Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಮನವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो वमनविरेचनसाध्योपद्रवचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
33. vamanavirēcanasādhyōpadravacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ದೋಷಾಃ ಕ್ಷೀಣಾ ಬೃಂಹಯಿತವ್ಯಾಃ, ಕುಪಿತಾಃ ಪ್ರಶಮಯಿತವ್ಯಾಃ, ವೃದ್ಧಾ ನಿರ್ಹರ್ತವ್ಯಾಃ, ಸಮಾಃ ಪರಿಪಾಲ್ಯಾ ಇತಿ ಸಿದ್ಧಾನ್ತಃ ||೩||
View original
दोषाः क्षीणा बृंहयितव्याः, कुपिताः प्रशमयितव्याः, वृद्धा निर्हर्तव्याः, समाः परिपाल्या इति सिद्धान्तः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ವಮನವಿರೇಚನೇ ವರ್ತೇತೇ ನಿರ್ಹರಣೇ ದೋಷಾಣಾಮ್ | ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋರ್ವಿಧಾನಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯ ||೪|| ಅಥಾತುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿಭಿರಾಹಾರೈರನವಬದ್ಧದೋಷಮವಲೋಕ್ಯ ಶ್ವೋ ವಮನಂ ಪಾಯಯಿತಾಽಸ್ಮೀತಿ ಸಮ್ಭೋಜಯೇತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನಿಂ ಬಲವನ್ತಂ ಬಹುದೋಷಂ ಮಹಾವ್ಯಾಧಿಪರೀತಂ ವಮನಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಚ ||೫||
View original
प्राधान्येन वमनविरेचने वर्तेते निर्हरणे दोषाणाम् | तस्मात्तयोर्विधानमुच्यमानमुपधारय ||४|| अथातुरं स्निग्धं स्विन्नमभिष्यन्दिभिराहारैरनवबद्धदोषमवलोक्य श्वो वमनं पाययिताऽस्मीति सम्भोजयेत्तीक्ष्णाग्निं बलवन्तं बहुदोषं महाव्याधिपरीतं वमनसात्म्यं च ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪೇಶಲೈರ್ವಿವಿಧೈರನ್ನೈರ್ದೋಷಾನುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ದೇಹಿನಃ | ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಯ ವಮನಂ ದತ್ತಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೬|| ಅಥಾಪರೇದ್ಯುಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಸಾಧಾರಣೇ ಕಾಲೇ ವಮನದ್ರವ್ಯಕಷಾಯಕಲ್ಕಚೂರ್ಣಸ್ನೇಹಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯಿತ್ವಾ ವಾಮಯೇದ್ಯಥಾಯೋಗಂ ಕೋಷ್ಠವಿಶೇಷಮವೇಕ್ಷ್ಯ; ಅಸಾತ್ಮ್ಯಬೀಭತ್ಸದುರ್ಗನ್ಧದುರ್ದರ್ಶನಾನಿ ಚ ವಮನಾನಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್, ಅತೋ ವಿಪರೀತಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ; ತತ್ರ ಸುಕುಮಾರಂ ಕೃಶಂ ಬಾಲಂ ವೃದ್ಧಂ ಭೀರುಂ ವಾ ವಮನಸಾಧ್ಯೇಷು ವಿಕಾರೇಷು ಕ್ಷೀರದಧಿತಕ್ರಯವಾಗೂನಾಮನ್ಯತಮಮಾಕಣ್ಠಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಪೀತೌಷಧಂ ಚ ಪಾಣಿಭಿರಗ್ನಿತಪ್ತೈಃ ಪ್ರತಾಪ್ಯಮಾನಂ ಮುಹೂರ್ತಮುಪೇಕ್ಷೇತ; ತಸ್ಯ ಚ ಸ್ವೇದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇಣ ಶಿಥಿಲತಾಮಾಪನ್ನಂ ಸ್ವೇಭ್ಯಃ ಸ್ಥಾನೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಚಲಿತಂ ಕುಕ್ಷಿಮನುಸೃತಂ ಜಾನೀಯಾತ್, ತತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಹೃಲ್ಲಾಸಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಜಾನುಮಾತ್ರಾಸನೋಪವಿಷ್ಟಮಾಪ್ತೈರ್ಲಲಾಟೇ ಪೃಷ್ಠೇ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಕಣ್ಠೇ ಚ ಪಾಣಿಭಿಃ ಸುಪರಿಗೃಹೀತಮಙ್ಗುಲೀಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತೋತ್ಪಲನಾಲಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಕಣ್ಠಮಭಿಸ್ಪೃಶನ್ತಂ ವಾಮಯೇತ್ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಿಙ್ಗಾನೀತಿ ||೭||
