Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതോ വിദ്രധീനാം ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
ഉക്താ വിദ്രധയഃ ഷഡ്യേ തേഷ്വസാധ്യസ്തു സര്വജഃ |
ശേഷേഷ്വാമേഷു കര്തവ്യാ ത്വരിതം ശോഫവത് ക്രിയാ ||൩||
View original
अथातो विद्रधीनां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
उक्ता विद्रधयः षड्ये तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः |
शेषेष्वामेषु कर्तव्या त्वरितं शोफवत् क्रिया ||३||
ഷഡ്ഗ്രഹണം ദ്വന്ദ്വജവിദ്രധിനിഷേധാര്ഥമ്| പുനരസാധ്യകീര്തനം ചികിത്സാപ്രക്രമത്വാത്തദുപക്രമനിഷേധാര്ഥമ്| ശേഷേഷു പഞ്ചസു ശോഫവത് ക്രിയേതി സാ പുനരപതര്പണാദ്യാ വിരേചനാന്തൈകാദശവിധാ||൧-൩||
Adhikarana 2 (4-9) · Śloka 9
വാതഘ്നമൂലകല്കൈസ്തു ഘൃതതൈലവസായുതൈഃ |
സുഖോഷ്ണോ ബഹലോ ലേപഃ പ്രയോജ്യോ വാതവിദ്രധൌ ||൪||
സാനൂപൌദകമാംസസ്തു കാകോല്യാദിഃ സതര്പണഃ |
സ്നേഹാമ്ലസിദ്ധോ ലവണഃ പ്രയോജ്യശ്ചോപനാഹനേ ||൫||
വേശവാരൈഃ സകൃശരൈഃ പയോഭിഃ പായസൈസ്തഥാ |
സ്വേദയേത് സതതം ചാപി നിര്ഹരേച്ചാപി ശോണിതമ് ||൬||
സ ചേദേവമുപക്രാന്തഃ പാകായാഭിമുഖോ യദി |
തം പാചയിത്വാ ശസ്ത്രേണ ഭിന്ദ്യാദ്ഭിന്നം ച ശോധയേത് ||൭||
പഞ്ചമൂലകഷായേണ പ്രക്ഷാല്യ ലവണോത്തരൈഃ |
തൈലൈര്ഭദ്രാദിമധുകസംയുക്തൈഃ പ്രതിപൂരയേത് ||൮||
വൈരേചനികയുക്തേന ത്രൈവൃതേന വിശോധ്യ ച |
പൃഥക്പര്ണ്യാദിസിദ്ധേന ത്രൈവൃതേന ച രോപയേത് ||൯||
View original
वातघ्नमूलकल्कैस्तु घृततैलवसायुतैः |
सुखोष्णो बहलो लेपः प्रयोज्यो वातविद्रधौ ||४||
सानूपौदकमांसस्तु काकोल्यादिः सतर्पणः |
स्नेहाम्लसिद्धो लवणः प्रयोज्यश्चोपनाहने ||५||
वेशवारैः सकृशरैः पयोभिः पायसैस्तथा |
स्वेदयेत् सततं चापि निर्हरेच्चापि शोणितम् ||६||
स चेदेवमुपक्रान्तः पाकायाभिमुखो यदि |
तं पाचयित्वा शस्त्रेण भिन्द्याद्भिन्नं च शोधयेत् ||७||
पञ्चमूलकषायेण प्रक्षाल्य लवणोत्तरैः |
तैलैर्भद्रादिमधुकसंयुक्तैः प्रतिपूरयेत् ||८||
वैरेचनिकयुक्तेन त्रैवृतेन विशोध्य च |
पृथक्पर्ण्यादिसिद्धेन त्रैवृतेन च रोपयेत् ||९||
