1. annapānarakṣākalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋਨ੍ਨਪਾਨਰਕ੍ਸਾਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਮਾਰਭ੍ਯਤੇ; ਯਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਾਦਿਭੂਤੇ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਾਧ੍ਯਾਯੇ `ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸਨਿਸ਼੍ਚਯਮੇਵ ਚ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼ਃ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਂ ਸੂਚਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਨੈਰੇਵ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਧਾਰਣਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇਤਃ ਪ੍ਰਾਗਨ੍ਨਪਾਨਰਕ੍ਸਾਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਕਾਮਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਨੇ ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਵਰੁਦ੍ਧਂ ਘਨਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍; ਪਾਨੇ ਲੇਹ੍ਯਮਵਰੁਦ੍ਧਂ ਦ੍ਰਵਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍; ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ੍ਯਾਪਿ ਰਕ੍ਸਾਕਲ੍ਪਃ| ਰਕ੍ਸਣਂ ਰਕ੍ਸਾ, ਸਾ ਪੁਨਰਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ; ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸਭੇਸਜਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ ਕਲ੍ਪਃ; ਰਕ੍ਸਯਾ ਸਹਿਤਃ ਕਲ੍ਪੋ ਰਕ੍ਸਾਕਲ੍ਪਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਾਦੀਨਾਮਪਿ ਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਕਲ੍ਪਨਮ੍||੧-੨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਕਾਸ਼ਿਪਤਿਸ੍ਤਪੋਧਰ੍ਮਭਤਾਂ ਵਰਃ | ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪ੍ਰਭਤੀਞ੍ਛਿਸ੍ਯਾਞ੍ਛਸ਼ਾਸਾਹਤਸ਼ਾਸਨਃ ||੩||

ਅਥ ਪ੍ਰਥਮਮਨ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਰਕ੍ਸਾਮੇਵ ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਾਹ- ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਨ੍ ਸ਼ਸ਼ਾਸ ਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਵਾਨ੍| ਤਪੋਧਰ੍ਮਭਤਾਂ ਵਰ ਇਤਿ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਣਾਂ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਅਹਤਸ਼ਾਸਨਃ ਅਨਭਿਭੂਤਾਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- `ਦਿਵੋਦਾਸਃ ਕ੍ਸਿਤਿਪਤਿਸ੍ਤਪੋਧਰ੍ਮਸ਼੍ਰੁਤਾਕਰਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪ੍ਰਮੁਖਾਞ੍ਛਿਸ੍ਯਾਞ੍ਛਸ਼ਾਸਾਹਤਸ਼ਾਸਨਃ’ ਇਤਿ| ਆਕਰਃ ਖਨਿਃ||੩||

Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6

ਰਿਪਵੋ ਵਿਕ੍ਰਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯੇ ਚ ਸ੍ਵੇ ਕਤ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਃ | ਸਿਸਕ੍ਸਵਃ ਕ੍ਰੋਧਵਿਸਂ ਵਿਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਦਸ਼ਮ੍ ||੪|| ਵਿਸੈਰ੍ਨਿਹਨ੍ਯੁਰ੍ਨਿਪੁਣਂ ਨਪਤਿਂ ਦੁਸ੍ਟਚੇਤਸਃ | ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਾ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸੁਭਗੇਚ੍ਛਯਾ ||੫|| ਵਿਸਕਨ੍ਯੋਪਯੋਗਾਦ੍ਵਾ ਕ੍ਸਣਾਜ੍ਜਹ੍ਯਾਦਸੂਨ੍ਨਰਃ | ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਸਤਤਂ ਵਿਸਾਦ੍ਰਕ੍ਸ੍ਯੋ ਨਰਾਧਿਪਃ ||੬||

ਨਪਤਿਃ ਕੁਤੋ ਰਕ੍ਸਣੀਯ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਰਿਪਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਸਕ੍ਸਵਃ ਸ੍ਰਸ੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਵਃ| ਕ੍ਰੋਧੇਨ ਵਿਸਂ ਕ੍ਰੋਧਵਿਸਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਂ ਰਿਪਵਃ ਸ੍ਵੇ ਚਾਤ੍ਮੀਯਾ ਭਤ੍ਯਾਃ, ਕਤ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਃ ਵਿਦ੍ਵੇਸਂ ਗਤਾਃ| ਤਥਾ ਚ ਕਤ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋਮਰਕੋਸੇ- “ਕਤ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਾਦੇਵਤਯੋਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁ ਵਿਦ੍ਵਿਸ੍ਟਕਾਰ੍ਯਯੋਃ”- ਇਤਿ| ਵਿਵਰਂ ਛਿਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ, ਤਾਦਸ਼ਂ ਨਪਤਿਂ ਵਧਕ੍ਸਮਂ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਦੁਸ੍ਟਚਿਤ੍ਤਾ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍ ਸਂਯੋਗਵਿਸਾਣਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ, ਕਦਾਚਿਦਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸੁਭਗੇਚ੍ਛਯਾ ਵਾ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍ ਸਿਸਕ੍ਸਵੋ ਦਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੋ ਰਾਜਾਨਂ ਨਿਹਨ੍ਯੁਃ| ਵਿਸਕਨ੍ਯੋਪਯੋਗਾਦ੍ਵਾ ਕ੍ਸਣਾਜ੍ਜਹ੍ਯਾਦਸੂਨ੍ਨਰਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਹਨ੍ਤਿ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤੀ ਸ੍ਵੇਦੇਨ ਗਮ੍ਯਮਾਨਾ ਚ ਮੈਥੁਨੇ| ਪਕ੍ਵਂ ਵਨ੍ਤਾਦਿਵ ਫਲਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਤਯਤਿ ਮੇਹਨਮ੍”- ਇਤਿ| `ਕਤ੍ਯਤਾਂ’ ਗਤਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ `ਵਿਕਤਿਂ ਗਤਾਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ||੪-੬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਚੇਤੋਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਮਸ਼੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਨਣਾਮ੍ | ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ||੭||

ਨ ਪਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਰਿਪੁਪ੍ਰਭਤਿਭ੍ਯੋ ਰਾਜਾ ਰਕ੍ਸਣੀਯੋਪਿ ਤੁ ਰਾਜ੍ਞਾ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨ ਵਿਧੇਯਃ, ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼੍ਵਵਦਿਤਿ ਆਸ਼ੁਤਮਗਤ੍ਯਾ ਅਸ਼੍ਵਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਏਤੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਸਞ੍ਚਾਰਿਤ੍ਵੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਚੇਤੋਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ, ਯਸ੍ਮਾਦਸ਼੍ਵਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ੀਘ੍ਰਸਞ੍ਚਾਰਿਤ੍ਵਂ ਨਾਨਾਭਾਵੇਨ ਚੇਤਸਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਨ ਵਿਦਧ੍ਯਾਨ੍ਮਹੀਪਤਿਃ| ਵੈਦ੍ਯਵਿਸਯੇ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਹੇਤੁਃ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ `ਵਿਸਜਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ’- ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕੇਨਾਭਿਹਿਤਃ||੭||

