷു സ്വബുദ്ധ്യാ വിഭജനീയഃ||൬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
തത്ര വിഡങ്ഗതണ്ഡുലചൂര്ണമാഹൃത്യ യഷ്ടീമധുകമധുയുക്തം യഥാബലം ശീതതോയേനോപയുഞ്ജീത ശീതതോയം ചാനുപിബേദേവമഹരഹര്മാസം, തദേവ മധുയുക്തം ഭല്ലാതകക്വാഥേന വാ, മധുദ്രാക്ഷാക്വാഥയുക്തം വാ, മധ്വാമലകരസാഭ്യാം വാ, ഗുഡൂചീക്വാഥേന വാ, ഏവമേതേ പഞ്ച പ്രയോഗാ ഭവന്തി; ജീര്ണേ മുദ്ഗാമലകയൂഷേണാലവണേനാല്പസ്നേഹേന ഘൃതവന്തമോദനമശ്നീയാത്; ഏതേ ഖല്വര്ശാംസി ക്ഷപയന്തി, കൃമീനുപഘ്നന്തി, ഗ്രഹണധാരണശക്തിം ജനയന്തി, മാസേ മാസേ ച പ്രയോഗേ വര്ഷശതം വര്ഷശതമായുഷോऽഭിവൃദ്ധിര്ഭവതി ||൭||
View original
तत्र विडङ्गतण्डुलचूर्णमाहृत्य यष्टीमधुकमधुयुक्तं यथाबलं शीततोयेनोपयुञ्जीत शीततोयं चानुपिबेदेवमहरहर्मासं, तदेव मधुयुक्तं भल्लातकक्वाथेन वा, मधुद्राक्षाक्वाथयुक्तं वा, मध्वामलकरसाभ्यां वा, गुडूचीक्वाथेन वा, एवमेते पञ्च प्रयोगा भवन्ति; जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात्; एते खल्वर्शांसि क्षपयन्ति, कृमीनुपघ्नन्ति, ग्रहणधारणशक्तिं जनयन्ति, मासे मासे च प्रयोगे वर्षशतं वर्षशतमायुषोऽभिवृद्धिर्भवति ||७||
അതശ്ചോര്ധ്വമായുര്വര്ധനമുപദിശന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| യഷ്ടീമധു മധു ച വിഡങ്ഗതണ്ഡുലമാനേന ഗ്രാഹ്യമ്; ഏതത് പിത്തരക്താര്ശസ്സു തത്പ്രകൃതൌ വാ| തദേവ വിഡങ്ഗതണ്ഡുലചൂര്ണം മധുപ്രക്ഷേപം ഭല്ലാതകക്വാഥേന പേയം, യഥാബലമത്രാപി സമ്ബധ്യതേ; ഏതദ്വാതജേഷു ശുഷ്കാര്ശഃസു തത്പ്രകൃതാവപി| മധുദ്രാക്ഷാക്വാഥയുക്തം വാ ‘വിഡങ്ഗതണ്ഡുലചൂര്ണമ്’ ഇതി ശേഷഃ| മധ്വിത്യാദി അത്രാപി വിഡങ്ഗതണ്ഡുലചൂര്ണമ്| ഗുഡൂചീത്യാദി അത്രാപി വിഡങ്ഗതണ്ഡുലചൂര്ണമ്| ഘൃതവന്തം ബഹുഘൃതമിത്യര്ഥഃ| തേഷാം ഫലമാഹ- ഏതേ ഇത്യാദി| തസ്യ ഭല്ലാതകവിധാനവദാഹാരഃ പരിഹാരശ്ച||൭||
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
വിഡങ്ഗതണ്ഡുലാനാം ദ്രോണം പിഷ്ടപചനേ പിഷ്ടവദുപസ്വേദ്യ വിഗതകഷായം സ്വിന്നമവതാര്യ ദൃഷദി പിഷ്ടമായസേ ദൃഢേ കുമ്ഭേ മധൂദകോത്തരം പ്രാവൃഷി ഭസ്മരാശാവന്തര്ഗൃഹേ ചതുരോ മാസാന്നിദധ്യാത്, വര്ഷാവിഗമേ ചോദ്ധൃത്യോപസംസ്കൃതശരീരഃ സഹസ്രസമ്പാതാഭിഹുതം കൃത്വാ പ്രാതഃ- പ്രാതര്യഥാബലമുപയുഞ്ജീത, ജീര്ണേ മുദ്ഗാമലകയൂഷേണാലവണേന ഘൃതവന്തമോദനമശ്നീയാത്, പാംശുശയ്യായാം ശയീത, തസ്യ മാസാദൂര്ധ്വം സര്വാങ്ഗേഭ്യഃ കൃമയോ നിഷ്ക്രാമന്തി, താനണുതൈലേനാഭ്യക്തസ്യ വംശവിദലേനാപഹരേത്, ദ്വിതീയേ പിപീലികാസ്തൃതീയേ യൂകാസ്തഥൈവാപഹരേത്, ചതുര്ഥേ ദന്തനഖരോമാണ്യവശീര്യന്തേ; പഞ്ചമേ പ്രശസ്തഗുണലക്ഷണാനി ജായന്തേ, അമാനുഷം ചാദിത്യപ്രകാശം വപുരധിഗച്ഛതി, ദൂരാച്ഛ്രവണാനി ദര്ശനാ നിചാസ്യ ഭവന്തി, രജസ്തമസീ ചാപോഹ്യ സത്ത്വമധിതിഷ്ഠതി, ശ്രുതനിഗാദ്യപൂര്വോത്പാദീ ഗജബലോऽശ്വജവഃ പുനര്യുവാऽഷ്ടൌ വര്ഷശതാന്യായുരവാപ്നോതി; തസ്യാണുതൈലമഭ്യങ്ഗാര്ഥേ, അജകര്ണകഷായമുത്സാദനാര്ഥേ, സോശീരം കൂപോദകം സ്നാനാര്ഥേ, ചന്ദനമുപലേപനാര്ഥേ, ഭല്ലാതകവിധാനവദാഹാരഃ പരിഹാരശ്ച ||൮||
കാശ്മര്യാണാം നിഷ്കുലീകൃതാനാമേഷ ഏവ കല്പഃ പാംശുശയ്യാഭോജനവര്ജം; അത്ര ഹി പയസാ ശൃതേന ഭോക്തവ്യം, സമാനമന്യത് പൂര്വേണാശിഷശ്ച |
ശോണിതപിത്തനിമിത്തേഷു വികാരേഷ്വേതേഷാമുപയോഗഃ ||൯||
യഥോക്തമാഗാരം പ്രവിശ്യ ബലാമൂലാര്ധപലം പലം വാ പയസാऽऽലോഡ്യ പിബേത്, ജീര്ണേ പയഃ സര്പിരോദന ഇത്യാഹാരഃ, ഏവം ദ്വാദശരാത്രമുപയുജ്യ ദ്വാദശ വര്ഷാണി വയസ്തിഷ്ഠതി; ഏവം ദിവസശതമുപയുജ്യ വര്ഷശതം വയസ്തിഷ്ഠതി |
ഏവമേവാതിബലാനാഗബലാവിദാരീശതാവരീണാമുപയോഗഃ |
വിശേഷതസ്ത്വതിബലാമുദകേന, നാഗബലാചൂര്ണം മധുനാ, വിദാരീചൂര്ണം ക്ഷീരേണ, ശതാവരീമപ്യേവം, പൂര്വേണാന്യത് സമാനമാശിഷശ്ച സമാഃ |
ഏതാസ്ത്വൌഷധയോ ബലകാമാനാം ശോഷിണാം രക്തപിത്തോപസൃഷ്ടാനാം ശോണിതം ഛര്ദയതാം വിരിച്യമാനാനാം ചോപദിശ്യന്തേ ||൧൦||
View original
विडङ्गतण्डुलानां द्रोणं पिष्टपचने पिष्टवदुपस्वेद्य विगतकषायं स्विन्नमवतार्य दृषदि पिष्टमायसे दृढे कुम्भे मधूदकोत्तरं प्रावृषि भस्मराशावन्तर्गृहे चतुरो मासान्निदध्यात्, वर्षाविगमे चोद्धृत्योपसंस्कृतशरीरः सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा प्रातः- प्रातर्यथाबलमुपयुञ्जीत, जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात्, पांशुशय्यायां शयीत, तस्य मासादूर्ध्वं सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति, तानणुतैलेनाभ्यक्तस्य वंशविदलेनापहरेत्, द्वितीये पिपीलिकास्तृतीये यूकास्तथैवापहरेत्, चतुर्थे दन्तनखरोमाण्यवशीर्यन्ते; पञ्चमे प्रशस्तगुणलक्षणानि