8. kīṭakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4

ਅਥਾਤਃ ਕੀਟਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨|| ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਵਪੂਤ੍ਯਣ੍ਡਸਮ੍ਭਵਾਃ | ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਮ੍ਬੁਪ੍ਰਕਤਯਃ ਕੀਟਾਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩|| ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪਰਿਣਾਮਤਃ | ਕੀਟਤ੍ਵੇਪਿ ਸੁਘੋਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ ||੪||

ਤਤ੍ਰ ਕੀਟਾਨ੍ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਪਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਦਰ੍ਵੀਕਰਮਣ੍ਡਲਿਰਾਜਿਮਤਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਪਞ੍ਚਸਮ੍ਭਵਾ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਮ੍ਬੁਪ੍ਰਕਤਯਃ ਕੀਟਾਃ| ਸ਼ਵੋ ਮਤਸਰ੍ਪਸ਼ਰੀਰਂ, ਤਸ੍ਯ ਪੂਤਿਃ ਸ਼ਟਨਮ੍| ਤ੍ਰੀਨ੍ ਕੀਟਾਨ੍ ਦਰ੍ਵੀਕਰਮਣ੍ਡਲਿਰਾਜਿਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਪ੍ਰਕਤਿਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਚ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਦੋਸਸ੍ਵਭਾਵੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ; ਪਰਿਣਾਮਤਃ ਪਰਿਣਾਮੋ ਨਾਮ ਭਿਨ੍ਨਜਾਤੀਯੈਰਨੇਕੈਰੇਕੀਭਾਵੇਨ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯਾਰਮ੍ਭਃ, ਸ ਚਾਤ੍ਰ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦਿਭਿਨ੍ਨਜਾਤੀਯੈਰ੍ਵੈਕਰਞ੍ਜਾਖ੍ਯਾਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਾਦਨਲਕ੍ਸਣਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਸੁਘੋਰਾਃ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਨਾਃ, ਵੈਕਰਞ੍ਜਸਰ੍ਪਜਾਤਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਸਮ੍ਭਵਤ੍ਵੇਨ| ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੪||

Adhikarana 2 (5-7) · Śloka 8

ਕੁਮ੍ਭੀਨਸਸ੍ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਸ਼ਤਕੁਲੀਰਕਃ | ਉਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗੋਗ੍ਨਿਨਾਮਾ ਚ ਚਿਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗੋ ਮਯੂਰਿਕਾ ||੫|| ਆਵਰ੍ਤਕਸ੍ਤਥੋਰਭ੍ਰਃ ਸਾਰਿਕਾਮੁਖਵੈਦਲੌ | ਸ਼ਰਾਵਕੁਰ੍ਦੋਭੀਰਾਜਿਃ ਪਰੁਸਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਸਕਃ ||੬|| ਸ਼ਤਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਰਾਜਿਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ | ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੇਤਿ ਵਾਯਵ੍ਯਾਃ ਕੀਟਾਃ ਪਵਨਕੋਪਨਾਃ ||੭|| ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰੋਗਾ ਵਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ |੮|

ਤਾਨੇਵ ਚਤੁਃਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ਵਾਤਾਦਿਸ੍ਵਭਾਵੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ - ਕੁਮ੍ਭੀਨਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇ ਕੀਟਕਭੇਦਾ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ੀਯਲੋਕਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ, ਯਤਃ ਸੁਵੀਰਨਨ੍ਦਿਵਰਾਹਜੇਜ੍ਜਟਗਯਦਾਸਾਦਿਭਿਃ ਟੀਕਾਕਾਰੈਰ੍ਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ| ਵਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ ਰੋਗਾਸ੍ਤੋਦਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਾਦਯਸ਼੍ਚ| ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਨਾਂ ਕੁਮ੍ਭੀਨਸਾਦੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯੁਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗਸ਼ਰਾਵਕੁਰ੍ਦਚਿਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਸਕਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾਃ||੫-੭||-

Adhikarana 3 (8-11) · Śloka 12

ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਕਃ ਕਣਭਕੋ ਵਰਟੀ ਪਤ੍ਰਵਸ਼੍ਚਿਕਃ ||੮|| ਵਿਨਾਸਿਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਕਾ ਬਿਨ੍ਦੁਲੋ ਭ੍ਰਮਰਸ੍ਤਥਾ | ਬਾਹ੍ਯਕੀ ਪਿਚ੍ਚਿਟਃ ਕੁਮ੍ਭੀ ਵਰ੍ਚਃਕੀਟੋਰਿਮੇਦਕਃ ||੯|| ਪਦ੍ਮਕੀਟੋ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਕੋ ਮਕਰਃ ਸ਼ਤਪਾਦਕਃ | ਪਞ੍ਚਾਲਕਃ ਪਾਕਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਕਸ੍ਣਤੁਣ੍ਡੋਥ ਗਰ੍ਦਭੀ ||੧੦|| ਕ੍ਲੀਤਃ ਕਮਿਸਰਾਰੀ ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਸ੍ਤਥਾ | ਏਤੇ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਪ੍ਰਕਤਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਚ ||੧੧|| ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰੋਗਾਃ ਪਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ |੧੨|

ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਿਨ੍ਦੁਲਸ੍ਥਾਨੇ `ਵਿਲੁਟ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ ਦਾਹਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਾਦਯਸ਼੍ਚ| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਕਵਰਟੀਭ੍ਰਮਰਪਿਚ੍ਚਿਟਵਰ੍ਚਃਕੀਟਮਕਰਸ਼ਤਪਦਪਞ੍ਚਾਲਕਪਾਕਮਤ੍ਸ੍ਯਕਸ੍ਣਤੁਣ੍ਡਾਨ੍ ਵਿਹਾਯ ਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾਃ||੮-੧੧||-

Adhikarana 4 (12-14) · Śloka 15

ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਪਞ੍ਚਕਸ੍ਣੋਥ ਕੋਕਿਲਃ ||੧੨|| ਸੈਰੇਯਕਃ ਪ੍ਰਚਲਕੋ ਵਲਭਃ ਕਿਟਿਭਸ੍ਤਥਾ | ਸੂਚੀਮੁਖਃ ਕਸ੍ਣਗੋਧਾ ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਸਾਯਵਾਸਿਕਃ ||੧੩|| ਕੀਟੋ ਗਰ੍ਦਭਕਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਤ੍ਰੋਟਕ ਏਵ ਚ | ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੈਤੇ ਸੌਮ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕੀਟਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ ||੧੪|| ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰੋਗਾਃ ਕਫਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ |੧੫|

ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ ਰੋਗਾਃ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਾਦਯਸ਼੍ਚ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਿਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਪ੍ਰਚਲਾਕਕਸ੍ਣਗੋਧਾਕਾਸਾਯਵਾਸਿਕਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਨਵਾਨ੍ਯੇ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾਃ||੧੨-੧੪||-

Adhikarana 5 (15-18) · Śloka 18

ਤੁਙ੍ਗੀਨਾਸੋ ਵਿਚਿਲਕਸ੍ਤਾਲਕੋ ਵਾਹਕਸ੍ਤਥਾ ||੧੫|| ਕੋਸ੍ਠਾਗਾਰੀ ਕ੍ਰਿਮਿਕਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਮਣ੍ਡਲਪੁਚ੍ਛਕਃ | ਤੁਣ੍ਡ(ਙ੍ਗ)ਨਾਭਃ ਸਰ੍ਸਪਿਕੋ ਵਲ੍ਗੁਲਿਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਸ੍ਤਥਾ ||੧੬|| ਅਗ੍ਨਿਕੀਟਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵੇਗਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ||੧੭|| ਤਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੋਗਾ ਵੈ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਾਃ | ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਵਦ੍ਦਂਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਸਿਤਾਰੁਣਃ ||੧੮||

ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਕਾਨਾਹ- ਤੁਙ੍ਗੀਨਾਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਕੈਃ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਨੈਃ ਕੀਟੈਃ| ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਤੋਦਦਾਹਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਕਾ ਵੇਦਨਾਃ, ਰੋਗਾ ਜ੍ਵਰਾਦਯਃ| ਦਂਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਪੀਤਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਸਿਤਃ ਕਫੇਨ, ਅਰੁਣੋ ਵਾਤੇਨ| ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਕਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਹਕਸਰ੍ਸਪਸ਼ਮ੍ਬੂਕਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਨਵ ਮੁਖਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਿਸਾਃ||੧੫-੧੮||

Adhikarana 6 (19-22) · Śloka 23

ਜ੍ਵਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਰੋਮਾਞ੍ਚਵੇਦਨਾਭਿਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ | ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾ ||੧੯|| ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਚ ਦਾਹਃ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍ | ਪਿਡਕੋਪਚਯਃ ਸ਼ੋਫੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ ||੨੦|| ਦਦ੍ਰਵਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸਰ੍ਪਾਃ ਕਿਟਿਭਾਨਿ ਚ | ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ||੨੧|| ਯੇਨ੍ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਤੂਰ੍ਣਂ ਤੇਸਾਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ | ਦੂਸੀਵਿਸਪ੍ਰਕੋਪਾਚ੍ਚ ਤਥੈਵ ਵਿਸਲੇਪਨਾਤ੍ ||੨੨|| ਲਿਙ੍ਗਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸੇਸ੍ਵੇਤ... |੨੩|

ਇਦਾਨੀਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਪਿ ਤਾਂਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਨ੍ਦਵਿਸਭੇਦੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਜ੍ਵਰਾਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚਕਾਰਾਦ੍ਦਾਹੋਪਿ ਦਾਰੁਣ ਏਵ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਥਾਕੀਟਦੋਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੇਨ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸਾਣਾਂ ਕੀਟਾਨਾਮਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਯੇਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਭੇਦਾਂਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਦਿਤਿ| ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸਸ੍ਠੀ, ਤੇਨ ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਕਥਯੇਤ੍, ਕਥਂ? ਦੂਸੀਵਿਸਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍ ਦੂਸੀਵਿਸਪ੍ਰਕੋਪਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ| ਯਪਿ ਲੁਪ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਮੀਯਮ੍| ਤਥੈਵ ਵਿਸਲੇਪਨਾਦਿਤਿ ਲੇਪਨਮਤ੍ਰਾਹਾਰਸ੍ਤੇਨ ਵਿਸਾਲੇਪਨਂ ਵਿਸਾਹਾਰਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੯-੨੨||

Adhikarana 7 (23) · Śloka 24

...ਚ੍ਛਣੁ ਮਨ੍ਦਵਿਸੇਸ੍ਵਤਃ | ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੋਚਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਸ਼ੀਤਕਾਃ ||੨੩|| ਪਿਡਕਾਕੋਠਕਣ੍ਡੂਨਾਂ ਜਨ੍ਮ ਦੋਸਵਿਭਾਗਤਃ |੨੪|

ਸ਼ਣੁ ਮਨ੍ਦਵਿਸੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤਕੋ ਅਲ੍ਪਂ ਸ਼ੀਤਂ, ਕੋਠਾਦੀਨਾਂ ਜਨ੍ਮ ਯਥਾ ਕੀਟਦੋਸਵਿਭਾਗੇਨ||੨੩||-

Adhikarana 8 (24) · Śloka 25

ਯੋਗੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਰੇਸਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਗਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੪|| ਦੂਸੀਵਿਸਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਤਥਾ ਚਾਪ੍ਯਨੁਲੇਪਨਾਤ੍ |੨੫|