Adhikarana 5 (8-11) · Śloka 11

ਕੁਲੀਨਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸੁਭਤਂ ਸਨ੍ਤਤੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ | ਅਲੁਬ੍ਧਮਸ਼ਠਂ ਭਕ੍ਤਂ ਕਤਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ||੮|| ਕ੍ਰੋਧਪਾਰੁਸ੍ਯਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮਾਯਾਲਸ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ | ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕ੍ਸਮਾਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ੁਚਿਂ ਸ਼ੀਲਦਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੯|| ਮੇਧਾਵਿਨਮਸਂਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਨੁਰਕ੍ਤਂ ਹਿਤੈਸਿਣਮ੍ | ਪਟੁਂ ਪ੍ਰਗਲ੍ਭਂ ਨਿਪੁਣਂ ਦਕ੍ਸਮਾਲਸ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ||੧੦|| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਗਦਮ੍ | ਮਹਾਨਸੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵੈਦ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਪੂਜਿਤਮ੍ ||੧੧||

ਸ ਚ ਵੈਦ੍ਯੋ ਗੁਣਵਾਨੇਵ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਭਾਜਨਮਿਤਿ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕੁਲੀਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਲੀਨੋ ਹ੍ਯਦੁਸ੍ਟਬੀਜਕ੍ਸੇਤ੍ਰਤਯਾ ਨਾਕਾਰ੍ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਕੁਲਮਤ੍ਰਾਯੁਰ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਿਕੁਲਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ, ਕੁਲਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਸਹ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; `ਤਦ੍ਭਵਂ’ ਇਤਿ ਗਯੀ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਿਤ੍ਰਭਾਵੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਹ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ, ਏਤੇਨ ਮਿਤ੍ਰਮਿਵ ਸਰ੍ਵਥਾ ਰਕ੍ਸਤਿ| ਸੁਭਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਭਤਂ ਯਥਾ ਚ ਸ਼ਰੀਰਯਾਤ੍ਰਾ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਸੂਪੌਦਨਂ ਘਤਮਲਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਦਢਮਮਲਿਨਂ ਚ ਵਾਸਃ”- ਇਤਿ| ਸਤਤੋਤ੍ਥਿਤਃ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਧ੍ਯਯਨਾਧ੍ਯਾਪਨਤਦਰ੍ਥਚਿਨ੍ਤਾਨਪਸ਼ਰੀਰਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਪਾਦਾਨੇਸੁ ਤਤ੍ਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਾਭਿਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ| ਪਰਗੁਣਵਿਧ੍ਵਂਸੋ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮ੍| ਮਾਯਾ ਪਰਬਨ੍ਧਨਬੁਦ੍ਧਿਃ| ਅਨੁਰਕ੍ਤਂ ਸਦਾਤੁਰਲਗ੍ਨਂ ਰਾਗਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਟੁਂ ਵਕ੍ਤਾਰਂ, ਪ੍ਰਗਲ੍ਭਂ ਧਸ੍ਟਂ, ਦਕ੍ਸਂ ਚਤੁਰਂ, ਆਲਸ੍ਯਵਰ੍ਜਨਂ ਦ੍ਵਿਰੁਕ੍ਤਮਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਗੁਣੈਃ `ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਧਿਗਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕੈਃ| ਮਹਾਨਸੇ ਰਸਵਤ੍ਯਾਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਪੂਜਿਤਮਿਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯੈਃ ਪਾਕਨਿਸ੍ਠਿਤਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨੈਃ ਭਿਸਗ੍ਭਿਃ ਪੂਜਿਤਮ੍| ਗਯੀ ਤੁ `ਅਲੁਬ੍ਧਮਸ਼ਠਂ ਭਕ੍ਤਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ `ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਗਦਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨ ਪਠਤਿ, ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਦੋਸਤ੍ਵਾਤ੍||੮-੧੧||

Adhikarana 6 (12-13) · Śloka 13

ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਕਤਂ ਸ਼ੁਚਿਭਾਣ੍ਡਂ ਮਹਚ੍ਛੁਚਿ | ਸਜਾਲਕਂ ਗਵਾਕ੍ਸਾਢ੍ਯਮਾਪ੍ਤਵਰ੍ਗਨਿਸੇਵਿਤਮ੍ ||੧੨|| ਵਿਕਕ੍ਸਸਸ੍ਟਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸਵਿਤਾਨਂ ਕਤਾਰ੍ਚਨਮ੍ | ਪਰੀਕ੍ਸਿਤਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਂ ਭਵੇਚ੍ਚਾਪਿ ਮਹਾਨਸਮ੍ ||੧੩||

ਤਦੇਵ ਮਹਾਨਸਂ ਕੀਦਸ਼ਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਦਿਕ੍ ਅਤ੍ਰਾਗ੍ਨੇਯੀ, ਦੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਗੁਣਸਮ੍ਪਦਾ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਮਹਤ੍ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ, ਸ਼ੁਚਿ ਅਨੁਪਹਤਂ, ਸਜਾਲਕਂ ਜਾਲਕਸਂਹਿਤਂ, ਗਵਾਕ੍ਸਾਢ੍ਯਂ ਵਾਤਾਯਨਸਮਦ੍ਧਂ, ਵਿਕਕ੍ਸਸਸ੍ਟਸਂਸਸ੍ਟਂ ਵਿਗਤਤਣਸ੍ਥਾਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਂ, ਏਤੇਨ ਰਸਵਤੀਸਮੀਪੇ ਤਣਸਞ੍ਚਯੋ ਨ ਕਰਣੀਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਸਵਿਤਾਨਂ ਵਿਤਾਨਕਸਹਿਤਂ, ਕਤਾਰ੍ਚਨਂ ਕਤਾਗ੍ਨਿਪੂਜਨਮ੍||੧੨-੧੩||

Adhikarana 7 (14) · Śloka 14

ਤਤ੍ਰਾਧ੍ਯਕ੍ਸਂ ਨਿਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵੈਦ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ |੧੪|

ਮਹਾਨਸਵ੍ਯਾਪਾਰਿਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਧ੍ਯਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧ੍ਯਕ੍ਸਮ੍ ਅਧਿਪਤਿਮ੍| ਵੈਦ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵੈਦ੍ਯਗੁਣੈਃ ਕੁਲੀਨਧਾਰ੍ਮਿਕਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੧੪|-

Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 16

ਸ਼ੁਚਯੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾ ਦਕ੍ਸਾ ਵਿਨੀਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ||੧੪|| ਸਂਵਿਭਕ੍ਤਾਃ ਸੁਮਨਸੋ ਨੀਚਕੇਸ਼ਨਖਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ | ਸ੍ਨਾਤਾ ਦਢਂ ਸਂਯਮਿਨਃ ਕਤੋਸ੍ਣੀਸਾਃ ਸੁਸਂਯਤਾਃ ||੧੫|| ਤਸ੍ਯ ਚਾਜ੍ਞਾਵਿਧੇਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪਰਿਕਰ੍ਮਿਣਃ |੧੬|

ਸ਼ੁਚਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਕ੍ਸਿਣਾ ਅਭਿਜਾਤਾਃ, ਕੁਲੀਨਾ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਦਕ੍ਸਾਃ ਚਤੁਰਾਃ| ਵਿਨੀਤਾ ਵਿਨਯਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਸ਼ਕ੍ਤਿਵਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਂਵਿਭਕ੍ਤਾਃ ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿਯੋਜਿਤਾਃ| ਸ੍ਥਿਰਾ ਅਚਪਲਾਃ| ਦਢਂ ਸਂਯਮਿਨਃ ਸੋਪਸ਼ਮਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸਂਯਤਾਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਲੌਲ੍ਯਾਦਿਦੋਸਰਹਿਤਾਃ, ਆਯਤ੍ਤਪਰਿਧਾਨਾਦਿਕਾ ਵਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਜ੍ਞਾਵਿਧੇਯਾ ਆਦੇਸ਼ਕਾਰਿਣਃ| ਪਰਿਕਰ੍ਮਿਣਃ ਸੂਪਕਾਰਾਦਯਃ||੧੪-੧੫||-