जायन्ते, अमानुषं चादित्यप्रकाशं वपुरधिगच्छति, दूराच्छ्रवणानि दर्शना निचास्य भवन्ति, रजस्तमसी चापोह्य सत्त्वमधितिष्ठति, श्रुतनिगाद्यपूर्वोत्पादी गजबलोऽश्वजवः पुनर्युवाऽष्टौ वर्षशतान्यायुरवाप्नोति; तस्याणुतैलमभ्यङ्गार्थे, अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे, सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे, चन्दनमुपलेपनार्थे, भल्लातकविधानवदाहारः परिहारश्च ||८||
काश्मर्याणां निष्कुलीकृतानामेष एव कल्पः पांशुशय्याभोजनवर्जं; अत्र हि पयसा शृतेन भोक्तव्यं, समानमन्यत् पूर्वेणाशिषश्च |
शोणितपित्तनिमित्तेषु विकारेष्वेतेषामुपयोगः ||९||
यथोक्तमागारं प्रविश्य बलामूलार्धपलं पलं वा पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं द्वादशरात्रमुपयुज्य द्वादश वर्षाणि वयस्तिष्ठति; एवं दिवसशतमुपयुज्य वर्षशतं वयस्तिष्ठति |
एवमेवातिबलानागबलाविदारीशतावरीणामुपयोगः |
विशेषतस्त्वतिबलामुदकेन, नागबलाचूर्णं मधुना, विदारीचूर्णं क्षीरेण, शतावरीमप्येवं, पूर्वेणान्यत् समानमाशिषश्च समाः |
एतास्त्वौषधयो बलकामानां शोषिणां रक्तपित्तोपसृष्टानां शोणितं छर्दयतां विरिच्यमानानां चोपदिश्यन्ते ||१०||
പിഷ്ടപചനേ തൃണാദികൃതാസ്താരേ കടാഹേ| ദൃഷദി ശിലായാമ്| മധൂദകോത്തരം മധൂദകപ്രധാനമ്; ഉദകമത്ര വിഡങ്ഗകഷായ ഏവ, ശീതോദകമിത്യന്യേ| നിദധ്യാത് സ്ഥാപയേത്| ഉപസംസ്കൃതശരീരോ വിശുദ്ധദേഹഃ| സഹസ്രസമ്പാതാഭിഹുതം കൃത്വാ സഹസ്രസമ്പാതാധ്യായോ ഋഗ്വേദേ പഠ്യതേ, തൈര്മന്ത്രൈഃ സഹസ്രം ഹുത്വോപയുഞ്ജീതേത്യര്ഥഃ| ജേജ്ജടസ്തു സമ്പാതശബ്ദേന യാജ്ഞികാനാം സ്രവണം, തഥാ ഹ്യാഹാര്യ സംസ്കൃത്യ ദ്രവ്യാണി ഹൂയന്തേ, ഹുത്വാ ഹുത്വാ ച പാനീയാദിപൂര്ണപാത്രേ സംസ്രാവ്യന്തേ| ഏതദുക്തം ഭവതി- സഹസ്രസമ്പതനം യസ്മിന്നഭിഹുതേ തത്തഥാ; തത് കൃത്വോപയുഞ്ജീതേത്യര്ഥഃ| ഗയീ തു അഥര്വവിദ്ഭിഃ സമ്പാതക്രമേണൌഷധാധികാരിണാ മന്ത്രേണ ത്രിപദാ ഗായത്ര്യാ വാ പ്രാക്തനകര്മക്ഷയാര്ഥം വിഘ്നശാന്ത്യര്ഥമഭിമതാശീഃപ്രാപ്ത്യര്ഥം വാ സഹസ്രാഭിഹുതം കൃത്വാ പ്രയുജ്യന്തേ| പാംശുഃ ധൂലിഃ| വംശവിദലേന വംശകമ്ബികയാ| ദ്വിതീയേ ഇതി മാസേ| അവശീര്യന്തേ പതന്തീത്യര്ഥഃ| ചതുര്ഥേऽതീതേ ഇത്യര്ഥഃ| അപൂര്വോത്പാദീതി അപൂര്വശ്ലോകാദികം കരോതീത്യര്ഥഃ| അജകര്ണോ മഹാസര്ജഃ, ‘ഗന്ധമുണ്ഡ’ ഇതി ലോകേ| കഷായോऽത്ര കല്കഃ| സസ്നേഹകല്കേനോദ്ധര്ഷണമുത്സാദനമ്| ചന്ദനം രക്തചന്ദനം, സിതചന്ദനമിത്യപരേ| ഭല്ലാതകവിധാനവദിതി വിവൃതാഗാരപ്രവേശാദിഭിരിത്യര്ഥഃ; സമാനമന്യത്| ആശിഷ ഇതി ഗുണാ ഇത്യര്ഥഃ||൮-൧൦||