വാതഘ്നേത്യാദി| വാതഘ്നാനി ഭദ്രദാര്വാദീനി, അന്യേ തു വാതഘ്നഃ ശോഭാഞ്ജനകഃ| ‘മുരങ്ഗീമൂലകല്കൈഃ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി; മുരങ്ഗീ ശോഭാഞ്ജനകഃ| സാനൂപേത്യാദി അയം സാല്വണപ്രകാരഃ| ആനൂപാ മഹിഷാദയഃ, ഔദകാഃ കോശസ്ഥാദയഃ, തര്പയതീതി തര്പണം, വാതപിത്തഹരാ വിദാരിഗന്ധാദയഃ, സ്നേഹാഃ സര്വ ഏവ, അമ്ലാനി ച| ലവണൈഃ സംസ്കൃതോ ലവണഃ| വേശവാരൈരിത്യാദി| വേശവാരഃ സംസ്കൃതമാംസവിശേഷഃ| കൃശരാ തിലതണ്ഡുലമാഷകൃതാ യവാഗൂഃ| ക്ഷീരസിദ്ധാസ്തണ്ഡുലാഃ പായസഃ| ലവണോത്തരൈരിതി ലവണപ്രമുഖൈസ്തൈലൈരിത്യര്ഥഃ| ഭദ്രാദി ഭദ്രദാര്വാദി| വൈരേചനികേത്യാദി| വൈരേചനികയുക്തേനേതി ചൂര്ണീകൃതത്രിവൃദാദിമിശ്രേണ; ഗയീ തു വൈരേചനികയുക്തേന സിദ്ധേനേതി വ്യാഖ്യാനയതി| ത്രൈവൃതേന സ്നേഹേന| തൈലഘൃതസ്നേഹാനി പൃഥക്പര്ണ്യാദീനി രോപണഘൃതസാധനേ മിശ്രകോക്താനി||൪-൯||
Adhikarana 3 (10-15) · Śloka 16
പൈത്തികം ശര്കരാലാജാമധുകൈഃ സാരിവായുതൈഃ |
പ്രദിഹ്യാത് ക്ഷീരപിഷ്ടൈര്വാ പയസ്യോശീരചന്ദനൈഃ ||൧൦||
പാക്യൈഃ ശീതകഷായൈര്വാ ക്ഷീരൈരിക്ഷുരസൈസ്തഥാ |
ജീവനീയഘൃതൈര്വാऽപി സേചയേര്ച്ഛ്കരായുതൈഃ ||൧൧||
ത്രിവൃദ്ധരീതകീനാം ച ചൂര്ണം ലിഹ്യാന്മധുദ്രവമ് |
ജലൌകോഭിര്ഹരേച്ചാസൃക് പക്വം ചാപാട്യ ബുദ്ധിമാന് ||൧൨||
ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായേണ പ്രക്ഷാല്യൌദകജേന വാ |
തിലൈഃ സയഷ്ടീമധുകൈഃ സക്ഷൌദ്രൈഃ സര്പിഷാ യുതൈഃ ||൧൩||
ഉപദിഹ്യ പ്രതനുനാ വാസസാ വേഷ്ടയേദ്വ്രണമ് |
പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാമധുകോശീരപദ്മകൈഃ ||൧൪||
സഹരിദ്രൈഃ കൃതം സര്പിഃ സക്ഷീരം വ്രണരോപണമ് |
ക്ഷീരശുക്ലാപൃഥക്പര്ണീസമങ്ഗാരോധ്രചന്ദനൈഃ ||൧൫||
ന്യഗ്രോധാദിപ്രവാലേഷു തേഷാം ത്വക്ഷ്വഥവാ കൃതമ് |൧൬|
View original
पैत्तिकं शर्करालाजामधुकैः सारिवायुतैः |
प्रदिह्यात् क्षीरपिष्टैर्वा पयस्योशीरचन्दनैः ||१०||
पाक्यैः शीतकषायैर्वा क्षीरैरिक्षुरसैस्तथा |
जीवनीयघृतैर्वाऽपि सेचयेर्च्छ्करायुतैः ||११||
त्रिवृद्धरीतकीनां च चूर्णं लिह्यान्मधुद्रवम् |
जलौकोभिर्हरेच्चासृक् पक्वं चापाट्य बुद्धिमान् ||१२||
क्षीरवृक्षकषायेण प्रक्षाल्यौदकजेन वा |
तिलैः सयष्टीमधुकैः सक्षौद्रैः सर्पिषा युतैः ||१३||
उपदिह्य प्रतनुना वाससा वेष्टयेद्व्रणम् |