Adhikarana 9 (16) · Śloka 17

ਆਹਾਰਸ੍ਥਿਤਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਤਃ ||੧੬|| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਨਸੇ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਮਾਦਰਹਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ |੧੭|

ਮਹਾਨਸੇ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਵਧਾਨਤ੍ਵਂ ਸਹੇਤੁਕਮਾਹ- ਆਹਾਰਸ੍ਥਿਤਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੬||-

Adhikarana 10 (17) · Śloka 18

ਮਾਹਾਨਸਿਕਵੋਢਾਰਃ ਸੌਪੌਦਨਿਕਪੌਪਿਕਾਃ ||੧੭|| ਭਵੇਯੁਰ੍ਵੈਦ੍ਯਵਸ਼ਗਾ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਯੇਤ੍ਰ ਕੇਚਨ |੧੮|

ਤੇਸਾਂ ਪਰਿਕਰ੍ਮਿਣਾਂ ਵੈਦ੍ਯਾਧੀਨਤ੍ਵਮਾਹ- ਮਾਹਾਨਸਿਕਵੋਢਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਹਾਨਸੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾ ਮਾਹਾਨਸਿਕਾ ਰਸਵਤੀਪਤਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਵੋਢਾਰੋ ਵੋਢ੍ਰਾਦਯੋ ਵੇਸ੍ਟਿਕਰ੍ਮਕਰਾਃ ਕਾਹਾਰਾਦਯੋ ਵਾ| ਸੌਪਾ ਉਪਕਰਣਭੂਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਕਾਃ ਸੂਪਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਕਾਰਕਾਃ, ਔਦਨਿਕਾ ਉਪਕਾਰ੍ਯਭੂਤਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਧਕਾਃ, ਪੌਪਿਕਾਃ ਪੂਪਾਦਿਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਸਾਧਕਾਃ ਕਨ੍ਦੂਕਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇਤ੍ਰ ਕੇਚਨੇਤਿ ਵੇਸਵਾਰਕਾਰਕਾਦਯਃ||੧੭||-

Adhikarana 11 (18-22) · Śloka 23

ਇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞੋ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਾਮੁਖਵੈਕਤੈਃ ||੧੮|| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਸ੍ਯ ਦਾਤਾਰਮੇਭਿਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਨ ਦਦਾਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਪਸ੍ਟੋ ਵਿਵਕ੍ਸਨ੍ ਮੋਹਮੇਤਿ ਚ ||੧੯|| ਅਪਾਰ੍ਥਂ ਬਹੁ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਭਾਸਤੇ ਚਾਪਿ ਮੂਢਵਤ੍ | ਸ੍ਫੋਟਯਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਰ੍ਭੂਮਿਮਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਲਿਖੇਦ੍ਧਸੇਤ੍ ||੨੦|| ਵੇਪਥੁਰ੍ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੀਕ੍ਸਤੇ | ਕ੍ਸਾਮੋ ਵਿਵਰ੍ਣਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਨਖੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਪਿ ||੨੧|| ਆਲਭੇਤਾਸਕਦ੍ਦੀਨਃ ਕਰੇਣ ਚ ਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਨ੍ | ਨਿਰ੍ਯਿਯਾਸੁਰਪਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ਵੀਕ੍ਸਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ||੨੨|| ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਪਰੀਤਂ ਤੁ ਵਿਸਦਾਤਾ ਵਿਚੇਤਨਃ |੨੩|

ਤਦਧਿਕਤਸ੍ਯੈਵ ਵਿਸਦਾਤਜ੍ਞਾਨਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞੋ ਵੈਦ੍ਯਃ| ਏਭਿਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਃ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ| ਵਿਵਕ੍ਸਨ੍ ਵਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍| ਅਪਾਰ੍ਥਂ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍| ਤ੍ਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੀਕ੍ਸਤ ਇਤਿ ਸ੍ਵਪਾਪਕਰ੍ਮੋਪਲਮ੍ਭਭਯੇਨ ਅਨ੍ਯਮਨ੍ਯਮੀਕ੍ਸਤ ਇਤਿ| ਕ੍ਸਾਮਃ ਕ੍ਸੀਣਃ| ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਮਲਿਨਵਰ੍ਣਃ| ਹਸ੍ਤੇਨ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਆਲਭੇਤ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍| ਅਸਕਤ੍ ਅਨੇਕਵਾਰਮ੍| ਦੀਨੋ ਵਿਲਕ੍ਸਃ| ਨਿਰ੍ਯਿਯਾਸੁਃ ਨਿਰ੍ਯਾਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਅਪਦ੍ਵਾਰੈਃ ਅਮਾਰ੍ਗੈਃ||੧੮-੨੨||-

Adhikarana 12 (23-24) · Śloka 24

ਕੇਚਿਦ੍ਭਯਾਤ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਵਾ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ ||੨੩|| ਅਸਤਾਮਪਿ ਸਨ੍ਤੋਪਿ ਚੇਸ੍ਟਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰੀਕ੍ਸਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਤ੍ਯਾਨਾਮਾਦਤੈਰ੍ਨਪੈਃ ||੨੪||

ਵਿਸਦਪਰੀਕ੍ਸਣੇ ਚ ਰਾਜ੍ਞਾ ਆਦਰਪਰੇਣ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮਿਤੀਮਮਰ੍ਥਂ ਸਹੇਤੁਕਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਕੇਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਤਾਮਪਿ ਅਸਾਧੂਨਾਮਪਿ| ਆਦਤੈਃ ਸਾਦਰੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੩-੨੪||

Adhikarana 13 (25-27) · Śloka 27

ਅਨ੍ਨੇ ਪਾਨੇ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠੇ ਤਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇਵਲੇਖਨੇ | ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਕਸਾਯੇ ਚ ਪਰਿਸੇਕੇਨੁਲੇਪਨੇ ||੨੫|| ਸ੍ਰਕ੍ਸੁ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸੁ ਕਵਚਾਭਰਣੇਸੁ ਚ | ਪਾਦੁਕਾਪਾਦਪੀਠੇਸੁ ਪਸ੍ਠੇਸੁ ਗਜਵਾਜਿਨਾਮ੍ ||੨੬|| ਵਿਸਜੁਸ੍ਟੇਸੁ ਚਾਨ੍ਯੇਸੁ ਨਸ੍ਯਧੂਮਾਞ੍ਜਨਾਦਿਸੁ | ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਪ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੨੭||

ਯੇਸ੍ਵਧਿਸ੍ਠਾਨੇਸੁ ਗਰਵਿਸਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯਦੂਸਿਤਾਨਿ ਰਕ੍ਸਿਤੁਂ, ਦੂਸਿਤੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਕਾਮਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਅਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਸਹਚਰਿਤਂ ਜਿਹ੍ਵਾਨਿਰ੍ਲੇਖਨਂ ਮੁਖਸ਼ੋਧਨਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਗ੍ਰਹਣੇਨ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਅਵਲੇਖਨੇ ਕਙ੍ਕਤਿਕਾਦੌ ਕੇਸ਼ਪ੍ਰਸਾਧਨੇ| ਉਤ੍ਸਾਹਨੇ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨੇ| ਪਰਿਸੇਕੇ ਸ੍ਨਾਨੇ| ਕਸਾਯੋਤ੍ਰ ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਕਸ੍ਤੈਲਾਪਨਯਨਾਯ| ਸ੍ਰਕ੍ਸੁ ਪੁਸ੍ਪਮਾਲਾਸੁ| ਕਵਚਂ ਸਨ੍ਨਾਹਮ੍| ਪਾਦਪੀਠੇਸੁ ਪਾਦਾਧਾਰੇਸੁ| ਵਿਸਜੁਸ੍ਟੇਸੁ ਚਾਨ੍ਯੇਸ੍ਵਿਵਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ||੨੫-੨੭||