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
വാരാഹീമൂലതുലാചൂര്ണം കൃത്വാ തതോ മാത്രാം മധുയുക്താം പയസാऽऽലോഡ്യ പിബേത്, ജീര്ണേ പയഃ സര്പിരോദന ഇത്യാഹാരഃ, പ്രതിഷേധോऽത്ര പൂര്വവത് ; പ്രയോഗമിമമുപസേവമാനോ വര്ഷശതമായുരവാപ്നോതി സ്ത്രീഷു ചാക്ഷയതാമ്, ഏതേനൈവ ചൂര്ണേന പയോऽവചൂര്ണ്യ ശൃതശീതമഭിമഥ്യാജ്യമുത്പാദ്യ മധുയുതമുപയുഞ്ജീത സായമ്പ്രാതരേകകാലം വാ, ജീര്ണേ പയഃ സര്പിരോദന ഇത്യാഹാരഃ, ഏവം മാസമുപയുജ്യ വര്ഷശതായുര്ഭവതി ||൧൧||
View original
वाराहीमूलतुलाचूर्णं कृत्वा ततो मात्रां मधुयुक्तां पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, प्रतिषेधोऽत्र पूर्ववत् ; प्रयोगमिममुपसेवमानो वर्षशतमायुरवाप्नोति स्त्रीषु चाक्षयताम्, एतेनैव चूर्णेन पयोऽवचूर्ण्य शृतशीतमभिमथ्याज्यमुत्पाद्य मधुयुतमुपयुञ्जीत सायम्प्रातरेककालं वा, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं मासमुपयुज्य वर्षशतायुर्भवति ||११||
വാരാഹീത്യാദി| പ്രതിഷേധോ നിവൃത്തിഃ| ഏതേനൈവ ചൂര്ണേന വാരാഹീചൂര്ണേന ക്ഷീരപാകവിധിനാ ശൃതം ക്ഷീരമവചൂര്ണ്യ, തച്ച ശീതമഭിമഥ്യ, ആജ്യമുത്പാദയേത്, വാരാഹീശതപാകം വാ സര്പിര്ദ്രോണമുപയുജ്യ വര്ഷശതായുര്ഭവതി| ജീര്ണേ പയഃ സര്പിരോദന ഇത്യാഹാരഃ| കല്പനാമാഹ- വാരാഹീകന്ദകല്കം ക്ഷീരചതുര്ഗുണം ഘൃതദ്രോണം പചേത്; അനേന ക്രമേണ ശതപാകം ഘൃതം ദ്രോണമുപയുജ്യ വര്ഷശതായുര്ഭവതി| അന്യേ പുനരനുക്തം ജലമേവ ചതുര്ഗുണമാഹുഃ| യദ്യപി സ്നേഹപാനാനന്തരം സ്നേഹഭോജനം നിഷിദ്ധം, തഥാऽപ്യത്ര വാരാഹ്യാ ശതപാകസംസ്കൃതസ്യ സ്വഭാവശമനീയരൂപസ്യ സര്പിഷഃ പാനാനന്തരം രസായനവിധിനാ സര്പിഷാ ഭോജനം യുജ്യതേ ഇതി ന ദോഷഃ||൧൧||
Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13
ചക്ഷുഃകാമഃ പ്രാണകാമോ വാ ബീജകസാരാഗ്നിമന്ഥമൂലം നിഷ്ക്വാഥ്യ മാഷപ്രസ്ഥം സാധയേത്, തസ്മിന് സിധ്യതി ചിത്രകമൂലാനാമക്ഷമാത്രം കല്കം ദദ്യാദാമലകരസചതുര്ഥഭാഗം, തതഃ സ്വിന്നമവതാര്യ സഹസ്രസമ്പാതാഭിഹുതം കൃത്വാ ശീതീഭൂതം മധുസര്പിര്ഭ്യാം സംസൃജ്യോപയുഞ്ജീത യഥാബലം, യഥാസാത്മ്യം ച ലവണം പരിഹരന് ഭക്ഷയേത് |