ਇਦਾਨੀਂ ਕੀਟਦੇਹਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਨਾਨੌਸਧਯੋਗਾਤ੍ਤਥਾਨੁਲੇਪਨਤੋਪਿ ਗਰਤ੍ਵਮਾਹ- ਯੋਗੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਾਲਮ੍ਬਾਯਨੋਕ੍ਤਃ ਕੀਟਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯੋ ਲਿਖ੍ਯਤੇ,- “ਕਸ੍ਣਾਭਿਰ੍ਬਿਨ੍ਦੁਲੇਖਾਭਿਃ ਪਕ੍ਸੈਃ ਪਾਦੈਰ੍ਮੁਖੈਰ੍ਨਖੈਃ| ਸ਼ੂਕੈਃ ਕਣ੍ਟਕਲਾਙ੍ਗੂਲੈਃ ਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੈਃ ਪਕ੍ਸਰੋਮਭਿਃ| ਸ੍ਵਨੈਃ ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਗੈਃ| ਵਿਸਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕੀਟਾਨਾਂ ਰੂਪਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ| ਤਥਾ ਕਤਿਚਿਤ੍ ਕੀਟਾ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਕਤਿਵਰ੍ਣਾਦਿਭਿਸ੍ਤਦੁਕ੍ਤਾ ਏਵ ਲਿਖ੍ਯਨ੍ਤੇ,- “ਅਜਾਪ੍ਰਤਿਮਰੂਪੋ ਯਃ ਸ਼ੂਕਹੀਨਸ੍ਤ੍ਵਰੋਮਸ਼ਃ| ਸਿਤਃ ਸ਼ਰਕੁਲੀਰਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਚੂਰ੍ਣਵਿਸਃ ਸ੍ਮਤਃ|| ਗੈਰਿਕਾਭੋ ਮਹਾਕੀਟਃ ਸਪਕ੍ਸੋ ਮਾਰ੍ਜਿਤੋਦਰਃ| ਖੇਚਰੋ ਗੁਦਸ਼ੂਕਸ਼੍ਚ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯ ਇਤਿ ਸ ਸ੍ਮਤਃ|| ਕੁਰਣ੍ਟਪੁਸ੍ਪਵਰ੍ਣਾਭਃ ਸਪਕ੍ਸੋ ਮਾਰ੍ਜਿਤੋਦਰਃ| ਤੁਣ੍ਡਸ਼ੂਕਵਿਸਃ ਕੀਟਃ ਕੋਸ੍ਠਾਗਾਰੀਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ|| ਲਾਕ੍ਸਾਰੁਧਿਰਵਰ੍ਣਾਭਃ ਸ਼੍ਵੇਤਬਿਨ੍ਦੁਵਿਚਿਤ੍ਰਿਤਃ| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋ ਭ੍ਰਾਜਤੇ ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਗ੍ਨਿਵਤ੍|| ਕੀਟਃ ਖਦ੍ਯੋਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦਸ੍ਟਸ੍ਤੇਨਾਪਿ ਦਹ੍ਯਤੇ| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਿਸਃ ਸ਼੍ਵੇਤਬਿਨ੍ਦੁਃ ਸਪਕ੍ਸਃ ਸਟ੍ਪਦਃ ਖਗਃ|| ਸ ਤੁ ਵੈ ਸ਼ਮ੍ਬੂਕੋ ਨਾਮ ਕਾਲਕਃ ਸਪ੍ਤਮਣ੍ਡਲਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਾਦੋ ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰ ਉਲ੍ਲਲਾਟੋ ਬਹੁਪ੍ਰਜਃ|| ਵਕ੍ਸਾਲਯੋ ਦਨ੍ਤਵਿਸਃ ਕਕਲਾਸ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਭਃ ਕਕਲਾਸੋਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਭੇਦਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਃ”- ਇਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਨਿਯਮੇਨ ਸ਼ੂਕਾਦਿਦਂਸ਼ੇਨ ਵਿਸਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਅਭ੍ਯਵਹਾਰਚੂਰ੍ਣਾਨੁਲੇਪਨੈਸ਼੍ਚ ਦੂਸੀਵਿਸਲਿਙ੍ਗਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵ ਇਤ੍ਯਾਹ- “ਯਸ਼੍ਚੈਤਾਨਤ੍ਤਿ ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਲਿਪ੍ਯਤੇਥਵਾ| ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੂਸੀਵਿਸਲਿਙ੍ਗਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍”- ਇਤਿ| ਜੇਜ੍ਜਟਗਯਦਾਸਾਵਤ੍ਰ ਆਪਾਤਨਿਕਾਪੂਰ੍ਵਕਂ ਪਾਠਂ ਪਠਤਃ, ਸ ਚ ਵਰ੍ਤਮਾਨਪੁਸ੍ਤਕੇਸੁ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ||੨੪||-

Adhikarana 9 (25-27) · Śloka 27

ਏਕਜਾਤੀਨਤਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕੀਟਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਭੇਦਤਃ ||੨੫|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਦਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗੈਃ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਕ੍ਰਮੇਣ ਚ | ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਃ ਕਰਿਣੀ ਚਾਪਿ ਹਸ੍ਤਿਕਕ੍ਸੋਪਰਾਜਿਤਃ | ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਕਣਭਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾਃ ||੨੬|| ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋ ਗੁਰੁਤਾ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦਂਸ਼ਃ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ||੨੭||

ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਕਤੀਨ੍ ਕੀਟਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ, ਏਕਜਾਤੀਯਾਨਪ੍ਯੇਕਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਏਕਜਾਤੀਨਤਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੇਦਤ ਇਤਿ ਭੇਦਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ| ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਣਭਾਃ; ਕਣਭਤ੍ਵਮੇਕਜਾਤਿਤ੍ਵਂ, ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਾਦਿਸ੍ਤੁ ਭੇਦਃ, `ਕਕਣ੍ਟਕ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਕਣਭਾਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਃ ਕੀਟਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ||੨੫-੨੭||

Adhikarana 10 (28) · Śloka 28

ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਕਃ , ਪਿਙ੍ਗਾਭਾਸੋ, ਬਹੁਵਰ੍ਣੋ, ਨਿਰੂਪਮੋ ਗੋਧੇਰੇਕ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਗੋਧੇਰਕਾਃ ; ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫੋ ਦਾਹਰੁਜੌ ਚ ਭਵਤਃ, ਗੋਧੇਰਕੇਣੈਤਦੇਵ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ||੨੮||

ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਾਨੇ ਏਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਃ ਪਿਙ੍ਗਨਾਸੋ ਬਹੁਲੋਮਾ ਮਹਾਸ਼ਿਰਾਃ| ਤਥਾ ਨਿਰੂਪਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਗੌਧੇਰਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|| ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵੇਗਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਪਵਤ੍| ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਸ਼੍ਚ ਸੁਦਾਰੁਣਾਃ” ਇਤਿ| ਗੌਧੇਰਕਲਕ੍ਸਣਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ,- “ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪੇਣ ਗੋਧਾਯਾਂ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਸ੍ਪਦਃ| ਸਰ੍ਪੋ ਗੌਧੇਰਕੋ ਨਾਮ ਤੇਨ ਦਸ੍ਟੋ ਨ ਜੀਵਤਿ”- ਇਤਿ||੨੮||

Adhikarana 11 (29-31) · Śloka 31

ਗਲਗੋਲਿਕਾ - ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਕਸ੍ਣਾ, ਰਕ੍ਤਰਾਜੀ, ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਲਾ, ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਸਰ੍ਸਪਿਕੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਟ੍; ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਵਰ੍ਜਂ ਦਾਹਸ਼ੋਫਕ੍ਲੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸਰ੍ਸਪਿਕਯਾ ਹਦਯਪਿਡਾਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ, ਤਾਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾ ਪ੍ਰਾਣਹਰੀ ||੨੯|| ਸ਼ਤਪਦ੍ਯਸ੍ਤੁ- ਪਰੁਸਾ, ਕਸ੍ਣਾ, ਚਿਤ੍ਰਾ, ਕਪਿਲਾ, ਪੀਤਿਕਾ, ਰਕ੍ਤਾ, ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਭਾ, ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ; ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਸ਼ੋਫੋ ਵੇਦਨਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਹਦਯੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਭਾਭ੍ਯਾਮੇਤਦੇਵ ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪਿਡਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ||੩੦|| ਮਣ੍ਡੂਕਾਃ- ਕਸ੍ਣਃ, ਸਾਰਃ, ਕੁਹਕੋ, ਹਰਿਤੋ, ਰਕ੍ਤੋ, ਯਵਵਰ੍ਣਾਭੋ, ਭਕੁਟੀ, ਕੋਟਿਕਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ; ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ੇ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਭਵਤਿ ਪੀਤਫੇਨਾਗਮਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਤ੍, ਭਕੁਟੀਕੋਟਿਕਾਭ੍ਯਾਮੇਤਦੇਵ ਦਾਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ||੩੧||

ਮਣ੍ਡੂਕਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਭਕੁਟੀਕੋਟਿਕਾਵਸਾਧ੍ਯੌ| ਅਥ ਮਣ੍ਡੂਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਭਕੁਟੀਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ ਪਠ੍ਯਤੇ,- “ਵਰ੍ਸਮਾਣੇ ਸਜੇਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਵਟ੍ਕਾਲੇ ਮਹੋਰਗਃ| ਤਤਃ ਸ਼ਰਤ੍ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਾਯਾਂ ਭੂਮੌ ਮਣ੍ਡੋ ਜਲਸ੍ਯ ਹਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਣ੍ਡੋਦਕੇ ਜਾਤਾ ਮਣ੍ਡੂਕਾਸ੍ਤੇਨ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ|| ਮਣ੍ਡੂਕੋ ਗੋਗਤਿਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਃ ਕੋਟਿਕਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ| ਤੇਨ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਮਰਣਂ, ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ”- ਇਤਿ||੨੯-੩੧||

Adhikarana 12 (32) · Śloka 32

ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਦਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਸਪਾਕਾਰਾਭਿਃ ਪਿਡਕਾਭਿਃ ਸਰੁਜਾਭਿਸ਼੍ਚੀਯਤੇ, ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ ||੩੨||

ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਃ||੩੨||

Adhikarana 13 (33) · Śloka 33

ਅਹਿਣ੍ਡੁਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਤੋਦਦਾਹਕਣ੍ਡੁਸ਼੍ਵਯਥਵੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮੋਹਸ਼੍ਚ; ਕਣ੍ਡੂਮਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਪੀਤਾਙ੍ਗਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਰਭਿਹਨ੍ਯਤੇ; ਸ਼ੂਕਵਨ੍ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਕਂ ਚਾਤ੍ਰ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੩੩||

ਅਹਿਣ੍ਡੁਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਹਿਣ੍ਡੁਕਾਕਣ੍ਡੂਮਕਸ਼ੂਕਵਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਂ ਕੇਚਿਨ੍ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਭੇਦਤ੍ਵੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਗ੍ਰਹੇਣ ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਅਹਿਣ੍ਡੁਕਾਦੀਨਾਂ ਪਥਗ੍ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਪਥਕ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਪਾਦਾਨਾਤ੍||੩੩||

Adhikarana 14 (34-38) · Śloka 38

ਪਿਪੀਲਿਕਾਃ- ਸ੍ਥੂਲਸ਼ੀਰ੍ਸਾ, ਸਂਵਾਹਿਕਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਕਾ, ਅਙ੍ਗੁਲਿਕਾ; ਕਪਿਲਿਕਾ, ਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣੇਤਿ ਸਟ੍; ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਦਂਸ਼ੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਦ੍ਦਾਹਸ਼ੋਫੌ ਭਵਤਃ ||੩੪|| ਮਕ੍ਸਿਕਾਃ- ਕਾਨ੍ਤਾਰਿਕਾ, ਕਸ੍ਣਾ, ਪਿਙ੍ਗਲਾ, ਮਧੂਲਿਕਾ, ਕਾਸਾਯੀ, ਸ੍ਥਾਲਿਕੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਟ੍; ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕਣ੍ਡੁਸ਼ੋਫਦਾਹਰੁਜੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸ੍ਥਾਲਿਕਾਕਾਸਾਯੀਭ੍ਯਾਮੇਤਦੇਵ ਸ਼੍ਯਾਵਪਿਡਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਾਸਾਯੀ ਸ੍ਥਾਲਿਕਾ ਚ ਪ੍ਰਾਣਹਰੇ ||੩੫|| ਮਸ਼ਕਾਃ- ਸਾਮੁਦ੍ਰਃ, ਪਰਿਮਣ੍ਡਲੋ, ਹਸ੍ਤਿਮਸ਼ਕਃ, ਕਸ੍ਣਃ, ਪਾਰ੍ਵਤੀਯ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ; ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤੀਵ੍ਰਾ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਦਂਸ਼ਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ, ਪਾਰ੍ਵਤੀਯਸ੍ਤੁ ਕੀਟੈਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸਣਃ ||੩੬|| ਨਖਾਵਕਸ੍ਟੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਡਕਾਦਾਹਪਾਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਜਲੌਕਸਾਂ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ||੩੭|| ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਗੋਧੇਰਕਃ ਸ੍ਥਾਲਿਕਾ ਚ ਯੇ ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਗ੍ਨਿਸਪ੍ਰਭੇ | ਭਕੁਟੀ ਕੋਟਿਕਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੇਕਜਾਤਿਸੁ ||੩੮||

ਇਦਾਨੀਮਿਹੈਕਜਾਤ੍ਯੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਗੋਧੇਰਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਾਲਿਕਾ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਕਾਸਾਯੀ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਯੇ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਗਲਗੋਲਿਕੇਸੁ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਪ੍ਯਨੁਕ੍ਤਾ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਭਕੁਟੀ ਕੋਟਿਕਸ਼੍ਚੈਵੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣਾਨੁਕ੍ਤਾ ਜਲੌਕਃਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਾ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ||੩੪-੩੮||

Adhikarana 15 (39-40) · Śloka 40

ਸ਼ਵਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੈਸ੍ਤੁ ਸਵਿਸੈਰਵਮਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ | ਸ੍ਯੁਃ ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਕੋਠਾਰੁਃਪਿਡਕਾਤੋਦਵੇਦਨਾਃ ||੩੯|| ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਰਾਵੋ ਭਸ਼ਂ ਸਮ੍ਪਾਚਯੇਤ੍ਤ੍ਵਚਮ੍ | ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਵਦਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੪੦||

ਏਸਾਂ ਬਹਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਵਚੂਰ੍ਣਨਾਦੌ ਲਿਙ੍ਗਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ਵਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਵਾਨਿਤਿ ਸਵਿਸਚੂਰ੍ਣਾਵਮਸ੍ਟਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੯-੪੦||

Adhikarana 16 (41) · Śloka 41

ਨਾਵਸਨ੍ਨਂ ਨ ਚੋਤ੍ਸਨ੍ਨਮਤਿਸਂਰਮ੍ਭਵੇਦਨਮ੍ | ਦਂਸ਼ਾਦੌ ਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਤਿ ਕੀਟਦਸ੍ਟਂ ਸੁਬਾਧਕਮ੍ ||੪੧||

ਇਦਾਨੀਂ ਕੀਟਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨਾਵਸਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਵਸਨ੍ਨਂ ਨਾਤਿਭਿਨ੍ਨਂ, ਨ ਚੋਤ੍ਸਨ੍ਨਂ ਨਾਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਮ੍, ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਮਪਿ ਯਦਤਿਸਂਰਮ੍ਭਵੇਦਨਮ੍ ਅਤਿਸ਼ਯਵ੍ਯਥਂ, ਦਂਸ਼ਾਦੌ ਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਤਿ ਅਨੁਗ੍ਰਵਿਸਦਸ੍ਟੇ ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਉਗ੍ਰਵਿਸਦਸ੍ਟੇ ਤੁ ਮਨ੍ਦਾਰ੍ਤਿਰਿਤਿ ਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਤਿਃ| ਸੁਬਾਧਕਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਮ੍||੪੧||

Adhikarana 17 (42) · Śloka 42

ਦਸ੍ਟਾਨੁਗ੍ਰਵਿਸੈਃ ਕੀਟੈਃ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ | ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇਸਾਂ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾਃ ||੪੨||

ਇਦਾਨੀਮੁਗ੍ਰਵਿਸਕੀਟਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕੀਟੈਰ੍ਦਸ੍ਟਾਨੁਗ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਗ੍ਰਵਿਸੈਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਭਿਃ| ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਾਨਿਵ, ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਵੇਗੋਕ੍ਤਾਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਾਮਿਤਿ ਦਰ੍ਵੀਕਰਮਣ੍ਡਲਿਰਾਜਿਲਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਯੋਨਿਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਮ੍| ਪੂਰ੍ਵੇਸਾਮ੍ ਆਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮ੍| ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯੇਨੇਤਿ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੨||

Adhikarana 18 (43) · Śloka 44

ਸ੍ਵੇਦਮਾਲੇਪਨਂ ਸੇਕਂ ਚੋਸ੍ਣਮਤ੍ਰਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ | ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਦ੍ਦਂਸ਼ਾਤ੍ ਪਾਕਕੋਥਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਤ੍ ||੪੩|| ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਚ |੪੪|

ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸ੍ਵੇਦਮਾਲੇਪਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਦਿਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ, ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ਼ਮਨਵਿਧਿਂ ਪਾਨਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਲੇਪਨਪਰਿਸੇਕਾਞ੍ਜਨਾਦਿਕਂ ਵਾਤਾਦਿਵਿਸਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪਿਤਮ੍| ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਚੇਤਿ ਵਮਨਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨਿ, `ਯਥਾਦੋਸਮ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ||੪੩||-

Adhikarana 19 (44-45) · Śloka 45

ਸ਼ਿਰੀਸਕਟੁਕਾਕੁਸ੍ਠਵਚਾਰਜਨਿਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ||੪੪|| ਕ੍ਸੀਰਮਜ੍ਜਵਸਾਸਰ੍ਪਿਃਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਿਪ੍ਪਲਿਦਾਰੁਸੁ | ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਸ੍ਥਿਰਾਦੌ ਵਾ ਸੁਕਤਾ ਸ੍ਵੇਦਨੇ ਹਿਤਾ ||੪੫||

ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਵਿਸਹਰਸ੍ਵੇਦਦ੍ਰਵ੍ਯਸੂਤ੍ਰਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ਿਰੀਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਲਪ੍ਸਿਕਾ| ਸ੍ਥਿਰਾਦੌ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦੌ| ਸੁਕਤਾ ਸ਼ੋਭਨਾ ਕਤਾ| ਏਤੇਨ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਦ੍ਰਵੈਃ ਸ਼ਿਰੀਸਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪੇਸਿਤਾਨਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਕ੍ਰਮੇਣ ਨਾਤਿਦ੍ਰਵੋ ਨਾਲ੍ਪਦ੍ਰਵਃ ਪਾਕ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਬੋਧ੍ਯਤੇ||੪੪-੪੫||

Adhikarana 20 (46) · Śloka 46

ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ ਚਾਦਂਸ਼ਂ ਧੂਮਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਸ਼੍ਚਿਕੇ |੪੬|

ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੀਟਵਿਸਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਕੀਟੇਸੁ ਸ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਰਸ੍ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਸੇ ਦਂਸ਼ਂ ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ, ਆਙੋ ਵ੍ਯਵਹਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਪਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਸ੍ਮਸ੍ਵੇਦਮਾਹ- ਧੂਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧੂਮਸ਼੍ਚ `ਸ਼ਿਖਿਕੁਕ੍ਕੁਟਬਰ੍ਹਾਣਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ ਚਾਦਂਸ਼ਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚਕਾਰੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ ਧੂਮਂ ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ; ਤੇਨ ਮਨ੍ਦਵਿਸਵਸ਼੍ਚਿਕਦਸ੍ਟਸ੍ਯੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਸ੍ਵੇਦ ਉਕ੍ਤੋ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ|੪੬|-

Adhikarana 21 (46-47) · Śloka 47

ਅਗਦਾਨੇਕਜਾਤੀਸੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ||੪੬|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਕ੍ਰਂ ਵਚਾ ਪਾਠਾ ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਂ ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ | ਗਹਧੂਮਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਵਿਸੇ ਹਿਤਾਃ ||੪੭||

ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਪ੍ਰਕਤੀਨਾਂ ਸਪ੍ਤਸਸ੍ਟਿਸਙ੍ਖ੍ਯੋਪੇਤਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯ ਵਸ਼੍ਚਿਕਲੂਤਾਵਰ੍ਜਂ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਾਮੇਕਜਾਤੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਗਦਾਨੇਕਜਾਤੀਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਕ੍ਰਂ ਤਗਰਂ, ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰਃ| ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਗ੍ਰਹਣਮਪਰਸਜਾਤੀਯਾਨਾਂ ਕਣਭਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦੁਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਹਿਤ ਇਤਿ ਅਗਦ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੪੬-੪੭||

Adhikarana 22 (48) · Śloka 48

ਰਜਨ੍ਯਾਗਾਰਧੂਮਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਲਾਸ਼ਜਮ੍ | ਗਲਗੋਲਿਕਦ੍ਸ੍ਟਾਨਾਮਗਦੋ ਵਿਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੪੮||

ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਕਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਦ੍ਗਲਗੋਲਿਕੋਪਕ੍ਰਮਮਾਹ- ਰਜਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਲਾਸ਼ਜਂ `ਬੀਜਮ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍||੪੮||

Adhikarana 23 (49-50) · Śloka 50

ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਤਗਰਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁ ਪਦ੍ਮਕਂ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍ | ਅਗਦੋ ਜਲਪਿਸ੍ਟੋਯਂ ਸ਼ਤਪਦ੍ਵਿਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੪੯|| ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀ ਵਚਾ ਪਾਠਾ ਨਿਚੁਲੋ ਰੋਹਿਣੀ ਜਲਮ੍ | ਸਰ੍ਵਮਣ੍ਡੂਕਦਸ੍ਟਾਨਾਮਗਦੋਯਂ ਵਿਸਾਪਹਃ ||੫੦||

ਨਿਚੁਲੋ ਵੇਤਸਃ, ਜਲਂ ਵਾਲਕਮ੍||੪੯-੫੦||

Adhikarana 24 (51) · Śloka 51

ਧਵਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਤਿਬਲਾਬਲਾਸਾਤਿਗੁਹਾਗੁਹਾਃ | ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਭਿਦਸ੍ਟਾਨਾਮਗਦੋਯਂ ਵਿਸਾਪਹਃ ||੫੧||

ਧਵਾਸ਼੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਭਿਃ ਤਿਸਭਿਃ| ਅਤਿਬਲਾ ਕਙ੍ਕਤਿਕਾ, ਅਤਿਗੁਹਾ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ, ਗੁਹਾ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ||੫੧||

Adhikarana 25 (52) · Śloka 52

ਸ਼ਿਰੀਸਂ ਤਗਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਸਹਾ ਨਿਸ਼ੇ | ਅਹਿਣ੍ਡੁਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾਨਾਮਗਦੋ ਵਿਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੫੨||

ਸ਼ਿਰੀਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਹਾ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀ| ਨਿਸ਼ੇ ਪਿਣ੍ਡਹਰਿਦ੍ਰਾਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰੇ||੫੨||

Adhikarana 26 (53-55) · Śloka 56

ਕਣ੍ਡੂਮਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾਃ | ਦਿਵਾ ਤੇ ਨੈਵ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਬਲਾਰ੍ਦਿਤਾਃ ||੫੩|| ਵਕ੍ਰਂ ਕੁਸ੍ਠਮਪਾਮਾਰ੍ਗਃ ਸ਼ੂਕਵਨ੍ਤਵਿਸੇਗਦਃ | ਭਙ੍ਗਸ੍ਵਰਸਪਿਸ੍ਟਾ ਵਾ ਕਸ੍ਣਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾ ||੫੪|| ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਮਸ਼ਕੈਸ੍ਤਥਾ | ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਯੁਤੋ ਲੇਪਃ ਕਸ੍ਣਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾ ||੫੫|| ਨਖਾਵਘਸ੍ਟਸਞ੍ਜਾਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਭਙ੍ਗਰਸੋ ਹਿਤਃ |੫੬|

ਕਣ੍ਡੂਮਕਾਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਣ੍ਡੂਮਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾਃ ਪੁਰੁਸਾਃ| ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਬਲਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਬਲਾਃ ਕਣ੍ਡੂਮਕਾਃ, ਤੈਰਰ੍ਦਿਤਾਃ ਪੀਡਿਤਾਃ| ਪਿਪੀਲਿਕਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਕਸ੍ਣਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾ| ਨਖੇਤ੍ਯਾਦਿ ਨਖਾਵਕਸ੍ਟੇ ਨਖੋਦ੍ਘਸ੍ਟੇ ਸਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਸ਼ੋਫੇ ਮਾਰ੍ਕਵਸ੍ਯ ਭਙ੍ਗਰਾਜਸ੍ਯ ਰਸੋ ਲੇਪੇ ਹਿਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ ਭਙ੍ਗਸ੍ਵਰਸਪਿਸ੍ਟਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਪਿਪੀਲਿਕਾਦਿਤ੍ਰਯੇ ਦਸ੍ਟੇ ਭਙ੍ਗਰਾਜਪਿਸ੍ਟਕਸ੍ਣਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾਲੇਪਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ; ਗੋਮੂਤ੍ਰਯੁਤਕਸ੍ਣਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾਲੇਪਨਂ ਤੁ ਨਖਾਵਕਸ੍ਟੇ ਤਥਾ ਮਾਰ੍ਕਵਸ੍ਵਰਸਾਲੇਪਨਂ ਚ||੫੩-੫੫||-

Adhikarana 27 (56) · Śloka 56

ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਕਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਦਾਚਰੇਤ੍ |੫੬|

ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਚਰੇਤ੍ `ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ|੫੬|-

Adhikarana 28 (56) · Śloka 56

ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਨ੍ਦਮਧ੍ਯਮਹਾਵਿਸਾਃ ||੫੬||

ਏਵਮੇਕਜਾਤੀਯਾਨ੍ ਕੀਟਾਨਭਿਧਾਯ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਨ੍ਵੇਕਜਾਤਿਭ੍ਯਃ ਪਥਗ੍ਭੂਤਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾ ਲੂਤਾਸ਼੍ਚ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ-ਵਿਸਚਿਕਿਸ੍ਤਿਤਵਿਸ਼ੇਸਾਪੇਕ੍ਸਃ ਪਥਗਾਰਮ੍ਭਃ||੫੬||

Adhikarana 29 (57) · Śloka 57

ਗੋਸ਼ਕਤ੍ਕੋਥਜਾ ਮਨ੍ਦਾ ਮਧ੍ਯਾਃ ਕਾਸ੍ਠੇਸ੍ਟਿਕੋਦ੍ਭਵਾਃ | ਸਰ੍ਪਕੋਥੋਦ੍ਭਵਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਸਸਮ੍ਭਵਾਃ ||੫੭||

ਤਾਨੇਵ ਤ੍ਰੀਨਪਿ ਕਾਰਣਧਰ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਭੇਦੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਾਰਣਾਦੇਵਾਹ- ਗੋਸ਼ਕਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਸ਼ਕਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਗੋਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਪਰਪਸ਼ੂਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਚ੍ਛਕਚ੍ਛਬ੍ਦਸ੍ਯਾਪਰਮਲੋਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਦ੍ਗੋਮਹਿਸ੍ਯਾਦਿਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਕੋਥਜਾ ਮਨ੍ਦਾਃ| ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਯੇ ਵਿਸਸਮ੍ਭਵਾਸ੍ਤੇਪਿ ਤੀਵ੍ਰਾਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ,- “ਸਰ੍ਪਕੋਥੋਦ੍ਭਵਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਵਿਸੈਰ੍ਹਤੇ| ਕੋਥੇ ਮਧ੍ਯਾ ਗਵਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਕਤ੍ਕੋਥੇਵਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ”- ਇਤਿ||੫੭||

Adhikarana 30 (58) · Śloka 58

ਮਨ੍ਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਤ੍ਤਮਾਃ | ਦਸ਼ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇਤੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੫੮||

ਇਦਾਨੀਂ ਤੇਸਾਂ ਪਥਕ੍ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਮਨ੍ਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ- “ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਧ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ| ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਾ ਦਸ਼ੈਕਸ਼੍ਚ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾ ਵਿਸਵੇਦਿਭਿਃ|| ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇਤੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ”- ਇਤਿ ਪਠਤਿ||੫੮||

Adhikarana 31 (59-60) · Śloka 61

ਕਸ੍ਣਃ ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਕਰ੍ਬੁਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣੋ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਭਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ੋ ਮੇਚਕਸ਼੍ਚ | ਪੀਤੋ ਧੂਮ੍ਰੋ ਰੋਮਸ਼ਃ ਸ਼ਾਡ੍ਵਲਾਭੋ ਰਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤੇਨੋਦਰੇਣੇਤਿ ਮਨ੍ਦਾਃ ||੫੯|| ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਪੁਚ੍ਛਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭੂਯੋਭਿਃ ਪਰ੍ਵਭਿਸ਼੍ਚੇਤਰੇਭ੍ਯਃ | ਏਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਵੇਦਨਾ ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਕਸ੍ਣਰਕ੍ਤਾਗਮਸ਼੍ਚ ||੬੦|| ਸ਼ਾਖਾਦਸ੍ਟੇ ਵੇਦਨਾ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮੇਤਿ ਦਾਹਸ੍ਵੇਦੌ ਦਂਸ਼ਸ਼ੋਫੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ |੬੧|

ਇਦਾਨੀਂ ਮਨ੍ਦਵਿਸਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ- ਕਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਣਾਦਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਪਿ ਸ਼੍ਵੇਤੇਨੋਦਰੇਣੋਪਲਕ੍ਸਿਤਾਃ| ਵੇਦਨਾ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮੇਤੀਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਾਮਪਿ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯੋਵਤ੍ਤ੍ਯਾਭਿਹਿਤਮ੍| ਸ੍ਯੁਰ੍ਭੂਯੋਭਿਃ ਪਰ੍ਵਭਿਸ਼੍ਚੇਤਰੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਇਤਰੇਭ੍ਯੋ ਵਸ਼੍ਚਿਕੇਭ੍ਯੋ ਮਨ੍ਦਵਿਸਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾ ਭੂਯੋਭਿਰ੍ਬਹੁਤਰੈਃ ਪਰ੍ਵਭਿਰੁਪਲਕ੍ਸਿਤਾ ਭਵੇਯੁਃ||੫੯-੬੦||-

Adhikarana 32 (61-62) · Śloka 63

ਰਕ੍ਤਃ ਪੀਤਃ ਕਾਪਿਲੇਨੋਦਰੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਧੂਮ੍ਰਾਃ ਪਰ੍ਵਭਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਯੁਃ ||੬੧|| ਏਤੇ ਮੂਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਪੂਤ੍ਯਣ੍ਡਜਾਤਾ ਮਧ੍ਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰੋਰਗਾਣਾਮ੍ | ਯਸ੍ਯੈਤੇਸਾਮਨ੍ਵਯਾਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸੂਤੋ ਦੋਸੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੬੨|| ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼ੋਫੋ ਭੋਜਨਸ੍ਯਾਵਰੋਧੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚੋਗ੍ਰਾ ਮਧ੍ਯਵੀਰ੍ਯਾਭਿਦਸ੍ਟੇ |੬੩|

ਮਧ੍ਯਵਿਸਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ- ਰਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਪਿਲੇਨ ਸਹ ਰਕ੍ਤਃ ਪੀਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਯਃ| ਏਤੇ ਚ ਤ੍ਰਯੋਪ੍ਯੁਦਰੇਣ ਧੂਮ੍ਰਾਃ| ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਾਸ੍ਠੇਸ੍ਟਿਕੋਦ੍ਭਵਤ੍ਵਮਿਹ ਤੁ ਸਰ੍ਪਮੂਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਾਦਿਸਮ੍ਭਵਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਭਯਹੇਤੂਪਾਦਾਨਾਦ੍ ਵ੍ਯਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤੋਭਯਹੇਤੂਦ੍ਭਵਤ੍ਵਂ ਮਧ੍ਯਾਨਾਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਕੋਥੇ ਮਧ੍ਯਾਨਾਂ ਜਨ੍ਮ ਮਤਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮੇਵ| ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰੋਰਗਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਮੇਤੇਸਾਂ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਯਾਦ੍ਯੋ ਯਾਦਕ੍ ਪ੍ਰਸੂਤਃ ਸ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਦੋਸੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੬੧-੬੨||-

Adhikarana 33 (63-66) · Śloka 66

ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਲੋ ਲੋਹਿਤਾਭੋ ਰਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਰਕ੍ਤਨੀਲੋਦਰੌ ਚ ||੬੩|| ਪੀਤੋਰਕ੍ਤੋ ਨੀਲਪੀਤੋਪਰਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤੋ ਨੀਲੋ ਨੀਲਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਤਥਾ ਚ | ਰਕ੍ਤੋ ਬਭ੍ਰੁਃ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚੈਕਪਰ੍ਵਾ ਯਸ਼੍ਚਾਪਰ੍ਵਾ ਪਰ੍ਵਣੀ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ||੬੪|| ਨਾਨਾਰੂਪਾ ਵਰ੍ਣਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਘੋਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਪ੍ਰਾਣਚੌਰਾਃ | ਜਨ੍ਮੈਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਪਕੋਥਾਤ੍ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਂ ਦੇਹੇਭ੍ਯੋ ਵਾ ਘਾਤਿਤਾਨਾਂ ਵਿਸੇਣ ||੬੫|| ਏਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਸਰ੍ਪਵੇਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਫੋਟੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦਾਹੌ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ | ਖੇਭ੍ਯਃ ਕਸ੍ਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਯਾਤਿ ਤੀਵ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣੈਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ||੬੬||

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ- ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੇ ਮਧ੍ਯਵਿਸਾ ਯਥਾ ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼ੋਫਾਦਿਕਾਰਕਾਸ੍ਤਥੈਵੈਤੇਪਿ ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼ੋਫਾਦਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਕਪਰ੍ਵੇਤਿ ਦ੍ਵਯੋਰਸ੍ਥ੍ਨੋਃ ਸਙ੍ਘਾਤਃ ਪਰ੍ਵ, ਏਕਂ ਪਰ੍ਵ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਪਰ੍ਵਣੀ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਬਹੁਪਰ੍ਵਾਣੋਪਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਖੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਖੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਃ| ਅਰਿਸ੍ਟਮਿਦਮ੍||੬੩-੬੬||

Adhikarana 34 (67) · Śloka 68

ਉਗ੍ਰਮਧ੍ਯਵਿਸੈਰ੍ਦਸ੍ਟਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਤ੍ | ਆਦਂਸ਼ਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ ||੬੭|| ਰਜਨੀਸੈਨ੍ਧਵਵ੍ਯੋਸਸ਼ਿਰੀਸਫਲਪੁਸ੍ਪਜੈਃ |੬੮|

ਇਦਾਨੀਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤੂਯਤੇ- ਉਗ੍ਰਮਧ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚੋਗ੍ਰਾ ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਸਸ੍ਠਸਪ੍ਤਮਵੇਗਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਵਚਨਾਨ੍ਮਧ੍ਯਵਿਸੇਪਿ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਇਹਾਪਰਾਮਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਆਦਂਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਘਰ੍ਸਣਂ, ਤਚ੍ਚ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਂ ਬੀਜਪੂਰਕਰਸਃ| ਸੁਰਸਾਗ੍ਰਜਂ ਤੁਲਸੀਪਲ੍ਲਵਂ, ਮਲ੍ਲਿਕਾਕੁਸੁਮਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਸ੍ਵੇਦੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਾਤਕਫਾਵਜਯਾਯ| ਪਾਨੇ ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਵਾਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਂ ਮਧੁਯੁਤਂ, ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਹੁਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਚੇਤਿ ਯੋਗਦ੍ਵਯਮ੍||੬੭||-

Adhikarana 35 (68-74) · Śloka 74

ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਸੁਰਸਾਗ੍ਰਜਮ੍ ||੬੮|| ਲੇਪੇ, ਸ੍ਵੇਦੇ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚ ਗੋਮਯਂ ਹਿਤਮਿਸ੍ਯਤੇ | ਪਾਨੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਬਹੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ ||੬੯|| ਦਂਸ਼ਂ ਮਨ੍ਦਵਿਸਾਣਾਂ ਤੁ ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍ | ਵਿਦਾਰੀਗਣਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨਾਥਵਾ ਪੁਨਃ ||੭੦|| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਸ੍ਵੇਦਂ ਵਿਸਘ੍ਨੈਰੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ | ਗੁਡੋਦਕਂ ਵਾ ਸੁਹਿਮਂ ਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਕਸਂਯੁਤਮ੍ ||੭੧|| ਪਾਨਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਸਗੁਡਂ ਹਿਮਮ੍ | ਸ਼ਿਖਿਕੁਕ੍ਕੁਟਬਰ੍ਹਾਣਿ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੀ ||੭੨|| ਧੂਮੋ ਹਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਜਂ ਵਿਸਮ੍ | ਕੁਸੁਮ੍ਭਪੁਸ੍ਪਂ ਰਜਨੀ ਨਿਸ਼ਾ ਵਾ ਕੋਦ੍ਰਵਂ ਤਣਮ੍ ||੭੩|| ਏਭਿਰ੍ਘਤਾਕ੍ਤੈਰ੍ਧੂਪਸ੍ਤੁ ਪਾਯੁਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ | ਨਾਸ਼ਯੇਦਾਸ਼ੁ ਕੀਟੋਤ੍ਥਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਯ ਚ ਯਦ੍ਵਿਸਮ੍ ||੭੪||

ਇਦਾਨੀਂ ਮਨ੍ਦਵਿਸਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਦਂਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਚਕ੍ਰਪੀਡਿਤਂ ਤਿਲਤੈਲਂ, ਅਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋਪਾਦਾਨਂ ਹਸ੍ਤਾਦਿਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਨਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਵਿਦਾਰਿਗਣਸਿਦ੍ਧੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਲੋਪਾਦ੍ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਸਿਦ੍ਧੇਨ, `ਤੈਲੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੋਤ੍ਕਾਰਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਲਪ੍ਸਿਕਾ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਤੁ ਸ਼ਿਰੀਸਾਦਿਵਿਸਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪਿਤਾ ਚ| ਉਪਨਾਹਯੇਦ੍ ਵਿਸਘ੍ਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੁਪਨਾਹਸ੍ਵੇਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਗੁਡੋਦਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਰ੍ਹਾਣਿ ਪਿਚ੍ਛਾਨਿ||੬੮-੭੪||

Adhikarana 36 (75-76) · Śloka 76

ਲੂਤਾਵਿਸਂ ਘੋਰਤਮਂ ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਤਮਂ ਚ ਤਤ੍ | ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮਂ ਚਾਪਿ ਭਿਸਗ੍ਭਿਰ੍ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ ||੭੫|| ਸਵਿਸਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸਂ ਚੈਤਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤੇ | ਵਿਸਘ੍ਨਮੇਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਵਿਰੋਧਿ ਯਦੌਸਧਮ੍ ||੭੬||

ਲੂਤਾਵਿਸਮਾਦਿਕਾਰਣਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਲੂਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਘੋਰਤਮਂ ਕਸ੍ਟਸਾਧ੍ਯਂ, ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਤਮਮ੍ ਅਤਿਦੁਃਖੇਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਤ੍ਵਾਦੇਵ ਸਂਸ਼ਯੇ ਸਤਿ ਵਿਸਹਰਮੇਵ ਕਰਣੀਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸਵਿਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਿਰੋਧਿ ਧਾਤੁਭਿਃ ਸਹ ਯਨ੍ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇਨ੍ਨਪਾਨਂ ਤਤ੍; ਨ ਪੁਨਰਗਦਕਰਣਂ, ਧਾਤੁਵਿਰੋਧਾਤ੍||੭੫-੭੬||

Adhikarana 37 (77-78) · Śloka 78

ਅਗਦਾਨਾਂ ਹਿ ਸਂਯੋਗੋ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਯੁਜ੍ਯਤੇ | ਨਿਰ੍ਵਿਸੇ ਮਾਨਵੇ ਯੁਕ੍ਤੋਗਦਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇਸੁਖਮ੍ ||੭੭|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਵਿਸਨਿਸ਼੍ਚਯਃ | ਅਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਸਸਦ੍ਭਾਵਂ ਭਿਸਗ੍ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਨ੍ਨਰਮ੍ ||੭੮||

ਤਮੇਵ ਧਾਤੁਵਿਰੋਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਗਦਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸੁਖਂ ਕਸ੍ਟਮ੍||੭੭-੭੮||

Adhikarana 38 (79) · Śloka 79

ਪ੍ਰੋਦ੍ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯਥਾਙ੍ਕੁਰੇਣ ਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਜਾਤਿਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਤਿ ਵਕ੍ਸਃ | ਤਦ੍ਵਦ੍ਦੁਰਾਲਕ੍ਸ੍ਯਤਮਂ ਹਿ ਤਾਸਾਂ ਵਿਸਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪ੍ਰਵਿਕੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰਮ੍ ||੭੯||

ਲੂਤਾਵਿਸਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਤਾਯਾਮੁਪਮਾਨਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰੋਦ੍ਭਿਦ੍ਯਮਾਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਵਿਕੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮ੍, ਅਲ੍ਪਵਿਸ੍ਤਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੯||

Adhikarana 39 (80-82) · Śloka 82

ਈਸਤ੍ਸਕਣ੍ਡੁ ਪ੍ਰਚਲਂ ਸਕੋਠਮਵ੍ਯਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਥਮੇਹਨਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ | ਅਨ੍ਤੇਸੁ ਸ਼ੂਨਂ ਪਰਿਨਿਮ੍ਨਮਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਂ ਚ ਦਿਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ||੮੦|| ਤ੍ਰ੍ਯਹੇਣ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤੀਹ ਰੂਪਂ ਵਿਸਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇਹਨਿ ਕੋਪਮੇਤਿ | ਅਤੋਧਿਕੇਹ੍ਨਿ ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵਿਸਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ||੮੧|| ਸਸ੍ਠੇ ਦਿਨੇ ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮਰ੍ਮਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਭਸ਼ਮਾਵਣੋਤਿ | ਤਤ੍ ਸਪ੍ਤਮੇਤ੍ਯਰ੍ਥਪਰੀਤਗਾਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਮਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮ੍ ||੮੨||

ਈਸਤ੍ਸਕਣ੍ਡੁ ਪ੍ਰਚਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਈਸਤ੍ਸਕਣ੍ਡੁ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਣ੍ਡੂਯੁਕ੍ਤਂ, ਪ੍ਰਚਲਂ ਪ੍ਰਚਲਨਸ਼ੀਲਮ੍| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਬਲਮਿਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ- ਪ੍ਰਬਲਮ੍ ਈਸਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਦਿਨੇ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦਿਸੁ ਦਿਨੇਸੁ ਤੁ ਪ੍ਰਬਲਤਰਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਬਲਤਮਂ ਚ; ਯਦਾਹ,- “ਸਸ੍ਠੇ ਦਿਨੇ ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮਰ੍ਮਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਭਸ਼ਮਾਵਣੋਤਿ”- ਇਤਿ| ਸਕੋਠਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੋਠਯੁਕ੍ਤਂ, ਕੋਠਸ਼੍ਚ ਵਰਟੀਦਂਸ਼ਸ੍ਥਾਨਃ| ਦਰ੍ਸ਼ਯਤੀਹ ਰੂਪਮਿਤਿ ਰੂਪਂ ਚਾਤ੍ਰ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਰੋਮਹਰ੍ਸਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਲਾਦਿਕਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟਃ- “ਤਤੀਯੇ ਸਜ੍ਵਰੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸਕਦ੍ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਲਃ| ਸ਼ਰਾਵਰੂਪਸ੍ਤੋਦਾਢ੍ਯੋ ਰੋਮਕੂਪੇਸੁ ਸਾਸ੍ਰਵਃ”- ਇਤਿ| ਕੋਪਮੇਤਿ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਤਤੋਧਿਕੇ ਪਞ੍ਚਮਦਿਨੇ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਵਿਸਕੋਪਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| `ਤਡ੍ਦਾਹਕਣ੍ਡੂਪ੍ਰਬਲਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍||੮੦-੮੨||

Adhikarana 40 (83-84) · Śloka 84

ਯਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਚਣ੍ਡੋਗ੍ਰਵਿਸਾ ਹਿ ਲੂਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਨਰਂ ਨਿਹਨ੍ਯੁਃ | ਅਤੋਧਿਕੇਨਾਪਿ ਨਿਹਨ੍ਯੁਰਨ੍ਯਾ ਯਾਸਾਂ ਵਿਸਂ ਮਧ੍ਯਮਵੀਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍ ||੮੩|| ਯਾਸਾਂ ਕਨੀਯੋ ਵਿਸਵੀਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਤਾਃ ਪਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਿਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਭਿਸਗਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦਂਸ਼ਪਾਤਾਦ੍ਵਿਸਘਾਤਿਯੋਗੈਃ ||੮੪||

ਤਾਸਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਧ੍ਯਮਨ੍ਦਵਿਸਾਣਾਂ ਕਾਲਾਵਧਿਮਾਹ- ਯਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਚਣ੍ਡੋਗ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦਾਹਪਾਕਸ੍ਰਾਵਕਰਂ, ਚਣ੍ਡਮ੍ ਅਤਿਕੋਪਾਟੋਪਕਰਂ; ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਚਣ੍ਡਤ੍ਵੇਨੋਗ੍ਰਮਸਹ੍ਯਂ ਵਿਸਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥਾ| ਅਤੋਨੇਨੈਕਾਦਸ਼ਾਹਾਤ੍ ਪਰਤ ਇਤਿ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚਾਲਮ੍ਬਾਯਨਃ,- “ਲੂਤਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸਾ ਹਨ੍ਯੁਃ ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਟਨਵਭਿਰ੍ਦਿਨੈਃ| ਏਕਾਦਸ਼ਾਹਾਤ੍ ਪਰਤੋ ਵਿਸਂ ਯਾਸਾਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਮ੍”- ਇਤਿ||੮੩-੮੪||

Adhikarana 41 (85-87) · Śloka 88

ਵਿਸਂ ਤੁ ਲਾਲਾਨਖਮੂਤ੍ਰਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਰਜਃਪੁਰੀਸੈਰਥ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ | ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਂ ਵਿਸਜਨ੍ਤਿ ਲੂਤਾਸ੍ਤਦੁਗ੍ਰਮਧ੍ਯਾਵਰਵੀਰ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮ੍ ||੮੫|| ਸਕਣ੍ਡੁਕੋਠਂ ਸ੍ਥਿਰਮਲ੍ਪਮੂਲਂ ਲਾਲਾਕਤਂ ਮਨ੍ਦਰੁਜਂ ਵਦਨ੍ਤਿ | ਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚ ਪੁਲਾਲਿਕਾ ਚ ਧੂਮਾਯਨਂ ਚੈਵ ਨਖਾਗ੍ਰਦਂਸ਼ੇ ||੮੬|| ਦਂਸ਼ਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਕਸ੍ਣਮਧ੍ਯਂ ਸਰਕ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਵੇਹਿ ਦੀਰ੍ਣਮ੍ | ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਭਿਰੁਗ੍ਰਂ ਕਠਿਨਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਜਾਨੀਹਿ ਦਂਸ਼ਂ ਸ੍ਥਿਰਮਣ੍ਡਲਂ ਚ ||੮੭|| ਰਜਃਪੁਰੀਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਂ ਹਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ੍ਫੋਟਂ ਵਿਪਕ੍ਵਾਮਲਪੀਲੁਪਾਣ੍ਡੁਮ੍ |੮੮|

ਅਧਿਸ੍ਠਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਦਪਿ ਤਾਸਾਂ ਵਿਸਂ ਵਿਸੇ ਚ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸਂ ਤੁ ਲਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਜ ਆਰ੍ਤਵਮ੍, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਸਕਣ੍ਡੁਕੋਠਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਠਃ ਕੋਠਪਿਡਕਾਃ| ਸ਼ੋਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਲਾਲਿਕਾ ਰੋਮਾਞ੍ਚਃ| ਧੂਮਾਯਨਂ ਧੂਮੋਦ੍ਵਮਨਮਿਵਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍| ਦਂਸ਼ਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਜਃਪ੍ਰਭਤਿਜੇ `ਦਂਸ਼ੇ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਵਿਦ੍ਧਿ ਜਾਨੀਹਿ||੮੫-੮੭||

Adhikarana 42 (88-89) · Śloka 89

ਏਤਾਵਦੇਤਤ੍ ਸਮੁਦਾਹਤਂ ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਲੂਤਾਪ੍ਰਭਵਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ ||੮੮|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਦਸ੍ਟਮਸਾਧ੍ਯਸਾਧ੍ਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਪਿ ਯਥਾਵਿਸ਼ੇਸਮ੍ ||੮੯||

ਇਦਾਨੀਮਤੀਤਾਨਾਗਤੋਕ੍ਤੈਃ ਸਮਾਨਤਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤਾਂ ਚ ਵਿਭਜਨ੍ਨਾਹ- ਏਤਾਵਦੇਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਾਦਿਦਿਵਸਾਸ਼੍ਰਯਂ ਲਾਲਾਦ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਲੂਤਾਵਿਸਯਂ ਸਮੁਦਾਹਤਮਾਗਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੂਤਾਪ੍ਰਭਵਂ ਲੂਤਾਨਾਮਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ, ਪੁਰਾਣਂ ਪੁਰਾਭਵਂ, ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਤਥਾ ਦਸ੍ਟਂ ਦਂਸ਼ਮਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤਿ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯਥਾਵਿਸ਼ੇਸਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ; ਚਕਾਰਾਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੮੮-੮੯||

Adhikarana 43 (90-93) · Śloka 93

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਨਪਵਰਃ ਕਦਾਚਿਦਸਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ | ਵਸ਼ਿਸ੍ਠਂ ਕੋਪਯਾਮਾਸ ਗਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਕਿਲ ||੯੦|| ਕੁਪਿਤਸ੍ਯ ਮੁਨੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲਲਾਟਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਬਿਨ੍ਦਵਃ | ਅਪਤਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਰਵੇਸ੍ਤਤ੍ਸਮਤੇਜਸਃ ||੯੧|| ਤਣੇ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਲੂਨੇ ਧੇਨ੍ਵਰ੍ਥਂ ਸਮ੍ਭਤੇਪਿ ਚ | ਤਤੋ ਜਾਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾ ਘੋਰਾ ਨਾਨਾਰੂਪਾ ਮਹਾਵਿਸਾਃ | ਅਪਕਾਰਾਯ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਪਸਾਧਨਵਾਹਨੇ ||੯੨|| ਯਸ੍ਮਾਲ੍ਲੂਨਂ ਤਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਬਿਨ੍ਦਵਃ | ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੂਤੇਤਿ ਭਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਤਾਸ਼੍ਚ ਸੋਡਸ਼ ||੯੩||

ਤਤ੍ਪ੍ਰਭਵਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਲੇਤ੍ਯਾਗਮਸਂਵਾਦੇ| ਤਤ੍ਸਮਤੇਜਸੋ ਰਵਿਸਮਾਨਤੇਜਸੋ ਵਸ਼ਿਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਬਿਨ੍ਦਵਃ ਅਪਤਨ੍ ਪਤਿਤਾਃ| ਧੇਨ੍ਵਰ੍ਥਂ ਸਮ੍ਭਤੇ ਗਵਾਦਿਚਰਣਾਰ੍ਥਂ ਸਞ੍ਚਿਤੇ| ਮਤਾਨ੍ਤਰੇਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਨ੍ਯਥਾ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ,- “ਅਨ੍ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਤ੍| ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਸਸ੍ਫੋਟਾ ਯੇ ਲੂਤਾਕੀਟਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਧਾਰਯਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਲੂਤਾਕੀਟਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ”- ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੯੦-੯੩||

Adhikarana 44 (94-99) · Śloka 100

ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਸਾਧ੍ਯਾ ਲੂਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃਸ੍ਮਤਾਃ | ਤਾਸਾਮਸ੍ਟੌ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਸ੍ਤਾਵਤ੍ਯ ਏਵ ਤੁ ||੯੪|| ਤ੍ਰਿਮਣ੍ਡਲਾ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਕਪਿਲਾ ਪੀਤਿਕਾ ਤਥਾ | ਆਲਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾ ਰਕ੍ਤਾ ਕਸਨਾ ਚਾਸ੍ਟਮੀ ਸ੍ਮਤਾ ||੯੫|| ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਦਂਸ਼ੇ ਚ ਵੇਦਨਾ | ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗਦਾਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਵਾਤਿਕਾਃ ||੯੬|| ਸੌਵਰ੍ਣਿਕਾ ਲਾਜਵਰ੍ਣਾ ਜਾਲਿਨ੍ਯੇਣੀਪਦੀ ਤਥਾ | ਕਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾ ਕਾਕਾਣ੍ਡਾ ਮਾਲਾਗੁਣਾਸ੍ਟਮੀ ਤਥਾ ||੯੭|| ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਦਂਸ਼ਕੋਥਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯ ਚ | ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹੋਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਗਦਾਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਃ ||੯੮|| ਪਿਡਕਾ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ | ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਮਦਵਃ ਸ਼ੋਫਾ ਰਕ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ਼੍ਚਲਾਸ੍ਤਥਾ ||੯੯|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੂਤਾਨਾਮੇਤਦਾਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ |੧੦੦|

ਆਲਾਵਿਸਾ ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵੇ||੯੪-੯੯||

Adhikarana 45 (100-115) · Śloka 115

ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਂ ਤਾਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੧੦੦|| ਤ੍ਰਿਮਣ੍ਡਲਾਯਾ ਦਂਸ਼ੇਸਕ੍ ਕਸ੍ਣਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਦੀਰ੍ਯਤੇ | ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਕਲੁਸਾ ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤਥਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ||੧੦੧|| ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਕਮੂਲਂ ਰਜਨੀ ਨਾਕੁਲੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣਿਕਾ | ਪਾਨਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਸ੍ਯਾਲੇਪਾਞ੍ਜਨੇਸੁ ਚ ||੧੦੨|| ਸ਼੍ਵੇਤਾਯਾਃ ਪਿਡਕਾ ਦਂਸ਼ੇ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ ਭਵੇਤ੍ | ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਵਤੀ ਵਿਸਰ੍ਪਕ੍ਲੇਦਰੁਕ੍ਕਰੀ ||੧੦੩|| ਤਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦਨਰਾਸ੍ਨੈਲਾਹਰੇਣੁਨਲਵਞ੍ਜੁਲਾਃ | ਕੁਸ੍ਠਂ ਲਾਮਜ੍ਜਕਂ ਵਕ੍ਰਂ ਨਲਦਂ ਚਾਗਦੋ ਹਿਤਃ ||੧੦੪|| ਆਦਂਸ਼ੇ ਪਿਡਕਾ ਤਾਮ੍ਰਾ ਕਪਿਲਾਯਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਭਵੇਤ੍ | ਸ਼ਿਰਸੋ ਗੌਰਵਂ ਦਾਹਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਭ੍ਰਮ ਏਵ ਚ ||੧੦੫|| ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮਕਕੁਸ੍ਠੈਲਾਕਰਞ੍ਜਕਕੁਭਤ੍ਵਚਃ | ਸ੍ਥਿਰਾਰ੍ਕਪਰ੍ਣ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਦੂਰ੍ਵਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯੋ ਵਿਸਾਪਹਾਃ ||੧੦੬|| ਆਦਂਸ਼ੇ ਪੀਤਿਕਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪਿਡਕਾ ਪੀਤਿਕਾ ਸ੍ਥਿਰਾ | ਭਵੇਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੂਲਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਰਕ੍ਤੇ ਤਥਾਕ੍ਸਿਣੀ ||੧੦੭|| ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾਃ ਕੁਟਜੋਸ਼ੀਰਤੁਙ੍ਗਪਦ੍ਮਕਵਞ੍ਜੁਲਾਃ | ਸ਼ਿਰੀਸਕਿਣਿਹੀਸ਼ੇਲੁਕਦਮ੍ਬਕਕੁਭਤ੍ਵਚਃ ||੧੦੮|| ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਨਿਭੇ ਦਂਸ਼ੇ ਪਿਡਕਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾ ਇਵ | ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚ ਦਾਹਸ਼੍ਚਾਲਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤੇ ||੧੦੯|| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਹ੍ਰੀਬੇਰਕੁਸ੍ਠਲਾਮਜ੍ਜਵਞ੍ਜੁਲਾਃ | ਅਗਦਃ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ ਚ ਸਪਿਪ੍ਪਲਵਟਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ||੧੧੦|| ਪੂਤਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾਦਂਸ਼ੋ ਵਿਸਰ੍ਪੀ ਕਸ੍ਣਸ਼ੋਣਿਤਃ | ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਵਮੀਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਦਾਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ||੧੧੧|| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲਮਧੁਕਕੁਸ੍ਠਚਨ੍ਦਨਪਦ੍ਮਕੈਃ | ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸਲਾਮਜ੍ਜੈਰਗਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੧੧੨|| ਆਪਾਣ੍ਡੁਪਿਡਕੋ ਦਂਸ਼ੋ ਦਾਹਕ੍ਲੇਦਸਮਨ੍ਵਿਤਃ | ਰਕ੍ਤਾਯਾ ਰਕ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਰਕ੍ਤਸਂਯੁਤਃ ||੧੧੩|| ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰਾਗਦਸ੍ਤੋਯਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਕੈਃ | ਤਥੈਵਾਰ੍ਜੁਨਸ਼ੇਲੁਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਗ੍ਭਿਰਾਮ੍ਰਾਤਕਸ੍ਯ ਚ ||੧੧੪|| ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਕਸਨਾਦਂਸ਼ਾਦ੍ਰੁਧਿਰਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ | ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਚ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਲੂਤਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੧੧੫||

ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਭਿਧਾਯ ਤਾਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਚ ਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪਰਿਸੇਕੇਪਿ| ਸ਼੍ਵੇਤਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਾਸ੍ਨਾ ਗਨ੍ਧਨਾਕੁਲੀ| ਆਦਂਸ਼ੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਙ੍ਗਂ ਪਦ੍ਮਕੇਸ਼ਰਂ, ਪੁਨ੍ਨਾਗ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਵਞ੍ਜੁਲੋ ਜਲਵੇਤਸਃ; ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਕਮ੍ਬੁਕੇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਕਿਣਿਹੀਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਨਿਮੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| `ਰਕ੍ਤਪਾਦ੍ਯਾ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਰਕ੍ਤਾਯਾ ਏਵ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਪਿਚ੍ਛਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਲੂਤਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਤੋਯਚਨ੍ਦਨਾਦਿਕਮ੍||੧੦੦-੧੧੫||

Adhikarana 46 (116-119) · Śloka 119

ਪੁਰੀਸਗਨ੍ਧਿਰਲ੍ਪਾਸਕ੍ ਕਸ੍ਣਾਯਾ ਦਂਸ਼ ਏਵ ਤੁ | ਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਮੀਦਾਹਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ||੧੧੬|| ਤਤ੍ਰੈਲਾਵਕ੍ਰਸਰ੍ਪਾਕ੍ਸੀਗਨ੍ਧਨਾਕੁਲਿਚਨ੍ਦਨੈਃ | ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਿਸਹਿਤੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਗਦਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੧੭|| ਦਂਸ਼ੋ ਦਾਹੋਗ੍ਨਿਵਕ੍ਰਾਯਾਃ ਸ੍ਰਾਵੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਥਾ | ਚੋਸਕਣ੍ਡੂਰੋਮਹਰ੍ਸਾ ਦਾਹਵਿਸ੍ਫੋਟਸਂਯੁਤਃ ||੧੧੮|| ਕਸ੍ਣਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ | ਸਾਰਿਵੋਸ਼ੀਰਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਕਮ੍ ||੧੧੯||

ਇਦਾਨੀਂ ਸੌਵਰ੍ਣਿਕਾਦਿਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਦ੍ਵਯੋਃ ਕਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਕ੍ਰਯੋਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ- ਪੁਰੀਸਗਨ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਪਾਕ੍ਸੀ ਲੋਹਿਤਪੁਸ੍ਪਾ ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਭੇਦਃ| ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਿਃ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨੀਯੋਕ੍ਤੋਗਦਃ| ਦਂਸ਼ੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੋਸਸ੍ਥਾਨੇ ਤਸ੍ਣੇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍, ਸਂਯੁਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦਂਸ਼ ਇਤਿ ਵਿਭਕ੍ਤਿਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ ਕਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਕ੍ਰਯੋਰ੍ਨਿਯਤਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਙ੍ਗੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸੌਵਰ੍ਣਿਕਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣਾਗ੍ਰੇ ਲਕ੍ਸਣਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਪਠਤਿ||੧੧੬-੧੧੯||

Adhikarana 47 (120) · Śloka 120

ਸਰ੍ਵਾਸਾਮੇਵ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵਿਸੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਤ੍ਵਚਮ੍ | ਭਿਸਕ੍ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਤਥਾ ਚਾਕ੍ਸੀਵਪਿਪ੍ਪਲਮ੍ ||੧੨੦||

ਤਾਸਾਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਦਸ਼ਾਨਾਮਪਿ ਲੂਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਪ੍ਯਾਹ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਯਃ| ਅਕ੍ਸੀਵਪਿਪ੍ਪਲਮਿਤਿ ਅਕ੍ਸੀਵਾਤ੍ ਮਹਾਨਿਮ੍ਬਾਜ੍ਜਾਤਃ ਪਿਪ੍ਪਲ ਅਕ੍ਸੀਵਪਿਪ੍ਪਲਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਾਜ੍ਜਾਤ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਅਕ੍ਸੀਵਾਜ੍ਜਾਤਸ੍ਯ ਪਿਪ੍ਪਲਸ੍ਯ ਮਣਿਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸਾਪਹਃ| ਸ਼ੇਲੁਤ੍ਵਚੋ ਵਾ” ਇਤਿ| ਆਲਮ੍ਬਾਯਨੋਪ੍ਯਤ੍ਰਾਹ,- “ਲੂਤਾਵਿਸੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪਾਨਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਦਿਨਾ| ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲੋਕ੍ਸੀਵਜ੍ਜਾਤਃ ਸ਼ੇਲੁਤ੍ਵਚੋਥਵਾ” ਇਤਿ||੧੨੦||

Adhikarana 48 (121-127) · Śloka 127

ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਵਿਸਾ ਹ੍ਯਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯਦਚ੍ਛਯਾ | ਅਵਾਰ੍ਯਵਿਸਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ||੧੨੧|| ਧ੍ਯਾਮਃ ਸੌਵਰ੍ਣਿਕਾਦਂਸ਼ਃ ਸਫੇਨੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਕਃ | ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਕਾਸੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚਾਤ੍ਰ ਸੁਦਾਰੁਣਾ ||੧੨੨|| ਆਦਂਸ਼ੇ ਲਾਜਵਰ੍ਣਾਯਾ ਧ੍ਯਾਮਂ ਪੂਤਿ ਸ੍ਰਵੇਦਸਕ੍ | ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੨੩|| ਘੋਰੋ ਦਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਜਾਲਿਨ੍ਯਾ ਰਾਜਿਮਾਨਵਦੀਰ੍ਯਤੇ | ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਮੋਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੨੪|| ਏਣੀਪਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਦਂਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਕਤਿਃ | ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ||੧੨੫|| ਦਂਸ਼ਃ ਕਾਕਾਣ੍ਡਿਕਾਦਸ੍ਟੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰਕ੍ਤੋਤਿਵੇਦਨਃ | ਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਾਸਹਦ੍ਰੋਗਹਿਕ੍ਕਾਕਾਸਾਃ ਸ੍ਯੁਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਃ ||੧੨੬|| ਰਕ੍ਤੋ ਮਾਲਾਗੁਣਾਦਂਸ਼ੋ ਧੂਮਗਨ੍ਧੋਤਿਵੇਦਨਃ | ਬਹੁਧਾ ਚ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯੇਤ ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ ||੧੨੭||

ਇਦਾਨੀਮਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕੁਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵੇ ਯਦਚ੍ਛਯੇਤਿ ਅਵਾਰ੍ਯਵਿਸਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯਦਚ੍ਛਯਾ ਸਿਧ੍ਯਤਃ| ਸ਼ੇਸਾਣਾਮਵਾਰ੍ਯਵਿਸਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਸਟ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਕਾਨਾਂ, ਨਿਬੋਧ ਜਾਨੀਹਿ| ਧ੍ਯਾਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧ੍ਯਾਮੋ ਦਗ੍ਧੇਸ੍ਟਕਾਦਿਵਰ੍ਣਃ| ਘੋਰੋ ਦਂਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਮੋਵਦ੍ਧਿਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ੍ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਏਣੀਪਦ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯੇਤ ਸ਼ਟਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੧-੧੨੭||

Adhikarana 49 (128) · Śloka 128

ਅਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਵਪ੍ਯਭਿਹਿਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਸ਼ੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦਾਹਚ੍ਛੇਦਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ||੧੨੮||

ਕੇਚਿਦਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਅਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੨੮||

Adhikarana 50 (129) · Śloka 129

ਸਾਧ੍ਯਾਭਿਰਾਭਿਰ੍ਲੂਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇਣ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਗਾਦਂਸ਼ਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ||੧੨੯||

ਇਦਾਨੀਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸਾਧ੍ਯਾਭਿਰਾਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਦਮੁਂ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- `ਜਾਮ੍ਬ੍ਵੌਸ੍ਠੇਨਾਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੇਨ ਦਹੇਦਾਕਰਵਾਰਣਾਤ੍ ’- ਇਤਿ||੧੨੯||

Adhikarana 51 (130-133) · Śloka 133

ਅਮਰ੍ਮਣਿ ਵਿਧਾਨਜ੍ਞੋ ਵਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਃ | ਦਂਸ਼ਸ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਤਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਲ੍ਪਸ਼੍ਵਯਥੁਕਸ੍ਯ ਚ ||੧੩੦|| ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰਗਦੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍ਤਤਃ | ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰਜਨੀਕੁਸ੍ਠਸਮਙ੍ਗਾਮਧੁਕੈਸ੍ਤਥਾ ||੧੩੧|| ਸਾਰਿਵਾਂ ਮਧੁਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਪਯਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਮੋਰਟਮ੍ | ਵਿਦਾਰੀਗੋਕ੍ਸੁਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਧੁਕਂ ਪਾਯਯੇਤ ਵਾ ||੧੩੨|| ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਕਸਾਯੇਣ ਸੁਸ਼ੀਤੇਨ ਚ ਸੇਚਯੇਤ੍ | ਉਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਯਥਾਦੋਸਂ ਵਿਸਘ੍ਨੈਰੇਵ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੧੩੩||

ਕੀਦਸ਼ਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਛੇਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਅਮਰ੍ਮਣਿ ਵਿਧਾਨਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਃ ਅਸਾਧ੍ਯਲੂਤੋਕ੍ਤੈਃ, `ਅਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਨ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍’ ਇਤਿ| ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗਦੈਃ ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਤਤ੍ ਇਤਿ ਛੇਦਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਸਮਙ੍ਗਾ ਵਰਾਹਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ| ਤਥੇਤਿ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਭਿਰਪਿ ਲੇਪਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾਰਿਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਰਿਵਾ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ, ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ, ਕ੍ਸੀਰਮੋਰਟਂ ਮੋਰਟ ਏਵ| ਏਕਤ੍ਰ ਯੋਗੇ ਮਧੁਕਦ੍ਵਯਂ ਸ੍ਥਲਜਜਲਜਭੇਦੇਨ| ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੩੦-੧੩੩||

Adhikarana 52 (134) · Śloka 134

ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਨਧੂਮਂ ਤਥਾਵਪੀਡਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਂ ਚ | ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਚੋਭਯਤਃ ਪ੍ਰਗਾਢਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਣਮੇਵ ਚਾਤ੍ਰ ||੧੩੪||

ਲੂਤਾਸੁ ਦਸ਼ਵਿਧਮੁਪਕ੍ਰਮਮਾਹ- ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਆਲੇਪਨਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਸਂਸ਼ੋਧਨਮੁਭਯਤੋ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਖ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ `ਰਕ੍ਤਂ ਹਰੇਚ੍ਚਾਪਿ ਜਲਾਯੁਕਾਭਿਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸਹਰੈਰੇਵ ਦਸ਼ਵਿਧਮਪਿ||੧੩੪||

Adhikarana 53 (135) · Śloka 135

ਕੀਟਦਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਹਿਦਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਨਪਿ | ਆਦਾਹਪਾਕਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦ੍ਦੁਸ੍ਟਵਦ੍ਭਿਸਗ੍ ||੧੩੫||

ਲੂਤਾਨਾਮਪਿ ਕੀਟਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਕੀਟਵਿਸੋਤ੍ਥਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਤਥਾ ਤਾਦਸ਼ਾਨਾਮਹਿਦਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਨਾਮਪਿ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਕੀਟਦਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦਾਹਪਾਕਾਦਿਤਿ ਯਾਵਦ੍ਦਾਹਪਾਕੌ ਤਿਸ੍ਠਤਃ; ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਦਾਹਪਾਕਯੋਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋ ਵਿਧਿਰ੍ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ| ਕ੍ਵਚਿਤ੍ `ਸਦਾਹਪਾਕਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਦੁਸ੍ਟਵਤ੍ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਤ੍; ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣੋਕ੍ਤਂ ਚ `ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣੇਸੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਧਨਂ ਵਿਸਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਤਥਾ ਲੇਪਾਦਿਕਮਪਿ ਵਿਸਹਰਮੇਵ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਨ||੧੩੫||

Adhikarana 54 (136-137) · Śloka 137

ਵਿਨਿਵਤ੍ਤੇ ਤਤਃ ਸ਼ੋਫੇ ਕਰ੍ਣਿਕਾਪਾਤਨਂ ਹਿਤਮ੍ | ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀ ਕੁਸੁਮ੍ਭਂ ਕੁਸੁਮਂ ਮਧੁ ||੧੩੬|| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਿਣ੍ਵਂ ਵਰ੍ਚਃ ਪਾਰਾਵਤਸ੍ਯ ਚ | ਵਿਸਵਦ੍ਧਿਕਰਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍ ||੧੩੭||

ਨਿਵਤ੍ਤਦਾਹਾਦੌ ਵ੍ਰਣੇ ਯਾ ਵਿਸੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਵਿਨਿਵਤ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਮਾਂਸਕਨ੍ਦੀ, ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਭਣ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾਯਾ ਮਦੁਰੁਜਾਯਾਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨਮਨ੍ਤਰੇਣੈਵ ਪਾਤਨਂ ਸੁਕਰਮ੍| ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪਾਤਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਣ੍ਵਂ ਸੁਰਾਬੀਜਮ੍| ਏਤਨ੍ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਲੇਪਨੇਨ ਕਰ੍ਣਿਕਾਪਾਤਨੇ ਹਿਤਂ, ਤਥਾ ਵਿਸਵਦ੍ਧਿਕਰਂ ਤਿਲਕੁਲਤ੍ਥਾਦ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਦਨ੍ਯਤ੍ ਪਾਤਨਮ੍ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਃ ਪਾਤਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ `ਸ਼ਿਖੀਵਂਸ਼’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ- ਸ਼ਿਖੀ ਲਾਙ੍ਗਲਕੀ, ਵਂਸ਼ੋ ਵਂਸ਼ਤ੍ਵਕ੍| ਕਿਣ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਦਨ੍ਤਂ ਪਠਤਿ, ਦਨ੍ਤੋ ਗੋਦਨ੍ਤੋ ਗਵਾਂ ਦਨ੍ਤਃ||੧੩੬-੧੩੭||

Adhikarana 55 (138) · Śloka 138

ਵਿਸੇਭ੍ਯਃ ਖਲੁ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਮਰੁਜਾਂ ਸ੍ਥਿਰਾਮ੍ | ਪ੍ਰਚ੍ਛਯਿਤ੍ਵਾ ਮਧੂਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸ਼ੋਧਨੀਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੩੮||

ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਥਾਯਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਵਿਸੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰੁਜਾਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਰੁਜਾਂ, ਸ੍ਥਿਰਾਂ ਕਠਿਨਾਂ| ਸ਼ੋਧਨੀਯੈਃ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਭਿਃ, ਦਨ੍ਤੀਮੂਲਮਦਨਫਲਕਲ੍ਕਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ||੧੩੮||

Adhikarana 56 (139) · Śloka 139

ਸਪ੍ਤਸਸ੍ਠਸ੍ਯ ਕੀਟਾਨਾਂ ਸ਼ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ | ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚਾਪ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੧੩੯||

ਇਦਾਨੀਂ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰੋਦਿਤਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵ੍ਯਾਸੋਕ੍ਤਸਙ੍ਖ੍ਯਾਃ ਸੁਖਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਚ ਕੀਟੇਸੁ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਪਰਿਮਾਣਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਪ੍ਤਸਸ੍ਠਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਪ੍ਤਸਸ੍ਠਸ਼ਤਸ੍ਯ ਕੀਟਾਨਾਂ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਥਿਤਂ, ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਪਿ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਮ੍||੧੩੯||

Adhikarana 57 (140) · Śloka 140

ਸਵਿਂਸ਼ਮਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਮੇਤਦੁਕ੍ਤਂ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ |੧੪੦|

ਇਦਾਨੀਂ ਪੂਰ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਃ ਪਰਿਮਾਣਂ ਯਦੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਵਿਂਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਤ੍ ਸਵਿਂਸ਼ਮਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਂ, ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਦਿਵਿਭਾਗੇਨੋਕ੍ਤਮ੍|੧੪੦|-

Adhikarana 58 (140) · Śloka 140

ਇਹੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਥੋਤ੍ਤਰੇ ||੧੪੦||

ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਕੌਮਾਰਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਨਾਮਮਾਤ੍ਰੇਣੇਹੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਭਾਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਜ੍ਞਾਨਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਇਹੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਹ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਾਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤੇ ਯੇਰ੍ਥਾਃ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਾਦਯੋ ਨਾਮਮਾਤ੍ਰੇਣੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਨਤੁ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ, ਤਾਨਥ ਅਨਨ੍ਤਰਮੁਤ੍ਤਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ||੧੪੦||

Adhikarana 59 (141-143) · Śloka 143

ਸਨਾਤਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵੇਦਾਨਾਮਕ੍ਸਰਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਤਥਾ ਦਸ੍ਟਫਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਹਿਤਤ੍ਵਾਦਪਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ||੧੪੧|| ਵਾਕ੍ਸਮੂਹਾਰ੍ਥਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ ਪੂਜਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੇਹਿਭਿਃ | ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਤਮਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮਃ ||੧੪੨|| ਸੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯਾਮਤਯੋਨੇਰ੍ਭਿਸਗ੍ਗੁਰੋਃ | ਧਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਮਲਂ ਮਤਂ ਪਰਮਸਮ੍ਮਤਮ੍ | ਉਕ੍ਤਾਹਾਰਸਮਾਚਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚ ਮੋਦਤੇ ||੧੪੩||

ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯੋਪਾਦੇਯਤਾਮਾਗਮਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਫਲਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਨਾਤਨਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨ੍ਯਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਤਮਂ ਨ ਕਿਮਪਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮਃ ਨ ਕਿਮਪਿ ਅਨੁ ਗੁਰੁਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਣ ਸ਼੍ਰੁਤਵਨ੍ਤਃ| ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਨਾਤਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵੇਦਾਨਾਮਿਤਿ|- ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਨਾਤਨਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਭਵਤ੍ਵਾਦਕਤਕਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨਾਕਤਕਤ੍ਵਾਖ੍ਯਹੇਤੁਕੇਨ ਦੋਸਾਭਾਵੇਣ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਤਮਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ ਅਕ੍ਸਰਤ੍ਵਾਦਾਯੁਰ੍ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਨ ਕ੍ਸਰਤੀਤ੍ਯਕ੍ਸਰਮਵਿਚਲਨਾਤ੍ਮਕਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਏਤਾਨਿ ਚਾਯੁਰ੍ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਕ੍ਸਰਾਣਿ ਅਵਿਚਲਨਾਤ੍ਮਕਾਨਿ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਏਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਤਮਮ੍| ਆਗਮਪ੍ਰਮਾਣਮਭਿਧਾਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਤਥਾ ਦਸ੍ਟਫਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤਿ| ਦਸ੍ਟਫਲਮਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪੁਣ੍ਯਤਮਂ ਯਥਾ ਸ੍ਤੇਯਾਦੀਤ੍ਯਾਹ- ਹਿਤਤ੍ਵਾਦਪਿ ਦੇਹਿਨਾਮਿਤਿ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਵਿਸ਼ੇਸਣਮਾਹ- ਵਾਕ੍ਸਮੂਹਾਰ੍ਥਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦਿਤਿ|- ਵਾਕ੍ਸਮੂਹੇਰ੍ਥਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍; ਅਤ ਏਵ ਪੂਜਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੇਹਿਭਿਰਿਤਿ ਦੇਹਿਨਃ ਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਮੋਕ੍ਸਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਰਕ੍ਸਣਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਪਦਪਦਾਰ੍ਥਰੂਪਂ ਸ੍ਵਸੁਖਕਾਮਾਃ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ| ਯਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਃ ਪਵਿਤ੍ਰਤਮਂ; ਤਸ੍ਮਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ ਮੁਨੇਸ੍ਤਂ ਵੇਦਮਵਿਦ੍ਯਮਾਨਪਾਪਲਕ੍ਸਣਮਮਲਂ, ਪਰਮਾਣਾਂ ਮਹਤਾਂ ਸਮ੍ਯਡ੍ਯਤਂ ਪੂਜਿਤਂ ਹਦਯੇ ਧਾਰਣਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਾਹਾਰਸਮਾਚਾਰ ਉਕ੍ਤਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਮੋਕ੍ਸਸ੍ਵਸ੍ਥਰਕ੍ਸਣਾਹਾਰਾਚਾਰਃ| ਇਹ ਇਹਲੋਕੇ, ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਪਰਲੋਕੇਪਿ, ਮੋਦਤੇ ਹਸ੍ਯਤਿ| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ `ਸਨਾਤਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵੇਦਾਨਾਮਕ੍ਸਰਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ’ ਇਤੀਦਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ- ਸਨਾਤਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਨਿਤ੍ਯਭਵਤ੍ਵਾਦਾਯੁਸਃ ਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਯੋਪਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍ਤਦੁਪਹਿਤਕਾਰਕੋਪ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਨਿਤ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰਾਯੁਸਃ ਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਯੈਵ ਸਨ੍ਤਤਿਨਿਤ੍ਯਤਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ ਅਕ੍ਸਰਤ੍ਵਾਦਿਤਿ|- ਨ ਕ੍ਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਅਕ੍ਸਰਾਣਿ ਅਕਾਰਾਦਯਃ ਸ੍ਵਰਾਃ ਕਾਦੀਨਿ ਚ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ; ਤਦ੍ਘਟਿਤਤ੍ਵਾਦਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਾਰਣਾਨੁਰੂਪਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ||੧੪੧-੧੪੩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 8

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਕੀਟਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੮|| ਇਤਿ ਭਗਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣੋਪਦਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤਚ੍ਛਿਸ੍ਯੇਣ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ |

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||