Adhikarana 14 (28-33) · Śloka 34

ਨਪਭਕ੍ਤਾਦ੍ਬਲਿਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸਵਿਸਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਯੇ | ਤਤ੍ਰੈਵ ਤੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਾਯਸਾਦਯਃ ||੨੮|| ਹੁਤਭੁਕ੍ ਤੇਨ ਚਾਨ੍ਨੇਨ ਭਸ਼ਂ ਚਟਚਟਾਯਤੇ | ਮਯੂਰਕਣ੍ਠਪ੍ਰਤਿਮੋ ਜਾਯਤੇ ਚਾਪਿ ਦੁਃਸਹਃ ||੨੯|| ਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਚਿਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਸ਼੍ਚ ਨਚਿਰਾਚ੍ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ | ਚਕੋਰਸ੍ਯਾਕ੍ਸਿਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਜਾਯਤੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਤੁ ||੩੦|| ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਵਿਸਸਂਸਸ੍ਟਂ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਜੀਵਜੀਵਕਾਃ | ਕੋਕਿਲਃ ਸ੍ਵਰਵੈਕਤ੍ਯਂ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਤੁ ਮਦਮਚ੍ਛਤਿ ||੩੧|| ਹਸ੍ਯੇਨ੍ਮਯੂਰ ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਤਃ ਸ਼ੁਕਸਾਰਿਕੇ | ਹਂਸਃ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਤਿ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਙ੍ਗਰਾਜਸ੍ਤੁ ਕੂਜਤਿ ||੩੨|| ਪਸਤੋ ਵਿਸਜਤ੍ਯਸ਼੍ਰੁਂ ਵਿਸ੍ਠਾਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਮਰ੍ਕਟਃ | ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਾਂਸ੍ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ ||੩੩|| ਵੇਸ਼੍ਮਨੋਥ ਵਿਭੂਸਾਰ੍ਥਂ ਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਚਾਤ੍ਮਨਃ ਸਦਾ |੩੪|

ਰਸਰੂਪਾਦਿਭਿਸ੍ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨਪਭਕ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਪਭਕ੍ਤਾਤ੍ ਰਾਜਭੋਜਨਾਤ੍| ਹੁਤਭੁਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੁਤਭੁਕ੍ ਵਹ੍ਨਿਃ| ਤੇਨ ਸਵਿਸੇਣਾਨ੍ਨੇਨ ਚਟਚਟਾਯਤ ਇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਿਸਜ੍ਞਾਨਂ; ਮਯੂਰਕਣ੍ਠਪ੍ਰਤਿਮ ਇਤਿ ਰੂਪੇਣ ਵਿਸਜ੍ਞਾਨਂ; ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਗਨ੍ਧੇਨ ਵਿਸਜ੍ਞਾਨਂ; ਰਸੇਨ ਵਿਸਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਾਯਸਾਦਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਭਿਹਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿ(ਚਤੁਰ੍ਭਿ)ਰ੍ਵਿਸਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਾਪਰੇਣਾਪਿ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਚਕੋਰਾਦਿਪਕ੍ਸਿਮਗਚਕ੍ਸੁਰਾਦਿਵਿਕਾਰੇਣ ਵਿਸਜ੍ਞਾਨਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਤਿ- ਚਕੋਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕ੍ਸਿਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਰੂਪਗ੍ਰਹਣੇਲਸਤ੍ਵਮਿਤਿ ਗਯੀ, ਵਿਗਤਰਾਗੇ ਅਕ੍ਸਿਣੀ ਭਵਤ ਇਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰੁਣੌ| ਜੀਵਜੀਵਕਃ ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਃ, `ਕ੍ਰੁਰਿਚ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਮਦਮਚ੍ਛਤਿ ਹਰ੍ਸਂ ਯਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਸ੍ਯੇਨ੍ਮਯੂਰ ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨ ਇਤਿ ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨਃ ਚਲਿਤਃ ਸਨ੍ ਮਯੂਰੋ ਹਸ੍ਯੇਤ੍ ਤੁਸ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਵਿਜਿਰਿਹ ਚਲਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਭਯਾਰ੍ਥਃ; ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧਾਤ੍| ਕ੍ਰੋਸ਼ਤਃ ਸ਼ੁਕਸਾਰਿਕੇ ਇਤਿ ਭਯਾਦ੍ਰੋਦਨਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰੁਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਂਸਃ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਤਿ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਾਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਙ੍ਗਰਾਜਸ੍ਤੁ ਕੂਜਤੀਤਿ ਭਙ੍ਗਰਾਜੋ ਭ੍ਰਮਰਕੋ ਧੂਮ੍ਯਾਟਸਦਸ਼ਃ ਪਕ੍ਸਿਰਾਜ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਕੂਜਤਿ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਯਤੇ| ਪਸਤਃ ਚਿਤ੍ਰਬਿਨ੍ਦੁਃ, `ਚਿਤ੍ਤਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੨੮-੩੩||-

Adhikarana 15 (34-36) · Śloka 36

ਉਪਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਬਾਸ੍ਪੇਣੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਾ ||੩੪|| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਚ ਜਾਯਤੇ | ਤਤ੍ਰ ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨੇ ਕੁਸ੍ਠਂ ਲਾਮਜ੍ਜਂ ਨਲਦਂ ਮਧੁ ||੩੫|| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰੀਸਰਜਨੀਚਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍ | ਹਦਿ ਚਨ੍ਦਨਲੇਪਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਸੁਖਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ||੩੬||

ਵਿਸਦੂਸਿਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਬਾਸ੍ਪੋਸ੍ਮਣਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇਨ ਬਾਹ੍ਯੇਨ ਚ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਹ- ਉਪਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਦਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਬਾਸ੍ਪੇਣੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਾ ਗਚ੍ਛਤਾ ਹਤ੍ਪੀਡਾਦਿਕਂ ਜਾਯਤੇ| ਨਲਦਂ ਮਾਂਸੀ, ਲਾਮਜ੍ਜਮ੍ ਉਸ਼ੀਰਭੇਦਃ| ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇ ਬਾਸ੍ਪੇ ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਯੋਰ੍ਵਿਸਯਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਨ੍ਦਨਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਾ| ਏਤੌ ਲੇਪੌ ਬਾਹ੍ਯੇਨ ਬਾਸ੍ਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਜਾਤੇ ਹਤ੍ਪੀਡਾਦੌ ਜ੍ਞੇਯੌ| ਉਪਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਤ੍ਰ `ਉਖਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਉਖਾ ਸ੍ਥਾਲੀ||੩੪-੩੬||

Adhikarana 16 (37) · Śloka 37

ਪਾਣਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪਾਣਿਦਾਹਂ ਨਖਸ਼ਾਤਂ ਕਰੋਤਿ ਚ | ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸ਼੍ਯਾਮੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਾਸੋਮੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਚ ||੩੭||

ਪਾਣਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ- ਨਖਸ਼ਾਤਂ ਨਖਪਾਤਨਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾਲਤਾ, ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰਿਤ੍ਯਪਰੇ; ਇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ; ਗੋਪਾ ਸੁਗਨ੍ਧਮੂਲਾ ਸਾਰਿਵਾ; `ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਃ ਕੀਟਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਸੋਮਾ ਗੁਡੂਚੀ, ਸੋਮਲਤੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮ੍||੩੭||

Adhikarana 17 (38-39) · Śloka 39

ਸ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਦਾਨ੍ਮੋਹਾਦ੍ਵਾ ਤਦਨ੍ਨਮੁਪਸੇਵਤੇ | ਅਸ੍ਠੀਲਾਵਤ੍ਤਤੋ ਜਿਹ੍ਵਾ ਭਵਤ੍ਯਰਸਵੇਦਿਨੀ ||੩੮|| ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਤੇ ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ | ਤਤ੍ਰ ਬਾਸ੍ਪੇਰਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਿਕਮ੍ ||੩੯||

ਸ ਚੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਠੀਲਾ ਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਤੁਲਪਾਸਾਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਃ ਅਸ੍ਠੀਲਵਦਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਸ੍ਠੀਲਸ਼ਬ੍ਦੋਕਾਰਾਨ੍ਤੋਪ੍ਯਸ੍ਤੀਤਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਬਾਸ੍ਪੇਰਿਤਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਯਤ੍ ਸਵਿਸਬਾਸ੍ਪਸਮ੍ਪਰ੍ਕੇ `ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰੀਸਰਜਨੀ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ; ਦਾਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਿਕਮਿਤਿ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ; ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਵਿਧੇਯਮ੍||੩੮-੩੯||

Adhikarana 18 (40-41) · Śloka 41

ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਛਰ੍ਦਿਮਤੀਸਾਰਮਾਧ੍ਮਾਨਂ ਦਾਹਵੇਪਥੂ | ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਵੈਕਤ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਮਾਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍ ||੪੦|| ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁ ਮਦਨਾਲਾਬੁਬਿਮ੍ਬੀਕੋਸ਼ਾਤਕੀਫਲੈਃ | ਛਰ੍ਦਨਂ ਦਧ੍ਯੁਦਸ਼੍ਵਿਦ੍ਭ੍ਯਾਮਥਵਾ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ ||੪੧||

ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲਾਬੁਃ ਤਿਕ੍ਤਾਲਾਬੁਃ; ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਘੋਸਕਃ, ਘੁਸੇਣ੍ਡਿਕੇਤਿ ਲੋਕੇ| ਉਦਸ਼੍ਵਿਤ੍ ਤਕ੍ਰਮ੍||੪੦-੪੧||

Adhikarana 19 (42-43) · Śloka 43

ਦਾਹਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਤੀਸਾਰਂ ਤਸ੍ਣਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੈਕਤਮ੍ | ਆਟੋਪਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍ ||੪੨|| ਵਿਰੇਚਨਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨੀਲਿਨੀਫਲਮ੍ | ਦਧ੍ਨਾ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਸ਼੍ਚ ਪੇਯੋ ਵਾ ਮਧੁਸਂਯੁਤਃ ||੪੩||

ਦਾਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਟੋਪਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਮ੍| ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਭੇਸਜਕਲ੍ਪੇ| ਨੀਲਿਨੀਫਲਂ ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਿਕਾਫਲਂ, ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਫਲੇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਃ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਧ੍ਯਾਮਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ; ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਃ, ਦਧਿ ਪਾਨਯੋਗ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਮਧੁ ਅਸ੍ਟਮਾਸਕਪ੍ਰਮਿਤਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਦਧ੍ਨਾ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਃ ਪਾਤਵ੍ਯਃ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਥਮੋਕ੍ਤਵਿਰੇਚਨਯੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ||੪੨-੪੩||

Adhikarana 20 (44-45) · Śloka 45

ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਮਦ੍ਯੋਦਕਾਦਿਸੁ | ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਰਾਜ੍ਯਃ ਫੇਨਬੁਦ੍ਬੁਦਜਨ੍ਮ ਚ ||੪੪|| ਛਾਯਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਦਿ ਵਾ ਪੁਨਃ | ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਮਲਾਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਾਸ੍ਤਨ੍ਵ੍ਯੋ ਵਾ ਵਿਕਤਾਸ੍ਤਥਾ ||੪੫||

ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸੁ ਯਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਦਾਹ- ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਵਿਧਾ ਰਾਜ੍ਯੋ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾ ਲੇਖਾਃ| ਵਿਵਿਧਾ ਰਾਜ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਵਾਗ੍ਭਟੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ, ਤਥਾ ਚ,- “ਨੀਲਾ ਰਾਜੀ ਰਸੇ ਤਾਮ੍ਰਾ ਕ੍ਸੀਰੇ ਦਧਨਿ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਪੀਤਾਸਿਤਾ ਤਕ੍ਰੇ ਘਤੇ ਪਾਨੀਯਸਨ੍ਨਿਭਾ|| ਕਾਲੀ ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਭਸੋਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇ ਹਰਿਤ੍ਤੈਲੇਰੁਣੋਪਮਾ” ਇਤਿ| ਫੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ ਫੇਨਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਮਲਾ ਯੁਗ੍ਮਾਃ| ਛਿਦ੍ਰਾਃ ਸਸੁਸਿਰਾਃ| ਤਨ੍ਵ੍ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਤਨ੍ਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ `ਅਨ੍ਯਾ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿ- ਅਨ੍ਯਤਰੇਸਾਂ ਪਸ਼ੂਨਾਮਿਵ ਛਾਯਾਃ| ਵਿਕਤਾਃ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਰੌਦ੍ਰਾਃ, ਰੌਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸੌਮ੍ਯਾਃ||੪੪-੪੫||

Adhikarana 21 (46-47) · Śloka 47

ਸ਼ਾਕਸੂਪਾਨ੍ਨਮਾਂਸਾਨਿ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨਿ ਵਿਰਸਾਨਿ ਚ | ਸਦ੍ਯਃ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਾਨੀਵ ਵਿਗਨ੍ਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ||੪੬|| ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੈਰ੍ਹੀਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਫਲਾਨਿ ਚ | ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਕਮਾਮਾਨਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ ||੪੭||

ਸ਼ਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕਾਰੋਨੁਕ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ; ਤੇਨ ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗ੍ਰਹਣਂ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਂ, ਤੇਨ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨਾਪਿ ਹੀਨਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਪਕ੍ਵਾਨਿ ਫਲਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੂਤਿਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ||੪੬-੪੭||

Adhikarana 22 (48-50) · Śloka 50

ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਕੂਰ੍ਚਕਸ੍ਤੁ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਗਤੇ ਵਿਸੇ | ਜਿਹ੍ਵਾਦਨ੍ਤੌਸ੍ਠਮਾਂਸਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚੋਪਜਾਯਤੇ ||੪੮|| ਅਥਾਸ੍ਯ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਪਥ੍ਯਾਜਮ੍ਬੂਫਲਾਸ੍ਥਿਭਿਃ | ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ||੪੯|| ਅਥਵਾਙ੍ਕੋਠਮੂਲਾਨਿ ਤ੍ਵਚਃ ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਸ੍ਯ ਵਾ | ਸ਼ਿਰੀਸਮਾਸਕਾ ਵਾਪਿ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ||੫੦||

ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੂਰ੍ਚਕੋ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਸ੍ਯਾਗ੍ਰਿਮੋ ਭਾਗਃ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰੁਟ੍ਯਤਿ| ਅਥਾਸ੍ਯ ਧਾਤਕੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ, ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਘਰ੍ਸਣਂ; ਅਥਵਾਙ੍ਕੋਠੇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋਗਃ; ਸ਼ਿਰੀਸਮਾਸਕਾ ਵਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਤਤੀਯੋ ਯੋਗਃ; ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਤ੍ਵਚਃ ਪਥਗ੍ਯੋਗ ਇਤਿ ਗਯੀ, ਤਦਾ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯੋਗਾਃ| ਸ਼ਿਰੀਸਮਾਸਕਾਃ ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਾਨਿ||੪੮-੫੦||

Adhikarana 23 (51) · Śloka 51

ਜਿਹ੍ਵਾਨਿਰ੍ਲੇਖਕਵਲੌ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਵਦਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੫੧|

ਜਿਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਿਹ੍ਵਾਨਿਰ੍ਲੇਖਨਸ੍ਯ ਕਵਲਸ੍ਯ ਚ ਵਿਸਦੂਸਿਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਸ੍ਯੇਵ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍|੫੧|-

Adhikarana 24 (51-54) · Śloka 54

ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਬਹੁਲੋਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਵਾ ਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਃ ||੫੧|| ਸ੍ਫੋਟਜਨ੍ਮਰੁਜਾਸ੍ਰਾਵਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕਃ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਜ੍ਵਰਃ | ਦਰਣਂ ਚਾਪਿ ਮਾਂਸਾਨਾਮਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਵਿਸਸਂਯੁਤੇ ||੫੨|| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਨੁਲੇਪਨਮ੍ | ਚਨ੍ਦਨਂ ਤਗਰਂ ਕੁਸ੍ਠਮੁਸ਼ੀਰਂ ਵੇਣੁਪਤ੍ਰਿਕਾ ||੫੩|| ਸੋਮਵਲ੍ਲ੍ਯਮਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਪਦ੍ਮਂ ਕਾਲੀਯਕਂ ਤ੍ਵਚਮ੍ | ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਮੂਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਨਮੇਤਚ੍ਚ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ||੫੪||

ਪਿਚ੍ਛਿਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਅਭ੍ਯਤ੍ਰਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤੈਲਾਦਿ| ਬਹਲੋ ਘਨਃ| ਵੇਣੁਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਂਸ਼ਪਤ੍ਰਾਣਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਵੇਣੁਪਤ੍ਰਿਕਾਂ ਵਂਸ਼ਸਦਸ਼ਪਤ੍ਰਿਕਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਾਹੁਃ| ਸੋਮਵਲ੍ਲੀ ਗੁਡੂਚੀ| ਅਮਤਾ ਅਮਤਾਸਙ੍ਗਃ ਖਰ੍ਪਰਿਕਾਤੁਤ੍ਥਕਂ, ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਾਤ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਯਨ੍ਦਃ| ਕਾਲੀਯਕਂ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾ| ਤ੍ਵਚਂ ਵਰਾਙ੍ਗਮ੍| ਇਦਮਨੁਲੇਪਨਂ ਸ਼ੀਤਤੋਯੇਨ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਏਤਚ੍ਚੇਤਿ ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਕਮ੍||੫੧-੫੪||

Adhikarana 25 (55) · Śloka 55

ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਪਰੀਸੇਕੇ ਕਸਾਯੇ ਚਾਨੁਲੇਪਨੇ | ਸ਼ਯ੍ਯਾਵਸ੍ਤ੍ਰਤਨੁਤ੍ਰੇਸੁ ਜ੍ਞੇਯਮਭ੍ਯਙ੍ਗਲਕ੍ਸਣੈਃ ||੫੫||

ਉਤ੍ਸਾਦਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਨੁਤ੍ਰੇ ਸਨ੍ਨਾਹੇ| ਉਤ੍ਸਾਦਨਾਦਿਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਲਕ੍ਸਣਾਨੁਵਾਦੇਨ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਪਿ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮੇਵ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਮ੍||੫੫||

Adhikarana 26 (56-58) · Śloka 58

ਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤਃ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਖੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਰੁਧਿਰਾਗਮਃ | ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਜਨ੍ਮੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੇਸੁ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟੇਵਲੇਖਨੇ ||੫੬|| ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਾਵਿਤਾਃ ਕਸ੍ਣਮਤ੍ਤਿਕਾਃ | ਸ੍ਯਪਿਤ੍ਤਘਤਸ਼੍ਯਾਮਾਪਾਲਿਨ੍ਦੀਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕੈਃ ||੫੭|| ਗੋਮਯਸ੍ਵਰਸੋ ਵਾਪਿ ਹਿਤੋ ਵਾ ਮਾਲਤੀਰਸਃ | ਰਸੋ ਮੂਸਿਕਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਵਾ ਧੂਮੋ ਵਾਗਾਰਸਮ੍ਭਵਃ ||੫੮||

ਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਯਪਿਤ੍ਤਘਤਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਸ੍ਵਰਸੈਃ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਾਵਿਤਯਾ ਕਸ੍ਣਮਦਾ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਹਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਯੋ ਨੀਲਾਣ੍ਡਃ `ਰੋਰੁ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਕਾਲਖਣ੍ਡਲਗ੍ਨਨਲਿਕਾਮਧ੍ਯਗਤਜਲਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ, ਪਾਲਿਨ੍ਦੀ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਮੂਸਿਕਪਰ੍ਣੀ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਪ੍ਰਲੇਪਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗੋਮਯਸ੍ਯ ਰਸੋ ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ; ਤੇਨ ਗੋਮਯਰਸਾਦਿਪ੍ਰਲੇਪੋ ਵਾ ਹਿਤੋ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੫੬-੫੮||

Adhikarana 27 (59) · Śloka 59

ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਰਾਣਂ ਸ੍ਨਾਨਮੁਸ੍ਣੀਸਮੇਵ ਚ | ਸ੍ਰਜਸ਼੍ਚ ਵਿਸਸਂਸਸ੍ਟਾਃ ਸਾਧਯੇਦਵਲੇਖਨਾਤ੍ ||੫੯||

ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ਿਰੋਗਤਾਵਲੇਖਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸ਼ਿਰੋਗਤਾਨਾਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਲੇਖਨਾਦਿਤਿ ਅਵਲੇਖਨੋਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍||੫੯||

Adhikarana 28 (60-61) · Śloka 61

ਮੁਖਾਲੇਪੇ ਮੁਖਂ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਯੁਕ੍ਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗਲਕ੍ਸਣੈਃ | ਪਦ੍ਮਿਨੀਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਖ੍ਯੈਃ ਕਣ੍ਟਕੈਸ਼੍ਚੋਪਚੀਯਤੇ ||੬੦|| ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਂ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਲੇਪਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਂ ਘਤਮ੍ | ਪਯਸ੍ਯਾ ਮਧੁਕਂ ਫਞ੍ਜੀ ਬਨ੍ਧੁਜੀਵਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ||੬੧||

ਮੁਖਾਲੇਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ| ਫਞ੍ਜੀ ਭਾਰ੍ਗੀ| ਬਨ੍ਧੁਜੀਵੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਪੁਸ੍ਪਕਃ| ਤਤ੍ਰ ਮੁਖਾਲੇਪੇ ਅਤੁਲ੍ਯਯੋਰ੍ਮਧੁਘਤਯੋਃ ਪਾਨਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਚਨ੍ਦਨਘਤਾਦਿਭਿਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਨ੍ਤੈਰ੍ਲੇਪਃ||੬੦-੬੧||

Adhikarana 29 (62) · Śloka 63

ਅਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਕੁਞ੍ਜਰਾਦੀਨਾਂ ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵੋਕ੍ਸਿਰਕ੍ਤਤਾ | ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਯੁਮੇਢ੍ਰਮੁਸ੍ਕੇਸੁ ਯਾਤੁਸ਼੍ਚ ਸ੍ਫੋਟਸਮ੍ਭਵਃ ||੬੨|| ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗਵਦੇਵੇਸ੍ਟਾ ਯਾਤਵਾਹਨਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾ |੬੩|

ਇਦਾਨੀਂ ਕੁਞ੍ਜਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚੋਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਤੁਃ ਆਰੋਹਕਸ੍ਯ| ਯਾਤਵਾਹਨਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯੇਤਿ ਅਤ੍ਰ ਯਾਤਸ਼ਬ੍ਦ ਆਰੋਹਕਪਰ੍ਯਾਯਃ||੬੨||-

Adhikarana 30 (63-64) · Śloka 65

ਸ਼ੋਣਿਤਾਗਮਨਂ ਖੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਕਫਸਂਸ੍ਰਵਃ ||੬੩|| ਨਸ੍ਯਧੂਮਗਤੇ ਲਿਙ੍ਗਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਵੈਕਤਮ੍ | ਤਤ੍ਰ ਦੁਗ੍ਧੈਰ੍ਗਵਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਤਿਵਿਸੈਃ ਸ਼ਤਮ੍ ||੬੪|| ਪਾਨੇ ਨਸ੍ਯੇ ਚ ਸਸ਼੍ਵੇਤਂ ਹਿਤਂ ਸਮਦਯਨ੍ਤਿਕਮ੍ |੬੫|

ਸ਼ੋਣਿਤਾਗਮਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਸ਼੍ਵੇਤਂ ਵਚਾਸਹਿਤਂ; ਗਯੀ ਤੁ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਕਟਭੀਮਾਹ| ਸਮਦਯਨ੍ਤਿਕਂ ਮਲ੍ਲਿਕਾਸਹਿਤਮ੍| ਗਵਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰੈਰਤਿਵਿਸਾਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਪਾਨੇ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯੇ ਚ| ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾਵਚਾਕਲ੍ਕੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੩-੬੪||-

Adhikarana 31 (65-66) · Śloka 66

ਗਨ੍ਧਹਾਨਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਮ੍ਲਾਨਤਾ ਭਵੇਤ੍ ||੬੫|| ਜਿਘ੍ਰਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣੇ ਚ ਲੋਚਨੇ | ਤਤ੍ਰ ਬਾਸ੍ਪੇਰਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਮੁਖਾਲੇਪੇ ਚ ਯਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੬੬||

ਗਨ੍ਧਹਾਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ||੬੫-੬੬||

Adhikarana 32 (67-68) · Śloka 68

ਕਰ੍ਣਤੈਲਗਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ੋਫਵੇਦਨੇ | ਕਰ੍ਣਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਣਮ੍ ||੬੭|| ਸ੍ਵਰਸੋ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਾਯਾਃ ਸਘਤਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਃ | ਸੋਮਵਲ੍ਕਰਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਸ਼ੀਤੋ ਹਿਤ ਇਸ੍ਯਤੇ ||੬੮||

ਕਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀ; ਬਹੁਪਤ੍ਰਾਯਾ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਬਹੁਪਤ੍ਰਾ ਮਯੂਰਸ਼ਿਖਾ| ਸੋਮਵਲ੍ਕਃ ਕਟ੍ਫਲਃ, ਤਦ੍ਰਸਃ ਕਰ੍ਣਪੂਰਣੇ||੬੭-੬੮||

Adhikarana 33 (69-71) · Śloka 72

ਅਸ਼੍ਰੂਪਦੇਹੋ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾ ਦਸ੍ਟਿਵਿਭ੍ਰਮਃ | ਅਞ੍ਜਨੇ ਵਿਸਸਂਸਸ੍ਟੇ ਭਵੇਦਾਨ੍ਧ੍ਯਮਥਾਪਿ ਚ ||੬੯|| ਤਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯੋ ਘਤਂ ਪੇਯਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਚ ਸਮਾਗਧਮ੍ | ਅਞ੍ਜਨਂ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯਾਸੋ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਚ ||੭੦|| ਮੁਸ੍ਕਕਸ੍ਯਾਜਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਫੇਨੋ ਗੋਪਿਤ੍ਤਸਂਯੁਤਃ | ਕਪਿਤ੍ਥਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਪਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯ ਵਾ ||੭੧|| ਏਕੈਕਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਂ ਬਨ੍ਧੂਕਾਙ੍ਕੋਟਯੋਰਪਿ |੭੨|

ਅਸ਼੍ਰੂਪਦੇਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਦੇਹੋ ਮਲਵਦ੍ਧਿਃ| ਸਦ੍ਯੋ ਘਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਘਤਂ ਪੇਯਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਸਮਾਗਧਮਿਤਿ ਆਵਰ੍ਤਿਤਕ੍ਸੀਰਸਾਧਿਤਪਿਪ੍ਪਲੀਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਤਰ੍ਪਣਮਿਤਿ ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟਃ| ਤਰ੍ਪਣਮ੍ ਅਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣਂ, ਤਦੇਵ ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਪੇਯਂ ਪਾਨਾਰ੍ਹਮ੍| ਤਥੈਵ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਰਸੇਨਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਏਵਂ ਵਰੁਣਾਦੀਨਾਂ ਰਸੇਨ ਪਥਕ੍ ਪਥਗਞ੍ਜਨਮ੍| ਮੁਸ੍ਕਕਃ ਕਾਲਮੁਸ੍ਕਕਃ| ਅਜਕਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਜਃ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਫੇਨਃ ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਃ| ਗੋਪਿਤ੍ਤਂ ਗੋਰੋਚਨਾ| ਕਪਿਤ੍ਥਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪੁਸ੍ਪਮਞ੍ਜਨਂ, ਨ ਸਮੁਦਿਤਾਨਾਮ੍||੬੯-੭੧||-

Adhikarana 34 (72-73) · Śloka 73

ਸ਼ੋਫਃ ਸ੍ਰਾਵਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਪਃ ਪਾਦਯੋਃ ਸ੍ਫੋਟਜਨ੍ਮ ਚ ||੭੨|| ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ | ਉਪਾਨਤ੍ਪਾਦਪੀਠਾਨਿ ਪਾਦੁਕਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍ ||੭੩||

ਸ਼ੋਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਾਪਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਉਪਾਨਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਦੁਕਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍ ਲਕ੍ਸਣਤਃ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਤਸ਼੍ਚ||੭੨-੭੩||

Adhikarana 35 (74) · Śloka 75

ਭੂਸਣਾਨਿ ਹਤਾਰ੍ਚੀਂਸਿ ਨ ਵਿਭਾਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਪੁਰਾ | ਸ੍ਵਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਹਨ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਦਾਹਪਾਕਾਵਦਾਰਣੈਃ ||੭੪|| ਪਾਦੁਕਾਭੂਸਣੇਸੂਕ੍ਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗਵਿਧਿਮਾਚਰੇਤ੍ |੭੫|

ਭੂਸਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਤਾਰ੍ਚੀਂਸਿ ਤੇਜੋਰਹਿਤਾਨਿ||੭੪||-

Adhikarana 36 (75-78) · Śloka 79

ਵਿਸੋਪਸਰ੍ਗੋ ਬਾਸ੍ਪਾਦਿਰ੍ਭੂਸਣਾਨ੍ਤੋ ਯ ਈਰਿਤਃ ||੭੫|| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦਧੀਤ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ | ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਿਮਗਦਂ ਯਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤਂ ਭਿਸਕ੍ ||੭੬|| ਪਾਨਾਲੇਪਨਨਸ੍ਯੇਸੁ ਵਿਦਧੀਤਾਞ੍ਜਨੇਸੁ ਚ | ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਾਨਿ ਚ ||੭੭|| ਸਿਰਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਯਦਿ | ਮੂਸਿਕਾਜਰੁਹਾ ਵਾਪਿ ਹਸ੍ਤੇ ਬਦ੍ਧਾ ਤੁ ਭੂਪਤੇਃ ||੭੮|| ਕਰੋਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਸਂ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਵਿਸਸਮਾਯੁਤਮ੍ |੭੯|

ਆਵਸ੍ਥਿਕੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸੋਪਸਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵਿਦਧੀਤੇਤ੍ਯਾਹ- ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਿਸ੍ਤੁ `ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਣੀ ਕੁਸ੍ਠਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਤ੍ `ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾਮੈਸ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤ੍ਯਙ੍ਗਸਮ੍ਭਵਃ’ ਇਤਿ| ਵਿਦਧੀਤਾਞ੍ਜਨੇਸੁ ਚੇਤਿ ਬਹੁਵਚਨਾਦ੍ਗੁਡਿਕਾਚੂਰ੍ਣਰਸਕ੍ਰਿਯਾਰੂਪੇਸੁ; ਚਕਾਰੇਣ ਪਰਿਸੇਕਕਵਲਾਦਿਸ੍ਵਪਿ| ਆਸ਼ਯਾਨੁਰੋਧੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਰੇਚਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵਕਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮੂਸਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜਰੁਹਾਲਕ੍ਸਣਮੁਸ਼ਨਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍- “ਕਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸਪਿਡਕੋ ਭੇਦੇ ਚਾਞ੍ਜਨਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਗਨ੍ਧਲੇਪਨਪਾਨੈਸ੍ਤੁ ਵਿਸਂ ਜਰਯਤੇ ਨਣਾਮ੍|| ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵਿਸਪੀਤਾਨਾਂ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਸਮੋਹਿਤਾਃ| ਵਿਸਂ ਜਰਯਤੇ ਤੇਸਾਂ ਤਸ੍ਮਾਦਜਰੁਹਾ ਸ੍ਮਤਾ|| ਮੂਸਿਕਾ ਲੋਮਸ਼ਾ ਕਸ੍ਣਾ ਭਵੇਤ੍ ਸਾਪਿ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਾ”- ਇਤਿ||੭੫-੭੮||-

Adhikarana 37 (79-81) · Śloka 81

ਹਦਯਾਵਰਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਮਧ੍ਯਗਃ ||੭੯|| ਪਿਬੇਦ੍ਧਤਮਜੇਯਾਖ੍ਯਮਮਤਾਖ੍ਯਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿ ਪਯਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਲਂ ਜਲਮ੍ ||੮੦|| ਮਯੂਰਾਨ੍ਨਕੁਲਾਨ੍ ਗੋਧਾਃ ਪਸਤਾਨ੍ ਹਰਿਣਾਨਪਿ | ਸਤਤਂ ਭਕ੍ਸਯੇਚ੍ਚਪਿ ਰਸਾਂਸ੍ਤੇਸਾਂ ਪਿਬੇਦਪਿ ||੮੧||

ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਿਸਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਚਿਤੇ ਵਿਸਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਾਹ- ਹਦਯਾਵਰਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਦਯਾਵਰਣਂ ਹਦਯਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨਂ ਹਦਯਰਕ੍ਸਾਕਾਰਿਭਿਰ੍ਮੂਸਿਕਾਜਰੁਹਾਮਤਾਜੇਯਪੁਰਾਣਘਤਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਿਸ਼ਿਮ੍ਬੀਯੂਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸਘ੍ਨਧਾਰਣਾਦਿਭਿਃ| ਮਧੁਕਂ ਕੁਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਮਜੇਯਾਖ੍ਯਂ, ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਬੀਜਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਰਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਮਤਂ ਘਤਂ, ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਹਦਯਾਵਰਣਾਨਿ ਪਿਬੇਦਿਤਿ||੭੯-੮੧||

Adhikarana 38 (82-84) · Śloka 84

ਗੋਧਾਨਕੁਲਮਾਂਸੇਸੁ ਹਰਿਣਸ੍ਯ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਪਿਸ੍ਟਾਂ ਪਾਲਿਨ੍ਦੀਂ ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਤਥਾ ||੮੨|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤਿਵਿਸੇ ਦੇਯੇ ਮਾਯੂਰੇ ਸਮਹੌਸਧੇ | ਪਾਰ੍ਸਤੇ ਚਾਪਿ ਦੇਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਸਮਹੌਸਧਾਃ ||੮੩|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਃ ਸਘਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਯੂਸੋ ਹਿਤਃ ਸਦਾ | ਵਿਸਘ੍ਨਾਨਿ ਚ ਸੇਵੇਤ ਭਕ੍ਸ੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੮੪||

ਗੋਧਾਦਿਮਾਂਸਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਯੌਗਿਕਂ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਗੋਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਕਮਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪਾਲਿਨ੍ਦੀ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਯੂਰਸ੍ਯ ਮਾਂਸੇ ਤਸ੍ਯ ਰਸੇ ਚ ਸੁਪਿਸ੍ਟੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤਿਵਿਸੇ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੌ ਦੇਯੇ| ਪਾਰ੍ਸਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਸਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸੇ ਰਸੇ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਸਨਾਗਰਾਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟਾ ਦੇਯਾਃ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਕ੍ਤਾਨਿ ਚੋਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸਘ੍ਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਘ੍ਨਾਨਿ ਵਿਸਘ੍ਨੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ||੮੨-੮੪||

Adhikarana 39 (85) · Śloka 85

ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਰਸਾਮ੍ਬੁਭਿਃ | ਛਰ੍ਦਯੇਦ੍ਗੁਪ੍ਤਹਦਯੋ ਭਕ੍ਸਿਤਂ ਯਦਿ ਵੈ ਵਿਸਮ੍ ||੮੫||

ਆਵਤਗੁਪ੍ਤਹਦਯਸ੍ਯ ਪੀਤਵਿਸਸ੍ਯ ਸ਼ੇਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਰਸਾਮ੍ਬੂਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦ੍ਰਵਾਣਿ, ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਕਂ ਕਲ੍ਕਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ| ਗੁਪ੍ਤਹਦਯੋ ਵਿਸਘ੍ਨੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਿਤਹਦਯਃ||੮੫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 1

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਪਾਨਰਕ੍ਸਾਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਟੀਕਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧||