4. vātavyādhicikitsitam

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4

ಅಥಾತೋ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಆಮಾಶಯಗತೇ ವಾತೇ ಚ್ಛರ್ದಯಿತ್ವಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ | ದೇಯಃ ಷಡ್ಧರಣೋ ಯೋಗಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ||೩|| ಚಿತ್ರಕೇನ್ದ್ರಯವೇ ಪಾಠಾ ಕಟುಕಾಽತಿವಿಷಾಽಭಯಾ | ವಾತವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನೋ ಯೋಗಃ ಷಡ್ಧರಣಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೪||

Adhikarana 2 (5) · Śloka 5

ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಚಾಪಿ ದೇಯಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್ | ಬಸ್ತಯಃ ಶೋಧನೀಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಾಶಾಶ್ಚ ಲವಣೋತ್ತರಾಃ ||೫||

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

ಕಾರ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಗತೇ ಚಾಪಿ ವಿಧಿರ್ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನಃ |೬|

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಷು ಪ್ರಕುಪಿತೇ ಕಾರ್ಯಶ್ಚಾನಿಲಹಾ ಕ್ರಮಃ ||೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗೋಪನಾಹಾಶ್ಚ ಮರ್ದನಾಲೇಪನಾನಿ ಚ | ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸೃಕ್ಸಿರಾಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕುರ್ಯಾತ್ ಚಾಸೃಗ್ವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್ ||೭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ಸ್ನೇಹೋಪನಾಹಾಗ್ನಿಕರ್ಮಬನ್ಧನೋನ್ಮರ್ದನಾನಿ ಚ | ಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾಯಾವತನ್ದ್ರಿತಃ ||೮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ನಿರುದ್ಧೇಽಸ್ಥನಿ ವಾ ವಾಯೌ ಪಾಣಿಮನ್ಥೇನ ದಾರಿತೇ | ನಾಡೀಂ ದತ್ತ್ವಾಽಸ್ಥನಿ ಭಿಷಕ್ ಚೂಷಯೇತ್ಪವನಂ ಬಲೀ ||೯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ಶುಕ್ರಪ್ರಾಪ್ತೇಽನಿಲೇ ಕಾರ್ಯಂ ಶುಕ್ರದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ |೧೦|

Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11

ಅವಗಾಹಕುಟೀಕರ್ಷೂಪ್ರಸ್ತರಾಭ್ಯಙ್ಗಬಸ್ತಿಭಿಃ ||೧೦|| ಜಯೇತ್ ಸರ್ವಾಙ್ಗಜಂ ವಾತಂ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೈಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಏಕಾಙ್ಗಗಂ ಚ ಮತಿಮಾಞ್ಛೃಙ್ಗೈಶ್ಚಾವಸ್ಥಿತಂ ಜಯೇತ್ ||೧೧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಬಲಾಸಪಿತ್ತರಕ್ತೈಸ್ತು ಸಂಸೃಷ್ಟಮವಿರೋಧಿಭಿಃ |೧೨|

Adhikarana 11 (12) · Śloka 13

ಸುಪ್ತಿವಾತೇ ತ್ವಸೃಙ್ಮೋಕ್ಷಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತು ಬಹುಶೋ ಭಿಷಕ್ ||೧೨|| ದಿಹ್ಯಾಚ್ಚ ಲವಣಾಗಾರಧೂಮೈಸ್ತೈಲಸಮನ್ವಿತೈಃ |೧೩|

Adhikarana 12 (13) · Śloka 14

ಪಞ್ಚಮೂಲೀಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಫಲಾಮ್ಲೋ ರಸ ಏವ ಚ ||೧೩|| ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಧಾನ್ಯಯೂಷೋ ವಾ ಹಿತೋ ವಾತವಿಕಾರಿಣಾಮ್ |೧೪|

Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 16

ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಸವಾತಘ್ನಃ ಸರ್ವಾಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸಂಯುತಃ ||೧೪|| ಸಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಸ್ತು ಸರ್ವಸ್ನೇಹಸಮನ್ವಿತಃ | ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಸ್ಪಷ್ಟಲವಣಃ ಸಾಲ್ವಣಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ||೧೫|| ತೇನೋಪನಾಹಂ ಕುರ್ವೀತ ಸರ್ವದಾ ವಾತರೋಗಿಣಾಮ್ |೧೬|

Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 18

ಕುಞ್ಚ್ಯಮಾನಂ ರುಜಾರ್ತಂ ವಾ ಗಾತ್ರಂ ಸ್ತಬ್ಧಮಥಾಪಿ ವಾ ||೧೬|| ಗಾಢಂ ಪಟ್ಟೈರ್ನಿಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಕ್ಷೌಮಕಾರ್ಪಾಸಿಕೌರ್ಣಿಕೈಃ | ಬಿಡಾಲನಕುಲೋನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಚರ್ಮಗೋಣ್ಯಾಂ ಮೃಗಸ್ಯ ವಾ ||೧೭|| ಪ್ರವೇಶಯೇದ್ವಾ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ಸಾಲ್ವಣೇನೋಪನಾಹಿತಮ್ |೧೮|

Adhikarana 15 (18) · Śloka 19

ಸ್ಕನ್ಧವಕ್ಷಸ್ತ್ರಿಕಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಾಯುಂ ಮನ್ಯಾಗತಂ ತಥಾ ||೧೮|| ವಮನಂ ಹನ್ತಿ ನಸ್ಯಂ ಚ ಕುಶಲೇನ ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್ |೧೯|

Adhikarana 16 (19) · Śloka 20

ಶಿರೋಗತಂ ಶಿರೋಬಸ್ತಿರ್ಹನ್ತಿ ವಾಽಸೃಗ್ವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್ ||೧೯|| ಸ್ನೇಹಂ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಂ ತು ಧಾರಯೇತ್ತತ್ರ ಯೋಗತಃ |೨೦|

Adhikarana 17 (20) · Śloka 21

ಸರ್ವಾಙ್ಗಗತಮೇಕಾಙ್ಗಸ್ಥಿತಂ ವಾಽಪಿ ಸಮೀರಣಮ್ ||೨೦|| ರುಣದ್ಧಿ ಕೇವಲೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಾಯುವೇಗಮಿವಾಚಲಃ |೨೧|

Adhikarana 18 (21-26) · Śloka 26

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಸ್ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್ ||೨೧|| ಶಿರೋಬಸ್ತಿಃ ಶಿರಃಸ್ನೇಹೋ ಧೂಮಃ ಸ್ನೈಹಿಕ ಏವ ಚ | ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಸ್ನೇಹಗಣ್ಡೂಷೋ ನಸ್ಯಂ ಸ್ನೈಹಿಕಮೇವ ಚ ||೨೨|| ರಸಾಃ ಕ್ಷೀರಾಣಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ವಿತಂ ಚ ಯತ್ | ಭೋಜನಾನಿ ಫಲಾಮ್ಲಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಲವಣಾನಿ ಚ ||೨೩|| ಸುಖೋಷ್ಣಾಶ್ಚ ಪರೀಷೇಕಾಸ್ತಥಾ ಸಂವಾಹನಾನಿ ಚ | ಕುಙ್ಕುಮಾಗುರುಪತ್ರಾಣಿ ಕುಷ್ಠೈಲಾತಗರಾಣಿ ಚ ||೨೪|| ಕೌಶೇಯೌರ್ಣಿಕರೌಮಾಣಿ ಕಾರ್ಪಾಸಾನಿ ಗುರೂಣಿ ಚ | ನಿವಾತಾತಪಯುಕ್ತಾನಿ ತಥಾ ಗರ್ಭಗೃಹಾಣಿ ಚ ||೨೫|| ಮೃದ್ವೀ ಶಯ್ಯಾಽಗ್ನಿಸನ್ತಾಪೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಥೈವ ಚ | ಸಮಾಸೇನೈವಮಾದೀನಿ ಯೋಜ್ಯಾನ್ಯನಿಲರೋಗಿಷು ||೨೬||