View original
भवति चात्र- पेशलैर्विविधैरन्नैर्दोषानुत्क्लेश्य देहिनः | स्निग्धस्विन्नाय वमनं दत्तं सम्यक् प्रवर्तते ||६|| अथापरेद्युः पूर्वाह्णे साधारणे काले वमनद्रव्यकषायकल्कचूर्णस्नेहानामन्यतमस्य मात्रां पाययित्वा वामयेद्यथायोगं कोष्ठविशेषमवेक्ष्य; असात्म्यबीभत्सदुर्गन्धदुर्दर्शनानि च वमनानि विदध्यात्, अतो विपरीतानि विरेचनानि; तत्र सुकुमारं कृशं बालं वृद्धं भीरुं वा वमनसाध्येषु विकारेषु क्षीरदधितक्रयवागूनामन्यतममाकण्ठं पाययेत्, पीतौषधं च पाणिभिरग्नितप्तैः प्रताप्यमानं मुहूर्तमुपेक्षेत; तस्य च स्वेदप्रादुर्भावेण शिथिलतामापन्नं स्वेभ्यः स्थानेभ्यः प्रचलितं कुक्षिमनुसृतं जानीयात्, ततः प्रवृत्तहृल्लासं ज्ञात्वा जानुमात्रासनोपविष्टमाप्तैर्ललाटे पृष्ठे पार्श्वयोः कण्ठे च पाणिभिः सुपरिगृहीतमङ्गुलीगन्धर्वहस्तोत्पलनालानामन्यतमेन कण्ठमभिस्पृशन्तं वामयेत्तावद्यावत् सम्यग्वान्तलिङ्गानीति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಕಫಪ್ರಸೇಕಂ ಹೃದಯಾವಿಶುದ್ಧಿಂ ಕಣ್ಡೂಂ ಚ ದುಶ್ಛರ್ದಿತಲಿಙ್ಗಮಾಹುಃ | ಪಿತ್ತಾತಿಯೋಗಂ ಚ ವಿಸಞ್ಜ್ಞತಾಂ ಚ ಹೃತ್ಕಣ್ಠಪೀಡಾಮಪಿ ಚಾತಿವಾನ್ತೇ ||೮||
View original
भवतश्चात्र- कफप्रसेकं हृदयाविशुद्धिं कण्डूं च दुश्छर्दितलिङ्गमाहुः | पित्तातियोगं च विसञ्ज्ञतां च हृत्कण्ठपीडामपि चातिवान्ते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ಪಿತ್ತೇ ಕಫಸ್ಯಾನು ಸುಖಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶುದ್ಧೇಷು ಹೃತ್ಕಣ್ಠಶಿರಃಸು ಚಾಪಿ | ಲಘೌ ಚ ದೇಹೇ ಕಫಸಂಸ್ರವೇ ಚ ಸ್ಥಿತೇ ಸುವಾನ್ತಂ ಪುರುಷಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ||೯||
View original
पित्ते कफस्यानु सुखं प्रवृत्ते शुद्धेषु हृत्कण्ठशिरःसु चापि | लघौ च देहे कफसंस्रवे च स्थिते सुवान्तं पुरुषं व्यवस्येत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಂ ಚೈನಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನೇಹನವಿರೇಚನಶಮನಾನಾಂ ಧೂಮಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತಃ ಪಾಯಯಿತ್ವಾಽಽಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇತ್ ||೧೦||
View original
सम्यग्वान्तं चैनमभिसमीक्ष्य स्नेहनविरेचनशमनानां धूमानामन्यतमं सामर्थ्यतः पाययित्वाऽऽचारिकमादिशेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ತತೋಽಪರಾಹ್ಣೇ ಶುಚಿಶುದ್ಧದೇಹಮುಷ್ಣಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪರಿಷಿಕ್ತಗಾತ್ರಮ್ | ಕುಲತ್ಥಮುದ್ಗಾಢಕಿಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ಯೂಷೈ ರಸೈರ್ವಾಽಪ್ಯುಪಭೋಜಯೇತ್ತು ||೧೧||
View original
