Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸ್ವೇದಾವಚಾರಣೀಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವೇದಾವಚಾರಣಂ ಸ್ವೇದಯೋಜನಂ, ತದಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತಮಿತಿ ಪೂರ್ವವತ್||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಚತುರ್ವಿಧಃ ಸ್ವೇದಃ; ತದ್ಯಥಾ- ತಾಪಸ್ವೇದ, ಊಷ್ಮಸ್ವೇದ, ಉಪನಾಹಸ್ವೇದೋ, ದ್ರವಸ್ವೇದ ಇತಿ; ಅತ್ರ ಸರ್ವಸ್ವೇದವಿಕಲ್ಪಾವರೋಧಃ ||೩||
चतुर्विधः स्वेदः; तद्यथा- तापस्वेद, ऊष्मस्वेद, उपनाहस्वेदो, द्रवस्वेद इति; अत्र सर्वस्वेदविकल्पावरोधः ||३||
🔊 Audio coming soon
ತಪನಂ ತಾಪಃ, ಊಷ್ಮಾ ಬಾಷ್ಪಃ, ಉಪನಹ್ಯತೇ ಇತ್ಯುಪನಾಹೋ ಬನ್ಧನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ದ್ರವತೀತಿ ದ್ರವಃ ಕಷಾಯಕ್ಷೀರಾದಿಃ| ಅತ್ರ ಏಷು ಚತುರ್ಷು ಸರ್ವೇಷಾಂ ತ್ರಯೋದಶಾನಾಮಪಿ ಚರಕೋಕ್ತಾನಾಂ ಸಙ್ಕರಪ್ರಭೃತೀನಾಮವರೋಧಃ| ತತ್ರ ತಾಪಸ್ವೇದೇ ಕನ್ದುಗ್ರಹಣಾದೇವ ಜೇನ್ತಾಕಕರ್ಷೂಕುಟೀಕೂಪಹೋಲಕಸ್ವೇದಾಃ ಪಞ್ಚೈವಾನ್ತರ್ಭವನ್ತಿ, ಊಷ್ಮಸ್ವೇದೇ ಸಙ್ಕರಪ್ರಸ್ತರಾಶ್ಮಘನನಾಡೀಕುಮ್ಭೀಭೂಸ್ವೇದಾಃ ಷಡಪ್ಯನ್ತರ್ಭವನ್ತಿ, ದ್ರವಸ್ವೇದೇ ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾವನ್ತರ್ಭವತಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ತಾಪಸ್ವೇದಃ ಪಾಣಿಕಾಂಸ್ಯಕನ್ದುಕಕಪಾಲವಾಲುಕಾವಸ್ತ್ರೈಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ, ಶಯಾನಸ್ಯ ಚಾಙ್ಗತಾಪೋ ಬಹುಶಃ ಖಾದಿರಾಙ್ಗಾರೈರಿತಿ ||೪||
तत्र तापस्वेदः पाणिकांस्यकन्दुककपालवालुकावस्त्रैः प्रयुज्यते, शयानस्य चाङ्गतापो बहुशः खादिराङ्गारैरिति ||४||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಪ್ರಯೋಗೇ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಕನ್ದುಕಮ್ ಅಪೂಪಪಚನಭಾಣ್ಡಮ್| ಕಪಾಲಂ ಜ್ವಾಲಾತಪ್ತಕರ್ಪರಮ್||೪||
Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7
ಊಷ್ಮಸ್ವೇದಸ್ತು ಕಪಾಲಪಾಷಾಣೇಷ್ಟಕಾಲೋಹಪಿಣ್ಡಾನಗ್ನಿವರ್ಣಾನದ್ಭಿರಾಸಿಞ್ಚೇದಮ್ಲದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾ, ತೈರಾರ್ದ್ರಾಲಕ್ತಕಪರಿವೇಷ್ಟಿತೈರಙ್ಗಪ್ರದೇಶಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್ | ಮಾಂಸರಸಪಯೋದಧಿಸ್ನೇಹಧಾನ್ಯಾಮ್ಲವಾತಹರಪತ್ರಭಙ್ಗಕ್ವಾಥಪೂರ್ಣಾಂ ವಾ ಕುಮ್ಭೀಮನುತಪ್ತಾಂ ಪ್ರಾವೃತ್ಯೋಷ್ಮಾಣಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ | ಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ವಾ ಕುಮ್ಭೇನಾಧೋಮುಖೇನ ತಸ್ಯಾ ಮುಖಮಭಿಸನ್ಧಾಯ ತಸ್ಮಿಞ್ಛಿದ್ರೇ ಹಸ್ತಿಶುಣ್ಡಾಕಾರಾಂ ನಾಡೀಂ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ತಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ||೫|| ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಂ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ಗುರುಪ್ರಾವರಣಾವೃತಮ್ | ಹಸ್ತಿಶುಣ್ಡಿಕಯಾ ನಾಡ್ಯಾ ಸ್ವೇದಯೇದ್ವಾತರೋಗಿಣಮ್ | ಸುಖಾ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗಾ ಹ್ಯೇಷಾ ನ ಚ ಕ್ಲಿಶ್ನಾತಿ ಮಾನವಮ್ ||೬|| ವ್ಯಾಮಾರ್ಧಮಾತ್ರಾ ತ್ರಿರ್ವಕ್ರಾ ಹಸ್ತಿಹಸ್ತಸಮಾಕೃತಿಃ | ಸ್ವೇದನಾರ್ಥೇ ಹಿತಾ ನಾಡೀ ಕೈಲಿಞ್ಜೀ ಹಸ್ತಿಶುಣ್ಡಿಕಾ ||೭||