Adhikarana 19 (27) · Śloka 27

ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀತ್ರಿಫಲಾವಿಡಙ್ಗಾನಾಮಕ್ಷಸಮಾಃ ಭಾಗಾಃ , ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಃ ಕಲ್ಕಸ್ತಿಲ್ವಕಮೂಲಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಯೋಃ, ತ್ರಿಫಲಾರಸದಧಿಪಾತ್ರೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ಘೃತಪಾತ್ರಮೇಕಂ, ತದೈಕಧ್ಯಂ ಸಂಸೃಜ್ಯ ವಿಪಚೇತ್; ತಿಲ್ವಕಸರ್ಪಿರೇತತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಾತರೋಗಿಷು | ತಿಲ್ವಕವಿಧಿರೇವಾಶೋಕರಮ್ಯಕಯೋರ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ||೨೭||

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

ತಿಲಪರಿಪೀಡನೋಪಕರಣಕಾಷ್ಠಾನ್ಯಾಹೃತ್ಯಾನಲ್ಪಕಾಲಂ ತೈಲಪರಿಪೀತಾನ್ಯಣೂನಿ ಖಣ್ಡಶಃ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾಽವಕ್ಷುದ್ಯ ಮಹತಿ ಕಟಾಹೇ ಪಾನೀಯೇನಾಭಿಪ್ಲಾವ್ಯ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ತತಃ ಸ್ನೇಹಮಮ್ಬುಪೃಷ್ಠಾದ್ಯದುದೇತಿ ತತ್ ಸರಕಪಾಣ್ಯೋರನ್ಯತರೇಣಾದಾಯ ವಾತಘ್ನೌಷಧಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸ್ನೇಹಪಾಕಕಲ್ಪೇನ ವಿಪಚೇತ್, ಏತದಣುತೈಲಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಾತರೋಗಿಷು; ಅಣುಭ್ಯಸ್ತೈಲದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯೋ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತ ಇತ್ಯಣುತೈಲಮ್ ||೨೮||

Adhikarana 21 (29) · Śloka 29

ಅಥ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಕಾಷ್ಠೈರ್ಬಹುಭಿರವದಹ್ಯಾವನಿಪ್ರದೇಶಮಸಿತಮುಷಿತಮೇಕರಾತ್ರಮುಪಶಾನ್ತೇಽಗ್ನಾವಪೋಹ್ಯ ಭಸ್ಮ ನಿವೃತ್ತಾಂ ಭೂಮಿಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲಘಟಶತೇನ ತುಲ್ಯಪಯಸಾಽಭಿಷಿಚ್ಯೈಕರಾತ್ರಮವಸ್ಥಾಪ್ಯ ತತೋ ಯಾವತೀ ಮೃತ್ತಿಕಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಸ್ಯಾತ್ತಾಮಾದಾಯೋಷ್ಣೋದಕೇನ ಮಹತಿ ಕಟಾಹೇಽಭ್ಯಾಸಿಞ್ಚೇತ್, ತತ್ರ ಯತ್ತೈಲಮುತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ತತ್ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಪರ್ಯಾದಾಯ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್; ತತಸ್ತೈಲಂ ವಾತಹರೌಷಧಕ್ವಾಥಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಾಮ್ಲಭಾಗಸಹಸ್ರೇಣ ಸಹಸ್ರಪಾಕಂ ವಿಪಚೇದ್ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಶಕ್ನುಯಾತ್ ಪಕ್ತುಂ, ಪ್ರತಿವಾಪಶ್ಚಾತ್ರ ಹೈಮವತಾ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥಗಾಶ್ಚ ಗನ್ಧಾ ವಾತಘ್ನಾನಿ ಚ, ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿಧ್ಯತಿ ಶಙ್ಖಾನಾಧ್ಮಾಪಯೇದ್ದುನ್ದುಭೀನಾಘಾತಯೇಚ್ಛತ್ರಂ ಧಾರಯೇದ್ಬಾಲವ್ಯಜನೈಶ್ಚ ವೀಜಯೇದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಹಸ್ರಂ ಭೋಜಯೇತ್, ತತ್ ಸಾಧು ಸಿದ್ಧಮವತಾರ್ಯ ಸೌವರ್ಣೇ ರಾಜತೇ ಮೃನ್ಮಯೇ ವಾ ಪಾತ್ರೇ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ತದೇತತ್ ಸಹಸ್ರಪಾಕಮಪ್ರತಿವಾರವೀರ್ಯಂ ರಾಜಾರ್ಹಂ ತೈಲಮ್; ಏವಂ ಭಾಗಶತವಿಪಕ್ವಂ ಶತಪಾಕಮ್ ||೨೯||

