Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
અથાતઃ શોફાનાં ચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧||
યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
ષડ્વિધોઽવયવસમુત્થઃ શોફોઽભિહિતો લક્ષણતઃ પ્રતીકારતશ્ચ; સર્વસરસ્તુ પઞ્ચવિધઃ, તદ્યથા- વાતપિત્તશ્લેષ્મસન્નિપાતવિષનિમિત્તઃ ||૩||
View original
अथातः शोफानां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
षड्विधोऽवयवसमुत्थः शोफोऽभिहितो लक्षणतः प्रतीकारतश्च; सर्वसरस्तु पञ्चविधः, तद्यथा- वातपित्तश्लेष्मसन्निपातविषनिमित्तः ||३||
અવયવે સમુત્તિષ્ઠતીતિ અવયવસમુત્થઃ, સ્થા ગતિનિવૃત્તૌ, સ્થિરત્વાદિત્યર્થઃ | અભિહિત ઉક્તઃ| કેન? અતીતેન શાસ્ત્રેણ| ચકારોઽનુક્તહેત્વાદિસમુચ્ચયાર્થઃ , અન્યે તુ લક્ષણશબ્દેનૈવ હેત્વાદિં નિર્દિશન્તિ, અપરે તુ અસાધ્યાનામપ્રતીકારસમુચ્ચયાર્થં વર્ણયન્તિ| સર્વં સરતીતિ સર્વસરઃ; ગતિમત્ત્વાત્ સર્વસરણયોગ્યઃ||૧-૩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
તત્રાપતર્પિતસ્યાધ્વગમનાદતિમાત્રમભ્યવહરતો વા પિષ્ટાન્નહરિતકશાકલવણાનિ ક્ષીણસ્ય વાઽતિમાત્રમમ્લમુપસેવમાનસ્ય મૃત્પક્વલોષ્ટકટશર્કરાનૂપૌદકમાંસસેવનાદજીર્ણિનો વા ગ્રામ્યધર્મસેવનાદ્વિરુદ્ધાહારસેવનાત્ વા હસ્ત્યશ્વોષ્ટ્રરથપદાતિસઙ્ક્ષોભણાદયો સિતસ્ય દોષા ધાતૂન્ પ્રદૂષ્ય શ્વયથુમાપાદયન્ત્યખિલે શરીરે ||૪||
View original
तत्रापतर्पितस्याध्वगमनादतिमात्रमभ्यवहरतो वा पिष्टान्नहरितकशाकलवणानि क्षीणस्य वाऽतिमात्रमम्लमुपसेवमानस्य मृत्पक्वलोष्टकटशर्करानूपौदकमांससेवनादजीर्णिनो वा ग्राम्यधर्मसेवनाद्विरुद्धाहारसेवनात् वा हस्त्यश्वोष्ट्ररथपदातिसङ्क्षोभणादयो सितस्य दोषा धातून् प्रदूष्य श्वयथुमापादयन्त्यखिले शरीरे ||४||
પઞ્ચવિધસ્યૈવ સર્વસરસ્યાહારવિહારાભ્યાં સર્વાઙ્ગગતદોષકોપહેતું નિર્દિશન્નાહ- તત્રેત્યાદિ| અપતર્પિતઃ લઙ્ઘનવ્યાયામવમનાદિરૂક્ષાદિભિરાહારવિહારૈઃ કર્શિતઃ, તસ્યાત્યર્થમધ્વગમનલક્ષણાદ્વિહારાત્| પિષ્ટાન્નાદિમતિમાત્રમભ્યવહરતઃ ઇત્યેવંવિધાદાહારાત્| હરિતકઃ કુઠેરશિગ્રુસુરસાસુમુખાસુરિભૂતૃણાદિઃ| પિષ્ટાન્નગ્રહણેન સર્વવિધગુર્વાહારાવરોધઃ| ક્ષીણસ્ય