प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठामधुकोशीरपद्मकैः ||१४||
सहरिद्रैः कृतं सर्पिः सक्षीरं व्रणरोपणम् |
क्षीरशुक्लापृथक्पर्णीसमङ्गारोध्रचन्दनैः ||१५||
न्यग्रोधादिप्रवालेषु तेषां त्वक्ष्वथवा कृतम् |१६|
പൈത്തികമിത്യാദി| പ്രദിഹ്യാത് ലിമ്പേത്| പയസ്യാ ക്ഷീരകാകോലീ, ജേജ്ജടാചാര്യസ്ത്വര്കപുഷ്പീമാഹ| പാക്യൈഃ ക്വഥിതകഷായൈഃ| ശീതകഷായലക്ഷണമാഹ “ദ്രവ്യമാപോഥിതം സമ്യഗത്യുഷ്ണോദകസംസ്ഥിതമ്| രാത്രിപര്യുഷിതം ശീതകഷായം ഫാണിതം (?) വിദുഃ” ഇതി| ജീവനീയൈഃ കാകോല്യാദിഭിഃ സിദ്ധാനി ജീവനീയഘൃതാനി| സേചയേത് പരിഷേചയേത്| ദാഹവേദനോപശമാര്ഥം വിരേചനമാഹ- ത്രിവൃദിത്യാദി| ക്ഷീരവൃക്ഷേത്യാദി ക്ഷീരവൃക്ഷാ ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷഗര്ദഭാണ്ഡാഃ| ഔദകാനി കമലകുമുദകല്ഹാരപ്രഭൃതീനി| കൃതം സര്പിഃ സംസ്കൃതം സര്പിഃ| ക്ഷീരേത്യാദി ക്ഷീരശുക്ലാ ക്ഷീരവിദാരീ| സമങ്ഗാ മഞ്ജിഷ്ഠാ , വരാഹക്രാന്തേത്യപരേ| ന്യഗ്രോധാദിര്ദ്രവ്യസങ്ഗ്രഹണീയേ പഠിതഃ; പ്രവാലാഃ പല്ലവാഃ||൧൦-൧൫||-
Adhikarana 4 (16-21) · Śloka 22
നക്തമാലസ്യ പത്രാണി തരുണാനി ഫലാനി ച ||൧൬||
സുമനായാശ്ച പത്രാണി പടോലാരിഷ്ടയോസ്തഥാ |
ദ്വേ ഹരിദ്രേ മധൂച്ഛിഷ്ടം മധുകം തിക്തരോഹിണീ ||൧൭||
പ്രിയങ്ഗുഃ കുശമൂലം ച നിചുലസ്യ ത്വഗേവ ച |
മഞ്ജിഷ്ഠാചന്ദനോശീരമുത്പലം സാരിവേ ത്രിവൃത് ||൧൮||
ഏതേഷാം കാര്ഷികൈര്ഭാഗൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത് |
ദുഷ്ടവ്രണപ്രശമനം നാഡീവ്രണവിശോധനമ് ||൧൯||
സദ്യശ്ഛിന്നവ്രണാനാം ച കരഞ്ജാദ്യമിദം ശുഭമ് |
ദുഷ്ടവ്രണാശ്ച യേ കേചിദ്യേ ചോത്സൃഷ്ടക്രിയാ വ്രണാഃ ||൨൦||
നാഡ്യോ ഗമ്ഭീരികാ യാശ്ച സദ്യശ്ഛിന്നാസ്തഥൈവ ച |
അഗ്നിക്ഷാരകൃതാശ്ചൈവ യേ വ്രണാ ദാരുണാ അപി ||൨൧||
കരഞ്ജാദ്യേന ഹവിഷാ പ്രശാമ്യന്തി ന സംശയഃ |൨൨|
View original
नक्तमालस्य पत्राणि तरुणानि फलानि च ||१६||
सुमनायाश्च पत्राणि पटोलारिष्टयोस्तथा |
द्वे हरिद्रे मधूच्छिष्टं मधुकं तिक्तरोहिणी ||१७||
प्रियङ्गुः कुशमूलं च निचुलस्य त्वगेव च |
मञ्जिष्ठाचन्दनोशीरमुत्पलं सारिवे त्रिवृत् ||१८||
एतेषां कार्षिकैर्भागैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत् |
दुष्टव्रणप्रशमनं नाडीव्रणविशोधनम् ||१९||
सद्यश्छिन्नव्रणानां च करञ्जाद्यमिदं शुभम् |
दुष्टव्रणाश्च ये केचिद्ये चोत्सृष्टक्रिया व्रणाः ||२०||
नाड्यो गम्भीरिका याश्च सद्यश्छिन्नास्तथैव च |
अग्निक्षारकृताश्चैव ये व्रणा दारुणा अपि ||२१||
करञ्जाद्येन हविषा प्रशाम्यन्ति न संशयः |२२|
നക്തമാലസ്യേത്യാദി| തരുണാനി തത്കാലോത്പന്നാനി, ആമാനീത്യര്ഥഃ| സുമനാ ജാതീ| നിചുലോ വേതസഃ| കേചിദേനമനാര്ഷം വദന്തി, തന്നേച്ഛതി ഗയീ, തസ്മാന്മയാऽപ്യങ്ഗീകൃതഃ||൧൬-൨൧||-
Adhikarana 5 (22-33) · Śloka 33
ഇഷ്ടകാസികതാലോഷ്ടഗോശകൃത്തുഷപാംശുഭിഃ ||൨൨||
മൂത്രൈരുഷ്ണൈശ്ച സതതം സ്വേദയേച്ഛ്ലേഷ്മവിദ്രധിമ് |
കഷായപാനൈര്വമനൈരാലേപൈരുപനാഹനൈഃ ||൨൩||
ഹരേദ്ദോഷാനഭീക്ഷ്ണം ചാപ്യലാബ്വാऽസൃക് തഥൈവ ച |
ആരഗ്വധകഷായേണ പക്വം ചാപാട്യ ധാവയേത് ||൨൪||
ഹരിദ്രാത്രിവൃതാശക്തുതിലൈര്മധുസമായുതൈഃ |
പൂരയിത്വാ വ്രണം സമ്യഗ്ബധ്നീയാത് കീര്തിതം യഥാ ||൨൫||
തതഃ കുലത്ഥികാദന്തീത്രിവൃച്ഛ്യാമാര്കതില്വകൈഃ |
കുര്യാത്തൈലം സഗോമൂത്രം ഹിതം തത്ര സസൈന്ധവമ് ||൨൬||
പിത്തവിദ്രധിവത് സര്വാഃ ക്രിയാ നിരവശേഷതഃ |
വിദ്രധ്യോഃ കുശലഃ കുര്യാദ്രക്താഗന്തുനിമിത്തയോഃ ||൨൭||
വരുണാദിഗണക്വാഥമപക്വേऽഭ്യന്തരോത്ഥിതേ |
ഊഷകാദിപ്രതീവാപം പിബേത് സുഖകരം നരഃ ||൨൮||
അനയോര്വര്ഗയോഃ സിദ്ധം സര്പിര്വൈരേചനേന ച |
അചിരാദ്വിദ്രധിം ഹന്തി പ്രാതഃ പ്രാതര്നിഷേവിതമ് ||൨൯||
ഏഭിരേവ ഗണൈശ്ചാപി സംസിദ്ധം സ്നേഹസംയുതമ് |
കാര്യമാസ്ഥാപനം ക്ഷിപ്രം തഥൈവാപ്യനുവാസനമ് ||൩൦||
പാനാലേപനഭോജ്യേഷു മധുശിഗ്രുദ്രുമോऽപി വാ |
ദത്താവാപോ യഥാദോഷമപക്വം ഹന്തി വിദ്രധിമ് ||൩൧||
തോയധാന്യാമ്ലമൂത്രൈസ്തു പേയോ വാऽപി സുരാദിഭിഃ |
യഥാദോഷഗണക്വാഥൈഃ പിബേദ്വാऽപി ശിലാജതു ||൩൨||
പ്രധാനം ഗുഗ്ഗുലം ചാപി ശുണ്ഠീം ച സുരദാരു ച |
സ്നേഹോപനാഹൌ കുര്യാച്ച സദാ ചാപ്യനുലോമനമ് ||൩൩||
View original
इष्टकासिकतालोष्टगोशकृत्तुषपांशुभिः ||२२||
मूत्रैरुष्णैश्च सततं स्वेदयेच्छ्लेष्मविद्रधिम् |
कषायपानैर्वमनैरालेपैरुपनाहनैः ||२३||
हरेद्दोषानभीक्ष्णं चाप्यलाब्वाऽसृक् तथैव च |
आरग्वधकषायेण पक्वं चापाट्य धावयेत् ||२४||
हरिद्रात्रिवृताशक्तुतिलैर्मधुसमायुतैः |
पूरयित्वा व्रणं सम्यग्बध्नीयात् कीर्तितं यथा ||२५||
ततः कुलत्थिकादन्तीत्रिवृच्छ्यामार्कतिल्वकैः |
कुर्यात्तैलं सगोमूत्रं हितं तत्र ससैन्धवम् ||२६||
पित्तविद्रधिवत् सर्वाः क्रिया निरवशेषतः |
विद्रध्योः कुशलः कुर्याद्रक्तागन्तुनिमित्तयोः ||२७||
वरुणादिगणक्वाथमपक्वेऽभ्यन्तरोत्थिते |
ऊषकादिप्रतीवापं पिबेत् सुखकरं नरः ||२८||
अनयोर्वर्गयोः सिद्धं सर्पिर्वैरेचनेन च |
अचिराद्विद्रधिं हन्ति प्रातः प्रातर्निषेवितम् ||२९||
एभिरेव गणैश्चापि संसिद्धं स्नेहसंयुतम् |
कार्यमास्थापनं क्षिप्रं तथैवाप्यनुवासनम् ||३०||
पानालेपनभोज्येषु मधुशिग्रुद्रुमोऽपि वा |
दत्तावापो यथादोषमपक्वं हन्ति विद्रधिम् ||३१||
तोयधान्याम्लमूत्रैस्तु पेयो वाऽपि सुरादिभिः |
यथादोषगणक्वाथैः पिबेद्वाऽपि शिलाजतु ||३२||
प्रधानं गुग्गुलं चापि शुण्ठीं च सुरदारु च |
स्नेहोपनाहौ कुर्याच्च सदा चाप्यनुलोमनम् ||३३||
ഇഷ്ടകേത്യാദി| പാംശുര്ധൂലിഃ| ഗോമൂത്രേണ ദ്രവസ്വേദഃ| കഷായേത്യാദി| ബധ്നീയാത് കീര്തിതം യഥേതി “ഘനേന വാസസാ ശ്ലൈഷ്മികം ഗാഢസ്ഥാനേ ഗാഢതരമ്” (സൂ. ൧൮) ഇതി| കുലത്ഥികാ ചക്ഷുഷ്യാ| ഇദാനീം രക്താഗന്തുനിമിത്തയോരവസരഃ; അനയോരുത്തരയോര്വരുണാദേരൂഷകാദേശ്ച (?); തത്ര വരുണാദേഃ കഷായഃ, ഊഷകാദേഃ കല്കഃ, തേഷാം ലവണത്വേന കഷായകല്പനായാ ദുഃശകത്വാത്| ത്രിവൃദാദീനാമപി കൃതേന കഷായേണ തദേവ സര്പിരിതി ചകാരാത്| പ്രാതഃ പ്രാതരിതി വീപ്സയേദം ജ്ഞാപയതി- അഭ്യാസേന നിഷേവിതം സര്പിര്വിദ്രധിം ഹന്തീതി| വരുണാദിഗണക്വാഥമിത്യാദ്യുപചാരോऽഭ്യന്തരേ, ബാഹ്യേ തു വിദ്രധാവമര്മജാതേ പാചനപാടനശോധനാദ്യുപചാരഃ കരണീയ ഇതി| ഏഭിരിത്യാദി|- ഏഭിരേവ ഗണൈര്വരുണാദിവൈരേചനികൈഃ; അത്രാപി വരുണാദിവൈരേചനികൌ കഷായതയാ പ്രയോജ്യൌ, ഊഷകാദിശ്ച കല്കതയാ| പാനേത്യാദി| സ്വഭാവത ഏവാമവിദ്രധിപ്രത്യനീകോ മധുശിഗ്രുഃ, കഷായപാനാദിഷു തസ്യ തു ദോഷസ്യ പ്രത്യനീകത്വാര്ഥം ദോഷാനതിക്രമേണ വ്രണഹിതവാതപിത്തകഫഹരദ്രവ്യപ്രക്ഷേപഃ| തോയേത്യാദി|- തോയാദിഭിഃ സുരാന്തൈര്യഥാദോഷം സ ഏവ മധുശിഗ്രുരിതി; തത്ര തോയേന പിത്തവിദ്രധൌ, ധാന്യാമ്ലേന വാതവിദ്രധൌ, മൂത്രേണ കഫവിദ്രധൌ, അവിദഗ്ധേ പുനാ രക്തേ സുരാദിഭിര്നാന്യത്ര| യഥേത്യാദി|- യഥാദോഷഗണക്വാഥൈരിതി വാതാദിപ്രത്യനീകൈരിത്യര്ഥഃ| പ്രധാനം ഗുഗ്ഗുലം മഹിഷാഖ്യമിത്യര്ഥഃ, പ്രധാനം മേദോഹരത്വാദ്വിദ്രധൌ ശ്രേഷ്ഠമിത്യന്യേ| തത്ര ഗുഗ്ഗുലുകല്പേന വാതികേ ദേവദാരു, ശ്ലൈഷ്മികേ ശുണ്ഠീതി| സ്നേഹോപനാഹാനുലോമനാദീനി ബാഹ്യവാതപിത്തകഫവിദ്രധിവിഷയാണി പ്രാഗുക്താന്യഭ്യന്തരേऽപി വിദ്രധൌ യഥാദൌഷം വിഭജ്യ യോജ്യാനി||൨൨-൩൩||
