Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതഃ ശോഫാനാം ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
ഷഡ്വിധോऽവയവസമുത്ഥഃ ശോഫോऽഭിഹിതോ ലക്ഷണതഃ പ്രതീകാരതശ്ച; സര്വസരസ്തു പഞ്ചവിധഃ, തദ്യഥാ- വാതപിത്തശ്ലേഷ്മസന്നിപാതവിഷനിമിത്തഃ ||൩||
View original
अथातः शोफानां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
षड्विधोऽवयवसमुत्थः शोफोऽभिहितो लक्षणतः प्रतीकारतश्च; सर्वसरस्तु पञ्चविधः, तद्यथा- वातपित्तश्लेष्मसन्निपातविषनिमित्तः ||३||
അവയവേ സമുത്തിഷ്ഠതീതി അവയവസമുത്ഥഃ, സ്ഥാ ഗതിനിവൃത്തൌ, സ്ഥിരത്വാദിത്യര്ഥഃ | അഭിഹിത ഉക്തഃ| കേന? അതീതേന ശാസ്ത്രേണ| ചകാരോऽനുക്തഹേത്വാദിസമുച്ചയാര്ഥഃ , അന്യേ തു ലക്ഷണശബ്ദേനൈവ ഹേത്വാദിം നിര്ദിശന്തി, അപരേ തു അസാധ്യാനാമപ്രതീകാരസമുച്ചയാര്ഥം വര്ണയന്തി| സര്വം സരതീതി സര്വസരഃ; ഗതിമത്ത്വാത് സര്വസരണയോഗ്യഃ||൧-൩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
തത്രാപതര്പിതസ്യാധ്വഗമനാദതിമാത്രമഭ്യവഹരതോ വാ പിഷ്ടാന്നഹരിതകശാകലവണാനി ക്ഷീണസ്യ വാऽതിമാത്രമമ്ലമുപസേവമാനസ്യ മൃത്പക്വലോഷ്ടകടശര്കരാനൂപൌദകമാംസസേവനാദജീര്ണിനോ വാ ഗ്രാമ്യധര്മസേവനാദ്വിരുദ്ധാഹാരസേവനാത് വാ ഹസ്ത്യശ്വോഷ്ട്രരഥപദാതിസങ്ക്ഷോഭണാദയോ സിതസ്യ ദോഷാ ധാതൂന് പ്രദൂഷ്യ ശ്വയഥുമാപാദയന്ത്യഖിലേ ശരീരേ ||൪||
View original
तत्रापतर्पितस्याध्वगमनादतिमात्रमभ्यवहरतो वा पिष्टान्नहरितकशाकलवणानि क्षीणस्य वाऽतिमात्रमम्लमुपसेवमानस्य मृत्पक्वलोष्टकटशर्करानूपौदकमांससेवनादजीर्णिनो वा ग्राम्यधर्मसेवनाद्विरुद्धाहारसेवनात् वा हस्त्यश्वोष्ट्ररथपदातिसङ्क्षोभणादयो सितस्य दोषा धातून् प्रदूष्य श्वयथुमापादयन्त्यखिले शरीरे ||४||
പഞ്ചവിധസ്യൈവ സര്വസരസ്യാഹാരവിഹാരാഭ്യാം സര്വാങ്ഗഗതദോഷകോപഹേതും നിര്ദിശന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| അപതര്പിതഃ ലങ്ഘനവ്യായാമവമനാദിരൂക്ഷാദിഭിരാഹാരവിഹാരൈഃ കര്ശിതഃ, തസ്യാത്യര്ഥമധ്വഗമനലക്ഷണാദ്വിഹാരാത്| പിഷ്ടാന്നാദിമതിമാത്രമഭ്യവഹരതഃ ഇത്യേവംവിധാദാഹാരാത്| ഹരിതകഃ കുഠേരശിഗ്രുസുരസാസുമുഖാസുരിഭൂതൃണാദിഃ| പിഷ്ടാന്നഗ്രഹണേന സര്വവിധഗുര്വാഹാരാവരോധഃ| ക്ഷീണസ്യ വേതി സ്വയമേവ കൃശസ്യാത്യര്ഥമമ്ലമുപസേവമാനസ്യ| മൃദാദ്യാഹാരരതസ്യ; മൃത് മൃത്തികാ, പക്വലോഷ്ടഃ അഗ്നിപക്വലോഷ്ടഃ, കടശര്കരാ അഗ്നിദഗ്ധശര്കരാ, ആനൂപാ മഹിഷാദയഃ, ഔദകാ മത്സ്യാദയഃ| അജീര്ണിനോ വേത്യാദി| ഗ്രാമ്യധര്മോ മൈഥുനം, സാജീര്ണസ്യ മൈഥുനസേവനാത്| വിരുദ്ധം ഹിതാഹിതീയാധ്യായേ പ്രോക്തമ്| സങ്ക്ഷോഭണാത് ചലനാദിത്യര്ഥഃ | അഖിലേ ശരീരേ സകലേ കായേ||൪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
തത്ര വാതശ്വയഥുരരുണഃ കൃഷ്ണോ വാ മൃദുരനവസ്ഥിതാസ്തോദാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാഃ; പിത്തശ്വയഥുഃ പീതഃ സരക്തോ വാ മൃദുഃ ശീഘ്രാനുസാര്യൂഷാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാഃ; ശ്ലേഷ്മശ്വയഥുഃ പാണ്ഡുഃ ശുക്ലോ വാ സ്നിഗ്ധഃ കഠിനഃ ശീതോ മന്ദാനുസാരീ, കണ്ഡ്വാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാഃ; സന്നിപാതശ്വയഥുഃ സര്വവര്ണവേദനഃ; വിഷനിമിത്തസ്തു ഗരോപയോഗാദ്ദുഷ്ടതോയസേവനാത് പ്രകുഥിതോദകാവഗാഹനാത് സവിഷസത്ത്വദിഗ്ധചൂര്ണേനാവചൂര്ണനാദ്വാ സവിഷമൂത്രപുരീഷശുക്രസ്പൃഷ്ടാനാം വാ തൃണകാഷ്ഠാദീനാം സംസ്പര്ശനാത്, സ തു മൃദുഃ ക്ഷിപ്രോത്ഥാനോऽവലമ്ബീ ചലോऽചലോ വാ ദാഹപാകരാഗപ്രായശ്ച ഭവതി ||൫||
ഭവന്തി ചാത്ര- ദോഷാഃ ശ്വയഥുമൂര്ധ്വം ഹി കുര്വന്ത്യാമാശയസ്ഥിതാഃ |
പക്വാശയസ്ഥാ മധ്യേ ച വര്ചഃസ്ഥാനഗതാസ്ത്വധഃ ||൬||
കൃത്സ്നം ദേഹമനുപ്രാപ്താഃ കുര്യുഃ സര്വസരം തഥാ |൭|
View original
तत्र वातश्वयथुररुणः कृष्णो वा मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; पित्तश्वयथुः पीतः सरक्तो वा मृदुः शीघ्रानुसार्यूषादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः शुक्लो वा स्निग्धः कठिनः शीतो मन्दानुसारी, कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; सन्निपातश्वयथुः सर्ववर्णवेदनः; विषनिमित्तस्तु गरोपयोगाद्दुष्टतोयसेवनात् प्रकुथितोदकावगाहनात् सविषसत्त्वदिग्धचूर्णेनावचूर्णनाद्वा सविषमूत्रपुरीषशुक्रस्पृष्टानां वा तृणकाष्ठादीनां संस्पर्शनात्, स तु मृदुः क्षिप्रोत्थानोऽवलम्बी चलोऽचलो वा दाहपाकरागप्रायश्च भवति ||५||
भवन्ति चात्र- दोषाः श्वयथुमूर्ध्वं हि कुर्वन्त्यामाशयस्थिताः |
पक्वाशयस्था मध्ये च वर्चःस्थानगतास्त्वधः ||६||
कृत्स्नं देहमनुप्राप्ताः कुर्युः सर्वसरं तथा |७|