भवन्ति चात्र- ततोऽपराह्णे शुचिशुद्धदेहमुष्णाभिरद्भिः परिषिक्तगात्रम् | कुलत्थमुद्गाढकिजाङ्गलानां यूषै रसैर्वाऽप्युपभोजयेत्तु ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ಕಾಸೋಪಲೇಪಸ್ವರಭೇದನಿದ್ರಾತನ್ದ್ರಾಸ್ಯದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯವಿಷೋಪಸರ್ಗಾಃ | ಕಫಪ್ರಸೇಕಗ್ರಹಣೀಪ್ರದೋಷಾ ನ ಸನ್ತಿ ಜನ್ತೋರ್ವಮತಃ ಕದಾಚಿತ್ ||೧೨||
View original
कासोपलेपस्वरभेदनिद्रातन्द्रास्यदौर्गन्ध्यविषोपसर्गाः | कफप्रसेकग्रहणीप्रदोषा न सन्ति जन्तोर्वमतः कदाचित् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ಛಿನ್ನೇ ತರೌ ಪುಷ್ಪಫಲಪ್ರರೋಹಾ ಯಥಾ ವಿನಾಶಂ ಸಹಸಾ ವ್ರಜನ್ತಿ | ತಥಾ ಹೃತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಶೋಧನೇನ ತಜ್ಜಾ ವಿಕಾರಾಃ ಪ್ರಶಮಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ||೧೩||
View original
छिन्ने तरौ पुष्पफलप्ररोहा यथा विनाशं सहसा व्रजन्ति | तथा हृते श्लेष्मणि शोधनेन तज्जा विकाराः प्रशमं प्रयान्ति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
ನ ವಾಮಯೇತ್ತೈಮಿರಿಕೋರ್ಧ್ವವಾತಗುಲ್ಮೋದರಪ್ಲೀಹಕೃಮಿಶ್ರಮಾರ್ತಾನ್ | ಸ್ಥೂಲಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಕೃಶಾತಿವೃದ್ಧಮೂತ್ರಾತುರಾನ್ ಕೇವಲವಾತರೋಗಾನ್ ||೧೪|| ಸ್ವರೋಪಘಾತಾಧ್ಯಯನಪ್ರಸಕ್ತದುಶ್ಛರ್ದಿದುಃಕೋಷ್ಠತೃಡಾರ್ತಬಾಲಾನ್ | ಊರ್ಧ್ವಾಸ್ರಪಿತ್ತಿಕ್ಷುಧಿತಾತಿರೂಕ್ಷಗರ್ಭಿಣ್ಯುದಾವರ್ತಿನಿರೂಹಿತಾಂಶ್ಚ ||೧೫||
View original
न वामयेत्तैमिरिकोर्ध्ववातगुल्मोदरप्लीहकृमिश्रमार्तान् | स्थूलक्षतक्षीणकृशातिवृद्धमूत्रातुरान् केवलवातरोगान् ||१४|| स्वरोपघाताध्ययनप्रसक्तदुश्छर्दिदुःकोष्ठतृडार्तबालान् | ऊर्ध्वास्रपित्तिक्षुधितातिरूक्षगर्भिण्युदावर्तिनिरूहितांश्च ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ಅವಮ್ಯವಮನಾದ್ರೋಗಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ದೇಹಿನಾಮ್ | ಅಸಾಧ್ಯತಾಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನೈತೇ ವಾಮ್ಯಾಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೧೬||
View original
अवम्यवमनाद्रोगाः कृच्छ्रतां यान्ति देहिनाम् | असाध्यतां वा गच्छन्ति नैते वाम्यास्ततः स्मृताः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ಏತೇಽಪ್ಯಜೀರ್ಣವ್ಯಥಿತಾ ವಾಮ್ಯಾ ಯೇ ಚ ವಿಷಾತುರಾಃ | ಅತೀವ ಚೋಲ್ಬಣಕಫಾಸ್ತೇ ಚ ಸ್ಯುರ್ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ ||೧೭||
View original
एतेऽप्यजीर्णव्यथिता वाम्या ये च विषातुराः | अतीव चोल्बणकफास्ते च स्युर्मधुकाम्बुना ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ವಾಮ್ಯಾಸ್ತು- ವಿಷಶೋಷಸ್ತನ್ಯದೋಷಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯುನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಶ್ಲೀಪದಾರ್ಬುದವಿದಾರಿಕಾಮೇದೋಮೇಹಗರಜ್ವರಾರುಚ್ಯಪಚ್ಯಾಮಾತೀಸಾರಹೃದ್ರೋಗ- ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಮವಿಸರ್ಪವಿದ್ರಧ್ಯಜೀರ್ಣಮುಖಪ್ರಸೇಕಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ವಾಸಕಾಸಪೀನಸಪೂತೀನಾಸಕಣ್ಠೌಷ್ಠವಕ್ತ್ರಪಾಕ- ಕರ್ಣಸ್ರಾವಾಧಿಜಿಹ್ವೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾಧಃಶೋಣಿತಪಿತ್ತಿನಃ ಕಫಸ್ಥಾನಜೇಷು ವಿಕಾರೇಷ್ವನ್ಯೇ ಚ ಕಫವ್ಯಾಧಿಪರೀತಾ ಇತಿ ||೧೮||
View original
वाम्यास्तु- विषशोषस्तन्यदोषमन्दाग्न्युन्मादापस्मारश्लीपदार्बुदविदारिकामेदोमेहगरज्वरारुच्यपच्यामातीसारहृद्रोग- चित्तविभ्रमविसर्पविद्रध्यजीर्णमुखप्रसेकहृल्लासश्वासकासपीनसपूतीनासकण्ठौष्ठवक्त्रपाक- कर्णस्रावाधिजिह्वोपजिह्विकागलशुण्डिकाधःशोणितपित्तिनः कफस्थानजेषु विकारेष्वन्ये च कफव्याधिपरीता इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
ವಿರೇಚನಮಪಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಯ ವಾನ್ತಾಯ ಚ ದೇಯಮ್; ಅವಾನ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೀಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಸತೋಽಧಃ ಸ್ರಸ್ತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಗ್ರಹಣೀಂ ಛಾದಯತಿ, ಗೌರವಮಾಪಾದಯತಿ, ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ವಾ ಜನಯತಿ ||೧೯||
View original
विरेचनमपि स्निग्धस्विन्नाय वान्ताय च देयम्; अवान्तस्य हि सम्यग्विरीक्तस्यापि सतोऽधः स्रस्तः श्लेष्मा ग्रहणीं छादयति, गौरवमापादयति, प्रवाहिकां वा जनयति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ಅಥಾತುರಂ ಶ್ವೋ ವಿರೇಚನಂ ಪಾಯಯಿತಾಽಸ್ಮೀತಿ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಲಘು ಭೋಜಯೇತ್, ಫಲಾಮ್ಲಮುಷ್ಣೋದಕಂ ಚೈನಮನುಪಾಯಯೇತ್ | ಅಥಾಪರೇಽಹನಿ ವಿಗತಶ್ಲೇಷ್ಮಧಾತುಮಾತುರೋಪಕ್ರಮಣೀಯಾದವೇಕ್ಷ್ಯಾತುರಮಥಾಸ್ಮೈ ಔಷಧಮಾತ್ರಾಂ ಪಾತುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್ ||೨೦||
View original
अथातुरं श्वो विरेचनं पाययिताऽस्मीति पूर्वाह्णे लघु भोजयेत्, फलाम्लमुष्णोदकं चैनमनुपाययेत् | अथापरेऽहनि विगतश्लेष्मधातुमातुरोपक्रमणीयादवेक्ष्यातुरमथास्मै औषधमात्रां पातुं प्रयच्छेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
ತತ್ರ ಮೃದುಃ, ಕ್ರೂರೋ, ಮಧ್ಯಮ ಇತಿ ತ್ರಿವಿಧಃ ಕೋಷ್ಠೋ ಭವತಿ | ತತ್ರ ಬಹುಪಿತ್ತೋ ಮೃದುಃ, ಸ ದುಗ್ಧೇನಾಪಿ ವಿರಿಚ್ಯತೇ; ಬಹುವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಕ್ರೂರಃ, ಸ ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಃ; ಸಮದೋಷೋ ಮಧ್ಯಮಃ, ಸ ಸಾಧಾರಣ ಇತಿ | ತತ್ರ ಮೃದೌ ಮಾತ್ರಾ ಮೃದ್ವೀ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಕ್ರೂರೇ, ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ | ಪೀತೌಷಧಶ್ಚ ತನ್ಮನಾಃ ಶಯ್ಯಾಭ್ಯಾಶೇ ವಿರೇಚ್ಯತೇ ||೨೧|| ವಿರೇಚನಂ ಪೀತವಾಂಸ್ತು ನ ವೇಗಾನ್ ಧಾರಯೇದ್ಬುಧಃ | ನಿವಾತಶಾಯೀ ಶೀತಾಮ್ಬು ನ ಸ್ಪೃಶೇನ್ನ ಪ್ರವಾಹಯೇತ್ ||೨೨||
View original
तत्र मृदुः, क्रूरो, मध्यम इति त्रिविधः कोष्ठो भवति | तत्र बहुपित्तो मृदुः, स दुग्धेनापि विरिच्यते; बहुवातश्लेष्मा क्रूरः, स दुर्विरेच्यः; समदोषो मध्यमः, स साधारण इति | तत्र मृदौ मात्रा मृद्वी, तीक्ष्णा क्रूरे, मध्ये मध्या कर्तव्येति | पीतौषधश्च तन्मनाः शय्याभ्याशे विरेच्यते ||२१|| विरेचनं पीतवांस्तु न वेगान् धारयेद्बुधः | निवातशायी शीताम्बु न स्पृशेन्न प्रवाहयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