ऊष्मस्वेदस्तु कपालपाषाणेष्टकालोहपिण्डानग्निवर्णानद्भिरासिञ्चेदम्लद्रव्यैर्वा, तैरार्द्रालक्तकपरिवेष्टितैरङ्गप्रदेशं स्वेदयेत् | मांसरसपयोदधिस्नेहधान्याम्लवातहरपत्रभङ्गक्वाथपूर्णां वा कुम्भीमनुतप्तां प्रावृत्योष्माणं गृह्णीयात् | पार्श्वच्छिद्रेण वा कुम्भेनाधोमुखेन तस्या मुखमभिसन्धाय तस्मिञ्छिद्रे हस्तिशुण्डाकारां नाडीं प्रणिधाय तं स्वेदयेत् ||५|| सुखोपविष्टं स्वभ्यक्तं गुरुप्रावरणावृतम् | हस्तिशुण्डिकया नाड्या स्वेदयेद्वातरोगिणम् | सुखा सर्वाङ्गगा ह्येषा न च क्लिश्नाति मानवम् ||६|| व्यामार्धमात्रा त्रिर्वक्रा हस्तिहस्तसमाकृतिः | स्वेदनार्थे हिता नाडी कैलिञ्जी हस्तिशुण्डिका ||७||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಿತೀಯೇ ಊಷ್ಮಸ್ವೇದಪ್ರಯೋಗೇ ದ್ರವ್ಯಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಊಷ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ತೈಃ ಕಪಾಲಾದಿಭಿರಗ್ನಿವರ್ಣೈರ್ಜಲಾದ್ಯವಸಿಕ್ತೈರಾರ್ದ್ರವಸ್ತ್ರಚ್ಛನ್ನೈಃ ಸ್ವೇದಯೇದಙ್ಗಪ್ರದೇಶಂ; ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ‘ಆರ್ದ್ರಾಲಕ್ತಕಪರಿವೇಷ್ಟಿತಮ್’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾಽಙ್ಗಪ್ರದೇಶವಿಶೇಷಣಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ| ಮಾಂಸರಸಾದಿಪೂರ್ಣಾಂ ಸ್ಥಾಲೀಂ ಚೋಷ್ಮಣೋ ಮನ್ದೀಕರಣಾರ್ಥಂ ಕಮ್ಬಲಾದಿನಾ ಪ್ರಾವೃತ್ಯ ಪಿಧಾಯ, ಊಷ್ಮಾಣಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ವಾತಹರಾಣಾಂ ಏರಣ್ಡಾದೀನಾಂ, ಪತ್ರಭಙ್ಗಾಃ ಪಲ್ಲವಾಃ| ತಥೈವ ಕುಮ್ಭ್ಯಾಂ ಬಾಷ್ಪಮನುದ್ವಮಯನ್ತ್ಯಾಂ ಸ್ವೇದಾನ್ತರಮುತ್ಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಪಾರ್ಶ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯಾಃ ಕುಮ್ಭ್ಯಾಃ| ತಸ್ಮಿಞ್ಛಿದ್ರೇ ಇತಿ ಉಪರಿಸ್ಥಿತಕುಮ್ಭಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರೇ| ಕಿಲಿಞ್ಜಸಾಧನತೃಣಕಾಶಾದಿದ್ರವ್ಯವಿರಚಿತಾಮನ್ತಃಸುಷಿರತ್ವೇನ ನಾಡೀಮಿವ ನಾಡೀಂ ಗೋಪುಚ್ಛಾಕೃತಿತ್ವೇನ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ಚ ಹಸ್ತಿಹಸ್ತಸಮಾಕಾರಾಂ ಛಿದ್ರೇಣ ನಿರ್ಗಚ್ಛತೋ ಬಾಷ್ಪವೇಗಸ್ಯ ವೇಗವಿಘಾತಾರ್ಥಂ ತ್ರಿಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ವಕ್ರಾಮುಪನಿಧಾಪಯೇತ್| ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಮಿತಿ ಸುಷ್ಠು ಅಭ್ಯಕ್ತಮ್| ಗುರುಪ್ರಾವರಣಾವೃತಮಿತಿ ಗುರುಪ್ರಾವರಣೇನ ಕಮ್ಬಲಾದಿನೋಷ್ಮಣೋಽತಿತಾಪನಿಷೇಧಾಯಾವೃತಂ ಪಿಹಿತಮ್| ಏತದೇವ ಸುಖಪಾಠಾರ್ಥಂ ಶ್ಲೋಕೇನ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಹಸ್ತಿಶುಣ್ಡಿಕಯೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಮಾರ್ಧಮಾತ್ರೇತ್ಯತ್ರ ವ್ಯಾಮಮಾತ್ರಾ ವ್ಯಾಮಾರ್ಧಮಾತ್ರಾ ವೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತವ್ಯಮ್| ವ್ಯಾಮಃ ಬಾಹ್ವೋಃ ಸಕರಯೋಃ ಸಮ್ಪ್ರಸಾರಿತಯೋರನ್ತರಾಲಮ್| ಕಿಲಿಞ್ಜಸಾಧನಾನಾಂ ಕುಶಕಾಶಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಮಿಯಂ ಕೈಲಿಞ್ಜೀ||೫-೭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