ജീര്ണേ മുദ്ഗാമലകയൂഷേണാലവണേന ഘൃതവന്തമോദനമശ്നീയാത് പയസാ വാ മാസത്രയമ്; ഏവമാഭ്യാം പ്രയോഗാഭ്യാം ചക്ഷുഃ സൌപര്ണം ഭവത്യനല്പബലഃ സ്ത്രീഷു ചാക്ഷയോ വര്ഷശതായുര്ഭവതീതി ||൧൨||
ഭവതി ചാത്ര- പയസാ സഹ സിദ്ധാനി നരഃ ശണഫലാനി യഃ |
ഭക്ഷയേത് പയസാ സാര്ധം വയസ്തസ്യ ന ശീര്യതേ ||൧൩||
View original
चक्षुःकामः प्राणकामो वा बीजकसाराग्निमन्थमूलं निष्क्वाथ्य माषप्रस्थं साधयेत्, तस्मिन् सिध्यति चित्रकमूलानामक्षमात्रं कल्कं दद्यादामलकरसचतुर्थभागं, ततः स्विन्नमवतार्य सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा शीतीभूतं मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्योपयुञ्जीत यथाबलं, यथासात्म्यं च लवणं परिहरन् भक्षयेत् |
जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् पयसा वा मासत्रयम्; एवमाभ्यां प्रयोगाभ्यां चक्षुः सौपर्णं भवत्यनल्पबलः स्त्रीषु चाक्षयो वर्षशतायुर्भवतीति ||१२||
भवति चात्र- पयसा सह सिद्धानि नरः शणफलानि यः |
भक्षयेत् पयसा सार्धं वयस्तस्य न शीर्यते ||१३||
ബീജകസാരാഗ്നിമന്ഥമൂലം പലം സലിലാഢകേ നിഷ്ക്വാഥ്യ, അര്ധാവശിഷ്ടേ തത്ര പൂതേ ഷോഡശപലാനി മാഷാണി സാധ്യാനി, തസ്മിംശ്ച സിധ്യതി ചിത്രമൂലകല്കാക്ഷം പ്രക്ഷിപേത്, ആമലകരസസ്യ മാഷപ്രസ്ഥാപേക്ഷയാ ചതുര്ഥഭാഗം കുഡവമഷ്ടൌ പലാനി| പയസാ വേതി യോഗദ്വയമേതത്, യോജനാവിശേഷത്വാത്| സൌപര്ണം ഗരുഡചക്ഷുഷാ തുല്യം ചക്ഷുര്ഭവതി| ഗയീ തു ‘സഹസ്രസമ്പാതാഭിഹുതം കൃത്വാ’ ഇതി ന പഠതി| അന്യേ തു സുശ്രുതാധ്യായിനോऽത്ര വക്ഷ്യമാണം യോഗം പഠന്തി; യഥാ- പയസാ സഹ സിദ്ധാനീത്യാദി| അയം യോഗോऽനാര്ഷഃ, ജേജ്ജടേനാപ്യനുക്തത്വാത്; തസ്മാന്ന പഠനീയഃ||൧൨-൧൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ സര്വോപഘാതശമനീയം രസായനചികിത്സിതം നാമ സപ്തവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने सर्वोपघातशमनीयं रसायनचिकित्सितं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ||२७||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ സപ്തവിംശതിതമോऽധ്യായഃ|||൨൭||