વેતિ સ્વયમેવ કૃશસ્યાત્યર્થમમ્લમુપસેવમાનસ્ય| મૃદાદ્યાહારરતસ્ય; મૃત્ મૃત્તિકા, પક્વલોષ્ટઃ અગ્નિપક્વલોષ્ટઃ, કટશર્કરા અગ્નિદગ્ધશર્કરા, આનૂપા મહિષાદયઃ, ઔદકા મત્સ્યાદયઃ| અજીર્ણિનો વેત્યાદિ| ગ્રામ્યધર્મો મૈથુનં, સાજીર્ણસ્ય મૈથુનસેવનાત્| વિરુદ્ધં હિતાહિતીયાધ્યાયે પ્રોક્તમ્| સઙ્ક્ષોભણાત્ ચલનાદિત્યર્થઃ | અખિલે શરીરે સકલે કાયે||૪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
તત્ર વાતશ્વયથુરરુણઃ કૃષ્ણો વા મૃદુરનવસ્થિતાસ્તોદાદયશ્ચાત્ર વેદનાવિશેષાઃ; પિત્તશ્વયથુઃ પીતઃ સરક્તો વા મૃદુઃ શીઘ્રાનુસાર્યૂષાદયશ્ચાત્ર વેદનાવિશેષાઃ; શ્લેષ્મશ્વયથુઃ પાણ્ડુઃ શુક્લો વા સ્નિગ્ધઃ કઠિનઃ શીતો મન્દાનુસારી, કણ્ડ્વાદયશ્ચાત્ર વેદનાવિશેષાઃ; સન્નિપાતશ્વયથુઃ સર્વવર્ણવેદનઃ; વિષનિમિત્તસ્તુ ગરોપયોગાદ્દુષ્ટતોયસેવનાત્ પ્રકુથિતોદકાવગાહનાત્ સવિષસત્ત્વદિગ્ધચૂર્ણેનાવચૂર્ણનાદ્વા સવિષમૂત્રપુરીષશુક્રસ્પૃષ્ટાનાં વા તૃણકાષ્ઠાદીનાં સંસ્પર્શનાત્, સ તુ મૃદુઃ ક્ષિપ્રોત્થાનોઽવલમ્બી ચલોઽચલો વા દાહપાકરાગપ્રાયશ્ચ ભવતિ ||૫||
ભવન્તિ ચાત્ર- દોષાઃ શ્વયથુમૂર્ધ્વં હિ કુર્વન્ત્યામાશયસ્થિતાઃ |
પક્વાશયસ્થા મધ્યે ચ વર્ચઃસ્થાનગતાસ્ત્વધઃ ||૬||
કૃત્સ્નં દેહમનુપ્રાપ્તાઃ કુર્યુઃ સર્વસરં તથા |૭|
View original
तत्र वातश्वयथुररुणः कृष्णो वा मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; पित्तश्वयथुः पीतः सरक्तो वा मृदुः शीघ्रानुसार्यूषादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः शुक्लो वा स्निग्धः कठिनः शीतो मन्दानुसारी, कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; सन्निपातश्वयथुः सर्ववर्णवेदनः; विषनिमित्तस्तु गरोपयोगाद्दुष्टतोयसेवनात् प्रकुथितोदकावगाहनात् सविषसत्त्वदिग्धचूर्णेनावचूर्णनाद्वा सविषमूत्रपुरीषशुक्रस्पृष्टानां वा तृणकाष्ठादीनां संस्पर्शनात्, स तु मृदुः क्षिप्रोत्थानोऽवलम्बी चलोऽचलो वा दाहपाकरागप्रायश्च भवति ||५||
भवन्ति चात्र- दोषाः श्वयथुमूर्ध्वं हि कुर्वन्त्यामाशयस्थिताः |
पक्वाशयस्था मध्ये च वर्चःस्थानगतास्त्वधः ||६||
कृत्स्नं देहमनुप्राप्ताः कुर्युः सर्वसरं तथा |७|
તત્રેત્યાદિ| અરુણ ઈષદ્રક્તઃ| ઊષાદયઃ ઊષચોષપરિતાપાદયઃ| કણ્ડ્વાદયઃ કણ્ડૂર્ગુરુત્વમિત્યાદયઃ| ગરોપયોગો બહિરન્તશ્ચ| પ્રકોથઃ પૂતિભાવઃ, સવિષકીટાદિકોથપ્રકુથિતોદકાવગાહનાત્, અયં પુનર્બહિરેવ| સવિષસત્ત્વલાલાસ્પર્શાદિવિષાત્ તદ્દિગ્ધચૂર્ણેનાવચૂર્ણનાદ્વેતિ સવિષસત્ત્વાદિમિશ્રચૂર્ણૈરવધૂલનાત્; સવિષસત્ત્વચૂર્ણં વૃશ્ચિકાલીનામકં ક્ષુપભેદં કેચિત્ કથયન્તિ||૫-૬||-
Adhikarana 4 (7-9) · Śloka 9
શ્વયથુર્મધ્યદેશે યઃ સ કષ્ટઃ સર્વગશ્ચ યઃ ||૭||
અર્ધાઙ્ગેઽરિષ્ટભૂતશ્ચ યશ્ચોર્ધ્વં પરિસર્પતિ |
શ્વાસઃ પિપાસા દૌર્બલ્યં જ્વરશ્ચ્છર્દિરરોચકઃ ||૮||
હિક્કાતીસારકાસાશ્ચ શૂનં સઙ્ક્ષપયન્તિ હિ |
સામાન્યતો વિશેષાચ્ચ તેષાં વક્ષ્યામિ ભેષજમ્ ||૯||
View original
श्वयथुर्मध्यदेशे यः स कष्टः सर्वगश्च यः ||७||
अर्धाङ्गेऽरिष्टभूतश्च यश्चोर्ध्वं परिसर्पति |
श्वासः पिपासा दौर्बल्यं ज्वरश्च्छर्दिररोचकः ||८||
हिक्कातीसारकासाश्च शूनं सङ्क्षपयन्ति हि |
सामान्यतो विशेषाच्च तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||९||
તસ્ય દેહદેશજન્મસ્વભાવેન કૃચ્છ્રત્વાદિ નિર્દિશન્નાહ- શ્વયથુરિત્યાદિ| મધ્યદેશે યઃ શ્વયથુઃ સ સન્નિપાતજ્વરવદ્વિરુદ્ધોપક્રમત્વાત્ કષ્ટઃ| અર્ધાઙ્ગ ઇતિ અર્ધનાસાર્ધહૃદયાર્ધનાભિઃ શોફાવચ્છિન્નૈકપક્ષઃ અર્ધાઙ્ગઃ, તિર્યગ્વા નાભ્યવચ્છિન્નપૂર્વાર્ધેઽપારાર્ધે વા| અરિષ્ટભૂતઃ અરિષ્ટવત્, ભૂતશબ્દોઽત્ર ઉપમાનાર્થઃ, રિષ્ટાભાસ ઇત્યર્થઃ| યશ્ચોર્ધ્વં પરિસર્પતીતિ યઃ શોફઃ પાદાભિનિવૃત્ત ઊર્ધ્વમુપરિતનકાયે પરિસર્પતિ સ પુરુષવિષયેઽરિષ્ટભૂતઃ; ચકારો ભિન્નક્રમે, તેન યશ્ચાધઃ પરિસર્પતિ ઉત્તમાઙ્ગાત્ સ સ્ત્રીવિષયેઽરિષ્ટભૂતઃ| ઉક્તં ચ- “ઊર્ધ્વગામી નરં પભ્દ્યામધોગામી મુખાત્ સ્ત્રિયમ્”- ઇતિ| ઊર્ધ્વમધ્યાધઃસ્થિતશોફેઽપિ સર્વસરાભિધાનમેકદેશેઽપિ દગ્ધે પટો દગ્ધ ઇતિવત્| ઉપદ્રવેણાસાધ્યત્વં નિર્દિશન્નાહ- શ્વાસ ઇત્યાદિ| સામાન્યત ઇત્યાદિ સામાન્યં વિશેષં ચ||૭-૯||
Adhikarana 5 (10-11) · Śloka 11
શોફિનઃ સર્વ એવ પરિહરેયુરમ્લલવણદધિગુડવસાપયસ્તૈલઘૃતપિષ્ટમયગુરૂણિ ||૧૦||
તત્ર વાતશ્વયથૌ ત્રૈવૃતમેરણ્ડતૈલં વા માસમર્ધમાસં વા પાયયેત્, ન્યગ્રોધાદિકકષાયસિદ્ધં સર્પિઃ પિત્તશ્વયથૌ, આરગ્વધાદિસિદ્ધં સર્પિઃ શ્લેષ્મશ્વયથૌ, સન્નિપાતશ્વયથૌ સ્નુહીક્ષીરપાત્રં દ્વાદશભિરમ્લપાત્રૈઃ પ્રતિસંસૃજ્ય દન્તીદ્રવન્તીપ્રતીવાપં સર્પિઃ પાચયિત્વા પાયયેત્, વિષનિમિત્તેષુ કલ્પેષુ પ્રતીકારઃ ||૧૧||
View original
शोफिनः सर्व एव परिहरेयुरम्ललवणदधिगुडवसापयस्तैलघृतपिष्टमयगुरूणि ||१०||
तत्र वातश्वयथौ त्रैवृतमेरण्डतैलं वा मासमर्धमासं वा पाययेत्, न्यग्रोधादिककषायसिद्धं सर्पिः पित्तश्वयथौ, आरग्वधादिसिद्धं सर्पिः श्लेष्मश्वयथौ, सन्निपातश्वयथौ स्नुहीक्षीरपात्रं द्वादशभिरम्लपात्रैः प्रतिसंसृज्य दन्तीद्रवन्तीप्रतीवापं सर्पिः पाचयित्वा पाययेत्, विषनिमित्तेषु कल्पेषु प्रतीकारः ||११||
પ્રથમં વિશેષચિકિત્સામાહ- તત્રેત્યાદિ| ત્રૈવૃતમિતિ મજ્જવર્જં ઘૃતાદિભિસ્ત્રિભિર્વૃતં ત્રિવૃતં, ત્રિવૃતમેવ ત્રૈવૃતં, સ્વાર્થિકોઽણ્| જેજ્જટાચાર્યસ્તુ ચતુઃસ્નેહમાહ| માસમર્ધમાસં વા પુરુષબલાપેક્ષયા દોષબલાપેક્ષયા વા વિકલ્પઃ| પાત્રમ્ આઢકમ્| અમ્લં કાઞ્જિકમ્| દન્તીદ્રવન્તીપ્રતીવાપમિતિ દ્રવન્તી ચીરિતપત્રા દન્તીભેદઃ; દન્તીદ્રવન્તીકલ્કઃ, સ ચ સ્નેહચતુર્થાંશેન| સર્પિઃ આઢકપ્રમાણમ્||૧૦-૧૧||
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
અત ઊર્ધ્વં સામાન્યચિકિત્સિતમુપદેક્ષ્યામઃ- તિલ્વકઘૃતચતુર્થાનિ યાન્યુક્તાન્યુદરેષુ તતોઽન્યતમમુપયુજ્યમાનં શ્વયથુમપહન્તિ, મૂત્રવર્તિક્રિયાં વા સેવેત, નવાયસં વાઽહરહર્મધુના, વિડઙ્ગાતિવિષાકુટજફલભદ્રદારુનાગરમરિચચૂર્ણં વા ધરણમુષ્ણામ્બુના, ત્રિકટુક્ષારાયશ્ચૂર્ણાનિ વા ત્રિફલાકષાયેણ, મૂત્રં વા તુલ્યક્ષીરં, હરીતકીં વા તુલ્યગુડામુપયુઞ્જીત, દેવદારુશુણ્ઠીં વા, ગુગ્ગુલું વા મૂત્રેણ વર્ષાભૂકષાયાનુપાનં વા, તુલ્યગુડં શૃઙ્ગવેરં વા, વર્ષાભૂકષાયં મૂલકલ્કં વા સશૃઙ્ગવેરં પયોઽનુપાનમહરહર્માસં, વ્યોષવર્ષાભૂકષાયસિદ્ધેન વા સર્પિષા મુદ્ગોલુમ્બાન્ ભક્ષયેત્, પિપ્પલીપિપ્પલીમૂલચવ્યચિત્રકમયૂરકવર્ષાભૂસિદ્ધં વા ક્ષીરં પિબેત્, સહૌષધમુરઙ્ગીમૂલસિદ્ધં વા, ત્રિકટુકૈરણ્ડશ્યામામૂલસિદ્ધં વા, વર્ષાભૂશૃઙ્ગવેરસહાદેવદારુસિદ્ધં વા, તથાઽલાબૂબિભીતકફલકલ્કં વા તણ્ડુલામ્બુના; ક્ષારપિપ્પલીમરિચશૃઙ્ગવેરાનુસિદ્ધેન ચ મુદ્ગયૂષેણાલવણેનાલ્પસ્નેહેન ભોજયેદ્યવાન્નં ગોધૂમાન્નં વા; વૃક્ષકાર્કનક્તમાલનિમ્બવર્ષાભૂક્વાથૈશ્ચ પરિષેકઃ; સર્ષપસુવર્ચલાસૈન્ધવશાર્ઙ્ગેષ્ટાભિશ્ચ પ્રદેહઃ કાર્યઃ; યથાદોષં ચ વમનવિરેચનાસ્થાપનાનિ તીક્ષ્ણાન્યજસ્રમુપસેવેત, સ્નેહસ્વેદોપનાહાંશ્ચ; સિરાભિશ્ચાભીક્ષ્ણં શોણિતમવસેચયેદન્યત્રોપદ્રવશોફાદિતિ ||૧૨||
View original
अत ऊर्ध्वं सामान्यचिकित्सितमुपदेक्ष्यामः- तिल्वकघृतचतुर्थानि यान्युक्तान्युदरेषु ततोऽन्यतममुपयुज्यमानं श्वयथुमपहन्ति, मूत्रवर्तिक्रियां वा सेवेत, नवायसं वाऽहरहर्मधुना, विडङ्गातिविषाकुटजफलभद्रदारुनागरमरिचचूर्णं वा धरणमुष्णाम्बुना, त्रिकटुक्षारायश्चूर्णानि वा त्रिफलाकषायेण, मूत्रं वा तुल्यक्षीरं, हरीतकीं वा तुल्यगुडामुपयुञ्जीत, देवदारुशुण्ठीं वा, गुग्गुलुं वा मूत्रेण वर्षाभूकषायानुपानं वा, तुल्यगुडं शृङ्गवेरं वा, वर्षाभूकषायं मूलकल्कं वा सशृङ्गवेरं पयोऽनुपानमहरहर्मासं, व्योषवर्षाभूकषायसिद्धेन वा सर्पिषा मुद्गोलुम्बान् भक्षयेत्, पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकमयूरकवर्षाभूसिद्धं वा क्षीरं पिबेत्, सहौषधमुरङ्गीमूलसिद्धं वा, त्रिकटुकैरण्डश्यामामूलसिद्धं वा, वर्षाभूशृङ्गवेरसहादेवदारुसिद्धं वा, तथाऽलाबूबिभीतकफलकल्कं वा तण्डुलाम्बुना; क्षारपिप्पलीमरिचशृङ्गवेरानुसिद्धेन च मुद्गयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन भोजयेद्यवान्नं गोधूमान्नं वा; वृक्षकार्कनक्तमालनिम्बवर्षाभूक्वाथैश्च परिषेकः; सर्षपसुवर्चलासैन्धवशार्ङ्गेष्टाभिश्च प्रदेहः कार्यः; यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानि तीक्ष्णान्यजस्रमुपसेवेत, स्नेहस्वेदोपनाहांश्च; सिराभिश्चाभीक्ष्णं शोणितमवसेचयेदन्यत्रोपद्रवशोफादिति ||१२||
હરીતકીચૂર્ણપ્રસ્થાદીનિ ત્રીણિ ઘૃતાનિ તિલ્વકઘૃતં ચતુર્ણાં પૂરણં યેષાં તાનિ તિલ્વકચતુર્થાનિ; હરીતકીચૂર્ણપ્રસ્થેત્યાદિના એકં, ગવ્યે પયસિ મહાવૃક્ષક્ષીરેત્યાદિ દ્વિતીયં, ચવ્યચિત્રકેત્યાદિ તૃતીયં, તિલ્વકં વાતવ્યાધ્યુક્તં ચતુર્થમ્| વમનવિરેચનેત્યાદિના ઉદરોક્તા એવ મૂત્રવર્તિક્રિયા| નવાયસં પ્રમેહપિડકાચિકિત્સિતે પઠિતમ્| ધરણં કર્ષમ્| ક્ષારો યવક્ષારઃ| અયો લોહમ્| તુલ્યક્ષીરમિતિ ગોમૂત્રં પલદ્વયં, ગોક્ષીરમપિ દ્વિપલમ્| તુલ્યગુડામિતિ શોફહરદ્રવાનુપાનામ્| દેવદારુશુણ્ઠીકલ્કં કૃત્વા સુખામ્બુના, સામાન્યશોફહરદ્રવેણ સુખોષ્ણેન વા| સગુડમાર્દ્રકં વા કર્ષમાનમ્| વર્ષાભૂકષાયઃ પલદ્વયમનુપાનં; વર્ષાભૂઃ રક્તપુનર્નવા| વ્યોષાદિકલ્કસિદ્ધેન જલચતુર્ગુણેન સર્પિષા મુદ્ગોલુમ્બાન્, સ્વિન્નાઃ કિઞ્ચિદ્ભૃષ્ટા મુદ્ગા મુદ્ગોલુમ્બાઃ| મયૂરકઃ અપામાર્ગઃ| સહા માષપર્ણી, મુરઙ્ગી શોભાઞ્જનકઃ| ક્ષારો યવક્ષારઃ| અનુવિદ્ધેન અનુગતેન, ‘અનુસિદ્ધેન’ ઇતિ ક્વચિત્ પાઠઃ| યવાન્નં ગોધૂમાન્નં વેતિ સાત્મ્યાપેક્ષો વિકલ્પઃ| વૃક્ષકઃ કુટજઃ, નક્તમાલઃ મહાકરઞ્જઃ| સુવર્ચલા સૂર્યાવર્તઃ| શાર્ઙ્ગેષ્ટા કાકજઙ્ઘા| પ્રદેહઃ પ્રલેપઃ| અજસ્રં પુનઃ પુનઃ, ઉપસેવેત ‘બલવાન્’ ઇતિ વાક્યશેષઃ| ઉપદ્રવશોફાદિત્યત્ર સર્વાઙ્ગશોફાદિતિ કેચિત્| શીતોષ્ણસ્નિગ્ધરૂક્ષાદ્યૈરપ્રશામ્યતિ શોફે સિરાભિરભીક્ષ્ણં શોણિતમવસેચયેદિત્યર્થઃ| અવિસ્રાવ્યશ્ચ સર્વાઙ્ગશોફીતિ કેચિદમું પાઠમનાર્ષમાચક્ષતે; અન્યેઽવયવગતં સર્વસરં શીતોષ્ણસ્નિગ્ધરૂક્ષાદિભિરપ્રશામ્યન્તં શોણિતાવસેચનેન સાધયેદિતિ વિષયભેદેન વિધિનિષેધૌ ચરિતાર્થૌ કુર્વન્તિ||૧૨||
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
ભવતિ ચાત્ર- પિષ્ટાન્નમમ્લં લવણાનિ મદ્યં મૃદં દિવાસ્વપ્નમજાઙ્ગલં ચ |
સ્ત્રિયો ઘૃતં તૈલપયોગુરૂણિ શોફં જિઘાંસુઃ પરિવર્જયેત્તુ ||૧૩||
View original
भवति चात्र- पिष्टान्नमम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमजाङ्गलं च |
स्त्रियो घृतं तैलपयोगुरूणि शोफं जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ||१३||
પિષ્ટાન્નમિત્યાદિ| ‘સ્ત્રિયો ગુડં’ ઇતિ ક્વચિત્ પાઠઃ||૧૩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં ચિકિત્સાસ્થાને શોથચિકિત્સિતં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ ||૨૩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शोथचिकित्सितं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયાં ચિકિત્સાસ્થાને ત્રયોવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ||૨૩||