Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സര്വോപഘാതശമനീയം രസായനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः सर्वोपघातशमनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
27. sarvōpaghātaśamanīyarasāyanam
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
പൂര്വേ വയസി മധ്യേ വാ മനുഷ്യസ്യ രസായനമ് | പ്രയുഞ്ജീത ഭിഷക് പ്രാജ്ഞഃ സ്നിഗ്ധശുദ്ധതനോഃ സദാ ||൩|| നാവിശുദ്ധശരീരസ്യ യുക്തോ രാസായനോ വിധിഃ | ന ഭാതി വാസസി ക്ലിഷ്ടേ രങ്ഗയോഗ ഇവാഹിതഃ ||൪|| ശരീരസ്യോപഘാതാ യേ ദോഷജാ മാനസാസ്തഥാ | ഉപദിഷ്ടാഃ പ്രദേശേഷു തേഷാം വക്ഷ്യാമി വാരണമ് ||൫||
View original
पूर्वे वयसि मध्ये वा मनुष्यस्य रसायनम् | प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञः स्निग्धशुद्धतनोः सदा ||३|| नाविशुद्धशरीरस्य युक्तो रासायनो विधिः | न भाति वाससि क्लिष्टे रङ्गयोग इवाहितः ||४|| शरीरस्योपघाता ये दोषजा मानसास्तथा | उपदिष्टाः प्रदेशेषु तेषां वक्ष्यामि वारणम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ശീതോദകം പയഃ ക്ഷൌദ്രം സര്പിരിത്യേകശോ ദ്വിശഃ | ത്രിശഃ സമസ്തമഥവാ പ്രാക് പീതം സ്ഥാപയേദ്വയഃ ||൬||
View original
शीतोदकं पयः क्षौद्रं सर्पिरित्येकशो द्विशः | त्रिशः समस्तमथवा प्राक् पीतं स्थापयेद्वयः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
തത്ര വിഡങ്ഗതണ്ഡുലചൂര്ണമാഹൃത്യ യഷ്ടീമധുകമധുയുക്തം യഥാബലം ശീതതോയേനോപയുഞ്ജീത ശീതതോയം ചാനുപിബേദേവമഹരഹര്മാസം, തദേവ മധുയുക്തം ഭല്ലാതകക്വാഥേന വാ, മധുദ്രാക്ഷാക്വാഥയുക്തം വാ, മധ്വാമലകരസാഭ്യാം വാ, ഗുഡൂചീക്വാഥേന വാ, ഏവമേതേ പഞ്ച പ്രയോഗാ ഭവന്തി; ജീര്ണേ മുദ്ഗാമലകയൂഷേണാലവണേനാല്പസ്നേഹേന ഘൃതവന്തമോദനമശ്നീയാത്; ഏതേ ഖല്വര്ശാംസി ക്ഷപയന്തി, കൃമീനുപഘ്നന്തി, ഗ്രഹണധാരണശക്തിം ജനയന്തി, മാസേ മാസേ ച പ്രയോഗേ വര്ഷശതം വര്ഷശതമായുഷോऽഭിവൃദ്ധിര്ഭവതി ||൭||
View original
तत्र विडङ्गतण्डुलचूर्णमाहृत्य यष्टीमधुकमधुयुक्तं यथाबलं शीततोयेनोपयुञ्जीत शीततोयं चानुपिबेदेवमहरहर्मासं, तदेव मधुयुक्तं भल्लातकक्वाथेन वा, मधुद्राक्षाक्वाथयुक्तं वा, मध्वामलकरसाभ्यां वा, गुडूचीक्वाथेन वा, एवमेते पञ्च प्रयोगा भवन्ति; जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात्; एते खल्वर्शांसि क्षपयन्ति, कृमीनुपघ्नन्ति, ग्रहणधारणशक्तिं जनयन्ति, मासे मासे च प्रयोगे वर्षशतं वर्षशतमायुषोऽभिवृद्धिर्भवति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
വിഡങ്ഗതണ്ഡുലാനാം ദ്രോണം പിഷ്ടപചനേ പിഷ്ടവദുപസ്വേദ്യ വിഗതകഷായം സ്വിന്നമവതാര്യ ദൃഷദി പിഷ്ടമായസേ ദൃഢേ കുമ്ഭേ മധൂദകോത്തരം പ്രാവൃഷി ഭസ്മരാശാവന്തര്ഗൃഹേ ചതുരോ മാസാന്നിദധ്യാത്, വര്ഷാവിഗമേ ചോദ്ധൃത്യോപസംസ്കൃതശരീരഃ സഹസ്രസമ്പാതാഭിഹുതം കൃത്വാ പ്രാതഃ- പ്രാതര്യഥാബലമുപയുഞ്ജീത, ജീര്ണേ മുദ്ഗാമലകയൂഷേണാലവണേന ഘൃതവന്തമോദനമശ്നീയാത്, പാംശുശയ്യായാം ശയീത, തസ്യ മാസാദൂര്ധ്വം സര്വാങ്ഗേഭ്യഃ കൃമയോ നിഷ്ക്രാമന്തി, താനണുതൈലേനാഭ്യക്തസ്യ വംശവിദലേനാപഹരേത്, ദ്വിതീയേ പിപീലികാസ്തൃതീയേ യൂകാസ്തഥൈവാപഹരേത്, ചതുര്ഥേ ദന്തനഖരോമാണ്യവശീര്യന്തേ; പഞ്ചമേ പ്രശസ്തഗുണലക്ഷണാനി ജായന്തേ, അമാനുഷം ചാദിത്യപ്രകാശം വപുരധിഗച്ഛതി, ദൂരാച്ഛ്രവണാനി ദര്ശനാ നിചാസ്യ ഭവന്തി, രജസ്തമസീ ചാപോഹ്യ സത്ത്വമധിതിഷ്ഠതി, ശ്രുതനിഗാദ്യപൂര്വോത്പാദീ ഗജബലോऽശ്വജവഃ പുനര്യുവാऽഷ്ടൌ വര്ഷശതാന്യായുരവാപ്നോതി; തസ്യാണുതൈലമഭ്യങ്ഗാര്ഥേ, അജകര്ണകഷായമുത്സാദനാര്ഥേ, സോശീരം കൂപോദകം സ്നാനാര്ഥേ, ചന്ദനമുപലേപനാര്ഥേ, ഭല്ലാതകവിധാനവദാഹാരഃ പരിഹാരശ്ച ||൮|| കാശ്മര്യാണാം നിഷ്കുലീകൃതാനാമേഷ ഏവ കല്പഃ പാംശുശയ്യാഭോജനവര്ജം; അത്ര ഹി പയസാ ശൃതേന ഭോക്തവ്യം, സമാനമന്യത് പൂര്വേണാശിഷശ്ച | ശോണിതപിത്തനിമിത്തേഷു വികാരേഷ്വേതേഷാമുപയോഗഃ ||൯|| യഥോക്തമാഗാരം പ്രവിശ്യ ബലാമൂലാര്ധപലം പലം വാ പയസാऽऽലോഡ്യ പിബേത്, ജീര്ണേ പയഃ സര്പിരോദന ഇത്യാഹാരഃ, ഏവം ദ്വാദശരാത്രമുപയുജ്യ ദ്വാദശ വര്ഷാണി വയസ്തിഷ്ഠതി; ഏവം ദിവസശതമുപയുജ്യ വര്ഷശതം വയസ്തിഷ്ഠതി | ഏവമേവാതിബലാനാഗബലാവിദാരീശതാവരീണാമുപയോഗഃ | വിശേഷതസ്ത്വതിബലാമുദകേന, നാഗബലാചൂര്ണം മധുനാ, വിദാരീചൂര്ണം ക്ഷീരേണ, ശതാവരീമപ്യേവം, പൂര്വേണാന്യത് സമാനമാശിഷശ്ച സമാഃ | ഏതാസ്ത്വൌഷധയോ ബലകാമാനാം ശോഷിണാം രക്തപിത്തോപസൃഷ്ടാനാം ശോണിതം ഛര്ദയതാം വിരിച്യമാനാനാം ചോപദിശ്യന്തേ ||൧൦||
View original
विडङ्गतण्डुलानां द्रोणं पिष्टपचने पिष्टवदुपस्वेद्य विगतकषायं स्विन्नमवतार्य दृषदि पिष्टमायसे दृढे कुम्भे मधूदकोत्तरं प्रावृषि भस्मराशावन्तर्गृहे चतुरो मासान्निदध्यात्, वर्षाविगमे चोद्धृत्योपसंस्कृतशरीरः सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा प्रातः- प्रातर्यथाबलमुपयुञ्जीत, जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात्, पांशुशय्यायां शयीत, तस्य मासादूर्ध्वं सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति, तानणुतैलेनाभ्यक्तस्य वंशविदलेनापहरेत्, द्वितीये पिपीलिकास्तृतीये यूकास्तथैवापहरेत्, चतुर्थे दन्तनखरोमाण्यवशीर्यन्ते; पञ्चमे प्रशस्तगुणलक्षणानि जायन्ते, अमानुषं चादित्यप्रकाशं वपुरधिगच्छति, दूराच्छ्रवणानि दर्शना निचास्य भवन्ति, रजस्तमसी चापोह्य सत्त्वमधितिष्ठति, श्रुतनिगाद्यपूर्वोत्पादी गजबलोऽश्वजवः पुनर्युवाऽष्टौ वर्षशतान्यायुरवाप्नोति; तस्याणुतैलमभ्यङ्गार्थे, अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे, सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे, चन्दनमुपलेपनार्थे, भल्लातकविधानवदाहारः परिहारश्च ||८|| काश्मर्याणां निष्कुलीकृतानामेष एव कल्पः पांशुशय्याभोजनवर्जं; अत्र हि पयसा शृतेन भोक्तव्यं, समानमन्यत् पूर्वेणाशिषश्च | शोणितपित्तनिमित्तेषु विकारेष्वेतेषामुपयोगः ||९|| यथोक्तमागारं प्रविश्य बलामूलार्धपलं पलं वा पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं द्वादशरात्रमुपयुज्य द्वादश वर्षाणि वयस्तिष्ठति; एवं दिवसशतमुपयुज्य वर्षशतं वयस्तिष्ठति | एवमेवातिबलानागबलाविदारीशतावरीणामुपयोगः | विशेषतस्त्वतिबलामुदकेन, नागबलाचूर्णं मधुना, विदारीचूर्णं क्षीरेण, शतावरीमप्येवं, पूर्वेणान्यत् समानमाशिषश्च समाः | एतास्त्वौषधयो बलकामानां शोषिणां रक्तपित्तोपसृष्टानां शोणितं छर्दयतां विरिच्यमानानां चोपदिश्यन्ते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
വാരാഹീമൂലതുലാചൂര്ണം കൃത്വാ തതോ മാത്രാം മധുയുക്താം പയസാऽऽലോഡ്യ പിബേത്, ജീര്ണേ പയഃ സര്പിരോദന ഇത്യാഹാരഃ, പ്രതിഷേധോऽത്ര പൂര്വവത് ; പ്രയോഗമിമമുപസേവമാനോ വര്ഷശതമായുരവാപ്നോതി സ്ത്രീഷു ചാക്ഷയതാമ്, ഏതേനൈവ ചൂര്ണേന പയോऽവചൂര്ണ്യ ശൃതശീതമഭിമഥ്യാജ്യമുത്പാദ്യ മധുയുതമുപയുഞ്ജീത സായമ്പ്രാതരേകകാലം വാ, ജീര്ണേ പയഃ സര്പിരോദന ഇത്യാഹാരഃ, ഏവം മാസമുപയുജ്യ വര്ഷശതായുര്ഭവതി ||൧൧||
View original
वाराहीमूलतुलाचूर्णं कृत्वा ततो मात्रां मधुयुक्तां पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, प्रतिषेधोऽत्र पूर्ववत् ; प्रयोगमिममुपसेवमानो वर्षशतमायुरवाप्नोति स्त्रीषु चाक्षयताम्, एतेनैव चूर्णेन पयोऽवचूर्ण्य शृतशीतमभिमथ्याज्यमुत्पाद्य मधुयुतमुपयुञ्जीत सायम्प्रातरेककालं वा, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं मासमुपयुज्य वर्षशतायुर्भवति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13
ചക്ഷുഃകാമഃ പ്രാണകാമോ വാ ബീജകസാരാഗ്നിമന്ഥമൂലം നിഷ്ക്വാഥ്യ മാഷപ്രസ്ഥം സാധയേത്, തസ്മിന് സിധ്യതി ചിത്രകമൂലാനാമക്ഷമാത്രം കല്കം ദദ്യാദാമലകരസചതുര്ഥഭാഗം, തതഃ സ്വിന്നമവതാര്യ സഹസ്രസമ്പാതാഭിഹുതം കൃത്വാ ശീതീഭൂതം മധുസര്പിര്ഭ്യാം സംസൃജ്യോപയുഞ്ജീത യഥാബലം, യഥാസാത്മ്യം ച ലവണം പരിഹരന് ഭക്ഷയേത് | ജീര്ണേ മുദ്ഗാമലകയൂഷേണാലവണേന ഘൃതവന്തമോദനമശ്നീയാത് പയസാ വാ മാസത്രയമ്; ഏവമാഭ്യാം പ്രയോഗാഭ്യാം ചക്ഷുഃ സൌപര്ണം ഭവത്യനല്പബലഃ സ്ത്രീഷു ചാക്ഷയോ വര്ഷശതായുര്ഭവതീതി ||൧൨|| ഭവതി ചാത്ര- പയസാ സഹ സിദ്ധാനി നരഃ ശണഫലാനി യഃ | ഭക്ഷയേത് പയസാ സാര്ധം വയസ്തസ്യ ന ശീര്യതേ ||൧൩||
View original
चक्षुःकामः प्राणकामो वा बीजकसाराग्निमन्थमूलं निष्क्वाथ्य माषप्रस्थं साधयेत्, तस्मिन् सिध्यति चित्रकमूलानामक्षमात्रं कल्कं दद्यादामलकरसचतुर्थभागं, ततः स्विन्नमवतार्य सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा शीतीभूतं मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्योपयुञ्जीत यथाबलं, यथासात्म्यं च लवणं परिहरन् भक्षयेत् | जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् पयसा वा मासत्रयम्; एवमाभ्यां प्रयोगाभ्यां चक्षुः सौपर्णं भवत्यनल्पबलः स्त्रीषु चाक्षयो वर्षशतायुर्भवतीति ||१२|| भवति चात्र- पयसा सह सिद्धानि नरः शणफलानि यः | भक्षयेत् पयसा सार्धं वयस्तस्य न शीर्यते ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ സര്വോപഘാതശമനീയം രസായനചികിത്സിതം നാമ സപ്തവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने सर्वोपघातशमनीयं रसायनचिकित्सितं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ||२७||
🔊 Audio coming soon