തത്രേത്യാദി| അരുണ ഈഷദ്രക്തഃ| ഊഷാദയഃ ഊഷചോഷപരിതാപാദയഃ| കണ്ഡ്വാദയഃ കണ്ഡൂര്ഗുരുത്വമിത്യാദയഃ| ഗരോപയോഗോ ബഹിരന്തശ്ച| പ്രകോഥഃ പൂതിഭാവഃ, സവിഷകീടാദികോഥപ്രകുഥിതോദകാവഗാഹനാത്, അയം പുനര്ബഹിരേവ| സവിഷസത്ത്വലാലാസ്പര്ശാദിവിഷാത് തദ്ദിഗ്ധചൂര്ണേനാവചൂര്ണനാദ്വേതി സവിഷസത്ത്വാദിമിശ്രചൂര്ണൈരവധൂലനാത്; സവിഷസത്ത്വചൂര്ണം വൃശ്ചികാലീനാമകം ക്ഷുപഭേദം കേചിത് കഥയന്തി||൫-൬||-
Adhikarana 4 (7-9) · Śloka 9
ശ്വയഥുര്മധ്യദേശേ യഃ സ കഷ്ടഃ സര്വഗശ്ച യഃ ||൭||
അര്ധാങ്ഗേऽരിഷ്ടഭൂതശ്ച യശ്ചോര്ധ്വം പരിസര്പതി |
ശ്വാസഃ പിപാസാ ദൌര്ബല്യം ജ്വരശ്ച്ഛര്ദിരരോചകഃ ||൮||
ഹിക്കാതീസാരകാസാശ്ച ശൂനം സങ്ക്ഷപയന്തി ഹി |
സാമാന്യതോ വിശേഷാച്ച തേഷാം വക്ഷ്യാമി ഭേഷജമ് ||൯||
View original
श्वयथुर्मध्यदेशे यः स कष्टः सर्वगश्च यः ||७||
अर्धाङ्गेऽरिष्टभूतश्च यश्चोर्ध्वं परिसर्पति |
श्वासः पिपासा दौर्बल्यं ज्वरश्च्छर्दिररोचकः ||८||
हिक्कातीसारकासाश्च शूनं सङ्क्षपयन्ति हि |
सामान्यतो विशेषाच्च तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||९||
തസ്യ ദേഹദേശജന്മസ്വഭാവേന കൃച്ഛ്രത്വാദി നിര്ദിശന്നാഹ- ശ്വയഥുരിത്യാദി| മധ്യദേശേ യഃ ശ്വയഥുഃ സ സന്നിപാതജ്വരവദ്വിരുദ്ധോപക്രമത്വാത് കഷ്ടഃ| അര്ധാങ്ഗ ഇതി അര്ധനാസാര്ധഹൃദയാര്ധനാഭിഃ ശോഫാവച്ഛിന്നൈകപക്ഷഃ അര്ധാങ്ഗഃ, തിര്യഗ്വാ നാഭ്യവച്ഛിന്നപൂര്വാര്ധേऽപാരാര്ധേ വാ| അരിഷ്ടഭൂതഃ അരിഷ്ടവത്, ഭൂതശബ്ദോऽത്ര ഉപമാനാര്ഥഃ, രിഷ്ടാഭാസ ഇത്യര്ഥഃ| യശ്ചോര്ധ്വം പരിസര്പതീതി യഃ ശോഫഃ പാദാഭിനിവൃത്ത ഊര്ധ്വമുപരിതനകായേ പരിസര്പതി സ പുരുഷവിഷയേऽരിഷ്ടഭൂതഃ; ചകാരോ ഭിന്നക്രമേ, തേന യശ്ചാധഃ പരിസര്പതി ഉത്തമാങ്ഗാത് സ സ്ത്രീവിഷയേऽരിഷ്ടഭൂതഃ| ഉക്തം ച- “ഊര്ധ്വഗാമീ നരം പഭ്ദ്യാമധോഗാമീ മുഖാത് സ്ത്രിയമ്”- ഇതി| ഊര്ധ്വമധ്യാധഃസ്ഥിതശോഫേऽപി സര്വസരാഭിധാനമേകദേശേऽപി ദഗ്ധേ പടോ ദഗ്ധ ഇതിവത്| ഉപദ്രവേണാസാധ്യത്വം നിര്ദിശന്നാഹ- ശ്വാസ ഇത്യാദി| സാമാന്യത ഇത്യാദി സാമാന്യം വിശേഷം ച||൭-൯||
Adhikarana 5 (10-11) · Śloka 11
ശോഫിനഃ സര്വ ഏവ പരിഹരേയുരമ്ലലവണദധിഗുഡവസാപയസ്തൈലഘൃതപിഷ്ടമയഗുരൂണി ||൧൦||
തത്ര വാതശ്വയഥൌ ത്രൈവൃതമേരണ്ഡതൈലം വാ മാസമര്ധമാസം വാ പായയേത്, ന്യഗ്രോധാദികകഷായസിദ്ധം സര്പിഃ പിത്തശ്വയഥൌ, ആരഗ്വധാദിസിദ്ധം സര്പിഃ ശ്ലേഷ്മശ്വയഥൌ, സന്നിപാതശ്വയഥൌ സ്നുഹീക്ഷീരപാത്രം ദ്വാദശഭിരമ്ലപാത്രൈഃ പ്രതിസംസൃജ്യ ദന്തീദ്രവന്തീപ്രതീവാപം സര്പിഃ പാചയിത്വാ പായയേത്, വിഷനിമിത്തേഷു കല്പേഷു പ്രതീകാരഃ ||൧൧||
View original
शोफिनः सर्व एव परिहरेयुरम्ललवणदधिगुडवसापयस्तैलघृतपिष्टमयगुरूणि ||१०||
तत्र वातश्वयथौ त्रैवृतमेरण्डतैलं वा मासमर्धमासं वा पाययेत्, न्यग्रोधादिककषायसिद्धं सर्पिः पित्तश्वयथौ, आरग्वधादिसिद्धं सर्पिः श्लेष्मश्वयथौ, सन्निपातश्वयथौ स्नुहीक्षीरपात्रं द्वादशभिरम्लपात्रैः प्रतिसंसृज्य दन्तीद्रवन्तीप्रतीवापं सर्पिः पाचयित्वा पाययेत्, विषनिमित्तेषु कल्पेषु प्रतीकारः ||११||
പ്രഥമം വിശേഷചികിത്സാമാഹ- തത്രേത്യാദി| ത്രൈവൃതമിതി മജ്ജവര്ജം ഘൃതാദിഭിസ്ത്രിഭിര്വൃതം ത്രിവൃതം, ത്രിവൃതമേവ ത്രൈവൃതം, സ്വാര്ഥികോऽണ്| ജേജ്ജടാചാര്യസ്തു ചതുഃസ്നേഹമാഹ| മാസമര്ധമാസം വാ പുരുഷബലാപേക്ഷയാ ദോഷബലാപേക്ഷയാ വാ വികല്പഃ| പാത്രമ് ആഢകമ്| അമ്ലം കാഞ്ജികമ്| ദന്തീദ്രവന്തീപ്രതീവാപമിതി ദ്രവന്തീ ചീരിതപത്രാ ദന്തീഭേദഃ; ദന്തീദ്രവന്തീകല്കഃ, സ ച സ്നേഹചതുര്ഥാംശേന| സര്പിഃ ആഢകപ്രമാണമ്||൧൦-൧൧||
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
അത ഊര്ധ്വം സാമാന്യചികിത്സിതമുപദേക്ഷ്യാമഃ- തില്വകഘൃതചതുര്ഥാനി യാന്യുക്താന്യുദരേഷു തതോऽന്യതമമുപയുജ്യമാനം ശ്വയഥുമപഹന്തി, മൂത്രവര്തിക്രിയാം വാ സേവേത, നവായസം വാऽഹരഹര്മധുനാ, വിഡങ്ഗാതിവിഷാകുടജഫലഭദ്രദാരുനാഗരമരിചചൂര്ണം വാ ധരണമുഷ്ണാമ്ബുനാ, ത്രികടുക്ഷാരായശ്ചൂര്ണാനി വാ ത്രിഫലാകഷായേണ, മൂത്രം വാ തുല്യക്ഷീരം, ഹരീതകീം വാ തുല്യഗുഡാമുപയുഞ്ജീത, ദേവദാരുശുണ്ഠീം വാ, ഗുഗ്ഗുലും വാ മൂത്രേണ വര്ഷാഭൂകഷായാനുപാനം വാ, തുല്യഗുഡം ശൃങ്ഗവേരം വാ, വര്ഷാഭൂകഷായം മൂലകല്കം വാ സശൃങ്ഗവേരം പയോऽനുപാനമഹരഹര്മാസം, വ്യോഷവര്ഷാഭൂകഷായസിദ്ധേന വാ സര്പിഷാ മുദ്ഗോലുമ്ബാന് ഭക്ഷയേത്, പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകമയൂരകവര്ഷാഭൂസിദ്ധം വാ ക്ഷീരം പിബേത്, സഹൌഷധമുരങ്ഗീമൂലസിദ്ധം വാ, ത്രികടുകൈരണ്ഡശ്യാമാമൂലസിദ്ധം വാ, വര്ഷാഭൂശൃങ്ഗവേരസഹാദേവദാരുസിദ്ധം വാ, തഥാऽലാബൂബിഭീതകഫലകല്കം വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ; ക്ഷാരപിപ്പലീമരിചശൃങ്ഗവേരാനുസിദ്ധേന ച മുദ്ഗയൂഷേണാലവണേനാല്പസ്നേഹേന ഭോജയേദ്യവാന്നം ഗോധൂമാന്നം വാ; വൃക്ഷകാര്കനക്തമാലനിമ്ബവര്ഷാഭൂക്വാഥൈശ്ച പരിഷേകഃ; സര്ഷപസുവര്ചലാസൈന്ധവശാര്ങ്ഗേഷ്ടാഭിശ്ച പ്രദേഹഃ കാര്യഃ; യഥാദോഷം ച വമനവിരേചനാസ്ഥാപനാനി തീക്ഷ്ണാന്യജസ്രമുപസേവേത, സ്നേഹസ്വേദോപനാഹാംശ്ച; സിരാഭിശ്ചാഭീക്ഷ്ണം ശോണിതമവസേചയേദന്യത്രോപദ്രവശോഫാദിതി ||൧൨||
View original
अत ऊर्ध्वं सामान्यचिकित्सितमुपदेक्ष्यामः- तिल्वकघृतचतुर्थानि यान्युक्तान्युदरेषु ततोऽन्यतममुपयुज्यमानं श्वयथुमपहन्ति, मूत्रवर्तिक्रियां वा सेवेत, नवायसं वाऽहरहर्मधुना, विडङ्गातिविषाकुटजफलभद्रदारुनागरमरिचचूर्णं वा धरणमुष्णाम्बुना, त्रिकटुक्षारायश्चूर्णानि वा त्रिफलाकषायेण, मूत्रं वा तुल्यक्षीरं, हरीतकीं वा तुल्यगुडामुपयुञ्जीत, देवदारुशुण्ठीं वा, गुग्गुलुं वा मूत्रेण वर्षाभूकषायानुपानं वा, तुल्यगुडं शृङ्गवेरं वा, वर्षाभूकषायं मूलकल्कं वा सशृङ्गवेरं पयोऽनुपानमहरहर्मासं, व्योषवर्षाभूकषायसिद्धेन वा सर्पिषा मुद्गोलुम्बान् भक्षयेत्, पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकमयूरकवर्षाभूसिद्धं वा क्षीरं पिबेत्, सहौषधमुरङ्गीमूलसिद्धं वा, त्रिकटुकैरण्डश्यामामूलसिद्धं वा, वर्षाभूशृङ्गवेरसहादेवदारुसिद्धं वा, तथाऽलाबूबिभीतकफलकल्कं वा तण्डुलाम्बुना; क्षारपिप्पलीमरिचशृङ्गवेरानुसिद्धेन च मुद्गयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन भोजयेद्यवान्नं गोधूमान्नं वा; वृक्षकार्कनक्तमालनिम्बवर्षाभूक्वाथैश्च परिषेकः; सर्षपसुवर्चलासैन्धवशार्ङ्गेष्टाभिश्च प्रदेहः कार्यः; यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानि तीक्ष्णान्यजस्रमुपसेवेत, स्नेहस्वेदोपनाहांश्च; सिराभिश्चाभीक्ष्णं शोणितमवसेचयेदन्यत्रोपद्रवशोफादिति ||१२||
ഹരീതകീചൂര്ണപ്രസ്ഥാദീനി ത്രീണി ഘൃതാനി തില്വകഘൃതം ചതുര്ണാം പൂരണം യേഷാം താനി തില്വകചതുര്ഥാനി; ഹരീതകീചൂര്ണപ്രസ്ഥേത്യാദിനാ ഏകം, ഗവ്യേ പയസി മഹാവൃക്ഷക്ഷീരേത്യാദി ദ്വിതീയം, ചവ്യചിത്രകേത്യാദി തൃതീയം, തില്വകം വാതവ്യാധ്യുക്തം ചതുര്ഥമ്| വമനവിരേചനേത്യാദിനാ ഉദരോക്താ ഏവ മൂത്രവര്തിക്രിയാ| നവായസം പ്രമേഹപിഡകാചികിത്സിതേ പഠിതമ്| ധരണം കര്ഷമ്| ക്ഷാരോ യവക്ഷാരഃ| അയോ ലോഹമ്| തുല്യക്ഷീരമിതി ഗോമൂത്രം പലദ്വയം, ഗോക്ഷീരമപി ദ്വിപലമ്| തുല്യഗുഡാമിതി ശോഫഹരദ്രവാനുപാനാമ്| ദേവദാരുശുണ്ഠീകല്കം കൃത്വാ സുഖാമ്ബുനാ, സാമാന്യശോഫഹരദ്രവേണ സുഖോഷ്ണേന വാ| സഗുഡമാര്ദ്രകം വാ കര്ഷമാനമ്| വര്ഷാഭൂകഷായഃ പലദ്വയമനുപാനം; വര്ഷാഭൂഃ രക്തപുനര്നവാ| വ്യോഷാദികല്കസിദ്ധേന ജലചതുര്ഗുണേന സര്പിഷാ മുദ്ഗോലുമ്ബാന്, സ്വിന്നാഃ കിഞ്ചിദ്ഭൃഷ്ടാ മുദ്ഗാ മുദ്ഗോലുമ്ബാഃ| മയൂരകഃ അപാമാര്ഗഃ| സഹാ മാഷപര്ണീ, മുരങ്ഗീ ശോഭാഞ്ജനകഃ| ക്ഷാരോ യവക്ഷാരഃ| അനുവിദ്ധേന അനുഗതേന, ‘അനുസിദ്ധേന’ ഇതി ക്വചിത് പാഠഃ| യവാന്നം ഗോധൂമാന്നം വേതി സാത്മ്യാപേക്ഷോ വികല്പഃ| വൃക്ഷകഃ കുടജഃ, നക്തമാലഃ മഹാകരഞ്ജഃ| സുവര്ചലാ സൂര്യാവര്തഃ| ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ കാകജങ്ഘാ| പ്രദേഹഃ പ്രലേപഃ| അജസ്രം പുനഃ പുനഃ, ഉപസേവേത ‘ബലവാന്’ ഇതി വാക്യശേഷഃ| ഉപദ്രവശോഫാദിത്യത്ര സര്വാങ്ഗശോഫാദിതി കേചിത്| ശീതോഷ്ണസ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദ്യൈരപ്രശാമ്യതി ശോഫേ സിരാഭിരഭീക്ഷ്ണം ശോണിതമവസേചയേദിത്യര്ഥഃ| അവിസ്രാവ്യശ്ച സര്വാങ്ഗശോഫീതി കേചിദമും പാഠമനാര്ഷമാചക്ഷതേ; അന്യേऽവയവഗതം സര്വസരം ശീതോഷ്ണസ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദിഭിരപ്രശാമ്യന്തം ശോണിതാവസേചനേന സാധയേദിതി വിഷയഭേദേന വിധിനിഷേധൌ ചരിതാര്ഥൌ കുര്വന്തി||൧൨||
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
ഭവതി ചാത്ര- പിഷ്ടാന്നമമ്ലം ലവണാനി മദ്യം മൃദം ദിവാസ്വപ്നമജാങ്ഗലം ച |
സ്ത്രിയോ ഘൃതം തൈലപയോഗുരൂണി ശോഫം ജിഘാംസുഃ പരിവര്ജയേത്തു ||൧൩||
View original
भवति चात्र- पिष्टान्नमम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमजाङ्गलं च |
स्त्रियो घृतं तैलपयोगुरूणि शोफं जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ||१३||
പിഷ്ടാന്നമിത്യാദി| ‘സ്ത്രിയോ ഗുഡം’ ഇതി ക്വചിത് പാഠഃ||൧൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ശോഥചികിത്സിതം നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शोथचिकित्सितं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ത്രയോവിംശതിതമോऽധ്യായഃ||൨൩||