Adhikarana 22 (30) · Śloka 30

ಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತಮುಷ್ಕಕನಕ್ತಮಾಲಾಟರೂಷಕಪೂತೀಕಾರಗ್ವಧಚಿತ್ರಕಾದೀನಾಂ ಪತ್ರಾಣ್ಯಾರ್ದ್ರಾಣಿ ಲವಣೇನ ಸಹೋದೂಖಲೇಽವಕ್ಷುದ್ಯ ಸ್ನೇಹಘಟೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾವಲಿಪ್ಯ ಗೋಶಕೃದ್ಭಿರ್ದಾಹಯೇತ್; ಏತತ್ಪತ್ರಲವಣಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಾತರೋಗೇಷು ||೩೦||

Adhikarana 23 (31) · Śloka 31

ಏವಂ ಸ್ನುಹೀಕಾಣ್ಡವಾರ್ತಾಕುಶಿಗ್ರುಲವಣಾನಿ ಸಙ್ಕ್ಷುದ್ಯ ಘಟಂ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾವಲಿಪ್ಯ ಗೋಶಕೃದ್ಭಿರ್ದಾಹಯೇತ್; ಏತತ್ ಸ್ನೇಹಲವಣಮುಪದಿಶನ್ತಿ ವಾತರೋಗೇಷು | (ಇತಿ ಕಾಣ್ಡಲವಣಮ್) ||೩೧||

Adhikarana 24 (32) · Śloka 32

ಗಣ್ಡೀರಪಲಾಶಕುಟಜಬಿಲ್ವಾರ್ಕಸ್ನುಹ್ಯಪಾಮಾರ್ಗಪಾಟಲಾಪಾರಿಭದ್ರಕನಾದೇಯೀಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾನೀಪನಿಮ್ಬನಿರ್ದಹನ್ಯಟರೂಷಕನಕ್ತಮಾಲಕ- ಪೂತಿಕಬೃಹತೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಭಲ್ಲಾತಕೇಙ್ಗುದೀವೈಜಯನ್ತೀಕದಲೀಬಾಷ್ಪದ್ವಯೇಕ್ಷುರಕೇನ್ದ್ರವಾರುಣೀಶ್ವೇತಮೋಕ್ಷಕಾಶೋಕಾ ಇತ್ಯೇವಂ ವರ್ಗಂ ಸಮೂಲಪತ್ರಶಾಖಮಾರ್ದ್ರಮಾಹೃತ್ಯ ಲವಣೇನ ಸಹ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ದಗ್ಧ್ವಾ ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪೇನ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ಪ್ರತಿವಾಪಶ್ಚಾತ್ರ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಾ | ಇತ್ಯೇತತ್ ಕಲ್ಯಾಣಕಲವಣಂ ವಾತರೋಗಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹಾಗ್ನಿಷಙ್ಗಾಜೀರ್ಣಾರ್ಶೋಽರೋಚಕಾರ್ತಾನಾಂ ಕಾಸಾದಿಭಿಃ ಕೃಮಿಭಿರುಪದ್ರುತಾನಾಂ ಚೋಪದಿಶನ್ತಿ ಪಾನಭೋಜನೇಷ್ವಪೀತಿ ||೩೨||

Adhikarana 25 (33) · Śloka 33

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ವಿಷ್ಯನ್ದನಾದುಷ್ಣಭಾವಾದ್ದೋಷಾಣಾಂ ಚ ವಿಪಾಚನಾತ್ | ಸಂಸ್ಕಾರಪಾಚನಾಚ್ಚೇದಂ ವಾತರೋಗೇಷು ಶಸ್ಯತೇ ||೩೩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 4

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪||