Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಮನವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो वमनविरेचनसाध्योपद्रवचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಉಪದ್ರವೋ ರೋಗಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚಾತ್ರ ವಮನವಿರೇಚನರೂಪಮೇವ, ವಮನವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯತ್ವಾದುಪದ್ರವಾಣಾಮ್||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ದೋಷಾಃ ಕ್ಷೀಣಾ ಬೃಂಹಯಿತವ್ಯಾಃ, ಕುಪಿತಾಃ ಪ್ರಶಮಯಿತವ್ಯಾಃ, ವೃದ್ಧಾ ನಿರ್ಹರ್ತವ್ಯಾಃ, ಸಮಾಃ ಪರಿಪಾಲ್ಯಾ ಇತಿ ಸಿದ್ಧಾನ್ತಃ ||೩||
दोषाः क्षीणा बृंहयितव्याः, कुपिताः प्रशमयितव्याः, वृद्धा निर्हर्तव्याः, समाः परिपाल्या इति सिद्धान्तः ||३||
🔊 Audio coming soon
ನ ಖಲು ದೋಷಾಣಾಂ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ವಮನವಿರೇಚನೇ, ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿದೇವೇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ದೋಷಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀಣಾಃ ಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣೈರ್ಜ್ಞಾತಾಃ| ಕುಪಿತಾ ಅಲ್ಪತಯಾ ಕೋಪಮಾಪನ್ನಾಃ ಸಂಶಮನವಿಧಾನೇನೈವ ಪ್ರಶಮಯಿತವ್ಯಾಃ, ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವೃದ್ಧಾಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಲಿತಾಃ ಸಂಶೋಧನವಿಧಿನಾ ನಿರ್ಹರ್ತವ್ಯಾಃ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ‘ಪ್ರವೃದ್ಧಾಃ’ ಇತಿ ಪಠತಿ, ವೃದ್ಧಿರ್ಹಿ ದ್ವಿವಿಧಾ- ಚಯಲಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಕೋಪಲಕ್ಷಣಾ ಚ; ತತ್ರ ಸಂಹತಿರೂಪಾವೃದ್ಧಿಃ ಚಯಃ, ವಿಲಯನರೂಪಾ ವೃದ್ಧಿಃ ಪ್ರಕೋಪಃ; ತಯೋರ್ವಿಲಯನರೂಪವೃದ್ಧ್ಯಾ ವೃದ್ಧಾ ದೋಷಾಃ ಸಂಶೋಧನೇನ ನಿರ್ಹರ್ತವ್ಯಾಃ| ಕುಪಿತಾ ಇತಿ ಕೋಪೋಽತ್ರ ದ್ವಿವಿಧಃ- ಚಯಪೂರ್ವಕೋಽಚಯಪೂರ್ವಕಶ್ಚ; ತತ್ರ ಚಯಪೂರ್ವಕಂ ಕೋಪಮಾಗತಾಃ ಸಂಶೋಧನವಿಧಾನೇನೈವ ಶಮಯಿತವ್ಯಾಃ| ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಾಃ ರಕ್ಷ್ಯಾ ಇತಿ ಸಿದ್ಧಾನ್ತಃ| ಸಮಾಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕರಾಃ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಿವಿಧಾನೇನೈವ ಪರಿಪಾಲ್ಯಾ ಇತಿ| ಕ್ಷೀಣವೃದ್ಧಕುಪಿತಸಂಶಮನಂ ಸಮಪರಿಪಾಲನಂ ಚ ಪ್ರಸಙ್ಗತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿವಶಾದತ್ರೋಕ್ತಮ್||೩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ವಮನವಿರೇಚನೇ ವರ್ತೇತೇ ನಿರ್ಹರಣೇ ದೋಷಾಣಾಮ್ | ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋರ್ವಿಧಾನಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯ ||೪|| ಅಥಾತುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿಭಿರಾಹಾರೈರನವಬದ್ಧದೋಷಮವಲೋಕ್ಯ ಶ್ವೋ ವಮನಂ ಪಾಯಯಿತಾಽಸ್ಮೀತಿ ಸಮ್ಭೋಜಯೇತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನಿಂ ಬಲವನ್ತಂ ಬಹುದೋಷಂ ಮಹಾವ್ಯಾಧಿಪರೀತಂ ವಮನಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಚ ||೫||
प्राधान्येन वमनविरेचने वर्तेते निर्हरणे दोषाणाम् | तस्मात्तयोर्विधानमुच्यमानमुपधारय ||४|| अथातुरं स्निग्धं स्विन्नमभिष्यन्दिभिराहारैरनवबद्धदोषमवलोक्य श्वो वमनं पाययिताऽस्मीति सम्भोजयेत्तीक्ष्णाग्निं बलवन्तं बहुदोषं महाव्याधिपरीतं वमनसात्म्यं च ||५||
🔊 Audio coming soon
ಪಕ್ವಾಶಯಗತಾನೇವ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾನೇಕದ್ವಿತ್ರಿರ್ದತ್ತೋ ಬಸ್ತಿರಪಕರ್ಷತಿ, ಧೂಮನಸ್ಯಕವಲಗ್ರಹಾದಯಃ ಪುನರಲ್ಪಾಲ್ಪತಯಾ, ನ ತು ವಮನವಿರೇಚನವತ್ ಸಕೃನ್ನಾಪಿ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ತಸ್ಮಾದುಕ್ತಂ- ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ವಮನವಿರೇಚನೇ ಇತಿ| ನನು, ವಮನವಿರೇಚನೇ ಕಫಪಿತ್ತಯೋರ್ದೋಷಯೋರ್ನಿರ್ಹರಣೇ ವರ್ತೇತೇ, ತತ್ಕಥಂ ದೋಷಾಣಾಮಿತಿ? ಉಚ್ಯತೇ- ವಾಯೋರಪಿ ಸ್ವಾಶಯಕ್ಷೋಭಲಕ್ಷಣತಯಾ ವಿಲೀನಸ್ಯ ವಿಮಾರ್ಗನಿರ್ಹರಣಮೂರ್ಧ್ವಾಧೋಮಾರ್ಗೇಣಾನುಲೋಮನಂ ವಮನವಿರೇಚನೇ ಕುರ್ವಾತೇ, ತಸ್ಮಾದ್ದೋಷಾಣಾಮತ್ರ ಬಾಹುಲ್ಯಮುಪಪನ್ನಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ನ್ಯಾಯಭೀರುತಯಾ ದೋಷಯೋರಿತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಶಿಷ್ಯಬಹುತ್ವೇಽಪಿ ಸುಶ್ರುತಸ್ಯೈವ ಪ್ರಶ್ನೇಽಧಿಕೃತತ್ವಾದುಪಧಾರಯೇತ್ಯೇಕವಚನನಿರ್ದೇಶಃ||೪-೫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪೇಶಲೈರ್ವಿವಿಧೈರನ್ನೈರ್ದೋಷಾನುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ದೇಹಿನಃ | ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಯ ವಮನಂ ದತ್ತಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೬|| ಅಥಾಪರೇದ್ಯುಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಸಾಧಾರಣೇ ಕಾಲೇ ವಮನದ್ರವ್ಯಕಷಾಯಕಲ್ಕಚೂರ್ಣಸ್ನೇಹಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯಿತ್ವಾ ವಾಮಯೇದ್ಯಥಾಯೋಗಂ ಕೋಷ್ಠವಿಶೇಷಮವೇಕ್ಷ್ಯ; ಅಸಾತ್ಮ್ಯಬೀಭತ್ಸದುರ್ಗನ್ಧದುರ್ದರ್ಶನಾನಿ ಚ ವಮನಾನಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್, ಅತೋ ವಿಪರೀತಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ; ತತ್ರ ಸುಕುಮಾರಂ ಕೃಶಂ ಬಾಲಂ ವೃದ್ಧಂ ಭೀರುಂ ವಾ ವಮನಸಾಧ್ಯೇಷು ವಿಕಾರೇಷು ಕ್ಷೀರದಧಿತಕ್ರಯವಾಗೂನಾಮನ್ಯತಮಮಾಕಣ್ಠಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಪೀತೌಷಧಂ ಚ ಪಾಣಿಭಿರಗ್ನಿತಪ್ತೈಃ ಪ್ರತಾಪ್ಯಮಾನಂ ಮುಹೂರ್ತಮುಪೇಕ್ಷೇತ; ತಸ್ಯ ಚ ಸ್ವೇದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇಣ ಶಿಥಿಲತಾಮಾಪನ್ನಂ ಸ್ವೇಭ್ಯಃ ಸ್ಥಾನೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಚಲಿತಂ ಕುಕ್ಷಿಮನುಸೃತಂ ಜಾನೀಯಾತ್, ತತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಹೃಲ್ಲಾಸಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಜಾನುಮಾತ್ರಾಸನೋಪವಿಷ್ಟಮಾಪ್ತೈರ್ಲಲಾಟೇ ಪೃಷ್ಠೇ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಕಣ್ಠೇ ಚ ಪಾಣಿಭಿಃ ಸುಪರಿಗೃಹೀತಮಙ್ಗುಲೀಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತೋತ್ಪಲನಾಲಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಕಣ್ಠಮಭಿಸ್ಪೃಶನ್ತಂ ವಾಮಯೇತ್ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಿಙ್ಗಾನೀತಿ ||೭||
भवति चात्र- पेशलैर्विविधैरन्नैर्दोषानुत्क्लेश्य देहिनः | स्निग्धस्विन्नाय वमनं दत्तं सम्यक् प्रवर्तते ||६|| अथापरेद्युः पूर्वाह्णे साधारणे काले वमनद्रव्यकषायकल्कचूर्णस्नेहानामन्यतमस्य मात्रां पाययित्वा वामयेद्यथायोगं कोष्ठविशेषमवेक्ष्य; असात्म्यबीभत्सदुर्गन्धदुर्दर्शनानि च वमनानि विदध्यात्, अतो विपरीतानि विरेचनानि; तत्र सुकुमारं कृशं बालं वृद्धं भीरुं वा वमनसाध्येषु विकारेषु क्षीरदधितक्रयवागूनामन्यतममाकण्ठं पाययेत्, पीतौषधं च पाणिभिरग्नितप्तैः प्रताप्यमानं मुहूर्तमुपेक्षेत; तस्य च स्वेदप्रादुर्भावेण शिथिलतामापन्नं स्वेभ्यः स्थानेभ्यः प्रचलितं कुक्षिमनुसृतं जानीयात्, ततः प्रवृत्तहृल्लासं ज्ञात्वा जानुमात्रासनोपविष्टमाप्तैर्ललाटे पृष्ठे पार्श्वयोः कण्ठे च पाणिभिः सुपरिगृहीतमङ्गुलीगन्धर्वहस्तोत्पलनालानामन्यतमेन कण्ठमभिस्पृशन्तं वामयेत्तावद्यावत् सम्यग्वान्तलिङ्गानीति ||७||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ವಮನಸ್ಯ ಕರಣಮಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಸಮ್ಭೋಜಯೇತ್ ಸಮ್ಯಕ್ ಭೋಜನಂ ಕಾರಯೇದ್ ವೈದ್ಯಃ| ಕಮ್? ಆತುರಂ| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ? ಆಲೋಕ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವಾ| ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಂ? ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚ| ಪುನಃ ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಮ್? ಅನವಬದ್ಧದೋಷಮ್| ಕೈಃ ಸಮ್ಭೋಜಯೇತ್? ಆಹಾರೈಃ| ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟೈಃ? ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿಭಿಃ| ಕುತಃ ಕಾರಣಾದಿತ್ಯಾಹ- ಶ್ವೋ ವಮನಂ ಪಾಯಯಿತಾಽಸ್ಮೀತಿ, ಇತಿ ಹೇತೋಃ; ಯತ ಆಗಾಮಿನಿ ಅಹನಿ ಅಸ್ಮಿ ಅಹಂ ಪಾಯಯಿತಾ ಪಾಯಯಿಷ್ಯಾಮಿ| ಕಿಂ ತತ್? ವಮನಮ್| ಕ್ವ? ಶ್ವಃ ಅಪರೇದ್ಯುಃ; ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಹನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಆತುರಂ ರೋಗಿಣಮ್| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿಭಿರಾಹಾರೈಃ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಪಯೋಮಾಷಾದಿಭಿಃ| ಅನವಬದ್ಧದೋಷಂ ಮುಕ್ತಸ್ರೋತೋಬನ್ಧನತ್ವಾತ್ ಪ್ರಚಲಿತದೋಷಮ್| ಭೋಜನವಿಧಿಃ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶನಾರ್ಥಃ; ಸಮ್ಭೋಜಯೇತ್ ಸಮಶನಂ ಕಾರಯೇತ್, “ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಮಿಹೈಕತ್ರ ಭುಕ್ತಂ ಸಮಶನಂ ಸ್ಮೃತಮ್” (ಚ. ಚಿ. ೧೫) ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್| ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಮಾತುರಂ ಸಮ್ಭೋಜಯೇದಿತ್ಯಾಹ- ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನಿಂ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಮ್| ಬಲವನ್ತಮಿತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಬಲಯುಕ್ತೋಽಪಿ ಸಮ್ಭೋಜನಾರ್ಹಃ; ಯತಃ- “ಜಗ್ಧಾಃ ಷಡಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ ಬಲಿನೋ ವಶತಾಂ ರಸಾಃ” (ಸೂ. ೪೨) ಇತಿ ವಚನಾತ್| ಬಹುದೋಷಃ ಸಮ್ಭೋಜನಾರ್ಹ ಇತಿ ಬಹುದೋಷೇ ಭೋಜನೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೋ ದೋಷಃ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ಪ್ರವರ್ತತೇ; ಅನ್ಯಥಾ ಪುನರಯೋಗೇನೈವ, ಏವಂ ದೋಷಕಾರ್ಯಂ ಮಹಾವ್ಯಾಧಿಪರಿಗೃಹೀತೇಽಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್| ವಮನಸಾತ್ಮ್ಯಸ್ಯ ತು ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿಭಿರಾಹಾರೈರ್ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶನಮ್ | ತಮೇವಾರ್ಥಂ ಸುಖಪಾಠಾರ್ಥಂ ಶ್ಲೋಕೇನಾಪಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪೇಶಲೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಪೇಶಲೈಃ ಕೋಮಲೈರಕಠಿನೈಃ; ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿಭಿರಿತಿ ಯಾವತ್| ಅಥೇತಿ ಮಙ್ಗಲಾರ್ಥೇ| ಅಪರೇದ್ಯುರಿತಿ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಹನಿ; ತತಶ್ಚಾಯಂ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ- ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ ಸಮ್ಭೋಜಿತಮಪರೇದ್ಯುಃ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಹನಿ ವಾಮಯೇತ್, ತಚ್ಚ ವಮನಮೇಕಮಹೋ ವಿಶ್ರಾಮ್ಯ| ಸ್ನೇಹಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಗ್ರಾಮ್ಯೌದಕಮಾಂಸರಸೌದನೇನ ಭುಕ್ತೋಽಪರಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಭಾತೇ ವಮನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಚ ಭೋಜಃ- “ಏಕಾಹೋಪರತಃ ಸ್ನೇಹಾತ್ ಸ್ವಿನ್ನಃ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಪಿಬೇತ್| ಭುಕ್ತ್ವಾ ಗ್ರಾಮ್ಯೌದಕೈರ್ಮಾಂಸೈರಾನೂಪೈಶ್ಚ ಸುಸಂಸ್ಕೃತೈಃ”- ಇತಿ| ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಅಹ್ನಃ ಪೂರ್ವಭಾಗೇ| ಸಾಧಾರಣೇ ಕಾಲೇ ನಾತಿವರ್ಷಶೀತೋಷ್ಣಯುಕ್ತೇ, ಅನ್ಯೇ ತು ಪ್ರಾವೃಟ್ಶರದ್ವಸನ್ತಾಖ್ಯ ಇತಿ ವಿಭಜ್ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಸ್ನೇಹೋಽತ್ರ ವಮನದ್ರವ್ಯಪಕ್ವಃ ಸ್ನೇಹಃ| ವಮನದ್ರವ್ಯಕಷಾಯಮಾತ್ರಾಃ ಪ್ರಧಾನಮಧ್ಯಮಾಧಮಭೇದಾತ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಾಃ ಕಥ್ಯನ್ತೇ| ಯದಾಹ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಃ - “ಕ್ವಾಥಪಾನೇ ನವ ಪ್ರಸ್ಥಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ| ಮಧ್ಯಮಾ ಷಣ್ಮಿತಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ತ್ರಿಪ್ರಸ್ಥಾ ಚ ಕನೀಯಸೀ”- ಇತಿ| ವಮನವಿಷಯೇ ಚ ಸಾರ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾಮನನ್ತಿ ವೃದ್ಧಾಃ| ಕಲ್ಕಾದಿಮಾನಂ ತು- “ಕಲ್ಕಮೋದಕಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಕರ್ಷಮದ್ಯಾಚ್ಚ ಲೇಹತಃ| ಕರ್ಷದ್ವಯಂ ಪಲಂ ವಾಽಪಿ ವಯೋರೋಗಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ”- ಇತಿ| ಬೀಭತ್ಸೋ ವಿಕೃತಾಕೃತಿಃ; ಅತೋ ವಿಪರೀತಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಬೀಭತ್ಸಾದುರ್ದರ್ಶನಸುಗನ್ಧೀನೀತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ಕೃಶಸುಕುಮಾರವೃದ್ಧಬಾಲಭೀರವೋ ವಮನಸಾಧ್ಯಾಃ ಕಥಂ ವಾಮಯಿತವ್ಯಾಃ? ಇತ್ಯಾಹ- ತತ್ರ ಸುಕುಮಾರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರಾದಯೋ ವಮನದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ; ಅಥವಾ ಕ್ಷೀರಾದೀನ್ ಪೂರ್ವಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಅನನ್ತರಂ ಮಾತ್ರಯಾ ವಮನದ್ರವ್ಯಮಿತಿ| ತಥಾ ಚ ವಾಗ್ಭಟಃ- “ವೃದ್ಧಬಾಲಾಬಲಕ್ಲೀಬಭೀರೂನ್ ರೋಗಾನುರೋಧತಃ| ಆಕಣ್ಠಂ ಪಾಯಯೇನ್ಮದ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಂ ರಸಮ್|| ಯಥಾವಿಕಾರವಿಹಿತಾಂ ಮಧುಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಾಮ್| ಕೋಷ್ಠಂ ವಿಭಜ್ಯ ಭೈಷಜ್ಯಮಾತ್ರಾಂ ಮನ್ತ್ರಾಭಿಮನ್ತ್ರಿತಾಮ್||ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಂ ಪಾಯಯೇತ್” (ವಾ. ಸೂ. ೧೮) ಇತಿ| ಪೀತೌಷಧಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಹೇತುಂ ವಿಧಾನಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಪೀತೇತ್ಯಾದಿ| ಮುಹೂರ್ತಂ ಘಟಿಕಾದ್ವಯಮ್| ಪ್ರಚಲಿತಂ ‘ದೋಷಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಲೋಮಹರ್ಷೇಣ ತು ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದ್ದೋಷಪ್ರಚ್ಯವನಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ| ಕುಕ್ಷೌ ಸಮಾಧ್ಮಾಪನಾತ್ ಕುಕ್ಷಿದೇಶಾನುಗತಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಥೂತ್ಕರಣಂ, ಛರ್ದಿರಿತ್ಯಪರೇ||೬-೭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಕಫಪ್ರಸೇಕಂ ಹೃದಯಾವಿಶುದ್ಧಿಂ ಕಣ್ಡೂಂ ಚ ದುಶ್ಛರ್ದಿತಲಿಙ್ಗಮಾಹುಃ | ಪಿತ್ತಾತಿಯೋಗಂ ಚ ವಿಸಞ್ಜ್ಞತಾಂ ಚ ಹೃತ್ಕಣ್ಠಪೀಡಾಮಪಿ ಚಾತಿವಾನ್ತೇ ||೮||
भवतश्चात्र- कफप्रसेकं हृदयाविशुद्धिं कण्डूं च दुश्छर्दितलिङ्गमाहुः | पित्तातियोगं च विसञ्ज्ञतां च हृत्कण्ठपीडामपि चातिवान्ते ||८||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ, ಅಯೋಗಾತಿಯೋಗಯೋರೇವ ವ್ಯಾಪತ್ಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಂ ಪ್ರಾಗ್ಲಿಙ್ಗಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಫಪ್ರಸೇಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತಾತಿಯೋಗಂ ಪಿತ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಮ್||೮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ಪಿತ್ತೇ ಕಫಸ್ಯಾನು ಸುಖಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶುದ್ಧೇಷು ಹೃತ್ಕಣ್ಠಶಿರಃಸು ಚಾಪಿ | ಲಘೌ ಚ ದೇಹೇ ಕಫಸಂಸ್ರವೇ ಚ ಸ್ಥಿತೇ ಸುವಾನ್ತಂ ಪುರುಷಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ||೯||
पित्ते कफस्यानु सुखं प्रवृत्ते शुद्धेषु हृत्कण्ठशिरःसु चापि | लघौ च देहे कफसंस्रवे च स्थिते सुवान्तं पुरुषं व्यवस्येत् ||९||
🔊 Audio coming soon
ಸುವಾನ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಪಿತ್ತೇ ಕಫಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅನುಶಬ್ದಃ ಪಶ್ಚಾದರ್ಥಃ| ಶುದ್ಧೇಷು ಅಗೌರವಾದಿಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತೇಷು| ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ಜಾನೀಯಾತ್| ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯತ್ವೇನ, ದುರ್ವಾನ್ತಾತಿವಾನ್ತಲಕ್ಷಣಂ ಪರಿಹಾರ್ಯತ್ವೇನ ವ್ಯಾಪತ್ಪ್ರತೀಕಾರಾರ್ಥಮುಕ್ತಮ್| ತತ್ರ ಕೈಶ್ಚಿತ್ತ್ರಿಧಾ ಶುದ್ಧಿರಭಿಹಿತಾ; ಯಥಾ- ಲೈಙ್ಗಿಕೀ, ವೈಗಿಕೀ, ಮಾನಿಕೀ ಚೇತಿ| ತತ್ರ ಲಿಙ್ಗೈರ್ವಾನ್ತವಿರಿಕ್ತಸಮ್ಯಕ್ಚಿಹ್ನೈರ್ಜ್ಞಾಯತ ಇತಿ ಲೈಙ್ಗಿಕೀ, ಹೀನಮಧ್ಯೋತ್ತಮೈರ್ವಮನವೇಗೈಶ್ಚತುಃಷಡಷ್ಟಭಿರ್ದಶವಿಂಶತಿತ್ರಿಂಶದ್ಭಿರ್ವಿರೇಚನವೇಗೈಶ್ಚ ಜ್ಞಾಯತ ಇತಿ ವೈಗಿಕೀ, ಮಾನೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಯೋಃ ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಾಢಕಾಢಕಮಾನೇನ ಹೀನಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮೇನ ಜ್ಞಾಯತ ಇತಿ ಮಾನಿಕೀ| ತತ್ರ ನ ತಾವನ್ಮಾನಿಕೀ ಶುದ್ಧಿಃ, ದೀರ್ಘಹ್ರಸ್ವಸ್ಥೂಲಕೃಶದೇಹಸಂಹತಿಪ್ರಕೃತಿಸಾರಾದಿಭಿರ್ವಿವಿಧಲಕ್ಷಣಶರೀರಾಣಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ಪರಿಮಾಣಾಭಾವಾತ್; ನಾಪಿ ವೈಗಿಕೀ, ಯತೋ ಬಹುಭಿರ್ವೇಗೈಃ ಕದಾಚಿತ್ ಕಸ್ಯಚಿನ್ನ ಶುದ್ಧಿಃ, ಪ್ರಕೃತಿವಯೋಬಲಶರೀರದೋಷವ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಕತಿಪಯೈರಪಿ ವೇಗೈಃ ಶುದ್ಧಿರಿತಿ; ಅತಸ್ತೃತೀಯಾಂ ಪಿತ್ತೇ ಕಫಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಲಿಙ್ಗೈರ್ಲೈಙ್ಗಿಕೀಂ ಶುದ್ಧಿಮತ್ರೋಕ್ತವಾನ್ ಸುಶ್ರುತಾಚಾರ್ಯಃ||೯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಂ ಚೈನಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನೇಹನವಿರೇಚನಶಮನಾನಾಂ ಧೂಮಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತಃ ಪಾಯಯಿತ್ವಾಽಽಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇತ್ ||೧೦||
सम्यग्वान्तं चैनमभिसमीक्ष्य स्नेहनविरेचनशमनानां धूमानामन्यतमं सामर्थ्यतः पाययित्वाऽऽचारिकमादिशेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಮನಾನನ್ತರಂ ಸ್ರೋತೋವಿಲಗ್ನಕಫಹರಣಾರ್ಥಂ ಧೂಮಪಾನಮತ್ರೋಕ್ತಮ್| ವಾತಪ್ರಕೃತೌ ಸ್ನೈಹಿಕಂ, ಕಫಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಾವುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟದೋಷೇ ಚ ವೈರೇಚನಿಕಂ, ಸಮದೋಷಪ್ರಕೃತಾವುಪಶಮನೀಯಂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಂ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಿಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ | ಆಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇದಿತಿ ಚರತೇರ್ಗತಿಭಕ್ಷಣಾರ್ಥಕತ್ವಾದಾಹಾರೋ ವಿಹಾರಶ್ಚಾಚಾರಃ| ತತ್ರ ವಿಹಾರೋ ಬಹುವಿಧೋಽಪಿ ತ್ರಿವಿಧ ಏವ, ಕಾಯವಾಙ್ಮನೋಭೇದಾತ್; ಸ ತ್ರಿವಿಧೋಽಪ್ಯಯುಕ್ತೋಽಪವರ್ಜ್ಯಶ್ಚಾತುರೋಪದ್ರವೀಯೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ||೧೦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ತತೋಽಪರಾಹ್ಣೇ ಶುಚಿಶುದ್ಧದೇಹಮುಷ್ಣಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪರಿಷಿಕ್ತಗಾತ್ರಮ್ | ಕುಲತ್ಥಮುದ್ಗಾಢಕಿಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ಯೂಷೈ ರಸೈರ್ವಾಽಪ್ಯುಪಭೋಜಯೇತ್ತು ||೧೧||
भवन्ति चात्र- ततोऽपराह्णे शुचिशुद्धदेहमुष्णाभिरद्भिः परिषिक्तगात्रम् | कुलत्थमुद्गाढकिजाङ्गलानां यूषै रसैर्वाऽप्युपभोजयेत्तु ||११||
🔊 Audio coming soon
ಆಹಾರಂ ಸರ್ವಮಭಿಹಿತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಾನ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಯೋಗ್ಯಸ್ಯ ಕಥಂ ಯೂಷಮಾಂಸರಸೋಪದೇಶಃ? ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ- ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೋಽತ್ರಾಪ್ಯುಕ್ತ ಏವ| ತತ್ರಾತ್ಯನ್ತಕ್ಷೀಣಕಫಾನಾಂ ಪೇಯಾದಿಃ; ತೇಷಾಮಪಿ ವಾತಭೂಯಿಷ್ಠಾನಾಂ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಮಾಂಸರಸೋಪಯೋಗಃ; ದೋಷರ್ತುಪ್ರಕೃತ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಫಯುಕ್ತಾನಾಂ ಯೂಷೋಪದೇಶಃ , ನತು ವಿಲೇಪೀಯವಾಗೂನಾಮ್; ಉಕ್ತಂ ಚ,- “ಪಾಂಶುಧಾನೇ ಯಥಾ ವೃಷ್ಟಿಃ ಕ್ಲೇದಯತ್ಯತಿ ಕರ್ದಮಮ್| ತಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಸನ್ದುಷ್ಟೇ ಯವಾಗೂಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧಿನೀ”- ಇತಿ||೧೧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ಕಾಸೋಪಲೇಪಸ್ವರಭೇದನಿದ್ರಾತನ್ದ್ರಾಸ್ಯದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯವಿಷೋಪಸರ್ಗಾಃ | ಕಫಪ್ರಸೇಕಗ್ರಹಣೀಪ್ರದೋಷಾ ನ ಸನ್ತಿ ಜನ್ತೋರ್ವಮತಃ ಕದಾಚಿತ್ ||೧೨||
कासोपलेपस्वरभेदनिद्रातन्द्रास्यदौर्गन्ध्यविषोपसर्गाः | कफप्रसेकग्रहणीप्रदोषा न सन्ति जन्तोर्वमतः कदाचित् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃಪರಂ ವಮನಫಲಾಭಿಧಾನಂ- ಕಾಸೇತ್ಯಾದಿ| ಉಪಲೇಪಃ ಸ್ರೋತಃಸು ಮಲವೃದ್ಧಿಃ| ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಶೀತಲಿಕಾದಯಃ| ಕೇಚಿತ್ “ಕಫಪ್ರಸೇಕಸ್ವರಭೇದತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಾಸ್ಯದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಕಫೋಪಸರ್ಗಾಃ| ಗುರುತ್ವಕಣ್ಡೂಗ್ರಹಣೀಪ್ರದೋಷಾ ನ ಸನ್ತಿ ಜನ್ತೋರ್ವಮತಃ ಕದಾಚಿತ್” ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧೨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ಛಿನ್ನೇ ತರೌ ಪುಷ್ಪಫಲಪ್ರರೋಹಾ ಯಥಾ ವಿನಾಶಂ ಸಹಸಾ ವ್ರಜನ್ತಿ | ತಥಾ ಹೃತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಶೋಧನೇನ ತಜ್ಜಾ ವಿಕಾರಾಃ ಪ್ರಶಮಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ||೧೩||
छिन्ने तरौ पुष्पफलप्ररोहा यथा विनाशं सहसा व्रजन्ति | तथा हृते श्लेष्मणि शोधनेन तज्जा विकाराः प्रशमं प्रयान्ति ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ಯೈವಾರ್ಥಸ್ಯ ದಾರ್ಢ್ಯಾರ್ಥಂ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಮಾಹ- ಛಿನ್ನೇ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೩||
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
ನ ವಾಮಯೇತ್ತೈಮಿರಿಕೋರ್ಧ್ವವಾತಗುಲ್ಮೋದರಪ್ಲೀಹಕೃಮಿಶ್ರಮಾರ್ತಾನ್ | ಸ್ಥೂಲಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಕೃಶಾತಿವೃದ್ಧಮೂತ್ರಾತುರಾನ್ ಕೇವಲವಾತರೋಗಾನ್ ||೧೪|| ಸ್ವರೋಪಘಾತಾಧ್ಯಯನಪ್ರಸಕ್ತದುಶ್ಛರ್ದಿದುಃಕೋಷ್ಠತೃಡಾರ್ತಬಾಲಾನ್ | ಊರ್ಧ್ವಾಸ್ರಪಿತ್ತಿಕ್ಷುಧಿತಾತಿರೂಕ್ಷಗರ್ಭಿಣ್ಯುದಾವರ್ತಿನಿರೂಹಿತಾಂಶ್ಚ ||೧೫||
न वामयेत्तैमिरिकोर्ध्ववातगुल्मोदरप्लीहकृमिश्रमार्तान् | स्थूलक्षतक्षीणकृशातिवृद्धमूत्रातुरान् केवलवातरोगान् ||१४|| स्वरोपघाताध्ययनप्रसक्तदुश्छर्दिदुःकोष्ठतृडार्तबालान् | ऊर्ध्वास्रपित्तिक्षुधितातिरूक्षगर्भिण्युदावर्तिनिरूहितांश्च ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃ ಪರಮವಮ್ಯಾನಾಹ- ನೇತ್ಯಾದಿ| ತೈಮಿರಿಕಂ ತಿಮಿರರೋಗಾರ್ತಮ್| ಅತ್ರ ಕೇಚಿತ್, “ನ ವಾಮಯೇತ್ತೈಮಿರಿಕಂ ಚ ಗುಲ್ಮಿನಂ ನ ಚಾಪಿ ಪಾಣ್ಡೂದರರೋಗಪೀಡಿತಮ್| ಸ್ಥೂಲಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಕೃಶಾತಿವೃದ್ಧಾನರ್ಶೋರ್ದಿತಾಕ್ಷೇಪಕಪೀಡಿತಾಂಶ್ಚ”- ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಊರ್ಧ್ವವಾತಂ ಕೇಚಿಚ್ಛ್ವಾಸಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ತನ್ನ, ಶ್ವಾಸಿನೋ ವಮನಾರ್ಹತ್ವಾತ್; ಊರ್ಧ್ವವಾತಸ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಪ್ರೋಕ್ತ ಏವ- “ಅಧಃಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಕುಪಿತೇನ ಚ| ಕರೋತ್ಯನಿಶಮುದ್ಗಾರಮೂರ್ಧ್ವವಾತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ”- ಇತಿ||೧೪-೧೫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ಅವಮ್ಯವಮನಾದ್ರೋಗಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ದೇಹಿನಾಮ್ | ಅಸಾಧ್ಯತಾಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನೈತೇ ವಾಮ್ಯಾಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೧೬||
अवम्यवमनाद्रोगाः कृच्छ्रतां यान्ति देहिनाम् | असाध्यतां वा गच्छन्ति नैते वाम्यास्ततः स्मृताः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಅವಮನಾರ್ಹಸ್ಯ ವಮನೇ ವ್ಯಾಧೇಃ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮಸಾಧ್ಯತಾಂ ಚ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅವಮ್ಯೇತ್ಯಾದಿ||೧೬||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ಏತೇಽಪ್ಯಜೀರ್ಣವ್ಯಥಿತಾ ವಾಮ್ಯಾ ಯೇ ಚ ವಿಷಾತುರಾಃ | ಅತೀವ ಚೋಲ್ಬಣಕಫಾಸ್ತೇ ಚ ಸ್ಯುರ್ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ ||೧೭||
एतेऽप्यजीर्णव्यथिता वाम्या ये च विषातुराः | अतीव चोल्बणकफास्ते च स्युर्मधुकाम्बुना ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಏತೇಽಪ್ಯಜೀರ್ಣವ್ಯಥಿತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಷಾಮಜೀರ್ಣಪೀಡಾಯಾಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಕೃತ್ರಿಮವಿಷಬಾಧಾಯಾಂ ಚಾತ್ಯರ್ಥೋಚ್ಛ್ರಿತಕಫಾಶ್ಚೈತೇ ವಾಮ್ಯಾ ವಮನಾರ್ಹಾಃ| ತತ್ರೈಷಾಮವಮನೇ ಚಿರಾದ್ಬಾಧಾಽಜೀರ್ಣೇ, ವಿಷೈಶ್ಚ ಸದ್ಯ ಏವ, ಉಲ್ಬಣಕಫಾನಾಂ ಚ ಗಲಾಮಯಾದಿಷು ಸದ್ಯ ಏವ ವಿನಾಶಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಏತೇಽಪ್ಯಜೀರ್ಣ ...’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಠಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ‘ಸರ್ವೇಽಪ್ಯೇತೇ ವಿರುದ್ಧಾನ್ನವಿಷಮಾರ್ತಗರಾತುರಾಃ| ಕಫಪ್ರವೃದ್ಧೇ ಜೀರ್ಣೇ ಚ ವಾಮಯೇತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಮಧುಕಾಮ್ಬುನೇತಿ|- ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಷಾಯೇಣ ವಮನಾಙ್ಗಪ್ರಧಾನೇನ ವಾಮಯೇತ್| ಜೇಜ್ಜಟಃ ಪುನರಾಹ- ಮಧು ಏವ ಮಧುಕಂ, ಸ್ವಾರ್ಥೇ ಕಃ, ತೇನ ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ| ಏತೇನ ಪ್ರತಿಪ್ರಸವೋ ಹ್ಯವಾಮ್ಯಾನಾಮಪ್ಯುಕ್ತಃ| “ನ ವಾಮನೀಯಸ್ತಿಮಿರೀ ದಕೋದರೀ ನ ಗುಲ್ಮವಾನ್ ಪಾಣ್ಡುಗದೇನ ಪೀಡಿತಃ| ಸ್ಥೂಲಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಕೃಶಾತಿವೃದ್ಧಾ ನಾರ್ಶೋರ್ದಿತಾಕ್ಷೇಪಕಪೀಡಿತಶ್ಚ|| ರೂಕ್ಷೇ ಪ್ರಮೇಹೇ ತರುಣೇ ಚ ಗರ್ಭೇ ಗಚ್ಛತ್ಯಥೋರ್ಧ್ವಂ ರುಧಿರೇ ಚ ತೀವ್ರೇ| ದುಷ್ಟೇ ಚ ಕೋಷ್ಠೇ ಕೃಮಿಭಿರ್ಮನುಷ್ಯಂ ನ ವಾಮಯೇದ್ವರ್ಚಸಿ ಸಮ್ಪ್ರವೃದ್ಧೇ”- ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಶೇಷಂ ಸುಗಮಮ್||೧೭||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ವಾಮ್ಯಾಸ್ತು- ವಿಷಶೋಷಸ್ತನ್ಯದೋಷಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯುನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಶ್ಲೀಪದಾರ್ಬುದವಿದಾರಿಕಾಮೇದೋಮೇಹಗರಜ್ವರಾರುಚ್ಯಪಚ್ಯಾಮಾತೀಸಾರಹೃದ್ರೋಗ- ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಮವಿಸರ್ಪವಿದ್ರಧ್ಯಜೀರ್ಣಮುಖಪ್ರಸೇಕಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ವಾಸಕಾಸಪೀನಸಪೂತೀನಾಸಕಣ್ಠೌಷ್ಠವಕ್ತ್ರಪಾಕ- ಕರ್ಣಸ್ರಾವಾಧಿಜಿಹ್ವೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾಧಃಶೋಣಿತಪಿತ್ತಿನಃ ಕಫಸ್ಥಾನಜೇಷು ವಿಕಾರೇಷ್ವನ್ಯೇ ಚ ಕಫವ್ಯಾಧಿಪರೀತಾ ಇತಿ ||೧೮||
वाम्यास्तु- विषशोषस्तन्यदोषमन्दाग्न्युन्मादापस्मारश्लीपदार्बुदविदारिकामेदोमेहगरज्वरारुच्यपच्यामातीसारहृद्रोग- चित्तविभ्रमविसर्पविद्रध्यजीर्णमुखप्रसेकहृल्लासश्वासकासपीनसपूतीनासकण्ठौष्ठवक्त्रपाक- कर्णस्रावाधिजिह्वोपजिह्विकागलशुण्डिकाधःशोणितपित्तिनः कफस्थानजेषु विकारेष्वन्ये च कफव्याधिपरीता इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
ವಾಮ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜ್ವರೋಽತ್ರ ನವಜ್ವರೋ ವಿಷಮಜ್ವರಶ್ಚ, ಕ್ವಚಿತ್ ಪೂತೀನಾಸಾಗ್ರೇ ಕುಷ್ಠಗಲಗಣ್ಡಪ್ರಮೇಹಶೋಫಾಃ ಪಠಿತಾಃ| ಕೇಚಿತ್ ಸುಶ್ರುತಾಧ್ಯಾಯಿನೋ ನ ಪಠನ್ತ್ಯಮುಂ ಪಾಠಂ, ತೇಷಾಮಯಮಭಿಪ್ರಾಯಃ- ಯಥಾಸ್ವಂ ತತ್ಪ್ರತ್ಯನೀಕವ್ಯಾಧಿಷು ವಮನನಿರ್ದೇಶಾನ್ನಾರ್ಥೋಽನೇನೇತಿ||೧೮||
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
ವಿರೇಚನಮಪಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಯ ವಾನ್ತಾಯ ಚ ದೇಯಮ್; ಅವಾನ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೀಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಸತೋಽಧಃ ಸ್ರಸ್ತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಗ್ರಹಣೀಂ ಛಾದಯತಿ, ಗೌರವಮಾಪಾದಯತಿ, ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ವಾ ಜನಯತಿ ||೧೯||
विरेचनमपि स्निग्धस्विन्नाय वान्ताय च देयम्; अवान्तस्य हि सम्यग्विरीक्तस्यापि सतोऽधः स्रस्तः श्लेष्मा ग्रहणीं छादयति, गौरवमापादयति, प्रवाहिकां वा जनयति ||१९||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚನವಿಧಾನಮಾಹ- ವಿರೇಚನಮಪೀತ್ಯಾದಿ| ವಾನ್ನ್ತಾಯಾಪಿ ಪುನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಯ ದೇಯಂ; ತಚ್ಚ ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ, “ಪಕ್ಷಾದ್ವಿರೇಕೋ ವಾನ್ತಸ್ಯ” (ಚಿ. ೩೬) ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್| ತತ್ರಾನ್ನಸಂಸರ್ಗೇಣ ದಿನಾನಿ ಷಟ್, ಸ್ನೇಹೇನಾಪಿ, ತತಃ ಸ್ವಿನ್ನಂ ತ್ರ್ಯಹಮೇವ ಲಘೂಷ್ಣಭೋಜಿನಂ ರೇಚಯೇತ್| “ವಾನ್ತಂ ಷಡಹಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಪುನಃ ಸಂಸ್ನೇಹಿತಂ ಕ್ರಮಾತ್| ಉಷ್ಣಂ ಲಘು ತ್ರ್ಯಹಂ ಭುಕ್ತಂ ಷೋಡಶೇಽಹ್ನಿ ವಿರೇಚಯೇತ್”- ಇತಿ| ತತ್ರ ವಮನೇ ಸ್ನೇಹಾದೇಕಾಹಮೇವೋಪರಮೋ, ವಿರೇಕೇ ತ್ರ್ಯಹಮ್| ತಥಾ ಹಿ ಚರಕಃ- “ಏಕಾಹೋಪರತಃ ಸ್ನೇಹಾದ್ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಪಿಬೇತ್| ತ್ರಿರಾತ್ರೋಪರತಸ್ತದ್ವತ್ ಸ್ನೇಹಾತ್ ಪ್ರಸ್ಕನ್ದನಂ ಪಿಬೇತ್” (ಚ. ಸೂ. ೧೩) ಇತಿ| ಅವಾನ್ತಸ್ಯ ಹಿ ವಿರೇಕದಾನೇ ಕೋ ದೋಷ ಇತ್ಯಾಹ- ಅವಾನ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಯ ವಾನ್ತಾಯ ದೇಯಮಿತಿ||೧೯||
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ಅಥಾತುರಂ ಶ್ವೋ ವಿರೇಚನಂ ಪಾಯಯಿತಾಽಸ್ಮೀತಿ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಲಘು ಭೋಜಯೇತ್, ಫಲಾಮ್ಲಮುಷ್ಣೋದಕಂ ಚೈನಮನುಪಾಯಯೇತ್ | ಅಥಾಪರೇಽಹನಿ ವಿಗತಶ್ಲೇಷ್ಮಧಾತುಮಾತುರೋಪಕ್ರಮಣೀಯಾದವೇಕ್ಷ್ಯಾತುರಮಥಾಸ್ಮೈ ಔಷಧಮಾತ್ರಾಂ ಪಾತುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್ ||೨೦||
अथातुरं श्वो विरेचनं पाययिताऽस्मीति पूर्वाह्णे लघु भोजयेत्, फलाम्लमुष्णोदकं चैनमनुपाययेत् | अथापरेऽहनि विगतश्लेष्मधातुमातुरोपक्रमणीयादवेक्ष्यातुरमथास्मै औषधमात्रां पातुं प्रयच्छेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚನಸ್ಯ ಪ್ರಾಕ್ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಗ್ರಹಣಂ ಸಾಯಮ್ಭೋಜನನಿಷೇಧಾರ್ಥಮ್| ಫಲಾಮ್ಲಂ ಬೀಜಪೂರಾದಿ| ಫಲಾಮ್ಲೋಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಂ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಾರ್ಥಮ್, ಅನ್ಯೇ ತು ಕಫಾವಜಯಾರ್ಥಮಾಹುಃ| ವಿಗತಶ್ಲೇಷ್ಮಧಾತುಮಿತಿ ವಿಗತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮಿತಿ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಧಾತುಗ್ರಹಣಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಹಚರಿತರಸಧಾತೂಪಲಕ್ಷಣಂ, ರಸಾವಶೇಷೇಽಪಿ ಸಪ್ರಸೇಕತ್ವಾತ್ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿರೇಚನಂ ನ ದೇಯಮಿತಿ| ಮಾತ್ರಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರಧಾನಮಧ್ಯಾದಿಭೇದೇನ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಾ ಕಥ್ಯತೇ- “ದ್ವೇ ಪಲೇ ಜ್ಯೇಷ್ಠಮಾಖ್ಯಾತಂ ಮಧ್ಯಮಂ ತು ಪಲಂ ಭವೇತ್| ಪಲಾರ್ಧಮುಪಯುಞ್ಜೀತ ಕನೀಯಸ್ತು ವಿರೇಚನಮ್”- ಇತಿ||೨೦||
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
ತತ್ರ ಮೃದುಃ, ಕ್ರೂರೋ, ಮಧ್ಯಮ ಇತಿ ತ್ರಿವಿಧಃ ಕೋಷ್ಠೋ ಭವತಿ | ತತ್ರ ಬಹುಪಿತ್ತೋ ಮೃದುಃ, ಸ ದುಗ್ಧೇನಾಪಿ ವಿರಿಚ್ಯತೇ; ಬಹುವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಕ್ರೂರಃ, ಸ ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಃ; ಸಮದೋಷೋ ಮಧ್ಯಮಃ, ಸ ಸಾಧಾರಣ ಇತಿ | ತತ್ರ ಮೃದೌ ಮಾತ್ರಾ ಮೃದ್ವೀ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಕ್ರೂರೇ, ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ | ಪೀತೌಷಧಶ್ಚ ತನ್ಮನಾಃ ಶಯ್ಯಾಭ್ಯಾಶೇ ವಿರೇಚ್ಯತೇ ||೨೧|| ವಿರೇಚನಂ ಪೀತವಾಂಸ್ತು ನ ವೇಗಾನ್ ಧಾರಯೇದ್ಬುಧಃ | ನಿವಾತಶಾಯೀ ಶೀತಾಮ್ಬು ನ ಸ್ಪೃಶೇನ್ನ ಪ್ರವಾಹಯೇತ್ ||೨೨||
तत्र मृदुः, क्रूरो, मध्यम इति त्रिविधः कोष्ठो भवति | तत्र बहुपित्तो मृदुः, स दुग्धेनापि विरिच्यते; बहुवातश्लेष्मा क्रूरः, स दुर्विरेच्यः; समदोषो मध्यमः, स साधारण इति | तत्र मृदौ मात्रा मृद्वी, तीक्ष्णा क्रूरे, मध्ये मध्या कर्तव्येति | पीतौषधश्च तन्मनाः शय्याभ्याशे विरेच्यते ||२१|| विरेचनं पीतवांस्तु न वेगान् धारयेद्बुधः | निवातशायी शीताम्बु न स्पृशेन्न प्रवाहयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ದುಗ್ಧಂ ಚಾತ್ರೋಪಲಕ್ಷಣಮಾತ್ರಂ, ತೇನೇಕ್ಷುರಸಾಮ್ಲತಕ್ರಮಸ್ತುಗುಡಕೃಶರಾಸರ್ಪಿರ್ನವಮದ್ಯೋಷ್ಣೋದಕಪೀಲುದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಾದಿಭಿರಪಿ ವಿರಿಚ್ಯತೇ, ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಸ್ತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿಫಲಾತಿಲ್ವಕನೀಲಿನೀಫಲಾದಿಭಿರಪಿ ದುಃಖೇನ ವಿರಿಚ್ಯತೇ| ಮೃದ್ವೀ ಮೃದುಗುಣೋಪೇತಾ, ವೈರೇಚನಿಕದ್ರವ್ಯಗುಣಾನಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದೀನಾಮಪಕರ್ಷೇಣ; ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಗುಣೋಪೇತಾ, ವೈರೇಚನಿಕದ್ರವ್ಯಗುಣಾನಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದೀನಾಂ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ| ತನ್ಮನಾ ವಿರೇಕಮನಾಃ| ಅಭ್ಯಾಶೇ ಸಮೀಪೇ||೨೧-೨೨||
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
ಯಥಾ ಚ ವಮನೇ ಪ್ರಸೇಕೌಷಧಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಂ ವಿರೇಚನೇ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಪಿತ್ತೌಷಧಕಫಾ ಇತಿ ||೨೩||
यथा च वमने प्रसेकौषधकफपित्तानिलाः क्रमेण गच्छन्ति, एवं विरेचने मूत्रपुरीषपित्तौषधकफा इति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಸೇಕಃ ಆಸ್ಯೇ ಲಾಲಾಸ್ರವಣಮ್| ಔಷಧಂ ಪೀತಂ, ಕಫಃ ಪುನರಾಮಾಶಯಸ್ಥಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ವಮನೇನ ಹೃತೇ ತತ್ರೈವ ಪಿತ್ತಂ ವಮನಾವಧಿಸೂಚಕಂ ನಿಸ್ಸರತಿ, ವಾತೇನ ಉದ್ಗಾರರೂಪೇಣಾನಿಲಸಂಶುದ್ಧಿಃ| ವಿರೇಚನೇ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಪಿತ್ತೌಷಧಕಫಾ ಇತಿ, ವಾತಗಮನಂ ಪುನಃ ‘ಗತೇಽನಿಲೇ ಚಾಪ್ಯನುಲೋಮಭಾವಂ’ ಇತ್ಯನೇನ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಕಫೋಽತ್ರ ಪಕ್ವಾಶಯೇ ವಿರೇಕಾವಧಿಸೂಚಕಃ ಸ್ಫಟಿಕಸಮದ್ಯುತಿಃ||೨೩||
Adhikarana 19 (24) · Śloka 24
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಹೃತ್ಕುಕ್ಷ್ಯಶುದ್ಧಿಃ ಪರಿದಾಹಕಣ್ಡೂವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾಶ್ಚ ನ ಸದ್ವಿರಿಕ್ತೇ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾಗುದಭ್ರಂಶಕಫಾತಿಯೋಗಾಃ ಶೂಲೋದ್ಗಮಶ್ಚಾತಿವಿರಿಕ್ತಲಿಙ್ಗಮ್ ||೨೪||
भवन्ति चात्र- हृत्कुक्ष्यशुद्धिः परिदाहकण्डूविण्मूत्रसङ्गाश्च न सद्विरिक्ते | मूर्च्छागुदभ्रंशकफातियोगाः शूलोद्गमश्चातिविरिक्तलिङ्गम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಾನ್ತಕಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಮನಜ್ಞಾನಂ ಕಫಾನ್ತಂ ಚ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಚನಜ್ಞಾನಮುದ್ದಿಶ್ಯ ವಿರೇಕಸ್ಯೈವ ಲಿಙ್ಗಜ್ಞಾನೇನಾಯೋಗಾತಿಯೋಗೌ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಹೃತ್ಕುಕ್ಷ್ಯಶುದ್ಧಿರಿತಿ ಅತ್ರ “ಸ್ಯಾದ್ದುರ್ವಿರಿಕ್ತೇ ಕಫಪಿತ್ತಕೋಪೋ ದಾಹೋಽರುಚಿರ್ಗೌರವಮಗ್ನಿಸಾದಃ” ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ಪಠನ್ತಿ||೨೪||
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ಗತೇಷು ದೋಷೇಷು ಕಫಾನ್ವಿತೇಷು ನಾಭ್ಯಾ ಲಘುತ್ವೇ ಮನಸಶ್ಚ ತುಷ್ಟೌ | ಗತೇಽನಿಲೇ ಚಾಪ್ಯನುಲೋಮಭಾವಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಂ ಮನುಜಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ||೨೫||
गतेषु दोषेषु कफान्वितेषु नाभ्या लघुत्वे मनसश्च तुष्टौ | गतेऽनिले चाप्यनुलोमभावं सम्यग्विरिक्तं मनुजं व्यवस्येत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
ಗತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷೋಽತ್ರ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಗತಂ ದೋಷೋಪಲಕ್ಷಿತಂ ಪುರೀಷಂ ಕಫಪಿತ್ತಂ ಚ||೨೫||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ಮನ್ದಾಗ್ನಿಮಕ್ಷೀಣಮಸದ್ವಿರೀಕ್ತಂ ನ ಪಾಯಯೇತಾಹನಿ ತತ್ರ ಪೇಯಾಮ್ | ಕ್ಷೀಣಂ ತೃಷಾರ್ತಂ ಸುವಿರೇಚಿತಂ ಚ ತನ್ವೀಂ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂ ಲಘು ಪಾಯಯೇಚ್ಚ ||೨೬||
मन्दाग्निमक्षीणमसद्विरीक्तं न पाययेताहनि तत्र पेयाम् | क्षीणं तृषार्तं सुविरेचितं च तन्वीं सुखोष्णां लघु पाययेच्च ||२६||
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರೈವ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮಣ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶೇಷಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮನ್ದಾಗ್ನಿಮಕ್ಷೀಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಲಘ್ವಿತಿ ಮಾತ್ರಾಲಘು||೨೬||
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ಬುದ್ಧೇಃ ಪ್ರಸಾದಂ ಬಲಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಧಾತುಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಬಲಮಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಮ್ | ಚಿರಾಚ್ಚ ಪಾಕಂ ವಯಸಃ ಕರೋತಿ ವಿರೇಚನಂ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸ್ಯಮಾನಮ್ ||೨೭||
बुद्धेः प्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं बलमग्निदीप्तिम् | चिराच्च पाकं वयसः करोति विरेचनं सम्यगुपास्यमानम् ||२७||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವಿರೇಕಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ಬುದ್ಧೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಕಾಥಮನಸೋರನ್ಯೋನ್ಯಾನುವಿಧಾನಾತ್ ಕಾಯಮಪಿ ಮನೋಽನುವಿಧತ್ತೇ ಮನಶ್ಚ ಕಾಯ ಇತಿ| ಶರೀರಶುದ್ಧಿಕಾರಣಂ ಹಿ ವಿರೇಚನಂ, ತಚ್ಛುದ್ಧೌ ಮನಸೋ ವಿಶುದ್ಧಿಃ, ಮನಃಶುದ್ಧೌ ಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದ ಉಪಪನ್ನ ಏವೇತ್ಯತೋ ಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಂ ಕರೋತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಧಾತುಸ್ಥಿರತ್ವಮುಪಚಯಲಕ್ಷಣಬಲೇನ| ಅತ್ರ ಬಲಶಬ್ದೇನೋತ್ಸಾಹಲಕ್ಷಣಬಲಮ್| ಕೇಚಿತ್ ‘ವಿರೇಚನಂ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸ್ಯಮೇವ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಕೇಚಿದ್ಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಾದಯಸ್ತಾತ್ಕಾಲಿಕಾ ವಿರೇಚನಸ್ಯ ಗುಣಾಃ, ಅಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಪ್ರಭೃತಯಸ್ತು ಕೇಚಿತ್ಸಂಸರ್ಜನಕ್ರಮಾನನ್ತರಭಾವಿನ ಇತಿ ಕಥಯನ್ತಿ| ಉಪಸ್ತಮ್ಭಾದಿಕಾರಿಣೋ ಮಲಸ್ಯ ಕ್ಷಯಕಾರ್ಯಪಿ ವಿರೇಕಃ ಸ್ರೋತಃಶುದ್ಧ್ಯಾ ಬಲಮಾದಧಾತಿ ತಕ್ರಪಾನವತ್| ಉಕ್ತಂ ಚ- “ಸ್ರೋತಃಸು ತಕ್ರಶುದ್ಧೇಷು ರಸಃ ಸಮ್ಯಗುಪೈತಿ ಯಃ| ತೇನ ಪುಷ್ಟಿರ್ಬಲಂ ವರ್ಣಃ ಪ್ರಹರ್ಷಶ್ಚೋಪಜಾಯತೇ” (ಚ. ಚಿ. ೧೪) ಇತಿ||೨೭||
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
ಯಥೌದಕಾನಾಮುದಕೇಽಪನೀತೇ ಚರಸ್ಥಿರಾಣಾಂ ಭವತಿ ಪ್ರಣಾಶಃ | ಪಿತ್ತೇ ಹೃತೇ ತ್ವೇವಮುಪದ್ರವಾಣಾಂ ಪಿತ್ತಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಭವತಿ ಪ್ರಣಾಶಃ ||೨೮||
यथौदकानामुदकेऽपनीते चरस्थिराणां भवति प्रणाशः | पित्ते हृते त्वेवमुपद्रवाणां पित्तात्मकानां भवति प्रणाशः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ದೃಷ್ಟಾನ್ತಮಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಔದಕಾನಾಂ ಚರಸ್ಥಿರಾಣಾಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾನಾಂ ಪದ್ಮಾದೀನಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ| ಉಪದ್ರವಾಣಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮ್| ಪಿತ್ತಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಪಿತ್ತಕಾರಣಾನಾಮ್||೨೮||
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 31
ಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯತಿಸ್ನೇಹಿತಬಾಲವೃದ್ಧಸ್ಥೂಲಾಃ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಭಯೋಪತಪ್ತಾಃ | ಶ್ರಾನ್ತಸ್ತೃಷಾರ್ತೋಽಪರಿಜೀರ್ಣಭಕ್ತೋ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಧೋ ಗಚ್ಛತಿ ಯಸ್ಯ ಚಾಸೃಕ್ ||೨೯|| ನವಪ್ರವಿಶ್ಯಾಯಮದಾತ್ಯಯೀ ಚ ನವಜ್ವರೀ ಯಾ ಚ ನವಪ್ರಸೃತಾ | ಶಲ್ಯಾರ್ದಿತಾಶ್ಚಾಪ್ಯವಿರೇಚನೀಯಾಃ ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರ್ಯೇ ತ್ವನುಪಸ್ಕೃತಾಶ್ಚ ||೩೦|| ಅತ್ಯರ್ಥಪಿತ್ತಾಭಿಪರೀತದೇಹಾನ್ ವಿರೇಚಯೇತ್ತಾನಪಿ ಮನ್ದಮನ್ದಮ್ |೩೧|
मन्दाग्न्यतिस्नेहितबालवृद्धस्थूलाः क्षतक्षीणभयोपतप्ताः | श्रान्तस्तृषार्तोऽपरिजीर्णभक्तो गर्भिण्यधो गच्छति यस्य चासृक् ||२९|| नवप्रविश्यायमदात्ययी च नवज्वरी या च नवप्रसृता | शल्यार्दिताश्चाप्यविरेचनीयाः स्नेहादिभिर्ये त्वनुपस्कृताश्च ||३०|| अत्यर्थपित्ताभिपरीतदेहान् विरेचयेत्तानपि मन्दमन्दम् |३१|
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚನಸ್ಯಾಪ್ರವೃತ್ತಿವಿಷಯಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮನ್ದೇತ್ಯಾದಿ| ‘ಮನ್ದಮನ್ದಮ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಮನ್ದವೀರ್ಯೈಃ’ ಇತ್ಯೇವಂ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ‘ದ್ರವ್ಯೈಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೨೯-೩೦||-
Adhikarana 25 (31) · Śloka 31
ವಿರೇಚನೈರ್ಯಾನ್ತಿ ನರಾ ವಿನಾಶಮಜ್ಞಪ್ರಯುಕ್ತೈರವಿರೇಚನೀಯಾಃ ||೩೧||
विरेचनैर्यान्ति नरा विनाशमज्ञप्रयुक्तैरविरेचनीयाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
ಅವಿರೇಚ್ಯಾನಾಮವಿರೇಕಜ್ಞೈಃ ಕೃತಂ ದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿರೇಚನೈರಿತ್ಯಾದಿ||೩೧||
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
ವಿರೇಚ್ಯಾಸ್ತು- ಜ್ವರಗರಾರುಚ್ಯರ್ಶೋಽರ್ಬುದೋದರಗ್ರನ್ಥಿವಿದ್ಗಾಧಿಪಾಣ್ಡುರೋಗಾಪಸ್ಮಾರಹೃದ್ರೋಗವಾತರಕ್ತಭಗನ್ದರಚ್ಛರ್ದಿಯೋನಿರೋಗವಿಸರ್ಪ- ಗುಲ್ಮಪಕ್ವಾಶಯರುಗ್ವಿಬನ್ಧವಿಸೂಚಿಕಾಲಸಕಮೂತ್ರಾಘಾತಕುಷ್ಠವಿಸ್ಫೋಟಕಪ್ರಮೇಹಾನಾಹಪ್ಲೀಹಶೋಫವೃದ್ಧಿಶಸ್ತ್ರಕ್ಷತಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧ- ದುಷ್ಟವ್ರಣಾಕ್ಷಿಪಾಕಕಾಚತಿಮಿರಾಭಿಷ್ಯನ್ದಶಿರಃಕರ್ಣಾಕ್ಷಿನಾಸಾಸ್ಯಗುದಮೇಢ್ರದಾಹೋರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತಕೃಮಿಕೋಷ್ಠಿನಃ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಜೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚ ವಿಕಾರೇಷ್ವನ್ಯೇ ಚ ಪೈತ್ತಿಕವ್ಯಾಧಿಪರೀತಾ ಇತಿ ||೩೨||
विरेच्यास्तु- ज्वरगरारुच्यर्शोऽर्बुदोदरग्रन्थिविद्गाधिपाण्डुरोगापस्मारहृद्रोगवातरक्तभगन्दरच्छर्दियोनिरोगविसर्प- गुल्मपक्वाशयरुग्विबन्धविसूचिकालसकमूत्राघातकुष्ठविस्फोटकप्रमेहानाहप्लीहशोफवृद्धिशस्त्रक्षतक्षाराग्निदग्ध- दुष्टव्रणाक्षिपाककाचतिमिराभिष्यन्दशिरःकर्णाक्षिनासास्यगुदमेढ्रदाहोर्ध्वरक्तपित्तकृमिकोष्ठिनः पित्तस्थानजेष्वन्येषु च विकारेष्वन्ये च पैत्तिकव्याधिपरीता इति ||३२||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚ್ಯಾನಾಹ- ವಿರೇಚ್ಯಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೩೨||
Adhikarana 27 (33) · Śloka 33
ಸರತ್ವಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೌಷ್ಣ್ಯವಿಕಾಶಿತ್ವೈರ್ವಿರೇಚನಮ್ | ವಮನಂ ತು ಹರೇದ್ದೋಷಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಗತಮನ್ಯಥಾ ||೩೩||
सरत्वसौक्ष्म्यतैक्ष्ण्यौष्ण्यविकाशित्वैर्विरेचनम् | वमनं तु हरेद्दोषं प्रकृत्या गतमन्यथा ||३३||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೇಣ ಸಹ ಗುಣಸಾಮ್ಯೇ ಸತಿ ಕಥಂ ವಮನದ್ರವ್ಯಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಭಾಗಗಾಮಿತ್ವಮಿತ್ಯಾಹ- ಸರತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಸರಸ್ಯ ಭಾವಃ ಸರತ್ವಮಾನುಲೋಮ್ಯಂ, ಗಯೀ ತು ವಿಸರಣಸ್ವಭಾವತ್ವಂ ಸರತ್ವಮಾಹ; ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ಯ ಭಾವಃ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ರೋತೋಽನುಸಾರಿತ್ವಂ; ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ ಭಾವಸ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಶೀಘ್ರತರದೋಷಸ್ರಾವಣಕರತ್ವಮ್; ಉಷ್ಣಸ್ಯ ಭಾವ ಔಷ್ಣ್ಯಂ, ಸೌಮ್ಯದ್ರವ್ಯೋಪಮರ್ದನಕರಣಸಾಮಾರ್ಥ್ಯಂ; ವಿಕಾಶಿನೋ ಭಾವಃ ವಿಕಾಶಿತ್ವಂ, ವಿಕಾಶಿಭಾವೇನ ಧಾತೋಃ ಶೈಥಿಲ್ಯಕರಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ಅತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿಃ, ಸ್ವಭಾವಃ, ಶಕ್ತಿವಿಶೇಷಃ, ಪ್ರಭಾವೋ, ವೀರ್ಯಮಿತ್ಯನರ್ಥಾನ್ತರಮ್| ತೇನ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ವೀರ್ಯೇಣಾನ್ಯಥಾಗತಮೂರ್ಧ್ವಗತಂ, ಸತ್ಯಪಿ ಸರತ್ವಾದಿವಿರೇಚನಗುಣಸಾಮ್ಯೇ ವಮನಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಗಾಮಿತ್ವಂ ಪ್ರಭಾವವಿಭಾವಿತಂ, ಕುತಃ? ಯತ ಉಚ್ಯತೇ- “ಕಟುಕಃ ಕಟುಕಃ ಪಾಕೇ ಚಿತ್ರಕೋ ವಹ್ನಿದೀಪನಃ| ತದ್ವದ್ದನ್ತೀ ಪ್ರಭಾವಾತ್ತು ವಿರೇಚಯತಿ ಸಾ ನರಮ್”; ತಥಾಚ- “ವಿಷಂ ವಿಷಘ್ನಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಭಾವಸ್ತತ್ರ ಕಾರಣಮ್”- ಇತಿ; ತಥಾ- “ಊರ್ಧ್ವಾನುಲೋಮಿಕಂ ಯಚ್ಚ ತತ್ಪ್ರಭಾವಪ್ರಭಾವಿತಮ್” (ಚ. ಸೂ. ೨೬) ಇತಿ| ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಸರತ್ವಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈರ್ವಿರೇಚನಮಧೋ ದೋಷಾನಪಹರೇತ್; ವಮನಸ್ಯ ತುಲ್ಯಗುಣತ್ವೇಽಪಿ ವೀರ್ಯೇಣೋರ್ಧ್ವಗಾಮಿತ್ವಮ್| ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೇಣ ‘ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಗತಮನ್ಯಥಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸಮ್ಯಗ್ಯುಕ್ತ್ಯಾಽತಥಾಽನ್ಯಥಾ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವೈವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ- ಸಮ್ಯಗ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸರತ್ವಾದಿಗುಣೈರ್ವಿರೇಚನಮಧೋಭಾಗೇನ, ವಮನಮೂರ್ಧ್ವಭಾಗೇನ ದೋಷಾನಪಹರೇತ್; ಅತಥಾಽನ್ಯಥೇತಿ ನಞತ್ರ ವೈಪರೀತ್ಯೇ; ಅತಥಾ ಅಸಮ್ಯಗ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಿರೇಚನಂ ಚ ವಮನಂ ಚಾನ್ಯಥಾ ದೋಷವಿಪರೀತಾನ್ ಗುಣಾನ್ ಹರೇದಿತಿ| ಕೇಚಿತ್ತು ‘ಸಮ್ಯಗ್ಯುಕ್ತಂ ವೃಥಾಽನ್ಯಥಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಅಯಮರ್ಥೋ ಯುಕ್ತಃ ಕಿಲ; ಸರತ್ವಾದಯೋ ಗುಣಾಃ ಸುಯುಕ್ತಾ ಆಶುತರದೋಷಹರಾಃ, ತಥೈವ ಚಾನ್ಯಾಯೋಪಯುಕ್ತಾ ಏವ ಜೀವಶೋಣಿತಧಾತುರಸೇನ್ದ್ರಿಯಮನಓಜಃಪ್ರಭೃತೀನಾಕೃಷ್ಯ ಮಾರಯನ್ತೀತಿ||೩೩||
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
ಯಾತ್ಯಧೋ ದೋಷಮಾದಾಯ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ವಿರೇಚನಮ್ | ಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಾದ್ವ್ರಜತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಪಕ್ವಂ ವಮನಂ ಪುನಃ ||೩೪||
यात्यधो दोषमादाय पच्यमानं विरेचनम् | गुणोत्कर्षाद्व्रजत्यूर्ध्वमपक्वं वमनं पुनः ||३४||
🔊 Audio coming soon
ಕೀದೃಶಂ ಸತ್ ಪುನರ್ವಿರೇಚನಂ ವಮನದ್ರವ್ಯಂ ಚ ದೋಷಾನಾದಾಯ ಅಧ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಯಾತೀತ್ಯಾಹ- ಯಾತ್ಯಧೋ ದೋಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸ್ಥಿರಗುರ್ವ್ಯೋಃ ಪೃಥಿವ್ಯಮ್ಭಸೋರ್ಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾನಿ, ಅತ ಏವ ಸ್ಥಿರತ್ವಾತ್ ಪಚ್ಯಮಾನಾನಿ ಗುರುತ್ವಾದಧೋ ಯಾನ್ತಿ; ವಮನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತು ವಾಯ್ವಗ್ನ್ಯೋಃ ಶೀಘ್ರಗಲಘುಗುಣಯೋರ್ಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾನಿ, ಅತಃ ಶೀಘ್ರಗತ್ವಾದಪಕ್ವಾನ್ಯೇವ ಲಘುತ್ವಾದೂರ್ಧ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ| ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಹಿ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವಾತ್ ಗುಣಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ ಕಾರ್ಮುಕಾಣಿ ಭವನ್ತಿ||೩೪||
Adhikarana 29 (35) · Śloka 35
ಮೃದುಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರತಿತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಿರೇಚನಮ್ | ನ ಸಮ್ಯಙ್ಗಿರ್ಹರೇದ್ದೋಷಾನತಿವೇಗಪ್ರಧಾವಿತಮ್ ||೩೫||
मृदुकोष्ठस्य दीप्ताग्नेरतितीक्ष्णं विरेचनम् | न सम्यङ्गिर्हरेद्दोषानतिवेगप्रधावितम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
ಕಥಂ ಪುನರಸ್ಯಾಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ? ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ- ಮೃದುಕೋಷ್ಠಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅತಿವೇಗಪ್ರಧಾವಿತಮ್ ಅತಿವೇಗಪ್ರವರ್ತಿತಮ್| ನ ಸಮ್ಯಙ್ಗಿರ್ಹರೇದ್ದೋಷಾನಿತಿ ಕುತಃ? ಕೋಷ್ಠಮಾರ್ದವಾದಗ್ನಿದೀಪ್ತೇರತಿತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾಚ್ಚ| ಅಯಮಭಿಪ್ರಾಯಃ- ಮೃಕುಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಮಾರ್ದವೇನ ಶೀಘ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿಃ, ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಶ್ಚಾಗ್ನಿದೀಪ್ತ್ಯಾ ಆಶುಪಾಕಿತ್ವಾದಚಿರಸ್ಥಾಯಿನೀ ಪಚ್ಯಮಾನಾವಸ್ಥಾ, ಅತಸ್ತದ್ಧೇತುಕಾಽತಿಪ್ರವೃತ್ತಿರಪಿ ತಥಾಭೂತೈವ; ತಥಾ ವಿರೇಚನಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣತಯಾಽಪಿ ಶೀಘ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿರಿತಿ ಹೇತುತ್ರಯೇಣ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತನಾದ್ದೋಷಾಣಾಂ ನ ನಿಃಶೇಷೇಣ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಮ್| ತಸ್ಮಾನ್ಮೃದ್ವೇವ ವಿರೇಚನಂ ಸ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರಂ ದೇಯಮಿತಿ||೩೫||
Adhikarana 30 (36) · Śloka 36
ಪೀತಂ ಯದೌಷಧಂ ಪ್ರಾತರ್ಭುಕ್ತಪಾಕಸಮೇ ಕ್ಷಣೇ | ಪಕ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ದೋಷಾಂಶ್ಚ ನಿರ್ಹರೇತ್ತತ್ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೩೬||
पीतं यदौषधं प्रातर्भुक्तपाकसमे क्षणे | पक्तिं गच्छति दोषांश्च निर्हरेत्तत् प्रशस्यते ||३६||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಮ್ಯಗ್ಯುಕ್ತಿಮಾಹ- ಪೀತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭುಕ್ತಪಾಕಸಮೇ ಕ್ಷಣೇ ಇತಿ ತ್ರಿಭಿರ್ಯಾಮೈರ್ಮಧ್ಯಮಾಗ್ನೇರ್ಭೋಜ್ಯಭೈಷಜ್ಯಯೋಃ ಪಾಕಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ಪಠನ್ತಿ- “ಯಾವತಾ ಜೀರ್ಯತೇ ಭಕ್ತಂ ಜರಾಂ ಯದ್ಯಾತಿ ತಾವತಾ| ಸುಖೇನ ದೋಷಾನ್ನಿರ್ಹೃತ್ಯ ಭೇಷಜಂ ತತ್ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ”- ಇತಿ||೩೬||
Adhikarana 31 (37) · Śloka 37
ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಚಲಾನ್ ದೋಷಾನಲ್ಪಾನಲ್ಪಾನ್ ಪುನಃ ಪುನಃ | ಹರೇತ್ ಪ್ರಭೂತಾನಲ್ಪಾಂಸ್ತು ಶಮಯೇತ್ ಪ್ರಚ್ಯುತಾನಪಿ ||೩೭||
दुर्बलस्य चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनः पुनः | हरेत् प्रभूतानल्पांस्तु शमयेत् प्रच्युतानपि ||३७||
🔊 Audio coming soon
ಕುಪಿತಾಃ ಶಮಯಿತವ್ಯಾ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಪವಾದಮಾಹ- ದುರ್ಬಲಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಭೂತಾನ್ ಚಲಾನ್ ಕುಪಿತಾನ್ ದೋಷಾನ್ ಶನೈಃ ಶನೈರಲ್ಪಾನಲ್ಪಾನ್ ಹರೇತ್, ಅತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸಂಶೋಧನೀಯೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸರೈರ್ಭೋಜ್ಯೈರ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸಂಶೋಧನೈರಿತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್| ತಚ್ಚ ದೋಷಹರಣಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಪಕ್ವಾನಾಮೇವ| ಅಲ್ಪಾಂಸ್ತರ್ಹಿ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಅಲ್ಪಾಂಸ್ತು ಶಮಯೇತ್| ಪ್ರಚ್ಯುತಾನಪಿ ಚಲಿತಾನಪೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಭೋಜನಾಪ್ಯುಕ್ತಮ್- “ದೋಷಮಲ್ಪಂ ಚ ಶಮಯೇಚ್ಚಲಿತಂ ಚಾಪಿ ದುರ್ಬಲೇ| ಬಹುದೋಷಂ ತು ಚಲಿತಂ ಸರೈರ್ಭೋಜ್ಯೈಃ ಪ್ರವಾಹಯೇತ್”- ಇತಿ||೩೭||
Adhikarana 32 (38) · Śloka 38
ಹರೇದ್ದೋಷಾಂಶ್ಚಲಾನ್ ಪಕ್ವಾನ್ ಬಲಿನೋ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ವಾ | ಚಲಾ ಹ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ಲೇಶಯೇಯುಶ್ಚಿರಂ ನರಮ್ ||೩೮||
हरेद्दोषांश्चलान् पक्वान् बलिनो दुर्बलस्य वा | चला ह्युपेक्षिता दोषाः क्लेशयेयुश्चिरं नरम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
ತೇ ದೋಷಾ ಬಲಿನೋ ದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಪಿ ಪಾಕಪ್ರವಣಾ ವಿಪುಲಾ ನಿರ್ಹರ್ತವ್ಯಾ ಏವೇತ್ಯಾಹ- ಹರೇದಿತ್ಯಾದಿ||೩೮||
