4. vātavyādhicikitsitam

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4

ಅಥಾತೋ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಆಮಾಶಯಗತೇ ವಾತೇ ಚ್ಛರ್ದಯಿತ್ವಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ | ದೇಯಃ ಷಡ್ಧರಣೋ ಯೋಗಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ||೩|| ಚಿತ್ರಕೇನ್ದ್ರಯವೇ ಪಾಠಾ ಕಟುಕಾಽತಿವಿಷಾಽಭಯಾ | ವಾತವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನೋ ಯೋಗಃ ಷಡ್ಧರಣಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೪||

ಪ್ರಥಮಮಾಮಾಶಯಗತವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಆಮಾಶಯೇತ್ಯಾದಿ| ಛರ್ದಯಿತ್ವಾ ವಮನಂ ಕಾರಯಿತ್ವಾ| ವಮನಂ ಚ ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೇ ಪುರುಷೇ ಬಹುದೋಷೇ ಬಲವತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಆಮಾಶಯಗತೇ ಛರ್ದನಂ ಕಫಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್| ಯಥಾಕ್ರಮಮಿತಿ ಅತ್ರ ಯಥಾಕ್ರಮಶಬ್ದೇನ ಪೂರ್ವಕಾಲಾಪರಕಾಲಕರ್ತವ್ಯತಾಃ ಸರ್ವೈವಾಕ್ಷಿಪ್ತಾಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದನಪಾನಲೈಙ್ಗಿಕವೈಗಿಕಮಾನಿಕಕಾಯಶುದ್ಧಿಸಮ್ಸರ್ಜನಭೋಜನಾದಯಃ| ದೇಯ ಇತಿ ದಾತುಮರ್ಹಃ| ಷಡ್ಧರಣ ಇತಿ ಷಣ್ಣಾಂ ಚಿತ್ರಕಾದೀನಾಂ ಧರಣಾ ಮಾನವಿಶೇಷಾ ಯತ್ರ ಯೋಗೇ ಸ ಷಡ್ಧರಣೋ ಯೋಗಃ| ತತ್ರ ಧರಣಪ್ರಮಾಣಂ ಮಧ್ಯಮೈರೇಕವಿಂಶತಿಭಿರ್ನಿಷ್ಪಾವೈರ್ಭವತಿ| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಈಷದುಷ್ಣಾಮ್ಬುನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಷಡ್ಧರಣಾನಿ ಕಥಂ ಸಪ್ತದಿನಾನ್ಯುಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ? ಉಚ್ಯತೇ- ಏಕಸ್ಮಿನ್ ದಿನೇ ಕರ್ಷಯೋಗಃ, ಸ ಚಾಷ್ಟಾದಶನಿಷ್ಪಾವೈರ್ಭವತಿ, ತತ್ರ ಷಡ್ಧರಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರತಿದಿನಂ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಯೋ ನಿಷ್ಪಾವಾ ಉಚ್ಛ್ರಿತಾ ಭವನ್ತಿ, ತತಃ ಷಡ್ಭಿಸ್ತ್ರಿಕೈರಷ್ಟಾದಶನಿಷ್ಪಾವಾಃ, ತೈರಷ್ಟಾದಶಭಿಃ ಸಪ್ತಮಂ ದಿನಂ ಪೂರ್ಯತೇ; ಅಥವಾ ಸಞ್ಜ್ಞೈಷಾ ಷಡ್ಧರಣ ಇತಿ| ಇದಾನೀಂ ಷಡ್ಧರಣಯೋಗಮಾಹ- ಚಿತ್ರಕೇತ್ಯಾದಿ| ‘ಕಟುಕಾಽತಿವಿಷಾ ಕ್ಷಪಾ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ವಾತವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನ ಇತಿ ಆಮಾಶಯಗತ ಏವ ವಾತವ್ಯಾಧಿರ್ಗೃಹೀತವ್ಯೋ ನ ಪುನರಾಕ್ಷೇಪಕಾದಯಃ, ರೂಕ್ಷವಿಷಯತ್ವೇನ ವಾತಕಾರಿತ್ವಾದಸ್ಯ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಮಹಾವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಮಹಾವ್ಯಾಧಿರಿಹ ಮೇದೋಯುತೋಽನಿಲೋ ನಾನ್ಯಃ||೧-೪||ಹ್

Adhikarana 2 (5) · Śloka 5

ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಚಾಪಿ ದೇಯಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್ | ಬಸ್ತಯಃ ಶೋಧನೀಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಾಶಾಶ್ಚ ಲವಣೋತ್ತರಾಃ ||೫||

ಪಕ್ವಾಶಯಗತವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಪಕ್ವಾಶಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ತಿಲ್ವಕಸರ್ಪಿರಾದಿವಿರೇಚನಮ್| ಬಸ್ತಯಃ ಶೋಧನೀಯಾಶ್ಚೇತಿ “ಶೋಧನದ್ರವ್ಯನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾಸ್ತತ್ಕಲ್ಕಸ್ನೇಹಸಂಯುತಾಃ” (ಚಿ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದ್ಯಾಃ| ಪ್ರಾಶಾಶ್ಚ ಲವಣೋತ್ತರಾ ಇತಿ ಸ್ನೇಹಲವಣಕಲ್ಯಾಣಕಲವಣಾದಯಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಪ್ರಾಶ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಪ್ರಾಶಾ ಆಹಾರಾಃ, ನ ತು ಲೇಹಾಃ; ಲವಣೋತ್ತರಾ ಲವಣಪ್ರಧಾನಾಃ| ಗಯೀ ತ್ವತ್ರಾಹ- ಪಕ್ವಾಶಯಃ ಪುನರಿಹ ದ್ವಿವಿಧಃ- ಪಿತ್ತವಾತಾಶಯಭೇದೇನ; ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಪಿತ್ತಾಶಯಗತೇ ವಾಯೌ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ತಿಲ್ವಕಸಿದ್ಧಮೇರಣ್ಡತೈಲಾದಿಭಿರ್ವಾ, ವಾತಾಶಯಗತಸ್ಯ ತು ವಾಯೋರ್ಮಲಕಫಪಿತ್ತೈರಾವೃತಸ್ಯ ಯಥಾದೋಷಂ ಕಷಾಯಕಲ್ಕಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ; ತತ್ರ ಮಲಾವೃತವಾಯೌ ವಿದಾರೀಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಃ ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತೋ ವ್ಯಕ್ತೋಷ್ಣಕ್ಷಾರಶ್ಚ ಬಸ್ತಿಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತವಾಯೌ ವ್ಯಕ್ತಕ್ಷಾರೋಷ್ಣೋ ಬಸ್ತಿಃ; (ತ್ರಿವೃದಾದಿದ್ರವ್ಯಮೂತ್ರವಿದಾರೀಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಃ ) ಪಿತ್ತಾವೃತೇ ಪುನರಕ್ಷಾರಬಸ್ತಿಃ ಶೀತಃ; ಶೇಷಂ ಸಮಮ್||೫||

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

ಕಾರ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಗತೇ ಚಾಪಿ ವಿಧಿರ್ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನಃ |೬|