Adhikarana 6 (34) · Śloka 34
യഥോദ്ദിഷ്ടാം സിരാം വിധ്യേത് കഫജേ വിദ്രധൌ ഭിഷക് |
രക്തപിത്താനിലോത്ഥേഷു കേചിദ്ബാഹൌ വദന്തി തു ||൩൪||
View original
यथोद्दिष्टां सिरां विध्येत् कफजे विद्रधौ भिषक् |
रक्तपित्तानिलोत्थेषु केचिद्बाहौ वदन्ति तु ||३४||
അന്തര്വിദ്രധൌ ദൂഷ്യശോണിതസ്യ ഗമ്ഭീരാനുഗതത്വാത്തത്ര സിരാവ്യധമുദ്ദിശന്നാഹ- യഥേത്യാദി|- യഥോദ്ദിഷ്ടാമിതി “വാമപാര്ശ്വ കക്ഷാസ്തനയോരന്തരേऽന്തര്വിദ്രധൌ പാര്ശ്വശൂലേ ച’ (ശാ. ൮) ഇതി| തേന കക്ഷാന്തരാശ്രയദേശസ്യാധഃ സ്തനയോരുപരിഷ്ടാത് പാര്ശ്വവിശേഷേ കഫവിദ്രധൌ| രക്തപിത്താനിലോത്ഥേഷു ബാഹൌ കേചിദാഹുഃ; ബാഹൌ ബാഹുമധ്യേ കൂര്പരേ, തേന സ്ഥാനാന്തരാശ്രയമേകീയമതമ്||൩൪||
Adhikarana 7 (35-37) · Śloka 38
പക്വം വാ ബഹിരുന്നദ്ധം ഭിത്ത്വാ വ്രണവദാചരേത് |
സ്രുതേഷൂര്ധ്വമധോ വാऽപി മൈരേയാമ്ലസുരാസവൈഃ ||൩൫||
പേയോ വരുണകാദിസ്തു മധുശിഗ്രുദ്രുമോऽപി വാ |
ശിഗ്രുമൂലജലേ സിദ്ധം സസിദ്ധാര്ഥകമോദനമ് ||൩൬||
യവകോലകുലത്ഥാനാം യൂഷൈര്ഭുഞ്ജീത മാനവഃ |
പ്രാതഃ പ്രാതശ്ച സേവേത മാത്രയാ തൈല്വകം ഘൃതമ് ||൩൭||
ത്രിവൃതാദിഗണക്വാഥസിദ്ധം വാऽപ്യുപശാന്തയേ |൩൮|
View original
पक्वं वा बहिरुन्नद्धं भित्त्वा व्रणवदाचरेत् |
स्रुतेषूर्ध्वमधो वाऽपि मैरेयाम्लसुरासवैः ||३५||
पेयो वरुणकादिस्तु मधुशिग्रुद्रुमोऽपि वा |
शिग्रुमूलजले सिद्धं ससिद्धार्थकमोदनम् ||३६||
यवकोलकुलत्थानां यूषैर्भुञ्जीत मानवः |
प्रातः प्रातश्च सेवेत मात्रया तैल्वकं घृतम् ||३७||
त्रिवृतादिगणक्वाथसिद्धं वाऽप्युपशान्तये |३८|
പക്വമിത്യാദി| സുരാസവയോഃ പ്രത്യേകം നിഷ്പാദിതയോരേകീകൃത്യ പുനഃ സന്ധാനം മൈരേയഃ, അമ്ലം കാഞ്ജികം, സുരാ പിഷ്ടമയീ, ദ്രവപ്രധാന ആസവഃ| ശിഗ്ര്വിത്യാദി| അത്ര സംസ്കാര്യ ഏവ സിദ്ധാര്ഥപ്രക്ഷേപഃ| മാത്രയാ അല്പശ ഇത്യര്ഥഃ| തൈല്വകം ഘൃതം വാതവ്യാധൌ പഠിതമ്| ത്രിവൃതേത്യാദി സിദ്ധം സര്പിരിത്യനുവര്തതേ||൩൫-൩൭||-
Adhikarana 8 (38) · Śloka 39
നോപഗച്ഛേദ്യഥാപാകം പ്രയതേത തഥാ ഭിഷക് ||൩൮||
പര്യാഗതേ വിദ്രധൌ തു സിദ്ധിര്നൈകാന്തികീ സ്മൃതാ |൩൯|
View original
नोपगच्छेद्यथापाकं प्रयतेत तथा भिषक् ||३८||
पर्यागते विद्रधौ तु सिद्धिर्नैकान्तिकी स्मृता |३९|
പ്രയതേത പ്രയത്നം കുര്വീത| പര്യാഗതേ പരിപാകമാഗതേ ന സിദ്ധിഃ||൩൮||-
Adhikarana 9 (39-43) · Śloka 43
പ്രത്യാഖ്യായ തു കുര്വീത മജ്ജജാതേ തു വിദ്രധൌ ||൩൯||
സ്നേഹസ്വേദോപപന്നാനാം കുര്യാദ്രക്താവസേചനമ് |
വിദ്രധ്യുക്താം ക്രിയാം കുര്യാത് പക്വേ വാऽസ്ഥി തു ഭേദയേത് ||൪൦||
നിഃശല്യമഥ വിജ്ഞായ കര്തവ്യം വ്രണശോധനമ് |
ധാവേത്തിക്തകഷായേണ തിക്തം സര്പിസ്തഥാ ഹിതമ് ||൪൧||
യദി മജ്ജപരിസ്രാവോ ന നിവര്തേത ദേഹിനഃ |
കുര്യാത് സംശോധനീയാനി കഷായാദീനി ബുദ്ധിമാന് ||൪൨||
പ്രിയങ്ഗുധാതകീരോധ്രകട്ഫലം തിനിസൈന്ധവമ് |
ഏതൈസ്തൈലം വിപക്തവ്യം വിദ്രധിവ്രണരോപണമ് ||൪൩||
View original
प्रत्याख्याय तु कुर्वीत मज्जजाते तु विद्रधौ ||३९||
स्नेहस्वेदोपपन्नानां कुर्याद्रक्तावसेचनम् |
विद्रध्युक्तां क्रियां कुर्यात् पक्वे वाऽस्थि तु भेदयेत् ||४०||
निःशल्यमथ विज्ञाय कर्तव्यं व्रणशोधनम् |
धावेत्तिक्तकषायेण तिक्तं सर्पिस्तथा हितम् ||४१||
यदि मज्जपरिस्रावो न निवर्तेत देहिनः |
कुर्यात् संशोधनीयानि कषायादीनि बुद्धिमान् ||४२||
प्रियङ्गुधातकीरोध्रकट्फलं तिनिसैन्धवम् |
एतैस्तैलं विपक्तव्यं विद्रधिव्रणरोपणम् ||४३||
പരം മജ്ജവിദ്രധൌ പ്രത്യാഖ്യായ തു കുര്വീതേതി ‘ചികിത്സാമ്’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ| കാം ചികിത്സാം കുര്വീതേത്യാശങ്ക്യാഹ- സ്നേഹസ്വേദോപപന്നാനാമിത്യാദി| തിനിഃ തിനിസഃ, ഏകദേശേനാപി സമുദായോ ബുധ്യതേ; യഥാ- സത്യാ സത്യഭാമാ, ഭീമോ ഭീമസേന ഇതി||൩൯-൪൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ വിദ്രധിചികിത്സിതം നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ ||൧൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने विद्रधिचिकित्सितं नाम षोडशोऽध्यायः ||१६||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൧൬||