ಪುರುಷಾಯಾಮಮಾತ್ರಾಂ ಚ ಭೂಮಿಮುತ್ಕೀರ್ಯ ಖಾದಿರೈಃ | ಕಾಷ್ಠೈರ್ದಗ್ಧ್ವಾ ತಥಾಽಽಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಕ್ಷೀರಧಾನ್ಯಾಮ್ಲವಾರಿಭಿಃ ||೮|| ಪತ್ರಭಙ್ಗೈರವಚ್ಛಾದ್ಯ ಶಯಾನಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್ತತಃ |೯|
पुरुषायाममात्रां च भूमिमुत्कीर्य खादिरैः | काष्ठैर्दग्ध्वा तथाऽऽभ्युक्ष्य क्षीरधान्याम्लवारिभिः ||८|| पत्रभङ्गैरवच्छाद्य शयानं स्वेदयेत्ततः |९|
🔊 Audio coming soon
ನಾಡೀಸ್ವೇದಂ ಬಾಷ್ಪಸ್ವೇದೇ ಏವಾಭಿಧಾಯ ಭೂಸ್ವೇದಮಪಿ ಬಾಷ್ಪಸ್ವೇದೇ ಏವ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪುರುಷೇತ್ಯಾದಿ| ಆಯಾಮೋ ದೈರ್ಘ್ಯಮ್| ಉತ್ಕೀರ್ಯ ಖನಿತ್ವಾ| ಅಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಸಿಕ್ತ್ವಾ| ಪತ್ರಭಙ್ಗೈರಿತಿ ವಾತಘ್ನೈರಣ್ಡಾದಿಪಲ್ಲವೈಃ||೮||-
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ಪೂರ್ವವತ್ ಸ್ವೇದಯೇದ್ದಗ್ಧ್ವಾ ಭಸ್ಮಾಪೋಹ್ಯಾಪಿ ವಾ ಶಿಲಾಮ್ ||೯||
पूर्ववत् स्वेदयेद्दग्ध्वा भस्मापोह्यापि वा शिलाम् ||९||
🔊 Audio coming soon
ಬಾಷ್ಪಸ್ವೇದೇ ಏವಾಶ್ಮಸ್ವೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯಾದಿ| ಶಿಲಾತಲಂ ವಾ ದಗ್ಧ್ವಾ, ಭಸ್ಮಾಪೋಹ್ಯ ಸ್ಫೋಟಯಿತ್ವಾ||೯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ಪೂರ್ವವತ್ ಕುಟೀಂ ವಾ ಚತುರ್ದ್ವಾರಾಂ ಕೃತ್ವಾ ತಸ್ಯಾಮುಪವಿಷ್ಟಸ್ಯಾನ್ತಶ್ಚತುರ್ದ್ವಾರೇಽಙ್ಗಾರಾನುಪಸನ್ಧಾಯ ತಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ||೧೦||
पूर्ववत् कुटीं वा चतुर्द्वारां कृत्वा तस्यामुपविष्टस्यान्तश्चतुर्द्वारेऽङ्गारानुपसन्धाय तं स्वेदयेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಬಾಷ್ಪಸ್ವೇದೇ ಏವ ಕುಟೀಸ್ವೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯಾದಿ| ಶಿಲಾತಲಬಾಷ್ಪಸ್ವೇದೋ ಕುಟೀಸ್ವೇದೇಽಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅಙ್ಗಾರಾನುಪಸನ್ಧಾಯ ಅಙ್ಗಾರಾನಾರೋಪ್ಯ| ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯನೇನ ದಗ್ಧ್ವಾ, ಭಸ್ಮಾಪೋಹ್ಯ ಅಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಚ, ದ್ವಾರಮುಖೈರ್ಬಾಷ್ಪಮುದ್ವಮನ್ತ್ಯಾಂ ತಸ್ಯಾಮನ್ತರ್ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್||೧೦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ಕೋಶಧಾನ್ಯಾನಿ ವಾ ಸಮ್ಯಗುಪಸ್ವೇದ್ಯಾಸ್ತೀರ್ಯ ಕಿಲಿಞ್ಜೇಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವಾ ತತ್ಪ್ರತಿರೂಪಕೇ ಶಯಾನಂ ಪ್ರಾವೃತ್ಯ ಸ್ವೇದಯೇತ್; ಏವಂ ಪಾಂಶುಗೋಶಕೃತ್ತುಷಬುಸಪಲಾಲೋಷ್ಮಭಿಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ||೧೧||
कोशधान्यानि वा सम्यगुपस्वेद्यास्तीर्य किलिञ्जेऽन्यस्मिन् वा तत्प्रतिरूपके शयानं प्रावृत्य स्वेदयेत्; एवं पांशुगोशकृत्तुषबुसपलालोष्मभिः स्वेदयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಸ್ತರಸ್ವೇದಮಪಿ ಬಾಷ್ಪಸ್ವೇದೇ ಏವ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕೋಶಧಾನ್ಯಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಕೋಶಧಾನ್ಯಾನೀ ಶಮೀಧಾನ್ಯಾನಿ ಮಾಷಾದೀನಿ||೧೧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ಉಪನಾಹಸ್ವೇದಸ್ತು ವಾತಹರಮೂಲಕಲ್ಕೈರಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈರ್ಲವಣಪ್ರಗಾಢೈಃ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯ ಸ್ವೇದಯೇತ್ | ಏವಂ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿರೇಲಾದಿಭಿಃ ಸುರಸಾದಿಭಿಸ್ತಿಲಾತಸೀಸರ್ಷಪಕಲ್ಕೈಃ ಕೃಶರಾಪಾಯಸೋತ್ಕಾರಿಕಾಭಿರ್ವೇಶವಾರೈಃ ಸಾಲ್ವಣೈರ್ವಾ ತನುವಸ್ತ್ರಾವನದ್ಧೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ||೧೨||
उपनाहस्वेदस्तु वातहरमूलकल्कैरम्लपिष्टैर्लवणप्रगाढैः सुस्निग्धैः सुखोष्णैः प्रदिह्य स्वेदयेत् | एवं काकोल्यादिभिरेलादिभिः सुरसादिभिस्तिलातसीसर्षपकल्कैः कृशरापायसोत्कारिकाभिर्वेशवारैः साल्वणैर्वा तनुवस्त्रावनद्धैः स्वेदयेत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ತೃತೀಯಮುಪನಾಹಸ್ವೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಉಪನಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಸಙ್ಕರಸ್ವೇದಮಪ್ಯುಪನಾಹಸ್ವೇದ ಏವ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏಭಿರೇವ ಪೋಟಲಿಕಾಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ “ಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ” (ಸೂ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದಿಕಃ| ಏಲಾದಿಃ “ಏಲಾತಗರಮಾಂಸೀ” (ಸೂ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದಿಃ| ಸುರಾದಿಃ “ಸುರಸಾಶ್ವೇತಸುರಸಾ” (ಸೂ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದಿಃ| ಕೃಶರಾ ತಿಲತಣ್ಡುಲಮಾಷೈಃ ಕೃತಾ ಯವಾಗೂಃ, ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾಃ ಪಾಯಸಃ, ಉತ್ಕಾರಿಕಾ ಲಪ್ಸಿಕಾ, ವೇಶವಾರಃ ‘ಚಟನೀ’ ಇತಿ ಭಾಷಾ| ಸಾಲ್ವಣೋ ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯುಕ್ತಃ| ತನುವಸ್ತ್ರಾವನದ್ಧೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತ್ರಾನುಬದ್ಧೈಃ| ಅತ್ರ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಿತ್ತಾನುಗತೇ ವಾತೇ ಏಲಾದಿಭಿಃ ಸುರಸಾದಿಭಿಶ್ಚ, ಕಫಾನುಗತೇ ವಾತೇ ತಿಲಾತಸೀಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ, ಕೃಶರಾದಿಭಿಃ ವೇಶವಾರೈಃ ಸಾಲ್ವಣೈಶ್ಚ ಕೇವಲೇ ವಾತೇ| ಉಪನಾಹಶಬ್ದಸ್ತ್ವಿಹ ‘ಣಹ ಬನ್ಧನೇ’ ಇತ್ಯಸ್ಯೇತಿ ಉಪನಾಹೋ ಬನ್ಧನಮ್||೧೨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ದ್ರವಸ್ವೇದಸ್ತು ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಕ್ವಾಥಪೂರ್ಣೇ ಕೋಷ್ಣಕಟಾಹೇ ದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ವಾಽವಗಾಹ್ಯ ಸ್ವೇದಯೇತ್, ಏವಂ ಪಯೋಮಾಂಸರಸಯೂಷತೈಲಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಘೃತವಸಾಮೂತ್ರೇಷ್ವವಗಾಹೇತ; ಏತೈರೇವ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಕಷಾಯೈಶ್ಚ ಪರಿಷಿಞ್ಚೇದಿತಿ ||೧೩||
द्रवस्वेदस्तु वातहरद्रव्यक्वाथपूर्णे कोष्णकटाहे द्रोण्यां वाऽवगाह्य स्वेदयेत्, एवं पयोमांसरसयूषतैलधान्याम्लघृतवसामूत्रेष्ववगाहेत; एतैरेव सुखोष्णैः कषायैश्च परिषिञ्चेदिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಚರುರ್ಥಂ ದ್ರವಸ್ವೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದ್ರವಸ್ವೇದ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಷಿಞ್ಚೇತ್ ಪರಿಷೇಕಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಷಾಯೈಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಪೂರ್ವೌಕ್ತೈಃ ಪಯೋಮಾಂಸರಸಾದಿಭಿಶ್ಚ||೧೩||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ತತ್ರ ತಾಪೋಷ್ಮಸ್ವೇದೌ ವಿಶೇಷತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನೌ, ಉಪನಾಹಸ್ವೇದೋ ವಾತಘ್ನಃ, ಅನ್ಯತರಸ್ಮಿನ್ ಪಿತ್ತಸಂಸೃಷ್ಟೇ ದ್ರವಸ್ವೇದ ಇತಿ ||೧೪||