ಬಸ್ತಿಗತಸ್ಯ ವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನೋ ವಿಧಿರಿತಿ ಅಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತೋ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾದ್ಯುಕ್ತಶ್ಚ|೬|-

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಷು ಪ್ರಕುಪಿತೇ ಕಾರ್ಯಶ್ಚಾನಿಲಹಾ ಕ್ರಮಃ ||೬||

ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಷು ಪ್ರಕುಪಿತವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಶ್ರೋತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ತ್ವಗ್ಘ್ರಾಣಜಿಹ್ವಾನೇತ್ರಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಅತ್ರ ಕ್ರಮಃ “ಸ್ನೇಹಃ ಸ್ವೇದಸ್ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗ” ಇತ್ಯಾದಿಕೋ ದೋಷದೂಷ್ಯಪ್ರತ್ಯನೀಕೋ ಯಥಾಯಥಂ ಕಾರ್ಯಃ, ಸ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಸಾತ್ಮ್ಯಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಃ; ತೇನ ಸ್ನೇಹಶಬ್ದಸಾಮಾನ್ಯೇಽಪಿ ನೇತ್ರಯೋಃ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಸ್ತರ್ಪಣಂ, ತೈಲತರ್ಪಣಂ ಪುನಃ ಕರ್ಣಾದಿಷ್ವಿತಿ||೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗೋಪನಾಹಾಶ್ಚ ಮರ್ದನಾಲೇಪನಾನಿ ಚ | ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸೃಕ್ಸಿರಾಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕುರ್ಯಾತ್ ಚಾಸೃಗ್ವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್ ||೭||

ಧಾತೂಪಧಾತುಗಸ್ಯ ವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗೋಪನಾಹಾಂಶ್ಚೇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರೇಣ ತ್ವಗ್ಗತವಾಯೌ ಹೃದ್ಯಮಪ್ಯನ್ನಪಾನಮನುಕ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ತ್ವಗತ್ರ ರಸಃ, ಸಿರಾಃ ಪುನರಸೃಜ ಉಪಧಾತುಃ, ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಗತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ತಗತೇ ವಾಯೌ ರಕ್ತಸ್ರಾವೋ ರಕ್ತಾಧಿಷ್ಠಾನವಾತನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದಾ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವವಿಶೇಷೇಣ ಖರ್ಜೂರಮಾತುಲುಙ್ಗಸೌವರ್ಚಲಾದಿಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ನ ಪ್ರಶಮಮೇತಿ ತದಾ ನಿಯಮೇನ ರಕ್ತಾವರಣಂ ಪರಿಜ್ಞಾಯ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ, ನ ಪುನರನ್ಯಥಾ| ಮೇದೋಗತೇ ಪುನರಿಹಾನಿಲೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನೋಪದಿಷ್ಟಾ, ತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಾವಿಷಯತ್ವೇನ ವಾತವ್ಯಾಧಿಕರ್ಮಣಾಮವಿಷಯತ್ವಾತ್; ಮಹಾವಾತವ್ಯಾಧೌ ಪುನರಾವರಣಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಮೇದೋಗತಮನಿಲಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ||೭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ಸ್ನೇಹೋಪನಾಹಾಗ್ನಿಕರ್ಮಬನ್ಧನೋನ್ಮರ್ದನಾನಿ ಚ | ಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾಯಾವತನ್ದ್ರಿತಃ ||೮||

ಸ್ನಾಯುಗತಸ್ಯ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಗತಸ್ಯ ಚ ವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹೋಽತ್ರ ಬಾಹ್ಯ ಆಭ್ಯನ್ತರಶ್ಚ| ಅತನ್ದ್ರಿತಃ ಅನಲಸಃ; ಏತೇನ ಚಿರಕಾಲಂ ನಿರನ್ತರಂ ಕ್ರಿಯೇತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ನಿರುದ್ಧೇಽಸ್ಥನಿ ವಾ ವಾಯೌ ಪಾಣಿಮನ್ಥೇನ ದಾರಿತೇ | ನಾಡೀಂ ದತ್ತ್ವಾಽಸ್ಥನಿ ಭಿಷಕ್ ಚೂಷಯೇತ್ಪವನಂ ಬಲೀ ||೯||

ಅಸ್ಥನಿ ಗತೇ ಮಜ್ಜಸ್ಥೇ ಚ ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ನಿರುದ್ಧೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಿಪಾಟ್ಯ, ಅಸ್ಥಿ ಪಾಣಿಮನ್ಥೇನ ಆರಾಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಿದ್ಧ್ವಾ, ತತ್ರ ರನ್ಧ್ರೇ ದ್ವಿಮುಖೀಂ ನಾಡೀಂ ಪ್ರಣಿಧಾಯ, ಮುಖಮಾರುತಾ ಚೂಷಣೇನ ಪವನಾಪಕರ್ಷಣಂ ಕರಣೀಯಮಿತಿ| ಬಲೀ ಬಲಯುಕ್ತಃ| ‘ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಸ್ನೇಹೈಶ್ಚ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ತತ್ರ ಬಾಹ್ಯಸ್ನೇಹಃ ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾಭ್ಯಙ್ಗಮಸ್ತಿಷ್ಕ್ಯಶಿರೋಬಸ್ತ್ಯಾದಿಃ, ಆಭ್ಯನ್ತರಸ್ತು ಪಾನಬಸ್ತ್ಯಾದಿಃ; ಅಸ್ಯ ಪಾಠಸ್ಯಾಭಾವಾನ್ನಿರ್ಣಯೋ ನ ಕೃತಃ||೯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ಶುಕ್ರಪ್ರಾಪ್ತೇಽನಿಲೇ ಕಾರ್ಯಂ ಶುಕ್ರದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ |೧೦|

ಶುಕ್ರಗತಸ್ಯ ವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಶುಕ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಶುಕ್ರದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತಿ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಶುದ್ಧ್ಯುಕ್ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವಾಜೀಕರಣೋಕ್ತಂ ಮೂತ್ರದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ ಚ ಕಾರ್ಯಂ; “ತೇಷ್ವಾದ್ಯಾನ್ ಶುಕ್ರದೋಷಾಂಸ್ತ್ರೀನ್” (ಶಾ. ೨) ಇತ್ಯಾದಿಕಮ್|೧೦|-

Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11

ಅವಗಾಹಕುಟೀಕರ್ಷೂಪ್ರಸ್ತರಾಭ್ಯಙ್ಗಬಸ್ತಿಭಿಃ ||೧೦|| ಜಯೇತ್ ಸರ್ವಾಙ್ಗಜಂ ವಾತಂ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೈಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಏಕಾಙ್ಗಗಂ ಚ ಮತಿಮಾಞ್ಛೃಙ್ಗೈಶ್ಚಾವಸ್ಥಿತಂ ಜಯೇತ್ ||೧೧||