ಯಥಾ ಚ ವಮನೇ ಪ್ರಸೇಕೌಷಧಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಂ ವಿರೇಚನೇ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಪಿತ್ತೌಷಧಕಫಾ ಇತಿ ||೨೩||
View original
यथा च वमने प्रसेकौषधकफपित्तानिलाः क्रमेण गच्छन्ति, एवं विरेचने मूत्रपुरीषपित्तौषधकफा इति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (24) · Śloka 24
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಹೃತ್ಕುಕ್ಷ್ಯಶುದ್ಧಿಃ ಪರಿದಾಹಕಣ್ಡೂವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾಶ್ಚ ನ ಸದ್ವಿರಿಕ್ತೇ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾಗುದಭ್ರಂಶಕಫಾತಿಯೋಗಾಃ ಶೂಲೋದ್ಗಮಶ್ಚಾತಿವಿರಿಕ್ತಲಿಙ್ಗಮ್ ||೨೪||
View original
भवन्ति चात्र- हृत्कुक्ष्यशुद्धिः परिदाहकण्डूविण्मूत्रसङ्गाश्च न सद्विरिक्ते | मूर्च्छागुदभ्रंशकफातियोगाः शूलोद्गमश्चातिविरिक्तलिङ्गम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ಗತೇಷು ದೋಷೇಷು ಕಫಾನ್ವಿತೇಷು ನಾಭ್ಯಾ ಲಘುತ್ವೇ ಮನಸಶ್ಚ ತುಷ್ಟೌ | ಗತೇಽನಿಲೇ ಚಾಪ್ಯನುಲೋಮಭಾವಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಂ ಮನುಜಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ||೨೫||
View original
गतेषु दोषेषु कफान्वितेषु नाभ्या लघुत्वे मनसश्च तुष्टौ | गतेऽनिले चाप्यनुलोमभावं सम्यग्विरिक्तं मनुजं व्यवस्येत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ಮನ್ದಾಗ್ನಿಮಕ್ಷೀಣಮಸದ್ವಿರೀಕ್ತಂ ನ ಪಾಯಯೇತಾಹನಿ ತತ್ರ ಪೇಯಾಮ್ | ಕ್ಷೀಣಂ ತೃಷಾರ್ತಂ ಸುವಿರೇಚಿತಂ ಚ ತನ್ವೀಂ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂ ಲಘು ಪಾಯಯೇಚ್ಚ ||೨೬||
View original
मन्दाग्निमक्षीणमसद्विरीक्तं न पाययेताहनि तत्र पेयाम् | क्षीणं तृषार्तं सुविरेचितं च तन्वीं सुखोष्णां लघु पाययेच्च ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ಬುದ್ಧೇಃ ಪ್ರಸಾದಂ ಬಲಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಧಾತುಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಬಲಮಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಮ್ | ಚಿರಾಚ್ಚ ಪಾಕಂ ವಯಸಃ ಕರೋತಿ ವಿರೇಚನಂ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸ್ಯಮಾನಮ್ ||೨೭||
View original
बुद्धेः प्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं बलमग्निदीप्तिम् | चिराच्च पाकं वयसः करोति विरेचनं सम्यगुपास्यमानम् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
ಯಥೌದಕಾನಾಮುದಕೇಽಪನೀತೇ ಚರಸ್ಥಿರಾಣಾಂ ಭವತಿ ಪ್ರಣಾಶಃ | ಪಿತ್ತೇ ಹೃತೇ ತ್ವೇವಮುಪದ್ರವಾಣಾಂ ಪಿತ್ತಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಭವತಿ ಪ್ರಣಾಶಃ ||೨೮||
View original
यथौदकानामुदकेऽपनीते चरस्थिराणां भवति प्रणाशः | पित्ते हृते त्वेवमुपद्रवाणां पित्तात्मकानां भवति प्रणाशः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 31
ಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯತಿಸ್ನೇಹಿತಬಾಲವೃದ್ಧಸ್ಥೂಲಾಃ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಭಯೋಪತಪ್ತಾಃ | ಶ್ರಾನ್ತಸ್ತೃಷಾರ್ತೋಽಪರಿಜೀರ್ಣಭಕ್ತೋ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಧೋ ಗಚ್ಛತಿ ಯಸ್ಯ ಚಾಸೃಕ್ ||೨೯|| ನವಪ್ರವಿಶ್ಯಾಯಮದಾತ್ಯಯೀ ಚ ನವಜ್ವರೀ ಯಾ ಚ ನವಪ್ರಸೃತಾ | ಶಲ್ಯಾರ್ದಿತಾಶ್ಚಾಪ್ಯವಿರೇಚನೀಯಾಃ ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರ್ಯೇ ತ್ವನುಪಸ್ಕೃತಾಶ್ಚ ||೩೦|| ಅತ್ಯರ್ಥಪಿತ್ತಾಭಿಪರೀತದೇಹಾನ್ ವಿರೇಚಯೇತ್ತಾನಪಿ ಮನ್ದಮನ್ದಮ್ |೩೧|
View original
मन्दाग्न्यतिस्नेहितबालवृद्धस्थूलाः क्षतक्षीणभयोपतप्ताः | श्रान्तस्तृषार्तोऽपरिजीर्णभक्तो गर्भिण्यधो गच्छति यस्य चासृक् ||२९|| नवप्रविश्यायमदात्ययी च नवज्वरी या च नवप्रसृता | शल्यार्दिताश्चाप्यविरेचनीयाः स्नेहादिभिर्ये त्वनुपस्कृताश्च ||३०|| अत्यर्थपित्ताभिपरीतदेहान् विरेचयेत्तानपि मन्दमन्दम् |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (31) · Śloka 31
ವಿರೇಚನೈರ್ಯಾನ್ತಿ ನರಾ ವಿನಾಶಮಜ್ಞಪ್ರಯುಕ್ತೈರವಿರೇಚನೀಯಾಃ ||೩೧||
View original
विरेचनैर्यान्ति नरा विनाशमज्ञप्रयुक्तैरविरेचनीयाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
ವಿರೇಚ್ಯಾಸ್ತು- ಜ್ವರಗರಾರುಚ್ಯರ್ಶೋಽರ್ಬುದೋದರಗ್ರನ್ಥಿವಿದ್ಗಾಧಿಪಾಣ್ಡುರೋಗಾಪಸ್ಮಾರಹೃದ್ರೋಗವಾತರಕ್ತಭಗನ್ದರಚ್ಛರ್ದಿಯೋನಿರೋಗವಿಸರ್ಪ- ಗುಲ್ಮಪಕ್ವಾಶಯರುಗ್ವಿಬನ್ಧವಿಸೂಚಿಕಾಲಸಕಮೂತ್ರಾಘಾತಕುಷ್ಠವಿಸ್ಫೋಟಕಪ್ರಮೇಹಾನಾಹಪ್ಲೀಹಶೋಫವೃದ್ಧಿಶಸ್ತ್ರಕ್ಷತಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧ- ದುಷ್ಟವ್ರಣಾಕ್ಷಿಪಾಕಕಾಚತಿಮಿರಾಭಿಷ್ಯನ್ದಶಿರಃಕರ್ಣಾಕ್ಷಿನಾಸಾಸ್ಯಗುದಮೇಢ್ರದಾಹೋರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತಕೃಮಿಕೋಷ್ಠಿನಃ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಜೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚ ವಿಕಾರೇಷ್ವನ್ಯೇ ಚ ಪೈತ್ತಿಕವ್ಯಾಧಿಪರೀತಾ ಇತಿ ||೩೨||
View original
विरेच्यास्तु- ज्वरगरारुच्यर्शोऽर्बुदोदरग्रन्थिविद्गाधिपाण्डुरोगापस्मारहृद्रोगवातरक्तभगन्दरच्छर्दियोनिरोगविसर्प- गुल्मपक्वाशयरुग्विबन्धविसूचिकालसकमूत्राघातकुष्ठविस्फोटकप्रमेहानाहप्लीहशोफवृद्धिशस्त्रक्षतक्षाराग्निदग्ध- दुष्टव्रणाक्षिपाककाचतिमिराभिष्यन्दशिरःकर्णाक्षिनासास्यगुदमेढ्रदाहोर्ध्वरक्तपित्तकृमिकोष्ठिनः पित्तस्थानजेष्वन्येषु च विकारेष्वन्ये च पैत्तिकव्याधिपरीता इति ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (33) · Śloka 33
ಸರತ್ವಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೌಷ್ಣ್ಯವಿಕಾಶಿತ್ವೈರ್ವಿರೇಚನಮ್ | ವಮನಂ ತು ಹರೇದ್ದೋಷಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಗತಮನ್ಯಥಾ ||೩೩||
View original
सरत्वसौक्ष्म्यतैक्ष्ण्यौष्ण्यविकाशित्वैर्विरेचनम् | वमनं तु हरेद्दोषं प्रकृत्या गतमन्यथा ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