तत्र तापोष्मस्वेदौ विशेषतः श्लेष्मघ्नौ, उपनाहस्वेदो वातघ्नः, अन्यतरस्मिन् पित्तसंसृष्टे द्रवस्वेद इति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯತರಸ್ಮಿನ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ವಾತೇ ವಾ ಪಿತ್ತಸಂಸೃಷ್ಟೇ ದ್ರವಸ್ವೇದ ಇತಿ||೧೪||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
ಕಫಮೇದೋನ್ವಿತೇ ವಾಯೌ ನಿವಾತಾತಪಗುರುಪ್ರಾವರಣನಿಯುದ್ಧಾಧ್ವವ್ಯಾಯಾಮಭಾರಹರಣಾಮರ್ಷೈಃ ಸ್ವೇದಮುತ್ಪಾದಯೇದಿತಿ ||೧೫||
कफमेदोन्विते वायौ निवातातपगुरुप्रावरणनियुद्धाध्वव्यायामभारहरणामर्षैः स्वेदमुत्पादयेदिति ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ನಿರಗ್ನಿಕಂ ಸ್ವೇದಮಾಹ- ಕಫೇತ್ಯಾದಿ||೧೫||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಚತುರ್ವಿಧೋ ಯೋಽಭಿಹಿತೋ ದ್ವಿಧಾ ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ | ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನೇವ ದೇಹೇ ತು ದೇಹಸ್ಯಾವಯವೇ ತಥಾ ||೧೬||
भवन्ति चात्र- चतुर्विधो योऽभिहितो द्विधा स्वेदः प्रयुज्यते | सर्वस्मिन्नेव देहे तु देहस्यावयवे तथा ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸ್ವೇದೇ ಪ್ರೋಕ್ತೇ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರವಿರೋಧಃ ಸ್ಯಾತ್; ತಥಾ ಚ- “ವೃಷಣೌ ಹೃದಯಂ ದೃಷ್ಟೀ ಸ್ವೇದಯೇನ್ಮೃದು ನೈವ ವಾ” (ಚ. ಸೂ. ೧೪) ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್; ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಸಙ್ಕುಚಿತವೃತ್ತ್ಯಾ ತತ್ಪರಿಹಾರೇಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತವ್ಯಃ||೧೬||
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 19
ಯೇಷಾಂ ನಸ್ಯಂ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಬಸ್ತಿಶ್ಚೈವ ಹಿ ದೇಹಿನಾಮ್ | ಶೋಧನೀಯಾಶ್ಚ ಯೇ ಕೇಚಿತ್ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವೇದ್ಯಾಸ್ತು ತೇ ಮತಾಃ ||೧೭|| ಪಶ್ಚಾತ್ ಸ್ವೇದ್ಯಾ ಹೃತೇ ಶಲ್ಯೇ ಮೂಢಗರ್ಭಾಽನುಪದ್ರವಾ | ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಜಾತಾ ಕಾಲೇ ಯಾ ಪಶ್ಚಾತ್ ಸ್ವೇದ್ಯಾ ವಿಜಾನತಾ ||೧೮|| ಸ್ವೇದ್ಯಃ ಪೂರ್ವಂ ಚ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ಭಗನ್ದರ್ಯರ್ಶಸಸ್ತಥಾ | ಅಶ್ಮರ್ಯಾ ಚಾತುರೋ ಜನ್ತುಃ ಶೇಷಾಞ್ಛಾಸ್ತ್ರೇ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಮಹೇ ||೧೯||