ಧಾತೂಪಧಾತುಗತಮಭಿಧಾಯ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗತಸ್ಯ ವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಅವಗಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ವಾತಹರಕ್ವಾಥಪೂರ್ಣದ್ರೋಣ್ಯಾದಿಷ್ವವಗಾಹೋ ದ್ರವಸ್ವೇದಃ| ಕುಟೀ ಚತುರ್ದ್ವಾರಾ ಭೂಮಾವಾರೋಪಿತಾಽಪನೀತವಿಧೂಮಾಙ್ಗಾರವಾತಹರದ್ರವಸಿಕ್ತಾ, ಸಾ ಚೋಷ್ಮಸ್ವೇದಃ| ಕರ್ಷೂಃ ಪುರುಷಾಯಾಮಮಾತ್ರನಿಖಾತದಗ್ಧಾವನಿಪ್ರದೇಶೇ ವಾತಹರದ್ರವಸಿಕ್ತೇ ಶಯನಂ, ಸ ಚೋಷ್ಮಸ್ವೇದವಿಶೇಷಃ| ಸ್ವಿನ್ನತುಷಧಾನ್ಯಾದಿಭಿರಾಸ್ತೃತಾಯಾಂ ಭೂಮೌ ಪರಿಶಯನಂ ಪ್ರಸ್ತರಃ, ಸೋಽಪಿ ಚೋಷ್ಮಸ್ವೇದವಿಶೇಷ ಏವ| ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಾ ಅವಗಾಹಾದಯಃ | ಏತೇ ಚ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗತೇ ವಾತೇ ಸರ್ವಾಙ್ಗಯೋಗಿನಃ, ಉಪನಾಹಸ್ವೇದಸ್ತ್ವವಯವಗೇಽಪಿ ವಾತೇ ; ತಾಪಸ್ವೇದಸ್ತ್ವತ್ರ ರೂಕ್ಷತ್ವಾದಯುಕ್ತ ಏವ| ಯದ್ಯಪಿ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗೋ ವಾತಪ್ರಕೋಪಃ ಪ್ರಾಯೋ ಧಾತುಕ್ಷಯನಿಮಿತ್ತಃ, ತಥಾಽಪಿ ಶೋಣಿತಾಧಿಷ್ಠಾನತ್ವಾದ್ರಕ್ತಮೋಕ್ಷೋಽಪಿ ಯುಕ್ತಃ| ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೈರಿತಿ ಬಹುವಚನಾತ್ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ಮೋಕ್ಷಣಂ ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ವಾತೇ| ಏಕಾಙ್ಗಗತಸ್ಯ ವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಏಕಾಙ್ಗಗಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶೃಙ್ಗೈಶ್ಚೇತಿ ಬಹುವಚನಮಸಕೃತ್ಪ್ರಯೋಗಜ್ಞಾಪನಾಯ| ಚಕಾರೇಣ ಸರ್ವಾಙ್ಗವಾತೋಕ್ತಾವಗಾಹಾದಯೋಽಪ್ಯನುಕೃಷ್ಯನ್ತೇ| ತೈಶ್ಚಾವಗಾಹಾದಿಭಿರೇಕಾಙ್ಗಗತಮನವಸ್ಥಿತಮೇವ ವಾತಂ ಜಯೇತ್, ಅವಸ್ಥಿತಂ ಶೃಙ್ಗೈರೇವ||೧೦-೧೧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಬಲಾಸಪಿತ್ತರಕ್ತೈಸ್ತು ಸಂಸೃಷ್ಟಮವಿರೋಧಿಭಿಃ |೧೨|

ಸಂಸರ್ಗಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಬಲಾಸಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಗಮಮ್|೧೨|-

Adhikarana 11 (12) · Śloka 13

ಸುಪ್ತಿವಾತೇ ತ್ವಸೃಙ್ಮೋಕ್ಷಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತು ಬಹುಶೋ ಭಿಷಕ್ ||೧೨|| ದಿಹ್ಯಾಚ್ಚ ಲವಣಾಗಾರಧೂಮೈಸ್ತೈಲಸಮನ್ವಿತೈಃ |೧೩|

ರಕ್ತಾವೃತಸ್ಯ ವಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸುಪ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾವರಣಕೃತಯಾ ಸುಪ್ತ್ಯಾ ಲಕ್ಷಿತೋ ವಾತಃ ಸುಪ್ತಿವಾತಃ| ಸುಪ್ತಿಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಮ್| ನ ಪುನಾ ರಸಾವರಣಕೃತಯಾ ಸುಪ್ತತಯಾ ಲಕ್ಷಿತೋ ವಾತಃ, ತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋಪನಾಹಾದಿವಿಷಯತ್ವಾತ್; ಅನ್ಯಧಾತುಗತೇ ವಾಯೌ ರಕ್ತಾಪಕರ್ಷಣಸ್ಯಾಯುಕ್ತತ್ವಾತ್| ಬಹುಶೋ ಬಹೂನ್ ವಾರಾನ್, ಅಲ್ಪಾಲ್ಪಸ್ರಾವಣಾತ್; ಅನ್ಯಥಾ ವಾತಕೋಪಃ ಸ್ಯಾತ್| ದಿಹ್ಯಾತ್ ಲೇಪಯೇತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಸುಪ್ತವಾತಸ್ತ್ವಗ್ಗತವಾತಃ, ‘ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಸ್ಫುರಣಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಸುಪ್ತಿಂ ಚುಮಚುಮಾಯನಮ್” (ನಿ. ೧) ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್| ತೇಷಾಂ ಮತೇ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮಪಿ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣಮಿಹ ಪುನರುಕ್ತಂ; ಲವಣಾಗಾರಧೂಮೈರಿತ್ಯಾದಿಪ್ರದೇಹೋಽಧಿಕ ಉಕ್ತಃ||೧೨||-

Adhikarana 12 (13) · Śloka 14

ಪಞ್ಚಮೂಲೀಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಫಲಾಮ್ಲೋ ರಸ ಏವ ಚ ||೧೩|| ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಧಾನ್ಯಯೂಷೋ ವಾ ಹಿತೋ ವಾತವಿಕಾರಿಣಾಮ್ |೧೪|

ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರಿಣಾಂ ಭೋಜನಾನ್ಯಾಹ- ಪಞ್ಚಮೂಲೀತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚಮೂಲೀ ಆದ್ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಾ| ಫಲೈರ್ದಾಡಿಮಾದಿಭಿರಮ್ಲಃ| ರಸೋ ಮಾಂಸರಸಃ| ಧಾನ್ಯಯೂಷಃ ಕುಲತ್ಥಾದಿವಾತಹರಧಾನ್ಯಯೂಷಃ| ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಶಬ್ದೋ ಯೂಷರಸಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ದೋಷಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಕ್ಷೀರಾದಿ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ‘ವಾತಿಭ್ಯೋ ಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೧೩||-

Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 16

ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಸವಾತಘ್ನಃ ಸರ್ವಾಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸಂಯುತಃ ||೧೪|| ಸಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಸ್ತು ಸರ್ವಸ್ನೇಹಸಮನ್ವಿತಃ | ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಸ್ಪಷ್ಟಲವಣಃ ಸಾಲ್ವಣಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ||೧೫|| ತೇನೋಪನಾಹಂ ಕುರ್ವೀತ ಸರ್ವದಾ ವಾತರೋಗಿಣಾಮ್ |೧೬|