ಯಾತ್ಯಧೋ ದೋಷಮಾದಾಯ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ವಿರೇಚನಮ್ | ಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಾದ್ವ್ರಜತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಪಕ್ವಂ ವಮನಂ ಪುನಃ ||೩೪||
View original
यात्यधो दोषमादाय पच्यमानं विरेचनम् | गुणोत्कर्षाद्व्रजत्यूर्ध्वमपक्वं वमनं पुनः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (35) · Śloka 35
ಮೃದುಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರತಿತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಿರೇಚನಮ್ | ನ ಸಮ್ಯಙ್ಗಿರ್ಹರೇದ್ದೋಷಾನತಿವೇಗಪ್ರಧಾವಿತಮ್ ||೩೫||
View original
मृदुकोष्ठस्य दीप्ताग्नेरतितीक्ष्णं विरेचनम् | न सम्यङ्गिर्हरेद्दोषानतिवेगप्रधावितम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (36) · Śloka 36
ಪೀತಂ ಯದೌಷಧಂ ಪ್ರಾತರ್ಭುಕ್ತಪಾಕಸಮೇ ಕ್ಷಣೇ | ಪಕ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ದೋಷಾಂಶ್ಚ ನಿರ್ಹರೇತ್ತತ್ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೩೬||
View original
पीतं यदौषधं प्रातर्भुक्तपाकसमे क्षणे | पक्तिं गच्छति दोषांश्च निर्हरेत्तत् प्रशस्यते ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (37) · Śloka 37
ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಚಲಾನ್ ದೋಷಾನಲ್ಪಾನಲ್ಪಾನ್ ಪುನಃ ಪುನಃ | ಹರೇತ್ ಪ್ರಭೂತಾನಲ್ಪಾಂಸ್ತು ಶಮಯೇತ್ ಪ್ರಚ್ಯುತಾನಪಿ ||೩೭||
View original
दुर्बलस्य चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनः पुनः | हरेत् प्रभूतानल्पांस्तु शमयेत् प्रच्युतानपि ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (38) · Śloka 38
ಹರೇದ್ದೋಷಾಂಶ್ಚಲಾನ್ ಪಕ್ವಾನ್ ಬಲಿನೋ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ವಾ | ಚಲಾ ಹ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ಲೇಶಯೇಯುಶ್ಚಿರಂ ನರಮ್ ||೩೮||
View original
हरेद्दोषांश्चलान् पक्वान् बलिनो दुर्बलस्य वा | चला ह्युपेक्षिता दोषाः क्लेशयेयुश्चिरं नरम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (39) · Śloka 39
ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಂ ಚ ಸಕ್ಷಾರಲವಣೈರ್ಘೃತೈಃ | ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಾಗ್ನಿಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚೈವ ವಿರೇಚಯೇತ್ ||೩೯||
View original
मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः | सन्धुक्षिताग्निं स्निग्धं च स्विन्नं चैव विरेचयेत् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (40) · Śloka 40
ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಭೈಷಜ್ಯೈರ್ದೋಷಸ್ತೂತ್ಕ್ಲೇಶಿತೋ ಬಲಾತ್ | ನಿಲೀಯತೇ ನ ಮಾರ್ಗೇಷು ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಭಾಣ್ಡ ಇವೋದಕಮ್ ||೪೦||
View original
स्निग्धस्विन्नस्य भैषज्यैर्दोषस्तूत्क्लेशितो बलात् | निलीयते न मार्गेषु स्निग्धे भाण्ड इवोदकम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (41) · Śloka 41