येषां नस्यं विधातव्यं बस्तिश्चैव हि देहिनाम् | शोधनीयाश्च ये केचित् पूर्वं स्वेद्यास्तु ते मताः ||१७|| पश्चात् स्वेद्या हृते शल्ये मूढगर्भाऽनुपद्रवा | सम्यक् प्रजाता काले या पश्चात् स्वेद्या विजानता ||१८|| स्वेद्यः पूर्वं च पश्चाच्च भगन्दर्यर्शसस्तथा | अश्मर्या चातुरो जन्तुः शेषाञ्छास्त्रे प्रचक्ष्महे ||१९||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸ್ವೇದಸ್ಯ ರೋಗವಿಶೇಷಾದ್ಯತ್ರ ಯತ್ರಾವಚಾರಣಂ ತತ್ತ್ರೈವಿಧ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಯೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಾರ್ಷಗ್ರನ್ಥ ಇತಿ ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ನ ಪಠನ್ತಿ, ಪರಂ ಗಯದಾಸಸ್ಯ ಸಮ್ಮತತ್ವಾನ್ಮಮಾಪಿ ಸಮ್ಮತಃ||೧೭-೧೯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ನಾನಭ್ಯಕ್ತೇ ನಾಪಿ ಚಾಸ್ನಿಗ್ಧದೇಹೇ ಸ್ವೇದೋ ಯೋಜ್ಯಃ ಸ್ವೇದವಿದ್ಭಿಃ ಕಥಞ್ಚಿತ್ | ದೃಷ್ಟಂ ಲೋಕೇ ಕಾಷ್ಠಮಸ್ನಿಗ್ಧಮಾಶು ಗಚ್ಛೇದ್ಭಙ್ಗಂ ಸ್ವೇದಯೋಗೈರ್ಗೃಹೀತಮ್ ||೨೦||
नानभ्यक्ते नापि चास्निग्धदेहे स्वेदो योज्यः स्वेदविद्भिः कथञ्चित् | दृष्टं लोके काष्ठमस्निग्धमाशु गच्छेद्भङ्गं स्वेदयोगैर्गृहीतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಪೂರ್ವಕರ್ಮ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭ್ಯಙ್ಗೈನ ಬಾಹ್ಯಸ್ನೇಹಕ್ರಿಯಾಪೂರ್ವಕತ್ವಂ, ನಾಪಿ ಚಾಸ್ನಿಗ್ಧದೇಹ ಇತ್ಯನ್ತಃಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಕತ್ವಂ ಸ್ವೇದಸ್ಯ| ಅಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಸ್ವೇದದೋಷಮುಪಮಾನೇನ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ದೃಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾ ಹಿ ಕಾಷ್ಠಮಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿದ್ಯಮಾನಂ ವಿಶೀರ್ಯತೇ, ಏವಂ ಶರೀರಮಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿದ್ಯಮಾನಂ ವಿನಶ್ಯತಿ||೨೦||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
ಸ್ನೇಹಕ್ಲಿನ್ನಾ ಧಾತುಸಂಸ್ಥಾಶ್ಚ ದೋಷಾಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಾ ಯೇ ಚ ಮಾರ್ಗೇಷು ಲೀನಾಃ | ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ವೇದೈರ್ಯೋಜಿತೈಸ್ತೇ ದ್ರವತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಕೋಷ್ಠಂ ಶೋಧನೈರ್ಯಾನ್ತ್ಯಶೇಷಮ್ ||೨೧||
स्नेहक्लिन्ना धातुसंस्थाश्च दोषाः स्वस्थानस्था ये च मार्गेषु लीनाः | सम्यक् स्वेदैर्योजितैस्ते द्रवत्वं प्राप्ताः कोष्ठं शोधनैर्यान्त्यशेषम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಕಮೇವ ದೋಷಾಣಾಂ ಕೋಷ್ಠಶಾಖಾಶ್ರಯಾಣಾಂ ಶೋಧನಂ ನ ಪುನರನ್ಯಥೇತ್ಯಾಹ- ಸ್ನೇಹಕ್ಲಿನ್ನಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವೇದೈರ್ದ್ರವತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದ್ರವತ್ವಾತ್ ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಶೋಧನೈರ್ನಿಃಶೇಷಂ ಯಾನ್ತಿ ಬಹಿರ್ನಿಃಸರನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧||
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
ಅಗ್ನೇರ್ದೀಪ್ತಿಂ ಮಾರ್ದವಂ ತ್ವಕ್ಪ್ರಸಾದಂ ಭಕ್ತಶ್ರದ್ಧಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ನಿರ್ಮಲತ್ವಮ್ | ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ್ವೇದೋ ಹನ್ತಿ ನಿದ್ರಾಂ ಸತನ್ದ್ರಾಂ ಸನ್ಧೀನ್ ಸ್ತಬ್ಧಾಂಶ್ಚೇಷ್ಟಯೇದಾಶು ಯುಕ್ತಃ ||೨೨||
अग्नेर्दीप्तिं मार्दवं त्वक्प्रसादं भक्तश्रद्धां स्रोतसां निर्मलत्वम् | कुर्यात् स्वेदो हन्ति निद्रां सतन्द्रां सन्धीन् स्तब्धांश्चेष्टयेदाशु युक्तः ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸ್ವೇದಗುಣಾನಾಹ- ಅಗ್ನೇರ್ದೀಪ್ತಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ- ದ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ವೇದಃ- ಸಂಶಮನೀಯಃ, ಸಂಶೋಧನಾಙ್ಗಭೂತಶ್ಚ| ತತ್ರ ಸಂಶಮನೀಯಃ ಸಾಮೇಷು ವ್ಯಾಧಿಷು ರೂಕ್ಷ ಏವ ಯೋಜ್ಯಃ, ತದ್ಗುಣಾಃ ಪುನಃ ‘ಅಗ್ನೇರ್ದೀಪ್ತಿಂ’ ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕೋಕ್ತಾ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾಃ; ಸಂಶೋಧನಾಙ್ಗಭೂತಸ್ತು ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವೋ ಯೋಜ್ಯಃ, ತಸ್ಯ ಗುಣಸ್ತು ‘ಸ್ನೇಹಕ್ಲಿನ್ನಾ’ ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕೇನ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೨೨||
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
ಸ್ವೇದಾಸ್ರಾವೋ ವ್ಯಾಧಿಹಾನಿರ್ಲಘುತ್ವಂ ಶೀತಾರ್ಥಿತ್ವಂ ಮಾರ್ದವಂ ಚಾತುರಸ್ಯ | ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ವಿನ್ನೇ ಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರಾಹುರೇತನ್ಮಿಥ್ಯಾಸ್ವಿನ್ನೇ ವ್ಯತ್ಯಯೇನೈತದೇವ ||೨೩|| ಸ್ವಿನ್ನೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಸನ್ಧಿಪೀಡಾ ವಿದಾಹಃ ಸ್ಫೋಟೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಪ್ರಕೋಪಃ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ದಾಹತೃಷ್ಣೇ ಕ್ಲಮಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ತೂರ್ಣಂ ತತ್ರ ಶೀತಂ ವಿಧಾನಮ್ ||೨೪||
स्वेदास्रावो व्याधिहानिर्लघुत्वं शीतार्थित्वं मार्दवं चातुरस्य | सम्यक्स्विन्ने लक्षणं प्राहुरेतन्मिथ्यास्विन्ने व्यत्ययेनैतदेव ||२३|| स्विन्नेऽत्यर्थं सन्धिपीडा विदाहः स्फोटोत्पत्तिः पित्तरक्तप्रकोपः | मूर्च्छा भ्रान्तिर्दाहतृष्णे क्लमश्च कुर्यात्तूर्णं तत्र शीतं विधानम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಯುಕ್ತಸ್ಯಾಯೋಗಯುಕ್ತಸ್ಯಾತಿಯೋಗಯುಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ವೇದೇತ್ಯಾದಿ| ಮಿಥ್ಯಾಸ್ವಿನ್ನೇ ಅಯೋಗಸ್ವಿನ್ನೇ; ಮಿಥ್ಯಾಸ್ವಿನ್ನೇ ವ್ಯಾಧಿವೃದ್ಧಿಃ, ದೇಹಸ್ಯ ಗುರುತ್ವಮ್, ಉಷ್ಣಾಭಿಲಾಷಃ, ದೇಹಸ್ಯ ಕಾಠಿನ್ಯಂ ಚ||೨೩-೨೪||
Adhikarana 19 (25) · Śloka 26
ಪಾಣ್ಡುರ್ಮೇಹೀ ಪಿತ್ತರಕ್ತೀ ಕ್ಷಯಾರ್ತಃ ಕ್ಷಾಮೋಽಜೀರ್ಣೀ ಚೋದರಾರ್ತೋ ವಿಷಾರ್ತಃ | ತೃಡ್ಚ್ಛರ್ದ್ಯಾರ್ತೋ ಗರ್ಭಿಣೀ ಪೀತಮದ್ಯೋ ನೈತೇ ಸ್ವೇದ್ಯಾ ಯಶ್ಚ ಮರ್ತ್ಯೋಽತಿಸಾರೀ | ಸ್ವೇದಾದೇಷಾಂ ಯಾನ್ತಿ ದೇಹಾ ವಿನಾಶಂ ನೋಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಯಾನ್ತಿ ಚೈಷಾಂ ವಿಕಾರಾಃ ||೨೫|| ಸ್ವೇದೈಃ ಸಾಧ್ಯೋ ದುರ್ಬಲೋಽಜೀರ್ಣಭಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತಾಂ ಚೇದ್ದ್ವೌ ಸ್ವೇದನೀಯೌ ತತಸ್ತೌ |೨೬|
पाण्डुर्मेही पित्तरक्ती क्षयार्तः क्षामोऽजीर्णी चोदरार्तो विषार्तः | तृड्च्छर्द्यार्तो गर्भिणी पीतमद्यो नैते स्वेद्या यश्च मर्त्योऽतिसारी | स्वेदादेषां यान्ति देहा विनाशं नोसाध्यत्वं यान्ति चैषां विकाराः ||२५|| स्वेदैः साध्यो दुर्बलोऽजीर्णभक्तः स्यातां चेद्द्वौ स्वेदनीयौ ततस्तौ |२६|
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಮೇಹಿನಃ ಪ್ರಾಗೇವ ಸ್ವೇದೇ ನಿಷಿದ್ಧೇ ಪುನರತ್ರ ನಿಷೇಧೋ ನಿಯಮಾರ್ಥಃ | ಸ್ವೇದಸಾಧ್ಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ದುರ್ಬಲೇಽಜೀರ್ಣಭಕ್ತೇ ಚ ಪ್ರತಿಪ್ರಸವಮಾಹ- ಸ್ವೇದೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಯಾತಾಂ ಭವೇತಾಮ್||೨೫||-
Adhikarana 20 (26-29) · Śloka 29
ಏತೇಷಾಂ ಸ್ವೇದಸಾಧ್ಯಾ ಯೇ ವ್ಯಾಧಯಸ್ತೇಷು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಮೃದೂನ್ ಸ್ವೇದಾನ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ತಥಾ ಹೃನ್ಮುಷ್ಕದೃಷ್ಟಿಷು ||೨೬|| ಸರ್ವಾನ್ ಸ್ವೇದಾನ್ನಿವಾತೇ ಚ ಜೀರ್ಣಾನ್ನಸ್ಯಾವಚಾರಯೇತ್ | ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಸ್ಯ ಶೀತೈರಾಚ್ಛಾದ್ಯ ಚಕ್ಷುಷೀ ||೨೭|| ಸ್ವಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಚ ಮುಹುರ್ಹೃದಯಂ ಶೀತಲೈಃ ಸ್ಪೃಶೇತ್ | ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ವಿನ್ನಂ ವಿಮೃದಿತಂ ಸ್ನಾತಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುಭಿಃ ಶನೈಃ ||೨೮|| ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಾವೃತಾಙ್ಗಂ ಚ ನಿವಾತಶರಣಸ್ಥಿತಮ್ | ಭೋಜಯೇದನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಸರ್ವಂ ಚಾಚಾರಮಾದಿಶೇತ್ ||೨೯||
एतेषां स्वेदसाध्या ये व्याधयस्तेषु बुद्धिमान् | मृदून् स्वेदान् प्रयुञ्जीत तथा हृन्मुष्कदृष्टिषु ||२६|| सर्वान् स्वेदान्निवाते च जीर्णान्नस्यावचारयेत् | स्नेहाभ्यक्तशरीरस्य शीतैराच्छाद्य चक्षुषी ||२७|| स्विद्यमानस्य च मुहुर्हृदयं शीतलैः स्पृशेत् | सम्यक्स्विन्नं विमृदितं स्नातमुष्णाम्बुभिः शनैः ||२८|| स्वभ्यक्तं प्रावृताङ्गं च निवातशरणस्थितम् | भोजयेदनभिष्यन्दि सर्वं चाचारमादिशेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಸ್ವೇದಸಾಧ್ಯೇಷು ವಿಕಾರೇಷ್ವಾತ್ಯಯಿಕೇ ವ್ಯಾಧೌ ಪ್ರತಿಪ್ರಸವಮಾಹ- ಏತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೋಽಗ್ನಿಮುಪಾಸೀತೇತ್ಯನೇನೈವ ಜೀರ್ಣಾನ್ನಸ್ಯ ಸ್ವೇದೋ ಲಬ್ಧಃ, ಕಿಮರ್ಥಂ ಪುನರುಚ್ಯತೇ? ಉಚ್ಯತೇ- ಸ ಹಿ ಸ್ವಸ್ಥವಿಷಯೋಽಯಮಾತುರವಿಷಯ ಇತಿ ನ ದೋಷಃ| ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ವಿನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಧಿಕರಣೀಯಾಮವಸ್ಥಾಂ ಸ್ಯನ್ದಯತ್ಯಾಪಾದಯತಿ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ತದಭಿಷ್ಯನ್ದಿ, ಸ್ರೋತಸಾಮುಪಲೇಪಕಾರಿ ವಾ, ತದ್ವಿಪರೀತಮನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ||೨೬-೨೯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 32
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವೇದಾವಚಾರಣೀಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೨||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ||३२||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೨||