ಉಪನಾಹಸ್ವೇದಮಾಹ- ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಸವಾತಘ್ನ ಇತಿ ಸಹ ವಾತಘ್ನೈರ್ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿಭಿರ್ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಭಿರ್ವರ್ತತ ಇತಿ ಸವಾತಘ್ನಃ| ಸರ್ವಾಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸಂಯುತ ಇತಿ ಅಮ್ಲದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಶುಕ್ತಕಾಞ್ಜಿಕಸುರಾಸೌವೀರಕದಧಿಮಸ್ತ್ವಾದೀನಿ; ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ- ಅಮ್ಲದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದಾಡಿಮಾದೀನಿ| ಆನೂಪೌದಕಮಾಂಸೇನ ಸಹ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಃ; ಅತ್ರಾನೂಪಶಬ್ದೋಽಯಂ ಕೂಲಚರೇಷ್ವೇವ ವರ್ತತೇ, ಔದಕಶಬ್ದೇನ ತು ಕೋಶಸ್ಥಾಃ ಪಾದಿನೋ ಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ; ಯೇ ಪುನರೌದಕಗ್ರಹಣಂ ನ ಪಠನ್ತಿ ತೇ ತು ಪಞ್ಚಸ್ವಪಿ ವರ್ತಯನ್ತಿ| ಸರ್ವಸ್ನೇಹಾ ಘೃತತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಾನಸ್ತೈಃ ಸಮನ್ವಿತಃ| ಸುಖೋಷ್ಣ ಈಷದುಷ್ಣಃ| ಸ್ಪಷ್ಟಲವಣ ಇತಿ ಸ್ಪಷ್ಟಾನಿ ವ್ಯಕ್ತಾನಿ ಸೈನ್ಧವಾದೀನಿ ಲವಣಾನಿ ಯತ್ರ ಸಃ ಸ್ಪಷ್ಟಲವಣಃ| ಸಹ ಆಸಮನ್ತಾಲ್ಲವಣೇನ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಾಲ್ವಣಃ| ಉಪನಾಹೋ ಬನ್ಧನಮ್| ಏಷಾಂ ಚ ಭಾಗಮಾನಮಾಹ- “ಮಾಂಸೇನಾತ್ರೌಷಧಂ ತುಲ್ಯಂ ಯಾವತಾಽಮ್ಲೇನ ಚಾಮ್ಲತಾ| ತಾವನ್ತಶ್ಚ ಚತುಃಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಂ ಚ ಯಥಾ ಭವೇತ್”- ಇತಿ| ದ್ರವ್ಯಸ್ವಭಾವಂ ಸ್ವೇದ್ಯದೇಶಮಪ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ಕಲ್ಪನೀಯ ಇತ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತಿ||೧೪-೧೫||-

Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 18

ಕುಞ್ಚ್ಯಮಾನಂ ರುಜಾರ್ತಂ ವಾ ಗಾತ್ರಂ ಸ್ತಬ್ಧಮಥಾಪಿ ವಾ ||೧೬|| ಗಾಢಂ ಪಟ್ಟೈರ್ನಿಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಕ್ಷೌಮಕಾರ್ಪಾಸಿಕೌರ್ಣಿಕೈಃ | ಬಿಡಾಲನಕುಲೋನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಚರ್ಮಗೋಣ್ಯಾಂ ಮೃಗಸ್ಯ ವಾ ||೧೭|| ಪ್ರವೇಶಯೇದ್ವಾ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ಸಾಲ್ವಣೇನೋಪನಾಹಿತಮ್ |೧೮|

ಅನಗ್ನಿಮೇವ ಸ್ವೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕುಞ್ಚ್ಯಮಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕುಞ್ಚ್ಯಮಾನಂ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯಮಾನಂ, ತಚ್ಚ ಸಿರಾಗತೇನ ವಾಯುನಾ; ಯದಾಹ- “ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಿರಾಗತಃ ಶೂಲಂ ಸಿರಾಕುಞ್ಚನಪೂರಣಮ್” (ನಿ. ೧) ಇತಿ| ರುಜಾರ್ತಂ ವೇದನಾರ್ತಮ್, ಅತ್ರ ಪ್ರಧಾನೇನ ವಾಯುನಾ; ಏತೇನ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾವೃತೇ ವಾತೇ ಬನ್ಧನವಿಧಿರ್ನಿಷಿದ್ಧಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವಾಲ್ಕಕಾರ್ಪಾಸಿಕೌರ್ಣಿಕೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ವಾಲ್ಕಂ ವಲ್ಕಲಮಯಮ್| ಉನ್ದ್ರಃ ಪಾನೀಯಬಿಡಾಲಃ| ಚರ್ಮಗೋಣೀ ಚರ್ಮಪ್ರಸೇವಕಃ , ಛಗಲಾದಿಗಲ್ಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೬-೧೭||-

Adhikarana 15 (18) · Śloka 19

ಸ್ಕನ್ಧವಕ್ಷಸ್ತ್ರಿಕಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಾಯುಂ ಮನ್ಯಾಗತಂ ತಥಾ ||೧೮|| ವಮನಂ ಹನ್ತಿ ನಸ್ಯಂ ಚ ಕುಶಲೇನ ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್ |೧೯|

ಅವಯವವಿಶೇಷಗತೇ ವಾಯೌ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಮಾಹ- ಸ್ಕನ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ವಕ್ಷಃ ಸ್ತನಾನ್ತರಾಲಮ್| ತ್ರಿಕಮ್ ಊರ್ಧ್ವತ್ರಿಕಮ್| ನಸ್ಯಮತ್ರ ಶಿರೋವಿರೇಚನಮ್| ಕುಶಲೇನ ಕ್ರಿಯಾವಿದಾ ಅವಸ್ಥಾವಿದಾ ಭಿಷಜೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮||-

Adhikarana 16 (19) · Śloka 20

ಶಿರೋಗತಂ ಶಿರೋಬಸ್ತಿರ್ಹನ್ತಿ ವಾಽಸೃಗ್ವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್ ||೧೯|| ಸ್ನೇಹಂ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಂ ತು ಧಾರಯೇತ್ತತ್ರ ಯೋಗತಃ |೨೦|

ಶಿರೋಗತೇಽಪಿ ವಿಶೇಷಮಾಹ- ಶಿರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚಕಾರೋಽತ್ರ ವಮನಂ ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ ಚಾನುಕ್ತಮಪಿ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ| ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಂ ಪುನರತ್ರ ಕ್ರಿಯಾನ್ತರೇಣಾಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ವಾತೇ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಶಿರೋಬಸ್ತಿಧಾರಣೇ ಕಾಲಾವಧಾರಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸ್ನೇಹಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮಾತ್ರಾ ಕಾಲವಿಶೇಷಃ| ತಥಾಹಿ- “ನಿಮಿಷೋನ್ಮೇಷಣೇ ಪುಂಸಾಂ ಸ್ಫೋಟನಂ ವಾ ತಥಾಽಙ್ಗುಲೇಃ| ಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಲಘೋರ್ವಾಽಪಿ ಮಾತ್ರಾ ತೂಚ್ಚಾರಣಂ ಭವೇತ್”- ಇತಿ| ಯೋಗತೋ ಯುಕ್ತಿತಃ| ಯುಕ್ತಿಂ ಚೋತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ನನು ವಾತೇ ದಶಸಹಸ್ರಾಣ್ಯುಕ್ತಾನಿ, ಅತ್ರ ತು ಸಹಸ್ರಮಾತ್ರಾಧಾರಣಮುಕ್ತಮಿತಿ ವಿರೋಧಃ? ಸತ್ಯಮ್, ಅತ್ರಾಕ್ಷಿಣಿ ಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಸಿರಾಣಾಮತ್ಯನ್ತಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ತಾವತೈವ ಕಾಲೇನ ಗುಣೋ ಭವತೀತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ; ಗಯೀ ತು ಯೋಗತ ಇತಿ ಯೋಗೇ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಧಾರಣೋಪದೇಶಂ ಮನ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಹಿ ಶಾಲಾಕ್ಯಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೋಕ್ತೇ ಶಿರೋಬಸ್ತೌ ಯಥಾದೋಷಂ ಷಡಷ್ಟದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ಧಾರಣಮಾತ್ರೋಕ್ತಾ, ನ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಧಾರಣಮಾತ್ರಾ ತತ್ರೋಕ್ತಾ, ಅತ ಇಹ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಧಾರಣೋಪದೇಶಃ ಕೃತ ಇತಿ||೧೯||-

Adhikarana 17 (20) · Śloka 21

ಸರ್ವಾಙ್ಗಗತಮೇಕಾಙ್ಗಸ್ಥಿತಂ ವಾಽಪಿ ಸಮೀರಣಮ್ ||೨೦|| ರುಣದ್ಧಿ ಕೇವಲೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಾಯುವೇಗಮಿವಾಚಲಃ |೨೧|

ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಮೇವ ವಾತವ್ಯಾಧೌ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವಾಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ||೨೦||-

Adhikarana 18 (21-26) · Śloka 26

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಸ್ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್ ||೨೧|| ಶಿರೋಬಸ್ತಿಃ ಶಿರಃಸ್ನೇಹೋ ಧೂಮಃ ಸ್ನೈಹಿಕ ಏವ ಚ | ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಸ್ನೇಹಗಣ್ಡೂಷೋ ನಸ್ಯಂ ಸ್ನೈಹಿಕಮೇವ ಚ ||೨೨|| ರಸಾಃ ಕ್ಷೀರಾಣಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ವಿತಂ ಚ ಯತ್ | ಭೋಜನಾನಿ ಫಲಾಮ್ಲಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಲವಣಾನಿ ಚ ||೨೩|| ಸುಖೋಷ್ಣಾಶ್ಚ ಪರೀಷೇಕಾಸ್ತಥಾ ಸಂವಾಹನಾನಿ ಚ | ಕುಙ್ಕುಮಾಗುರುಪತ್ರಾಣಿ ಕುಷ್ಠೈಲಾತಗರಾಣಿ ಚ ||೨೪|| ಕೌಶೇಯೌರ್ಣಿಕರೌಮಾಣಿ ಕಾರ್ಪಾಸಾನಿ ಗುರೂಣಿ ಚ | ನಿವಾತಾತಪಯುಕ್ತಾನಿ ತಥಾ ಗರ್ಭಗೃಹಾಣಿ ಚ ||೨೫|| ಮೃದ್ವೀ ಶಯ್ಯಾಽಗ್ನಿಸನ್ತಾಪೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಥೈವ ಚ | ಸಮಾಸೇನೈವಮಾದೀನಿ ಯೋಜ್ಯಾನ್ಯನಿಲರೋಗಿಷು ||೨೬||

ಇದಾನೀಂ ಸರ್ವವಾತವ್ಯಾಧೀನಾಮುಕ್ತಾನಾಮನುಕ್ತಾನಾಂ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸಕಲಂ ಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದ ಇತಿ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋ ನ ರೂಕ್ಷಸ್ವೇದಃ, ತಸ್ಯ ವಾತಕಾರಿತ್ವಾತ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಸ್ನೇಹಃ ಸ್ವೇದ ಇತಿ ವಿಚ್ಛಿದ್ಯ ಪಠನ್ತಿ, ತನ್ಮತೇ ಸ್ನೇಹಾನ್ವಿತಂ ಚ ಯದಿತಿ ಸ್ನೇಹಗ್ರಹಣಂ ಪುನರುಕ್ತಮ್| ರಸಾ ಮಾಂಸರಸಾಃ| ಸ್ನೇಹಾ ಘೃತಾದಯಃ| ಸ್ನೇಹಾನ್ವಿತಂ ಚ ಯದಿತಿ ಯತ್ ಕಿಚ್ಚಿದ್ವಸ್ತು ಘೃತಾದಿಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಗುಣಯುಕ್ತಂ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಸ್ತು| ಫಲಾಮ್ಲಾನಿ ದಾಡಿಮಾದ್ಯಮ್ಲೀಕೃತಾನಿ| ಸಂವಾಹನಂ ಸುಖಕರಸ್ಪರ್ಶಃ| ಕೌಶೇಯೇತ್ಯಾದಿ ‘ಆವರಣಾನಿ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕೌಶೇಯಂ ಕೋಶಕಾರಕೃಮಿಲಾಲೋದ್ಗತಂ ‘ತಸರ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ರೌಮಣಿ ಮೂಷಕಾದಿರೋಮಜಾತಾನಿ ರೌಮಾಣೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗರ್ಭಗೃಹಾಣಿ ಅಪವರಕಾದೀನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತಾನಿ ಚ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾನಿ||೨೧-೨೬||-

Adhikarana 19 (27) · Śloka 27

ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀತ್ರಿಫಲಾವಿಡಙ್ಗಾನಾಮಕ್ಷಸಮಾಃ ಭಾಗಾಃ , ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಃ ಕಲ್ಕಸ್ತಿಲ್ವಕಮೂಲಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಯೋಃ, ತ್ರಿಫಲಾರಸದಧಿಪಾತ್ರೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ಘೃತಪಾತ್ರಮೇಕಂ, ತದೈಕಧ್ಯಂ ಸಂಸೃಜ್ಯ ವಿಪಚೇತ್; ತಿಲ್ವಕಸರ್ಪಿರೇತತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಾತರೋಗಿಷು | ತಿಲ್ವಕವಿಧಿರೇವಾಶೋಕರಮ್ಯಕಯೋರ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ||೨೭||

ತಿಲ್ವಕಸರ್ಪಿರುತ್ಪಾದಯತಿ- ತ್ರಿವೃದಿತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿವೃದಾದಯೋ ವಿಡಙ್ಗಾನ್ತಾ ಅಕ್ಷಸಮಾಃ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರೀ ಕಙ್ಕುಷ್ಠಮ್| ಸಪ್ತಲಾ ಯವತಿಕ್ತಾಭೇದಃ, ಶಙ್ಖಿನ್ಯಪಿ ತದ್ಭೇದಃ| ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಿಲ್ವಕಃ ಪಟ್ಟಿಕಾರೋಧ್ರಃ| ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋ ರೋಚನಿಕಾವೃಕ್ಷಃ ಫಲಾರುಣರೇಣುಃ| ಏತಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕಲ್ಕೋ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರೋ ಬಿಲ್ವಪ್ರಮಾಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಪಾತ್ರೇ ದ್ವೇ, ದಧಿಪಾತ್ರೇ ಅಪಿ ದ್ವೇ; ಪಾತ್ರಮಾಢಕಶ್ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ, ಸ ಚ ದ್ರವತ್ವಾದ್ ದ್ವಿಗುಣೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ಘೃತಪಾತ್ರಮಪ್ಯೇವಮ್| ತಿಲ್ವಕವಿಧಿಮತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ತಿಲ್ವಕೇತ್ಯಾದಿ| ಕಲ್ಪನಾ ಚೇಯಂ- ತಿಲ್ವಕಸ್ಥಾನೇಽಶೋಕಃ, ಅನ್ಯತ್ರ ರಮ್ಯಕಃ; ಶೇಷಂ ಪುನಃ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತ್ಯಾದಿ ತ್ರಿಫಲಾರಸಾದಿ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ| ರಮ್ಯಕೋ ದ್ರೇಕ್ಕಾ ಪರ್ವತನಿಮ್ಬಃ ‘ರಾಜನಿಮ್ಬ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೨೭||

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

ತಿಲಪರಿಪೀಡನೋಪಕರಣಕಾಷ್ಠಾನ್ಯಾಹೃತ್ಯಾನಲ್ಪಕಾಲಂ ತೈಲಪರಿಪೀತಾನ್ಯಣೂನಿ ಖಣ್ಡಶಃ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾಽವಕ್ಷುದ್ಯ ಮಹತಿ ಕಟಾಹೇ ಪಾನೀಯೇನಾಭಿಪ್ಲಾವ್ಯ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ತತಃ ಸ್ನೇಹಮಮ್ಬುಪೃಷ್ಠಾದ್ಯದುದೇತಿ ತತ್ ಸರಕಪಾಣ್ಯೋರನ್ಯತರೇಣಾದಾಯ ವಾತಘ್ನೌಷಧಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸ್ನೇಹಪಾಕಕಲ್ಪೇನ ವಿಪಚೇತ್, ಏತದಣುತೈಲಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಾತರೋಗಿಷು; ಅಣುಭ್ಯಸ್ತೈಲದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯೋ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತ ಇತ್ಯಣುತೈಲಮ್ ||೨೮||

ಅಣುತೈಲಮುತ್ಪಾದಯನ್ನಾಹ- ತಿಲೇತ್ಯಾದಿ| ತಿಲಪರಿಪೀಡನೋಪಕರಣಕಾಷ್ಠಾನಿ ಚಕ್ರಯಷ್ಟಿಮರ್ಕಟಿಕಾಪ್ರಭೃತೀನಿ| ಅನಲ್ಪಕಾಲಂ ತೈಲಪರಿಪೀತಾನಿ ಚಿರಕಾಲಂ ತೈಲಭಾವಿತಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಣೂನಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ| ಖಣ್ಡಶಃ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ಕೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಕ್ಷುದ್ಯ ಸುಷ್ಠು ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ಚ| ಅಭಿಪ್ಲಾವ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ| ಅಮ್ಬುಪೃಷ್ಠಾತ್ ಪಾನೀಯೋಪರಿ, ಯದುದೇತಿ ಯದುತ್ಪದ್ಯತೇ, ತತ್ ಸರಕಪಾಣ್ಯೋರನ್ಯತರೇಣೈಕೇನ, ಆದಾಯ ಗೃಹೀತ್ವಾ; ಸರಕಂ ಮೃನ್ಮಯಂ ಪಾತ್ರಂ ‘ಶರಾವ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಗಯೀ ತು ಸರಕಂ ಕಾಂಸ್ಯತಾಮ್ರಾದಿಭಾಜನಂ; ಪಾಣಿರ್ಹಸ್ತಃ| ವಾತಘ್ನೌಷಧಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಿ| ಪ್ರತಿವಾಪಃ ಕಲ್ಕಃ| ಸ್ನೇಹಪಾಕಕಲ್ಪೇನ ವಿಪಚೇದಿತಿ ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಥಾಂಶೋ ಭೇಷಜಕಲ್ಕಃ, ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣೋ ದ್ರವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದ್ರವಾಃ ಪುನರತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತೈಲೋದಿತಾಃ ಕ್ವಾಥಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಾಮ್ಲಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಸಮಭಾಗಾನಿ; ದ್ರವಾನುಕ್ತೇಶ್ಚತುರ್ಗುಣಮೇವಾತ್ರ ಜಲಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ಅಣುಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರಣಾಣುತ್ವೇನ ಕಾರ್ಯೇಷ್ವಣುತ್ವವ್ಯಪದೇಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೮||

Adhikarana 21 (29) · Śloka 29

ಅಥ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಕಾಷ್ಠೈರ್ಬಹುಭಿರವದಹ್ಯಾವನಿಪ್ರದೇಶಮಸಿತಮುಷಿತಮೇಕರಾತ್ರಮುಪಶಾನ್ತೇಽಗ್ನಾವಪೋಹ್ಯ ಭಸ್ಮ ನಿವೃತ್ತಾಂ ಭೂಮಿಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲಘಟಶತೇನ ತುಲ್ಯಪಯಸಾಽಭಿಷಿಚ್ಯೈಕರಾತ್ರಮವಸ್ಥಾಪ್ಯ ತತೋ ಯಾವತೀ ಮೃತ್ತಿಕಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಸ್ಯಾತ್ತಾಮಾದಾಯೋಷ್ಣೋದಕೇನ ಮಹತಿ ಕಟಾಹೇಽಭ್ಯಾಸಿಞ್ಚೇತ್, ತತ್ರ ಯತ್ತೈಲಮುತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ತತ್ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಪರ್ಯಾದಾಯ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್; ತತಸ್ತೈಲಂ ವಾತಹರೌಷಧಕ್ವಾಥಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಾಮ್ಲಭಾಗಸಹಸ್ರೇಣ ಸಹಸ್ರಪಾಕಂ ವಿಪಚೇದ್ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಶಕ್ನುಯಾತ್ ಪಕ್ತುಂ, ಪ್ರತಿವಾಪಶ್ಚಾತ್ರ ಹೈಮವತಾ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥಗಾಶ್ಚ ಗನ್ಧಾ ವಾತಘ್ನಾನಿ ಚ, ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿಧ್ಯತಿ ಶಙ್ಖಾನಾಧ್ಮಾಪಯೇದ್ದುನ್ದುಭೀನಾಘಾತಯೇಚ್ಛತ್ರಂ ಧಾರಯೇದ್ಬಾಲವ್ಯಜನೈಶ್ಚ ವೀಜಯೇದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಹಸ್ರಂ ಭೋಜಯೇತ್, ತತ್ ಸಾಧು ಸಿದ್ಧಮವತಾರ್ಯ ಸೌವರ್ಣೇ ರಾಜತೇ ಮೃನ್ಮಯೇ ವಾ ಪಾತ್ರೇ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ತದೇತತ್ ಸಹಸ್ರಪಾಕಮಪ್ರತಿವಾರವೀರ್ಯಂ ರಾಜಾರ್ಹಂ ತೈಲಮ್; ಏವಂ ಭಾಗಶತವಿಪಕ್ವಂ ಶತಪಾಕಮ್ ||೨೯||