ನ ಚಾತಿಸ್ನೇಹಪೀತಸ್ತು ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್ | ದೋಷಾಃ ಪ್ರಚಲಿತಾಃ ಸ್ಥಾನಾದ್ಭೂಯಃ ಶ್ಲಿಷ್ಯನ್ತಿ ವರ್ತ್ಮಸು ||೪೧||
View original
न चातिस्नेहपीतस्तु पिबेत् स्नेहविरेचनम् | दोषाः प्रचलिताः स्थानाद्भूयः श्लिष्यन्ति वर्त्मसु ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (42) · Śloka 42
ವಿಷಾಭಿಘಾತಪಿಡಕಾಶೋಫಪಾಣ್ಡುವಿಸರ್ಪಿಣಃ | ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಿಶೋಧ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಥಾ ಕುಷ್ಠಿಪ್ರಮೇಹಿಣಃ ||೪೨||
View original
विषाभिघातपिडकाशोफपाण्डुविसर्पिणः | नातिस्निग्धा विशोध्याः स्युस्तथा कुष्ठिप्रमेहिणः ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (43) · Śloka 43
ವಿರೂಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನೇಹಸಾತ್ಮ್ಯಂ ತು ಭೂಯಃ ಸಂಸ್ನೇಹ್ಯ ಶೋಧಯೇತ್ | ತೇನ ದೋಷಾ ಹೃತಾಸ್ತಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ ಬಲವರ್ಧನಾಃ ||೪೩||
View original
विरूक्ष्य स्नेहसात्म्यं तु भूयः संस्नेह्य शोधयेत् | तेन दोषा हृतास्तस्य भवन्ति बलवर्धनाः ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (44) · Śloka 44
ಪ್ರಾಗಪೀತಂ ನರಂ ಶೋಧ್ಯಂ ಪಾಯಯೇತೌಷಧಂ ಮೃದು | ತತೋ ವಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ಸಂಶೋಧನಂ ಪುನಃ ||೪೪||
View original
प्रागपीतं नरं शोध्यं पाययेतौषधं मृदु | ततो विज्ञातकोष्ठस्य कार्यं संशोधनं पुनः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (45) · Śloka 45
ಸುಖಂ ದೃಷ್ಟಫಲಂ ಹೃದ್ಯಮಲ್ಪಮಾತ್ರಂ ಮಹಾಗುಣಮ್ | ವ್ಯಾಪತ್ಸ್ವಲ್ಪಾತ್ಯಯಂ ಚಾಪಿ ಪಿಬೇನ್ನೃಪತಿರೌಷಧಮ್ ||೪೫||
View original
सुखं दृष्टफलं हृद्यमल्पमात्रं महागुणम् | व्यापत्स्वल्पात्ययं चापि पिबेन्नृपतिरौषधम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (46) · Śloka 46
ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಯಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಂ ಪಿಬೇತ್ | ದಾರು ಶುಷ್ಕಮಿವಾನಾಮೇ ದೇಹಸ್ತಸ್ಯ ವಿಶೀರ್ಯತೇ ||೪೬||
View original
स्नेहस्वेदावनभ्यस्य यस्तु संशोधनं पिबेत् | दारु शुष्कमिवानामे देहस्तस्य विशीर्यते ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (47) · Śloka 47
ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಪ್ರಚಲಿತಾ ರಸೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರುದೀರಿತಾಃ | ದೋಷಾಃ ಕೋಷ್ಠಗತಾ ಜನ್ತೋಃ ಸುಖಾ ಹರ್ತುಂ ವಿಶೋಧನೈಃ ||೪೭||
View original
स्नेहस्वेदप्रचलिता रसैः स्निग्धैरुदीरिताः | दोषाः कोष्ठगता जन्तोः सुखा हर्तुं विशोधनैः ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 33
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ವಮನವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने वमनविरेचनसाध्योपद्रवचिकित्सितं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ||३३||
🔊 Audio coming soon