Adhikarana 33 (39) · Śloka 39
ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಂ ಚ ಸಕ್ಷಾರಲವಣೈರ್ಘೃತೈಃ | ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಾಗ್ನಿಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚೈವ ವಿರೇಚಯೇತ್ ||೩೯||
मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः | सन्धुक्षिताग्निं स्निग्धं च स्विन्नं चैव विरेचयेत् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಸಂಶೋಧನವಿಧಿಮಾಹ- ಮನ್ದಾಗ್ನಿಮಿತ್ಯಾದಿ||೩೯||
Adhikarana 34 (40) · Śloka 40
ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಭೈಷಜ್ಯೈರ್ದೋಷಸ್ತೂತ್ಕ್ಲೇಶಿತೋ ಬಲಾತ್ | ನಿಲೀಯತೇ ನ ಮಾರ್ಗೇಷು ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಭಾಣ್ಡ ಇವೋದಕಮ್ ||೪೦||
स्निग्धस्विन्नस्य भैषज्यैर्दोषस्तूत्क्लेशितो बलात् | निलीयते न मार्गेषु स्निग्धे भाण्ड इवोदकम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
ಕುತಃ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಪೂರ್ವಕಮೇವ ಶೋಧನಮಿತ್ಯಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಭೈಷಜ್ಯೈರ್ಭೋಜನೌಷಧರೂಪೈಃ, ಯತೋ ಭೈಷಜ್ಯಗ್ರಹಣೇನ ಭೋಜನಮಪಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಬಲಾತ್ ಪುರುಷಬಲಾದಿಕಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷ ಉತ್ಕ್ಲೇಶಿತಃ| ನ ಮಾರ್ಗೇಷು ನಿಲೀಯತೇ ನ ಶ್ಲಿಷ್ಯತಿ, ನ ಸಂಯುಜ್ಯತೇ ನ ಲಗ್ನೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೪೦||
Adhikarana 35 (41) · Śloka 41
ನ ಚಾತಿಸ್ನೇಹಪೀತಸ್ತು ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್ | ದೋಷಾಃ ಪ್ರಚಲಿತಾಃ ಸ್ಥಾನಾದ್ಭೂಯಃ ಶ್ಲಿಷ್ಯನ್ತಿ ವರ್ತ್ಮಸು ||೪೧||
न चातिस्नेहपीतस्तु पिबेत् स्नेहविरेचनम् | दोषाः प्रचलिताः स्थानाद्भूयः श्लिष्यन्ति वर्त्मसु ||४१||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚನಸ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಪುರುಷವಿಶೇಷಾವಚಾರಣಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ನ ಚಾತಿಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಭೂಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಪುನರ್ನಿಲೀಯನ್ತೇ ಮಾರ್ಗೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| “ನ ಚಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಕಾಯಸ್ತು” ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೪೧||
Adhikarana 36 (42) · Śloka 42
ವಿಷಾಭಿಘಾತಪಿಡಕಾಶೋಫಪಾಣ್ಡುವಿಸರ್ಪಿಣಃ | ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಿಶೋಧ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಥಾ ಕುಷ್ಠಿಪ್ರಮೇಹಿಣಃ ||೪೨||
विषाभिघातपिडकाशोफपाण्डुविसर्पिणः | नातिस्निग्धा विशोध्याः स्युस्तथा कुष्ठिप्रमेहिणः ||४२||
🔊 Audio coming soon
ಕೇಷಾಞ್ಚಿದತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾನಾಂ ವಿಶೋಧನಪ್ರತಿಷೇಧಮಾಹ- ವಿಷಾಭಿಘಾತೇತ್ಯಾದಿ| ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಇತಿ ಈಷತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಿಶೋಧ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೨||
Adhikarana 37 (43) · Śloka 43
ವಿರೂಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನೇಹಸಾತ್ಮ್ಯಂ ತು ಭೂಯಃ ಸಂಸ್ನೇಹ್ಯ ಶೋಧಯೇತ್ | ತೇನ ದೋಷಾ ಹೃತಾಸ್ತಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ ಬಲವರ್ಧನಾಃ ||೪೩||
विरूक्ष्य स्नेहसात्म्यं तु भूयः संस्नेह्य शोधयेत् | तेन दोषा हृतास्तस्य भवन्ति बलवर्धनाः ||४३||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಭಾವತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತಾ ನ ಶೋಧನಹೇತುರಿತ್ಯಾಹ- ವಿರೂಕ್ಷ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ‘ಬಲವರ್ಧನಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸ್ನೇಹಬನ್ಧನಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸ್ನೇಹಬನ್ಧನಾಃ ಸ್ನೇಹೋಪಲಿಪ್ತಸ್ರೋತೋಬನ್ಧನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೩||
Adhikarana 38 (44) · Śloka 44
ಪ್ರಾಗಪೀತಂ ನರಂ ಶೋಧ್ಯಂ ಪಾಯಯೇತೌಷಧಂ ಮೃದು | ತತೋ ವಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ಸಂಶೋಧನಂ ಪುನಃ ||೪೪||
प्रागपीतं नरं शोध्यं पाययेतौषधं मृदु | ततो विज्ञातकोष्ठस्य कार्यं संशोधनं पुनः ||४४||
🔊 Audio coming soon
ಅವಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಮೃದು ವಿರೇಚನಂ ದೇಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಾಗಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಕ್ ಪೂರ್ವಂ ನ ಪೀತಂ ವಿರೇಚನಂ ಯೇನ ಸಃ ತಮ್||೪೪||
Adhikarana 39 (45) · Śloka 45
ಸುಖಂ ದೃಷ್ಟಫಲಂ ಹೃದ್ಯಮಲ್ಪಮಾತ್ರಂ ಮಹಾಗುಣಮ್ | ವ್ಯಾಪತ್ಸ್ವಲ್ಪಾತ್ಯಯಂ ಚಾಪಿ ಪಿಬೇನ್ನೃಪತಿರೌಷಧಮ್ ||೪೫||
सुखं दृष्टफलं हृद्यमल्पमात्रं महागुणम् | व्यापत्स्वल्पात्ययं चापि पिबेन्नृपतिरौषधम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
ಸುಕುಮಾರತರಪುರುಷವಿಶೇಷೇಣ ವಿರೇಚನವಿಶೇಷಮಾಹ- ಸುಖಮಿತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಪತ್ಸ್ವಲ್ಪಾತ್ಯಯಮಿತಿ ವ್ಯಾಪದಾಂ ಸ್ವಲ್ಪಾನಾಮಪ್ಯತ್ಯಯೋ ವಿನಾಶೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನೌಷಧೇ ತತ್ತಥಾ||೪೫||
Adhikarana 40 (46) · Śloka 46
ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಯಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಂ ಪಿಬೇತ್ | ದಾರು ಶುಷ್ಕಮಿವಾನಾಮೇ ದೇಹಸ್ತಸ್ಯ ವಿಶೀರ್ಯತೇ ||೪೬||
स्नेहस्वेदावनभ्यस्य यस्तु संशोधनं पिबेत् | दारु शुष्कमिवानामे देहस्तस्य विशीर्यते ||४६||
🔊 Audio coming soon
ರೂಕ್ಷಸ್ಯಾಕೃತಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಸ್ಯ ಶೋಧನೇ ದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವಿತ್ಯಾದಿ||೪೬||
Adhikarana 41 (47) · Śloka 47
ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಪ್ರಚಲಿತಾ ರಸೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರುದೀರಿತಾಃ | ದೋಷಾಃ ಕೋಷ್ಠಗತಾ ಜನ್ತೋಃ ಸುಖಾ ಹರ್ತುಂ ವಿಶೋಧನೈಃ ||೪೭||
स्नेहस्वेदप्रचलिता रसैः स्निग्धैरुदीरिताः | दोषाः कोष्ठगता जन्तोः सुखा हर्तुं विशोधनैः ||४७||
🔊 Audio coming soon
ಶಾಖಾಗತಸ್ಯಾಪಿ ದೋಷಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಾನಯನಹೇತುಃ ಸ್ನೇಹಃ, ಸ್ವೇದಃ ಕೋಷ್ಠಮಾಗತಸ್ಯ ಸುಖೇನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಕರಶ್ಚೇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಪ್ರಚಲಿತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೋಧನೈರಿತಿ ‘ಶಕ್ಯನ್ತೇ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ||೪೭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 33
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ವಮನವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೩||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने वमनविरेचनसाध्योपद्रवचिकित्सितं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ||३३||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೩||