ಸಹಸ್ರಪಾಕಂ ವ್ಯುತ್ಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚಮೂಲಪ್ರಮಾಣಂ ತೈಲಂ ಪರಿಪ್ಲಾವ್ಯ ಭೂಮಿಭಾಗಪ್ರಮಾಣೇನ| ಅಸಿತಂ ಕೃಷ್ಣಭೂಮಿಪ್ರದೇಶಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಷಿತಂ ಸ್ಥಿತಮ್| ಅಪೋಹ್ಯ ಸ್ಫೋಟಯಿತ್ವಾ| ನಿವೃತ್ತಾಂ ಭೂಮಿಮ್ ಉಪಶಾನ್ತತಾಪಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದೀತ್ಯಾದಿ| ಕಲ್ಕಕಷಾಯಕಲ್ಪೇನ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಪಕ್ವೇನ ತೈಲಘಟಶತೇನ ತುಲ್ಯಪಯಸಾ ಭೂಮಿಮಭಿಸಿಞ್ಚಯೇತ್| ತೈಲಮತ್ರ ತಿಲತೈಲಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೇತಿ ತೈಲಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಮಾರ್ದ್ರೀಕೃತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಹತಿ ಕಟಾಹೇ ಅತ್ರೈಕವಚನಂ ಜಾತ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| ತೇನೈಕಸ್ಮಿನ್ ದ್ವಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವಾ| ಅಭ್ಯಾಷಿಞ್ಚೇತ್ ಪ್ಲಾವಯೇತ್| ವಾತಹರೌಷಧಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಿ, ತೇಷಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಪೇನ ಸಿದ್ಧಃ, ಮಾಂಸರಸಃ ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸರಸಕಲ್ಪೇನ ಸಿದ್ಧಃ, ಕ್ಷೀರಂ ಗೋಕ್ಷೀರಮ್, ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಭಾಗಸಹಸ್ರೇಣೇತಿ ಅತ್ರ ಭಾಗಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಃ; ತೇನ ವಾತಹರಕ್ವಾಥಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಾಮ್ಲಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಭಾಗಸಹಸ್ರಂ; ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಪ್ರತಿಪಾಕಂ ಕ್ವಾಥಾದಿಭಿಸ್ತೈಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಾದಿಕೈಃ ಸಮುದಾಯತಸ್ತೈಲಸಮೈಃ ಸಹಸ್ರಪಾಕಂ ಯಥಾ ಭವತ್ಯೇವಂ ವಾರಸಹಸ್ರಂ ಪಚೇದಿತಿ ಗಯೀ| ಜೇಜ್ಜಟಸ್ತು ಕ್ವಾಥಾದೀನಾಂ ಸಮುದಾಯತಸ್ತೈಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚತುರ್ಥಾಂಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಮಪ್ಯೇಕವಾರಮೇವ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಿಪಚೇದಿತಿ ಮನ್ಯತೇ, ಸಹಸ್ರಪಾಕಮಿತಿ ತು ಸಞ್ಜ್ಞಾ, ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಹಸ್ರವಾರಾನ್ ಪಾಕೇ ಸತಿ ತೈಲೋಪಕ್ಷಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ಏತಚ್ಚ ಗಯದಾಸೇನ ದೂಷಿತಂ; ತದ್ಯಥಾ- ನಹಿ ಸರ್ವತೈಲೋಪಕ್ಷಯೋ ಭವತಿ, ಕಿನ್ತು ಕಿಞ್ಚಿದೇವ, ಪ್ರತಿಪಾಕಂ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಪಾದಿಕಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶಾತ್, ಅಲ್ಪಃ ಪುನರುಪಕ್ಷಯೋ ರಾಜ್ಞಾಂ ಮಹಾಧನಾನಾಂ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದೇವೇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಮಹಾಚಾರ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತತ್ವಾತ್ ಪಾಕಪ್ರಕಾರದ್ವಯಮಪಿ ಪ್ರಮಾಣಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ದ್ರವಸಹಸ್ರಭಾಗೇನ ಶತಂ ವಾರಾನ್ ವಿಪಚೇದಿತಿ ಕೇನಚಿದುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪೀದೃಶಂ ನ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ಪ್ರಮಾದವ್ಯಾಖ್ಯಾನತ್ವಾತ್| ಪ್ರತಿವಾಪಶ್ಚಾತ್ರ ಗನ್ಧಕಲ್ಕಸ್ಯಾವಾಪ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಹೈಮವತಾ ಇತಿ ಹೈಮವತಾ ಉತ್ತರಾಪಥಸಮ್ಭೂತಾಃ, ತೇ ಪುನಃ ಕಸ್ತೂರೀಶಟೀಕುಷ್ಠಮಾಂಸೀಸರಲಸುರದಾರುಮುರಾದಯಃ| ದಕ್ಷಿಣಪಥಗಾಃ ಚನ್ದನಜಾತೀಫಲಕಙ್ಕೋಲಲವಙ್ಗಾದಯಃ| ತೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಸ್ತೈಲಪಾದಿಕೈಃ| ವಾತಘ್ನಾನಿ ಚೇತಿ ವಾತಘ್ನೈರಪಿ ಶತಪುಷ್ಪಾಮಿಶ್ರಿಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ವಾತಹರಗಣಪರಿಪಠಿತೈಃ| ತತ್ರ ಶಙ್ಖಾಧ್ಮಾಪನಾದ್ಯಚಿನ್ತ್ಯಶಕ್ತಿತ್ವಾದತಿಶಯವ್ಯುತ್ಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು “ತೈಲಘಟಶತೇನ ದುಗ್ಧವಸಾಭ್ಯಾಮಭ್ಯಾಷಿಞ್ಚೇತ್” ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನ ಪಠಿತವ್ಯಂ, ವಿವೇಕಕರ್ತೃಭಿರುಪಾಧ್ಯಾಯೈರವ್ಯಾಖ್ಯಾತತ್ವಾತ್| ಶತಪಾಕಮುತ್ಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಏವಂ ಭಾಗಶತೇತ್ಯಾದಿ| ಏತತ್ ಸುಬೋಧಮ್||೨೯||ಹ್

Adhikarana 22 (30) · Śloka 30

ಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತಮುಷ್ಕಕನಕ್ತಮಾಲಾಟರೂಷಕಪೂತೀಕಾರಗ್ವಧಚಿತ್ರಕಾದೀನಾಂ ಪತ್ರಾಣ್ಯಾರ್ದ್ರಾಣಿ ಲವಣೇನ ಸಹೋದೂಖಲೇಽವಕ್ಷುದ್ಯ ಸ್ನೇಹಘಟೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾವಲಿಪ್ಯ ಗೋಶಕೃದ್ಭಿರ್ದಾಹಯೇತ್; ಏತತ್ಪತ್ರಲವಣಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಾತರೋಗೇಷು ||೩೦||

ವಾತಪ್ರಧಾನೇಷು ಕಫಪ್ರಧಾನೇಷು ವಾ ತಥಾ ಸ್ತಬ್ಧಸಙ್ಕುಚಿತಾಧ್ಮಾತಾದಿಷು ಭೋಜನೋಪಯೋಗೀನಿ ಲವಣಾನ್ಯುತ್ಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಗನ್ಧರ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತ ಏರಣ್ಡಃ, ಮುಷ್ಕಕಃ ಕೃಷ್ಣಪುಷ್ಪಮುಷ್ಕಕಃ, ನಕ್ತಮಾಲಃ ಕರಞ್ಜಃ, ಪೂತೀಕಶ್ಚಿರಬಿಲ್ವಃ, ಸರ್ವಪತ್ರಸಮಂ ಲವಣಂ ಸೈನ್ಧವಂ ದೇಯಮಿತಿ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾಃ| ಏತದ್ವಾತರೋಗೇಷು ಕಫಪ್ರಾಯೇಷು||೩೦||

Adhikarana 23 (31) · Śloka 31

ಏವಂ ಸ್ನುಹೀಕಾಣ್ಡವಾರ್ತಾಕುಶಿಗ್ರುಲವಣಾನಿ ಸಙ್ಕ್ಷುದ್ಯ ಘಟಂ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾವಲಿಪ್ಯ ಗೋಶಕೃದ್ಭಿರ್ದಾಹಯೇತ್; ಏತತ್ ಸ್ನೇಹಲವಣಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಾತರೋಗೇಷು | (ಇತಿ ಕಾಣ್ಡಲವಣಮ್) ||೩೧||

ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನುಹೀಕಾಣ್ಡಃ ಸೇಹುಣ್ಡಯಷ್ಟಿಃ| ಚತುಃಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಲವಣಸ್ಯ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯ ಚ ಸರ್ವದ್ರವ್ಯೇಣ ಸಮತ್ವಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ವಾತರೋಗೇಷು ವಾತಪ್ರಾಯೇಷು||೩೧||

Adhikarana 24 (32) · Śloka 32

ಗಣ್ಡೀರಪಲಾಶಕುಟಜಬಿಲ್ವಾರ್ಕಸ್ನುಹ್ಯಪಾಮಾರ್ಗಪಾಟಲಾಪಾರಿಭದ್ರಕನಾದೇಯೀಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾನೀಪನಿಮ್ಬನಿರ್ದಹನ್ಯಟರೂಷಕನಕ್ತಮಾಲಕ- ಪೂತಿಕಬೃಹತೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಭಲ್ಲಾತಕೇಙ್ಗುದೀವೈಜಯನ್ತೀಕದಲೀಬಾಷ್ಪದ್ವಯೇಕ್ಷುರಕೇನ್ದ್ರವಾರುಣೀಶ್ವೇತಮೋಕ್ಷಕಾಶೋಕಾ ಇತ್ಯೇವಂ ವರ್ಗಂ ಸಮೂಲಪತ್ರಶಾಖಮಾರ್ದ್ರಮಾಹೃತ್ಯ ಲವಣೇನ ಸಹ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ದಗ್ಧ್ವಾ ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪೇನ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ಪ್ರತಿವಾಪಶ್ಚಾತ್ರ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಾ | ಇತ್ಯೇತತ್ ಕಲ್ಯಾಣಕಲವಣಂ ವಾತರೋಗಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹಾಗ್ನಿಷಙ್ಗಾಜೀರ್ಣಾರ್ಶೋಽರೋಚಕಾರ್ತಾನಾಂ ಕಾಸಾದಿಭಿಃ ಕೃಮಿಭಿರುಪದ್ರುತಾನಾಂ ಚೋಪದಿಶನ್ತಿ ಪಾನಭೋಜನೇಷ್ವಪೀತಿ ||೩೨||

ಗಣ್ಡೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಗಣ್ಡೀರೋ ದ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ಥಲಜೋ ಜಲಜಶ್ಚ; ತತ್ರ ಸ್ಥಲಜೋ ಹರಿತಶಾಕಪಠಿತಃ, ಜಲಜೋ ಜಲಪಿಪ್ಪಲೀಗಣ್ಡೀರಃ; ಪಲಾಶಃ ಶಟೀ; ನಾದೇಯೀ ಜಲಜಮ್ಬೂಃ; ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ; ನೀಪೋ ಮಹಾಕದಮ್ಬಃ; ನಿರ್ದಹನೀ ಮೋರಟಃ, ಅಗ್ನಿಮನ್ಥ ಇತ್ಯೇಕೇ, ಅಪರೇ ಚಿತ್ರಕಮಾಹುಃ; ವೈಜಯನ್ತೀ ಅರಣಿಕಾ; ಬಾಷ್ಪದ್ವಯಂ ಬಾಷ್ಪಿಕಾದ್ವಯಂ ತಚ್ಚ ಲೋಹಿತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಸಿನ್ಧುವಿಷಯೇ, ಕೇಚಿದ್ವರ್ಷಾಭೂದ್ವಯಮಿತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಇಕ್ಷುರಕಸ್ತಾಲಮಖಾನಾ ; ಸರ್ವದ್ರವ್ಯಸಮಂ ಸೈನ್ಧವಲವಣಮ್; ಏತತ್ ಸರ್ವಮುದೂಖಲೇ ಸಙ್ಕ್ಷುದ್ಯ ದಹೇತ್| ತದ್ಭಸ್ಮ ಪೃಥಕ್ ಕೃತ್ವಾ ಲವಣಾತ್, ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪೇನ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ, ತತ್ರ ಲವಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ, ಕ್ಷಾರವನ್ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ಪಚೇತ್| ಪ್ರತಿವಾಪಶ್ಚಾತ್ರ ಲವಣಪಾದಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೇರ್ಹಿಙ್ಗ್ವಾದೇರ್ವಾ| ಅಗ್ನಿಸಙ್ಗೋಽಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಮ್| ಅಜೀರ್ಣಮ್ ಅಲಸಕವಿಸೂಚಿಕಾದಿ| ಕಾಸಾದಿಭಿರಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದಾಚ್ಛ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಾದಯಃ ಕಫವಾತಜಾಃ| ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರತಿವಾಪಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಮಪರೇ, ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಂ ಚಾನ್ಯೇ, ಏತತ್ತ್ರಯಮಪಿ ಪ್ರಮಾಣಂ, ಪೂರ್ವೇಷಾಮಾಚಾರ್ಯಾಣಾಂ ಸಮ್ಮತತ್ವಾತ್||೩೨||

Adhikarana 25 (33) · Śloka 33

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ವಿಷ್ಯನ್ದನಾದುಷ್ಣಭಾವಾದ್ದೋಷಾಣಾಂ ಚ ವಿಪಾಚನಾತ್ | ಸಂಸ್ಕಾರಪಾಚನಾಚ್ಚೇದಂ ವಾತರೋಗೇಷು ಶಸ್ಯತೇ ||೩೩||

ಲವಣಫಲಾನುಶಂಸಾಮಾಹ- ವಿಷ್ಯನ್ದನಾದಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಷ್ಯನ್ದನಾತ್ ಸ್ರವಣಾತ್| ಲವಣಫಲಾನುಶಂಸಾಂ ಕೇಚಿದಭಿದಧತಿ, ಅನ್ಯೇಽನಾರ್ಷಮಾಹುರಿಮಂ ಪಾಠಮ್||೩೩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 4

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||