Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
ਅਥਾਤਃ ਕੀਟਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਵਪੂਤ੍ਯਣ੍ਡਸਮ੍ਭਵਾਃ |
ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਮ੍ਬੁਪ੍ਰਕਤਯਃ ਕੀਟਾਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩||
ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪਰਿਣਾਮਤਃ |
ਕੀਟਤ੍ਵੇਪਿ ਸੁਘੋਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ ||੪||
View original
अथातः कीटकल्पं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
सर्पाणां शुक्रविण्मूत्रशवपूत्यण्डसम्भवाः |
वाय्वग्न्यम्बुप्रकृतयः कीटास्तु विविधाः स्मृताः ||३||
सर्वदोषप्रकृतिभिर्युक्तास्ते परिणामतः |
कीटत्वेऽपि सुघोराः स्युः, सर्व एव चतुर्विधाः ||४||
Adhikarana 2 (5-7) · Śloka 8
ਕੁਮ੍ਭੀਨਸਸ੍ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਸ਼ਤਕੁਲੀਰਕਃ |
ਉਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗੋਗ੍ਨਿਨਾਮਾ ਚ ਚਿਚ੍ਚਿਟਿਙ੍ਗੋ ਮਯੂਰਿਕਾ ||੫||
ਆਵਰ੍ਤਕਸ੍ਤਥੋਰਭ੍ਰਃ ਸਾਰਿਕਾਮੁਖਵੈਦਲੌ |
ਸ਼ਰਾਵਕੁਰ੍ਦੋਭੀਰਾਜਿਃ ਪਰੁਸਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਸਕਃ ||੬||
ਸ਼ਤਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਰਾਜਿਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ |
ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੇਤਿ ਵਾਯਵ੍ਯਾਃ ਕੀਟਾਃ ਪਵਨਕੋਪਨਾਃ ||੭||
ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰੋਗਾ ਵਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ |੮|
View original
कुम्भीनसस्तुण्डिकेरी शृङ्गी शतकुलीरकः |
उच्चिटिङ्गोऽग्निनामा च चिच्चिटिङ्गो मयूरिका ||५||
आवर्तकस्तथोरभ्रः सारिकामुखवैदलौ |
शरावकुर्दोऽभीराजिः परुषश्चित्रशीर्षकः ||६||
शतबाहुश्च यश्चापि रक्तराजिश्च कीर्तितः |
अष्टादशेति वायव्याः कीटाः पवनकोपनाः ||७||
तैर्भवन्तीह दष्टानां रोगा वातनिमित्तजाः |८|
Adhikarana 3 (8-11) · Śloka 12
ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਕਃ ਕਣਭਕੋ ਵਰਟੀ ਪਤ੍ਰਵਸ਼੍ਚਿਕਃ ||੮||
ਵਿਨਾਸਿਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਕਾ ਬਿਨ੍ਦੁਲੋ ਭ੍ਰਮਰਸ੍ਤਥਾ |
ਬਾਹ੍ਯਕੀ ਪਿਚ੍ਚਿਟਃ ਕੁਮ੍ਭੀ ਵਰ੍ਚਃਕੀਟੋਰਿਮੇਦਕਃ ||੯||
ਪਦ੍ਮਕੀਟੋ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਕੋ ਮਕਰਃ ਸ਼ਤਪਾਦਕਃ |
ਪਞ੍ਚਾਲਕਃ ਪਾਕਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਕਸ੍ਣਤੁਣ੍ਡੋਥ ਗਰ੍ਦਭੀ ||੧੦||
ਕ੍ਲੀਤਃ ਕਮਿਸਰਾਰੀ ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਸ੍ਤਥਾ |
ਏਤੇ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਪ੍ਰਕਤਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਚ ||੧੧||
ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰੋਗਾਃ ਪਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ |੧੨|
View original
कौण्डिन्यकः कणभको वरटी पत्रवृश्चिकः ||८||
विनासिका ब्राह्मणिका बिन्दुलो भ्रमरस्तथा |
बाह्यकी पिच्चिटः कुम्भी वर्चःकीटोऽरिमेदकः ||९||
पद्मकीटो दुन्दुभिको मकरः शतपादकः |
पञ्चालकः पाकमत्स्यः कृष्णतुण्डोऽथ गर्दभी ||१०||
क्लीतः कृमिसरारी च यश्चाप्युत्क्लेशकस्तथा |
एते ह्यग्निप्रकृतयश्चतुर्विंशतिरेव च ||११||
तैर्भवन्तीह दष्टानां रोगाः पित्तनिमित्तजाः |१२|
Adhikarana 4 (12-14) · Śloka 15
ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਪਞ੍ਚਕਸ੍ਣੋਥ ਕੋਕਿਲਃ ||੧੨||
ਸੈਰੇਯਕਃ ਪ੍ਰਚਲਕੋ ਵਲਭਃ ਕਿਟਿਭਸ੍ਤਥਾ |
ਸੂਚੀਮੁਖਃ ਕਸ੍ਣਗੋਧਾ ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਸਾਯਵਾਸਿਕਃ ||੧੩||
ਕੀਟੋ ਗਰ੍ਦਭਕਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਤ੍ਰੋਟਕ ਏਵ ਚ |
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੈਤੇ ਸੌਮ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕੀਟਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ ||੧੪||
ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰੋਗਾਃ ਕਫਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ |੧੫|
View original
विश्वम्भरः पञ्चशुक्लः पञ्चकृष्णोऽथ कोकिलः ||१२||
सैरेयकः प्रचलको वलभः किटिभस्तथा |
सूचीमुखः कृष्णगोधा यश्च काषायवासिकः ||१३||
कीटो गर्दभकश्चैव तथा त्रोटक एव च |
त्रयोदशैते सौम्याः स्युः कीटाः श्लेष्मप्रकोपणाः ||१४||
तैर्भवन्तीह दष्टानां रोगाः कफनिमित्तजाः |१५|
Adhikarana 5 (15-18) · Śloka 18
ਤੁਙ੍ਗੀਨਾਸੋ ਵਿਚਿਲਕਸ੍ਤਾਲਕੋ ਵਾਹਕਸ੍ਤਥਾ ||੧੫||
ਕੋਸ੍ਠਾਗਾਰੀ ਕ੍ਰਿਮਿਕਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਮਣ੍ਡਲਪੁਚ੍ਛਕਃ |
ਤੁਣ੍ਡ(ਙ੍ਗ)ਨਾਭਃ ਸਰ੍ਸਪਿਕੋ ਵਲ੍ਗੁਲਿਃ ਸ਼ਮ੍ਬੁਕਸ੍ਤਥਾ ||੧੬||
ਅਗ੍ਨਿਕੀਟਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਨਾਃ |
ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵੇਗਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ||੧੭||
ਤਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੋਗਾ ਵੈ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਾਃ |
ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਵਦ੍ਦਂਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਸਿਤਾਰੁਣਃ ||੧੮||
View original
तुङ्गीनासो विचिलकस्तालको वाहकस्तथा ||१५||
कोष्ठागारी क्रिमिकरो यश्च मण्डलपुच्छकः |
तुण्ड(ङ्ग)नाभः सर्षपिको वल्गुलिः शम्बुकस्तथा ||१६||
अग्निकीटश्च विज्ञेया द्वादश प्राणनाशनाः |
तैर्भवन्तीह दष्टानां वेगज्ञानानि सर्पवत् ||१७||
तास्ताश्च वेदनास्तीव्रा रोगा वै सान्निपातिकाः |
क्षाराग्निदग्धवद्दंशो रक्तपीतसितारुणः ||१८||
Adhikarana 6 (19-22) · Śloka 23
ਜ੍ਵਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਰੋਮਾਞ੍ਚਵੇਦਨਾਭਿਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ |
ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾ ||੧੯||
ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਚ ਦਾਹਃ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍ |
ਪਿਡਕੋਪਚਯਃ ਸ਼ੋਫੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ ||੨੦||
ਦਦ੍ਰਵਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸਰ੍ਪਾਃ ਕਿਟਿਭਾਨਿ ਚ |
ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ||੨੧||
ਯੇਨ੍ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਤੂਰ੍ਣਂ ਤੇਸਾਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ |
ਦੂਸੀਵਿਸਪ੍ਰਕੋਪਾਚ੍ਚ ਤਥੈਵ ਵਿਸਲੇਪਨਾਤ੍ ||੨੨||
ਲਿਙ੍ਗਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸੇਸ੍ਵੇਤ... |੨੩|
View original
ज्वराङ्गमर्दरोमाञ्चवेदनाभिः समन्वितः |
छर्द्यतीसारतृष्णाश्च दाहो मूर्च्छा विजृम्भिका ||१९||
वेपथुश्वासहिक्काश्च दाहः शीतं च दारुणम् |
पिडकोपचयः शोफो ग्रन्थयो मण्डलानि च ||२०||
दद्रवः कर्णिकाश्चैव विसर्पाः किटिभानि च |
तैर्भवन्तीह दष्टानां यथास्वं चाप्युपद्रवाः ||२१||
येऽन्ये तेषां विशेषास्तु तूर्णं तेषां समादिशेत् |
दूषीविषप्रकोपाच्च तथैव विषलेपनात् ||२२||
लिङ्गं तीक्ष्णविषेष्वेत... |२३|
Adhikarana 7 (23) · Śloka 24
...ਚ੍ਛਣੁ ਮਨ੍ਦਵਿਸੇਸ੍ਵਤਃ |
ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੋਚਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਸ਼ੀਤਕਾਃ ||੨੩||
ਪਿਡਕਾਕੋਠਕਣ੍ਡੂਨਾਂ ਜਨ੍ਮ ਦੋਸਵਿਭਾਗਤਃ |੨੪|
View original
...च्छृणु मन्दविषेष्वतः |
प्रसेकारोचकच्छर्दिशिरोगौरवशीतकाः ||२३||
पिडकाकोठकण्डूनां जन्म दोषविभागतः |२४|
Adhikarana 8 (24) · Śloka 25
ਯੋਗੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਰੇਸਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਗਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੪||
ਦੂਸੀਵਿਸਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਤਥਾ ਚਾਪ੍ਯਨੁਲੇਪਨਾਤ੍ |੨੫|
View original
योगैर्नानाविधैरेषां चूर्णानि गरमादिशेत् ||२४||
दूषीविषप्रकाराणां तथा चाप्यनुलेपनात् |२५|
Adhikarana 9 (25-27) · Śloka 27
ਏਕਜਾਤੀਨਤਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕੀਟਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਭੇਦਤਃ ||੨੫||
ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਦਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗੈਃ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਕ੍ਰਮੇਣ ਚ |
ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਃ ਕਰਿਣੀ ਚਾਪਿ ਹਸ੍ਤਿਕਕ੍ਸੋਪਰਾਜਿਤਃ |
ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਕਣਭਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾਃ ||੨੬||
ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋ ਗੁਰੁਤਾ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦਂਸ਼ਃ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ||੨੭||
View original
एकजातीनतस्तूर्ध्वं कीटान् वक्ष्यामि भेदतः ||२५||
सामान्यतो दष्टलिङ्गैः साध्यासाध्यक्रमेण च |
त्रिकण्टः करिणी चापि हस्तिकक्षोऽपराजितः |
चत्वार एते कणभा व्याख्यातास्तीव्रवेदनाः ||२६||
तैर्दष्टस्य श्वयथुरङ्गमर्दो गुरुता गात्राणां दंशः कृष्णश्च भवति ||२७||
Adhikarana 10 (28) · Śloka 28
ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਕਃ , ਪਿਙ੍ਗਾਭਾਸੋ, ਬਹੁਵਰ੍ਣੋ, ਨਿਰੂਪਮੋ ਗੋਧੇਰੇਕ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਗੋਧੇਰਕਾਃ ; ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫੋ ਦਾਹਰੁਜੌ ਚ ਭਵਤਃ, ਗੋਧੇਰਕੇਣੈਤਦੇਵ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ||੨੮||
View original
प्रतिसूर्यकः , पिङ्गाभासो, बहुवर्णो, निरूपमो गोधेरेक इति पञ्च गोधेरकाः ; तैर्दष्टस्य शोफो दाहरुजौ च भवतः, गोधेरकेणैतदेव ग्रन्थिप्रादुर्भावो ज्वरश्च ||२८||
Adhikarana 11 (29-31) · Śloka 31
ਗਲਗੋਲਿਕਾ - ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਕਸ੍ਣਾ, ਰਕ੍ਤਰਾਜੀ, ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਲਾ, ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਸਰ੍ਸਪਿਕੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਟ੍; ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਵਰ੍ਜਂ ਦਾਹਸ਼ੋਫਕ੍ਲੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸਰ੍ਸਪਿਕਯਾ ਹਦਯਪਿਡਾਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ, ਤਾਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾ ਪ੍ਰਾਣਹਰੀ ||੨੯||
ਸ਼ਤਪਦ੍ਯਸ੍ਤੁ- ਪਰੁਸਾ, ਕਸ੍ਣਾ, ਚਿਤ੍ਰਾ, ਕਪਿਲਾ, ਪੀਤਿਕਾ, ਰਕ੍ਤਾ, ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਭਾ, ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ; ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਸ਼ੋਫੋ ਵੇਦਨਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਹਦਯੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਭਾਭ੍ਯਾਮੇਤਦੇਵ ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪਿਡਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ||੩੦||
ਮਣ੍ਡੂਕਾਃ- ਕਸ੍ਣਃ, ਸਾਰਃ, ਕੁਹਕੋ, ਹਰਿਤੋ, ਰਕ੍ਤੋ, ਯਵਵਰ੍ਣਾਭੋ, ਭਕੁਟੀ, ਕੋਟਿਕਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ; ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ੇ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਭਵਤਿ ਪੀਤਫੇਨਾਗਮਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਤ੍, ਭਕੁਟੀਕੋਟਿਕਾਭ੍ਯਾਮੇਤਦੇਵ ਦਾਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ||੩੧||
View original
गलगोलिका - श्वेता, कृष्णा, रक्तराजी, रक्तमण्डला, सर्वश्वेता, सर्षपिकेत्येवं षट्; ताभिर्दष्टे सर्षपिकावर्जं दाहशोफक्लेदा भवन्ति, सर्षपिकया हृदयपिडाऽतिसारश्च, तासु मध्ये सर्षपिका प्राणहरी ||२९||
शतपद्यस्तु- परुषा, कृष्णा, चित्रा, कपिला, पीतिका, रक्ता, श्वेता, अग्निप्रभा, इत्यष्टौ; ताभिर्दष्टे शोफो वेदना दाहश्च हृदये, श्वेताग्निप्रभाभ्यामेतदेव दाहो मूर्च्छा चातिमात्रं श्वेतपिडकोत्पत्तिश्च ||३०||
मण्डूकाः- कृष्णः, सारः, कुहको, हरितो, रक्तो, यववर्णाभो, भृकुटी, कोटिकश्चेत्यष्टौ; तैर्दष्टस्य दंशे कण्डूर्भवति पीतफेनागमश्च वक्त्रात्, भृकुटीकोटिकाभ्यामेतदेव दाहश्छर्दिर्मूर्च्छा चातिमात्रम् ||३१||
Adhikarana 12 (32) · Śloka 32
ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਦਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਸਪਾਕਾਰਾਭਿਃ ਪਿਡਕਾਭਿਃ ਸਰੁਜਾਭਿਸ਼੍ਚੀਯਤੇ, ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ ||੩੨||
View original
विश्वम्भराभिर्दष्टे दंशः सर्षपाकाराभिः पिडकाभिः सरुजाभिश्चीयते, शीतज्वरार्तश्च पुरुषो भवति ||३२||
Adhikarana 13 (33) · Śloka 33
ਅਹਿਣ੍ਡੁਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਤੋਦਦਾਹਕਣ੍ਡੁਸ਼੍ਵਯਥਵੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮੋਹਸ਼੍ਚ; ਕਣ੍ਡੂਮਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਪੀਤਾਙ੍ਗਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਰਭਿਹਨ੍ਯਤੇ; ਸ਼ੂਕਵਨ੍ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਕਂ ਚਾਤ੍ਰ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੩੩||
View original
अहिण्डुकाभिर्दष्टे तोददाहकण्डुश्वयथवो भवन्ति मोहश्च; कण्डूमकाभिर्दष्टे पीताङ्गश्छर्द्यतीसारज्वरादिभिरभिहन्यते; शूकवृन्ताभिर्दष्टे कण्डूकोठाः प्रवर्धन्ते शूकं चात्र लक्ष्यते ||३३||
Adhikarana 14 (34-38) · Śloka 38
ਪਿਪੀਲਿਕਾਃ- ਸ੍ਥੂਲਸ਼ੀਰ੍ਸਾ, ਸਂਵਾਹਿਕਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਕਾ, ਅਙ੍ਗੁਲਿਕਾ; ਕਪਿਲਿਕਾ, ਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣੇਤਿ ਸਟ੍; ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਦਂਸ਼ੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਦ੍ਦਾਹਸ਼ੋਫੌ ਭਵਤਃ ||੩੪||
ਮਕ੍ਸਿਕਾਃ- ਕਾਨ੍ਤਾਰਿਕਾ, ਕਸ੍ਣਾ, ਪਿਙ੍ਗਲਾ, ਮਧੂਲਿਕਾ, ਕਾਸਾਯੀ, ਸ੍ਥਾਲਿਕੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਟ੍; ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕਣ੍ਡੁਸ਼ੋਫਦਾਹਰੁਜੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸ੍ਥਾਲਿਕਾਕਾਸਾਯੀਭ੍ਯਾਮੇਤਦੇਵ ਸ਼੍ਯਾਵਪਿਡਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਾਸਾਯੀ ਸ੍ਥਾਲਿਕਾ ਚ ਪ੍ਰਾਣਹਰੇ ||੩੫||
ਮਸ਼ਕਾਃ- ਸਾਮੁਦ੍ਰਃ, ਪਰਿਮਣ੍ਡਲੋ, ਹਸ੍ਤਿਮਸ਼ਕਃ, ਕਸ੍ਣਃ, ਪਾਰ੍ਵਤੀਯ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ; ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤੀਵ੍ਰਾ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਦਂਸ਼ਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ, ਪਾਰ੍ਵਤੀਯਸ੍ਤੁ ਕੀਟੈਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸਣਃ ||੩੬||
ਨਖਾਵਕਸ੍ਟੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਡਕਾਦਾਹਪਾਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ |
ਜਲੌਕਸਾਂ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ||੩੭||
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਗੋਧੇਰਕਃ ਸ੍ਥਾਲਿਕਾ ਚ ਯੇ ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਗ੍ਨਿਸਪ੍ਰਭੇ |
ਭਕੁਟੀ ਕੋਟਿਕਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੇਕਜਾਤਿਸੁ ||੩੮||
View original
पिपीलिकाः- स्थूलशीर्षा, संवाहिका, ब्राह्मणिका, अङ्गुलिका; कपिलिका, चित्रवर्णेति षट्; ताभिर्दष्टे दंशे श्वयथुरग्निस्पर्शवद्दाहशोफौ भवतः ||३४||
मक्षिकाः- कान्तारिका, कृष्णा, पिङ्गला, मधूलिका, काषायी, स्थालिकेत्येवं षट्; ताभिर्दष्टस्य कण्डुशोफदाहरुजो भवन्ति, स्थालिकाकाषायीभ्यामेतदेव श्यावपिडकोत्पत्तिरुपद्रवाश्च ज्वरादयो भवन्ति, काषायी स्थालिका च प्राणहरे ||३५||
मशकाः- सामुद्रः, परिमण्डलो, हस्तिमशकः, कृष्णः, पार्वतीय इति पञ्च; तैर्दष्टस्य तीव्रा कण्डूर्दंशशोफश्च, पार्वतीयस्तु कीटैः प्राणहरैस्तुल्यलक्षणः ||३६||
नखावकृष्टेऽत्यर्थं पिडकादाहपाका भवन्ति |
जलौकसां दष्टलक्षणमुक्तं चिकित्सितं च ||३७||
भवन्ति चात्र- गोधेरकः स्थालिका च ये च श्वेताग्निसप्रभे |
भृकुटी कोटिकश्चैव न सिध्यन्त्येकजातिषु ||३८||
Adhikarana 15 (39-40) · Śloka 40
ਸ਼ਵਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੈਸ੍ਤੁ ਸਵਿਸੈਰਵਮਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ |
ਸ੍ਯੁਃ ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਕੋਠਾਰੁਃਪਿਡਕਾਤੋਦਵੇਦਨਾਃ ||੩੯||
ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਰਾਵੋ ਭਸ਼ਂ ਸਮ੍ਪਾਚਯੇਤ੍ਤ੍ਵਚਮ੍ |
ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਵਦਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੪੦||
View original
शवमूत्रपुरीषैस्तु सविषैरवमर्शनात् |
स्युः कण्डूदाहकोठारुःपिडकातोदवेदनाः ||३९||
प्रक्लेदवांस्तथा स्रावो भृशं सम्पाचयेत्त्वचम् |
दिग्धविद्धक्रियास्तत्र यथावदवचारयेत् ||४०||
Adhikarana 16 (41) · Śloka 41
ਨਾਵਸਨ੍ਨਂ ਨ ਚੋਤ੍ਸਨ੍ਨਮਤਿਸਂਰਮ੍ਭਵੇਦਨਮ੍ |
ਦਂਸ਼ਾਦੌ ਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਤਿ ਕੀਟਦਸ੍ਟਂ ਸੁਬਾਧਕਮ੍ ||੪੧||
View original
नावसन्नं न चोत्सन्नमतिसंरम्भवेदनम् |
दंशादौ विपरीतार्ति कीटदष्टं सुबाधकम् ||४१||
Adhikarana 17 (42) · Śloka 42
ਦਸ੍ਟਾਨੁਗ੍ਰਵਿਸੈਃ ਕੀਟੈਃ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ |
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇਸਾਂ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾਃ ||੪੨||
View original
दष्टानुग्रविषैः कीटैः सर्पवत् समुपाचरेत् |
त्रिविधानां तु पूर्वेषां त्रैविध्येन क्रिया हिताः ||४२||
Adhikarana 18 (43) · Śloka 44
ਸ੍ਵੇਦਮਾਲੇਪਨਂ ਸੇਕਂ ਚੋਸ੍ਣਮਤ੍ਰਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ |
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਦ੍ਦਂਸ਼ਾਤ੍ ਪਾਕਕੋਥਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਤ੍ ||੪੩||
ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਚ |੪੪|
View original
स्वेदमालेपनं सेकं चोष्णमत्रावचारयेत् |
अन्यत्र मूर्च्छिताद्दंशात् पाककोथप्रपीडितात् ||४३||
विषघ्नं च विधिं सर्वं बहुशः शोधनानि च |४४|
Adhikarana 19 (44-45) · Śloka 45
ਸ਼ਿਰੀਸਕਟੁਕਾਕੁਸ੍ਠਵਚਾਰਜਨਿਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ||੪੪||
ਕ੍ਸੀਰਮਜ੍ਜਵਸਾਸਰ੍ਪਿਃਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਿਪ੍ਪਲਿਦਾਰੁਸੁ |
ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਸ੍ਥਿਰਾਦੌ ਵਾ ਸੁਕਤਾ ਸ੍ਵੇਦਨੇ ਹਿਤਾ ||੪੫||
View original
शिरीषकटुकाकुष्ठवचारजनिसैन्धवैः ||४४||
क्षीरमज्जवसासर्पिःशुण्ठीपिप्पलिदारुषु |
उत्कारिका स्थिरादौ वा सुकृता स्वेदने हिता ||४५||
Adhikarana 20 (46) · Śloka 46
ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ ਚਾਦਂਸ਼ਂ ਧੂਮਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਸ਼੍ਚਿਕੇ |੪੬|
View original
न स्वेदयेत चादंशं धूमं वक्ष्यामि वृश्चिके |४६|
Adhikarana 21 (46-47) · Śloka 47
ਅਗਦਾਨੇਕਜਾਤੀਸੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ||੪੬||
ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਕ੍ਰਂ ਵਚਾ ਪਾਠਾ ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਂ ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ |
ਗਹਧੂਮਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਵਿਸੇ ਹਿਤਾਃ ||੪੭||
View original
अगदानेकजातीषु प्रवक्ष्यामि पृथक् पृथक् ||४६||
कुष्ठं वक्रं वचा पाठा बिल्वमूलं सुवर्चिका |
गृहधूमं हरिद्रे द्वे त्रिकण्टकविषे हिताः ||४७||
Adhikarana 22 (48) · Śloka 48
ਰਜਨ੍ਯਾਗਾਰਧੂਮਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਲਾਸ਼ਜਮ੍ |
ਗਲਗੋਲਿਕਦ੍ਸ੍ਟਾਨਾਮਗਦੋ ਵਿਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੪੮||
View original
रजन्यागारधूमश्च वक्रं कुष्ठं पलाशजम् |
गलगोलिकद्ष्टानामगदो विषनाशनः ||४८||
Adhikarana 23 (49-50) · Śloka 50
ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਤਗਰਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁ ਪਦ੍ਮਕਂ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍ |
ਅਗਦੋ ਜਲਪਿਸ੍ਟੋਯਂ ਸ਼ਤਪਦ੍ਵਿਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੪੯||
ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀ ਵਚਾ ਪਾਠਾ ਨਿਚੁਲੋ ਰੋਹਿਣੀ ਜਲਮ੍ |
ਸਰ੍ਵਮਣ੍ਡੂਕਦਸ੍ਟਾਨਾਮਗਦੋਯਂ ਵਿਸਾਪਹਃ ||੫੦||
View original
कुङ्कुमं तगरं शिग्रु पद्मकं रजनीद्वयम् |
अगदो जलपिष्टोऽयं शतपद्विषनाशनः ||४९||
मेषशृङ्गी वचा पाठा निचुलो रोहिणी जलम् |
सर्वमण्डूकदष्टानामगदोऽयं विषापहः ||५०||
Adhikarana 24 (51) · Śloka 51
ਧਵਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਤਿਬਲਾਬਲਾਸਾਤਿਗੁਹਾਗੁਹਾਃ |
ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਾਭਿਦਸ੍ਟਾਨਾਮਗਦੋਯਂ ਵਿਸਾਪਹਃ ||੫੧||
View original
धवाश्वगन्धातिबलाबलासातिगुहागुहाः |
विश्वम्भराभिदष्टानामगदोऽयं विषापहः ||५१||
Adhikarana 25 (52) · Śloka 52
ਸ਼ਿਰੀਸਂ ਤਗਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਸਹਾ ਨਿਸ਼ੇ |
ਅਹਿਣ੍ਡੁਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾਨਾਮਗਦੋ ਵਿਸਨਾਸ਼ਨਃ ||੫੨||
View original
शिरीषं तगरं कुष्ठं शालिपर्णी सहा निशे |
अहिण्डुकाभिर्दष्टानामगदो विषनाशनः ||५२||
Adhikarana 26 (53-55) · Śloka 56
ਕਣ੍ਡੂਮਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾਃ |
ਦਿਵਾ ਤੇ ਨੈਵ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਬਲਾਰ੍ਦਿਤਾਃ ||੫੩||
ਵਕ੍ਰਂ ਕੁਸ੍ਠਮਪਾਮਾਰ੍ਗਃ ਸ਼ੂਕਵਨ੍ਤਵਿਸੇਗਦਃ |
ਭਙ੍ਗਸ੍ਵਰਸਪਿਸ੍ਟਾ ਵਾ ਕਸ੍ਣਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾ ||੫੪||
ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਮਸ਼ਕੈਸ੍ਤਥਾ |
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਯੁਤੋ ਲੇਪਃ ਕਸ੍ਣਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾ ||੫੫||
ਨਖਾਵਘਸ੍ਟਸਞ੍ਜਾਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਭਙ੍ਗਰਸੋ ਹਿਤਃ |੫੬|
View original
कण्डूमकाभिर्दष्टानां रात्रौ शीताः क्रिया हिताः |
दिवा ते नैव सिध्यन्ति सूर्यरश्मिबलार्दिताः ||५३||
वक्रं कुष्ठमपामार्गः शूकवृन्तविषेऽगदः |
भृङ्गस्वरसपिष्टा वा कृष्णवल्मीकमृत्तिका ||५४||
पिपीलिकाभिर्दष्टानां मक्षिकामशकैस्तथा |
गोमूत्रेण युतो लेपः कृष्णवल्मीकमृत्तिका ||५५||
नखावघृष्टसञ्जाते शोफे भृङ्गरसो हितः |५६|
Adhikarana 27 (56) · Śloka 56
ਪ੍ਰਤਿਸੂਰ੍ਯਕਦਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਦਾਚਰੇਤ੍ |੫੬|
View original
प्रतिसूर्यकदष्टानां सर्पदष्टवदाचरेत् |५६|
Adhikarana 28 (56) · Śloka 56
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਨ੍ਦਮਧ੍ਯਮਹਾਵਿਸਾਃ ||੫੬||
View original
त्रिविधा वृश्चिकाः प्रोक्ता मन्दमध्यमहाविषाः ||५६||
Adhikarana 29 (57) · Śloka 57
ਗੋਸ਼ਕਤ੍ਕੋਥਜਾ ਮਨ੍ਦਾ ਮਧ੍ਯਾਃ ਕਾਸ੍ਠੇਸ੍ਟਿਕੋਦ੍ਭਵਾਃ |
ਸਰ੍ਪਕੋਥੋਦ੍ਭਵਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਸਸਮ੍ਭਵਾਃ ||੫੭||
View original
गोशकृत्कोथजा मन्दा मध्याः काष्ठेष्टिकोद्भवाः |
सर्पकोथोद्भवास्तीक्ष्णा ये चान्ये विषसम्भवाः ||५७||
Adhikarana 30 (58) · Śloka 58
ਮਨ੍ਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਤ੍ਤਮਾਃ |
ਦਸ਼ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇਤੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੫੮||
View original
मन्दा द्वादश मध्यास्तु त्रयः पञ्चदशोत्तमाः |
दश विंशतिरित्येते सङ्ख्यया परिकीर्तिताः ||५८||
Adhikarana 31 (59-60) · Śloka 61
ਕਸ੍ਣਃ ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਕਰ੍ਬੁਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣੋ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਭਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ੋ ਮੇਚਕਸ਼੍ਚ |
ਪੀਤੋ ਧੂਮ੍ਰੋ ਰੋਮਸ਼ਃ ਸ਼ਾਡ੍ਵਲਾਭੋ ਰਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤੇਨੋਦਰੇਣੇਤਿ ਮਨ੍ਦਾਃ ||੫੯||
ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਪੁਚ੍ਛਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭੂਯੋਭਿਃ ਪਰ੍ਵਭਿਸ਼੍ਚੇਤਰੇਭ੍ਯਃ |
ਏਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਵੇਦਨਾ ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਕਸ੍ਣਰਕ੍ਤਾਗਮਸ਼੍ਚ ||੬੦||
ਸ਼ਾਖਾਦਸ੍ਟੇ ਵੇਦਨਾ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮੇਤਿ ਦਾਹਸ੍ਵੇਦੌ ਦਂਸ਼ਸ਼ੋਫੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ |੬੧|
View original
कृष्णः श्यावः कर्बुरः पाण्डुवर्णो गोमूत्राभः कर्कशो मेचकश्च |
पीतो धूम्रो रोमशः शाड्वलाभो रक्तः श्वेतेनोदरेणेति मन्दाः ||५९||
युक्ताश्चैते वृश्चिकाः पुच्छदेशे स्युर्भूयोभिः पर्वभिश्चेतरेभ्यः |
एभिर्दष्टे वेदना वेपथुश्च गात्रस्तम्भः कृष्णरक्तागमश्च ||६०||
शाखादष्टे वेदना चोर्ध्वमेति दाहस्वेदौ दंशशोफो ज्वरश्च |६१|
Adhikarana 32 (61-62) · Śloka 63
ਰਕ੍ਤਃ ਪੀਤਃ ਕਾਪਿਲੇਨੋਦਰੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਧੂਮ੍ਰਾਃ ਪਰ੍ਵਭਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਯੁਃ ||੬੧||
ਏਤੇ ਮੂਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਪੂਤ੍ਯਣ੍ਡਜਾਤਾ ਮਧ੍ਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰੋਰਗਾਣਾਮ੍ |
ਯਸ੍ਯੈਤੇਸਾਮਨ੍ਵਯਾਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸੂਤੋ ਦੋਸੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੬੨||
ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼ੋਫੋ ਭੋਜਨਸ੍ਯਾਵਰੋਧੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚੋਗ੍ਰਾ ਮਧ੍ਯਵੀਰ੍ਯਾਭਿਦਸ੍ਟੇ |੬੩|
View original
रक्तः पीतः कापिलेनोदरेण सर्वे धूम्राः पर्वभिश्च त्रिभिः स्युः ||६१||
एते मूत्रोच्चारपूत्यण्डजाता मध्या ज्ञेयास्त्रिप्रकारोरगाणाम् |
यस्यैतेषामन्वयाद्यः प्रसूतो दोषोत्पत्तिं तत्स्वरूपां स कुर्यात् ||६२||
जिह्वाशोफो भोजनस्यावरोधो मूर्च्छा चोग्रा मध्यवीर्याभिदष्टे |६३|
Adhikarana 33 (63-66) · Śloka 66
ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਲੋ ਲੋਹਿਤਾਭੋ ਰਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਰਕ੍ਤਨੀਲੋਦਰੌ ਚ ||੬੩||
ਪੀਤੋਰਕ੍ਤੋ ਨੀਲਪੀਤੋਪਰਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤੋ ਨੀਲੋ ਨੀਲਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਤਥਾ ਚ |
ਰਕ੍ਤੋ ਬਭ੍ਰੁਃ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚੈਕਪਰ੍ਵਾ ਯਸ਼੍ਚਾਪਰ੍ਵਾ ਪਰ੍ਵਣੀ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ||੬੪||
ਨਾਨਾਰੂਪਾ ਵਰ੍ਣਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਘੋਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਪ੍ਰਾਣਚੌਰਾਃ |
ਜਨ੍ਮੈਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਪਕੋਥਾਤ੍ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਂ ਦੇਹੇਭ੍ਯੋ ਵਾ ਘਾਤਿਤਾਨਾਂ ਵਿਸੇਣ ||੬੫||
ਏਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਸਰ੍ਪਵੇਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਫੋਟੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦਾਹੌ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ |
ਖੇਭ੍ਯਃ ਕਸ੍ਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਯਾਤਿ ਤੀਵ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣੈਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ||੬੬||
View original
श्वेतश्चित्रः श्यामलो लोहिताभो रक्तः श्वेतो रक्तनीलोदरौ च ||६३||
पीतोऽरक्तो नीलपीतोऽपरस्तु रक्तो नीलो नीलशुक्लस्तथा च |
रक्तो बभ्रुः पूर्ववच्चैकपर्वा यश्चापर्वा पर्वणी द्वे च यस्य ||६४||
नानारूपा वर्णतश्चापि घोरा ज्ञेयाश्चैते वृश्चिकाः प्राणचौराः |
जन्मैतेषां सर्पकोथात् प्रदिष्टं देहेभ्यो वा घातितानां विषेण ||६५||
एभिर्दष्टे सर्पवेगप्रवृत्तिः स्फोटोत्पत्तिर्भ्रान्तिदाहौ ज्वरश्च |
खेभ्यः कृष्णं शोणितं याति तीव्रं तस्मात् प्राणैस्त्यज्यते शीघ्रमेव ||६६||
Adhikarana 34 (67) · Śloka 68
ਉਗ੍ਰਮਧ੍ਯਵਿਸੈਰ੍ਦਸ੍ਟਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਤ੍ |
ਆਦਂਸ਼ਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ ||੬੭||
ਰਜਨੀਸੈਨ੍ਧਵਵ੍ਯੋਸਸ਼ਿਰੀਸਫਲਪੁਸ੍ਪਜੈਃ |੬੮|
View original
उग्रमध्यविषैर्दष्टं चिकित्सेत् सर्पदष्टवत् |
आदंशं स्वेदितं चूर्णैः प्रच्छितं प्रतिसारयेत् ||६७||
रजनीसैन्धवव्योषशिरीषफलपुष्पजैः |६८|
Adhikarana 35 (68-74) · Śloka 74
ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਸੁਰਸਾਗ੍ਰਜਮ੍ ||੬੮||
ਲੇਪੇ, ਸ੍ਵੇਦੇ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚ ਗੋਮਯਂ ਹਿਤਮਿਸ੍ਯਤੇ |
ਪਾਨੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਬਹੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ ||੬੯||
ਦਂਸ਼ਂ ਮਨ੍ਦਵਿਸਾਣਾਂ ਤੁ ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍ |
ਵਿਦਾਰੀਗਣਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨਾਥਵਾ ਪੁਨਃ ||੭੦||
ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਸ੍ਵੇਦਂ ਵਿਸਘ੍ਨੈਰੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ |
ਗੁਡੋਦਕਂ ਵਾ ਸੁਹਿਮਂ ਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਕਸਂਯੁਤਮ੍ ||੭੧||
ਪਾਨਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਸਗੁਡਂ ਹਿਮਮ੍ |
ਸ਼ਿਖਿਕੁਕ੍ਕੁਟਬਰ੍ਹਾਣਿ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੀ ||੭੨||
ਧੂਮੋ ਹਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਜਂ ਵਿਸਮ੍ |
ਕੁਸੁਮ੍ਭਪੁਸ੍ਪਂ ਰਜਨੀ ਨਿਸ਼ਾ ਵਾ ਕੋਦ੍ਰਵਂ ਤਣਮ੍ ||੭੩||
ਏਭਿਰ੍ਘਤਾਕ੍ਤੈਰ੍ਧੂਪਸ੍ਤੁ ਪਾਯੁਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ |
ਨਾਸ਼ਯੇਦਾਸ਼ੁ ਕੀਟੋਤ੍ਥਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਯ ਚ ਯਦ੍ਵਿਸਮ੍ ||੭੪||
View original
मातुलुङ्गाम्लगोमूत्रपिष्टं च सुरसाग्रजम् ||६८||
लेपे, स्वेदे सुखोष्णं च गोमयं हितमिष्यते |
पाने क्षौद्रयुतं सर्पिः क्षीरं वा बहुशर्करम् ||६९||
दंशं मन्दविषाणां तु चक्रतैलेन सेचयेत् |
विदारीगणसिद्धेन सुखोष्णेनाथवा पुनः ||७०||
कुर्याच्चोत्कारिकास्वेदं विषघ्नैरुपनाहयेत् |
गुडोदकं वा सुहिमं चातुर्जातकसंयुतम् ||७१||
पानमस्मै प्रदातव्यं क्षीरं वा सगुडं हिमम् |
शिखिकुक्कुटबर्हाणि सैन्धवं तैलसर्पिषी ||७२||
धूमो हन्ति प्रयुक्तस्तु शीघ्रं वृश्चिकजं विषम् |
कुसुम्भपुष्पं रजनी निशा वा कोद्रवं तृणम् ||७३||
एभिर्घृताक्तैर्धूपस्तु पायुदेशे प्रयोजितः |
नाशयेदाशु कीटोत्थं वृश्चिकस्य च यद्विषम् ||७४||
Adhikarana 36 (75-76) · Śloka 76
ਲੂਤਾਵਿਸਂ ਘੋਰਤਮਂ ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਤਮਂ ਚ ਤਤ੍ |
ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮਂ ਚਾਪਿ ਭਿਸਗ੍ਭਿਰ੍ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ ||੭੫||
ਸਵਿਸਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸਂ ਚੈਤਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤੇ |
ਵਿਸਘ੍ਨਮੇਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਵਿਰੋਧਿ ਯਦੌਸਧਮ੍ ||੭੬||
View original
लूताविषं घोरतमं दुर्विज्ञेयतमं च तत् |
दुश्चिकित्स्यतमं चापि भिषग्भिर्मन्दबुद्धिभिः ||७५||
सविषं निर्विषं चैतदित्येवं परिशङ्किते |
विषघ्नमेव कर्तव्यमविरोधि यदौषधम् ||७६||
Adhikarana 37 (77-78) · Śloka 78
ਅਗਦਾਨਾਂ ਹਿ ਸਂਯੋਗੋ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਯੁਜ੍ਯਤੇ |
ਨਿਰ੍ਵਿਸੇ ਮਾਨਵੇ ਯੁਕ੍ਤੋਗਦਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇਸੁਖਮ੍ ||੭੭||
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਵਿਸਨਿਸ਼੍ਚਯਃ |
ਅਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਸਸਦ੍ਭਾਵਂ ਭਿਸਗ੍ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਨ੍ਨਰਮ੍ ||੭੮||
View original
अगदानां हि संयोगो विषजुष्टस्य युज्यते |
निर्विषे मानवे युक्तोऽगदः सम्पद्यतेऽसुखम् ||७७||
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ज्ञातव्यो विषनिश्चयः |
अज्ञात्वा विषसद्भावं भिषग्व्यापादयेन्नरम् ||७८||
Adhikarana 38 (79) · Śloka 79
ਪ੍ਰੋਦ੍ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯਥਾਙ੍ਕੁਰੇਣ ਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਜਾਤਿਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਤਿ ਵਕ੍ਸਃ |
ਤਦ੍ਵਦ੍ਦੁਰਾਲਕ੍ਸ੍ਯਤਮਂ ਹਿ ਤਾਸਾਂ ਵਿਸਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪ੍ਰਵਿਕੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰਮ੍ ||੭੯||
View original
प्रोद्भिद्यमानस्तु यथाऽङ्कुरेण न व्यक्तजातिः प्रविभाति वृक्षः |
तद्वद्दुरालक्ष्यतमं हि तासां विषं शरीरे प्रविकीर्णमात्रम् ||७९||
Adhikarana 39 (80-82) · Śloka 82
ਈਸਤ੍ਸਕਣ੍ਡੁ ਪ੍ਰਚਲਂ ਸਕੋਠਮਵ੍ਯਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਥਮੇਹਨਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ |
ਅਨ੍ਤੇਸੁ ਸ਼ੂਨਂ ਪਰਿਨਿਮ੍ਨਮਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਂ ਚ ਦਿਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ||੮੦||
ਤ੍ਰ੍ਯਹੇਣ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤੀਹ ਰੂਪਂ ਵਿਸਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇਹਨਿ ਕੋਪਮੇਤਿ |
ਅਤੋਧਿਕੇਹ੍ਨਿ ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵਿਸਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ||੮੧||
ਸਸ੍ਠੇ ਦਿਨੇ ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮਰ੍ਮਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਭਸ਼ਮਾਵਣੋਤਿ |
ਤਤ੍ ਸਪ੍ਤਮੇਤ੍ਯਰ੍ਥਪਰੀਤਗਾਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਮਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮ੍ ||੮੨||
View original
ईषत्सकण्डु प्रचलं सकोठमव्यक्तवर्णं प्रथमेऽहनि स्यात् |
अन्तेषु शूनं परिनिम्नमध्यं प्रव्यक्तरूपं च दिने द्वितीये ||८०||
त्र्यहेण तद्दर्शयतीह रूपं विषं चतुर्थेऽहनि कोपमेति |
अतोऽधिकेऽह्नि प्रकरोति जन्तोर्विषप्रकोपप्रभवान् विकारान् ||८१||
षष्ठे दिने विप्रसृतं तु सर्वान् मर्मप्रदेशान् भृशमावृणोति |
तत् सप्तमेऽत्यर्थपरीतगात्रं व्यापादयेन्मर्त्यमतिप्रवृद्धम् ||८२||
Adhikarana 40 (83-84) · Śloka 84
ਯਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਚਣ੍ਡੋਗ੍ਰਵਿਸਾ ਹਿ ਲੂਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਨਰਂ ਨਿਹਨ੍ਯੁਃ |
ਅਤੋਧਿਕੇਨਾਪਿ ਨਿਹਨ੍ਯੁਰਨ੍ਯਾ ਯਾਸਾਂ ਵਿਸਂ ਮਧ੍ਯਮਵੀਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍ ||੮੩||
ਯਾਸਾਂ ਕਨੀਯੋ ਵਿਸਵੀਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਤਾਃ ਪਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਿਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ |
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਭਿਸਗਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦਂਸ਼ਪਾਤਾਦ੍ਵਿਸਘਾਤਿਯੋਗੈਃ ||੮੪||
View original
यास्तीक्ष्णचण्डोग्रविषा हि लूतास्ताः सप्तरात्रेण नरं निहन्युः |
अतोऽधिकेनापि निहन्युरन्या यासां विषं मध्यमवीर्यमुक्तम् ||८३||
यासां कनीयो विषवीर्यमुक्तं ताः पक्षमात्रेण विनाशयन्ति |
तस्मात् प्रयत्नं भिषगत्र कुर्यादादंशपाताद्विषघातियोगैः ||८४||
Adhikarana 41 (85-87) · Śloka 88
ਵਿਸਂ ਤੁ ਲਾਲਾਨਖਮੂਤ੍ਰਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਰਜਃਪੁਰੀਸੈਰਥ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ |
ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਂ ਵਿਸਜਨ੍ਤਿ ਲੂਤਾਸ੍ਤਦੁਗ੍ਰਮਧ੍ਯਾਵਰਵੀਰ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮ੍ ||੮੫||
ਸਕਣ੍ਡੁਕੋਠਂ ਸ੍ਥਿਰਮਲ੍ਪਮੂਲਂ ਲਾਲਾਕਤਂ ਮਨ੍ਦਰੁਜਂ ਵਦਨ੍ਤਿ |
ਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚ ਪੁਲਾਲਿਕਾ ਚ ਧੂਮਾਯਨਂ ਚੈਵ ਨਖਾਗ੍ਰਦਂਸ਼ੇ ||੮੬||
ਦਂਸ਼ਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਕਸ੍ਣਮਧ੍ਯਂ ਸਰਕ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਵੇਹਿ ਦੀਰ੍ਣਮ੍ |
ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਭਿਰੁਗ੍ਰਂ ਕਠਿਨਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਜਾਨੀਹਿ ਦਂਸ਼ਂ ਸ੍ਥਿਰਮਣ੍ਡਲਂ ਚ ||੮੭||
ਰਜਃਪੁਰੀਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਂ ਹਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ੍ਫੋਟਂ ਵਿਪਕ੍ਵਾਮਲਪੀਲੁਪਾਣ੍ਡੁਮ੍ |੮੮|
View original
विषं तु लालानखमूत्रदंष्ट्रारजःपुरीषैरथ चेन्द्रियेण |
सप्तप्रकारं विसृजन्ति लूतास्तदुग्रमध्यावरवीर्ययुक्तम् ||८५||
सकण्डुकोठं स्थिरमल्पमूलं लालाकृतं मन्दरुजं वदन्ति |
शोफश्च कण्डूश्च पुलालिका च धूमायनं चैव नखाग्रदंशे ||८६||
दंशं तु मूत्रेण सकृष्णमध्यं सरक्तपर्यन्तमवेहि दीर्णम् |
दंष्ट्राभिरुग्रं कठिनं विवर्णं जानीहि दंशं स्थिरमण्डलं च ||८७||
रजःपुरीषेन्द्रियजं हि विद्धि स्फोटं विपक्वामलपीलुपाण्डुम् |८८|
Adhikarana 42 (88-89) · Śloka 89
ਏਤਾਵਦੇਤਤ੍ ਸਮੁਦਾਹਤਂ ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਲੂਤਾਪ੍ਰਭਵਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ ||੮੮||
ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਦਸ੍ਟਮਸਾਧ੍ਯਸਾਧ੍ਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਪਿ ਯਥਾਵਿਸ਼ੇਸਮ੍ ||੮੯||
View original
एतावदेतत् समुदाहृतं तु वक्ष्यामि लूताप्रभवं पुराणम् ||८८||
सामान्यतो दष्टमसाध्यसाध्यं चिकित्सितं चापि यथाविशेषम् ||८९||
Adhikarana 43 (90-93) · Śloka 93
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਨਪਵਰਃ ਕਦਾਚਿਦਸਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ |
ਵਸ਼ਿਸ੍ਠਂ ਕੋਪਯਾਮਾਸ ਗਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਕਿਲ ||੯੦||
ਕੁਪਿਤਸ੍ਯ ਮੁਨੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲਲਾਟਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਬਿਨ੍ਦਵਃ |
ਅਪਤਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਰਵੇਸ੍ਤਤ੍ਸਮਤੇਜਸਃ ||੯੧||
ਤਣੇ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਲੂਨੇ ਧੇਨ੍ਵਰ੍ਥਂ ਸਮ੍ਭਤੇਪਿ ਚ |
ਤਤੋ ਜਾਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾ ਘੋਰਾ ਨਾਨਾਰੂਪਾ ਮਹਾਵਿਸਾਃ |
ਅਪਕਾਰਾਯ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਪਸਾਧਨਵਾਹਨੇ ||੯੨||
ਯਸ੍ਮਾਲ੍ਲੂਨਂ ਤਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਬਿਨ੍ਦਵਃ |
ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੂਤੇਤਿ ਭਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਤਾਸ਼੍ਚ ਸੋਡਸ਼ ||੯੩||
View original
विश्वामित्रो नृपवरः कदाचिदृषिसत्तमम् |
वशिष्ठं कोपयामास गत्वाऽऽश्रमपदं किल ||९०||
कुपितस्य मुनेस्तस्य ललाटात् स्वेदबिन्दवः |
अपतन् दर्शनादेव रवेस्तत्समतेजसः ||९१||
तृणे महर्षिणा लूने धेन्वर्थं सम्भृतेऽपि च |
ततो जातास्त्विमा घोरा नानारूपा महाविषाः |
अपकाराय वर्तन्ते नृपसाधनवाहने ||९२||
यस्माल्लूनं तृणं प्राप्ता मुनेः प्रस्वेदबिन्दवः |
तस्माल्लूतेति भाष्यन्ते सङ्ख्यया ताश्च षोडश ||९३||
Adhikarana 44 (94-99) · Śloka 100
ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਸਾਧ੍ਯਾ ਲੂਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃਸ੍ਮਤਾਃ |
ਤਾਸਾਮਸ੍ਟੌ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਸ੍ਤਾਵਤ੍ਯ ਏਵ ਤੁ ||੯੪||
ਤ੍ਰਿਮਣ੍ਡਲਾ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਕਪਿਲਾ ਪੀਤਿਕਾ ਤਥਾ |
ਆਲਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾ ਰਕ੍ਤਾ ਕਸਨਾ ਚਾਸ੍ਟਮੀ ਸ੍ਮਤਾ ||੯੫||
ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਦਂਸ਼ੇ ਚ ਵੇਦਨਾ |
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗਦਾਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਵਾਤਿਕਾਃ ||੯੬||
ਸੌਵਰ੍ਣਿਕਾ ਲਾਜਵਰ੍ਣਾ ਜਾਲਿਨ੍ਯੇਣੀਪਦੀ ਤਥਾ |
ਕਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾ ਕਾਕਾਣ੍ਡਾ ਮਾਲਾਗੁਣਾਸ੍ਟਮੀ ਤਥਾ ||੯੭||
ਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੇ ਦਂਸ਼ਕੋਥਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯ ਚ |
ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹੋਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਗਦਾਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਃ ||੯੮||
ਪਿਡਕਾ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ |
ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਮਦਵਃ ਸ਼ੋਫਾ ਰਕ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ਼੍ਚਲਾਸ੍ਤਥਾ ||੯੯||
ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੂਤਾਨਾਮੇਤਦਾਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ |੧੦੦|
View original
कृच्छ्रसाध्यास्तथाऽसाध्या लूतास्तु द्विविधाःस्मृताः |
तासामष्टौ कृच्छ्रसाध्या वर्ज्यास्तावत्य एव तु ||९४||
त्रिमण्डला तथा श्वेता कपिला पीतिका तथा |
आलमूत्रविषा रक्ता कसना चाष्टमी स्मृता ||९५||
ताभिर्दष्टे शिरोदुःखं कण्डूर्दंशे च वेदना |
भवन्ति च विशेषेण गदाः श्लैष्मिकवातिकाः ||९६||
सौवर्णिका लाजवर्णा जालिन्येणीपदी तथा |
कृष्णाऽग्निवर्णा काकाण्डा मालागुणाऽष्टमी तथा ||९७||
ताभिर्दष्टे दंशकोथः प्रवृत्तिः क्षतजस्य च |
ज्वरो दाहोऽतिसारश्च गदाः स्युश्च त्रिदोषजाः ||९८||
पिडका विविधाकारा मण्डलानि महान्ति च |
महान्तो मृदवः शोफा रक्ताः श्यावाश्चलास्तथा ||९९||
सामान्यं सर्वलूतानामेतदादंशलक्षणम् |१००|
Adhikarana 45 (100-115) · Śloka 115
ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਂ ਤਾਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੧੦੦||
ਤ੍ਰਿਮਣ੍ਡਲਾਯਾ ਦਂਸ਼ੇਸਕ੍ ਕਸ੍ਣਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਦੀਰ੍ਯਤੇ |
ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਕਲੁਸਾ ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤਥਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ||੧੦੧||
ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਕਮੂਲਂ ਰਜਨੀ ਨਾਕੁਲੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣਿਕਾ |
ਪਾਨਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਸ੍ਯਾਲੇਪਾਞ੍ਜਨੇਸੁ ਚ ||੧੦੨||
ਸ਼੍ਵੇਤਾਯਾਃ ਪਿਡਕਾ ਦਂਸ਼ੇ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ ਭਵੇਤ੍ |
ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਵਤੀ ਵਿਸਰ੍ਪਕ੍ਲੇਦਰੁਕ੍ਕਰੀ ||੧੦੩||
ਤਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦਨਰਾਸ੍ਨੈਲਾਹਰੇਣੁਨਲਵਞ੍ਜੁਲਾਃ |
ਕੁਸ੍ਠਂ ਲਾਮਜ੍ਜਕਂ ਵਕ੍ਰਂ ਨਲਦਂ ਚਾਗਦੋ ਹਿਤਃ ||੧੦੪||
ਆਦਂਸ਼ੇ ਪਿਡਕਾ ਤਾਮ੍ਰਾ ਕਪਿਲਾਯਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਭਵੇਤ੍ |
ਸ਼ਿਰਸੋ ਗੌਰਵਂ ਦਾਹਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਭ੍ਰਮ ਏਵ ਚ ||੧੦੫||
ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮਕਕੁਸ੍ਠੈਲਾਕਰਞ੍ਜਕਕੁਭਤ੍ਵਚਃ |
ਸ੍ਥਿਰਾਰ੍ਕਪਰ੍ਣ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਦੂਰ੍ਵਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯੋ ਵਿਸਾਪਹਾਃ ||੧੦੬||
ਆਦਂਸ਼ੇ ਪੀਤਿਕਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪਿਡਕਾ ਪੀਤਿਕਾ ਸ੍ਥਿਰਾ |
ਭਵੇਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੂਲਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਰਕ੍ਤੇ ਤਥਾਕ੍ਸਿਣੀ ||੧੦੭||
ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾਃ ਕੁਟਜੋਸ਼ੀਰਤੁਙ੍ਗਪਦ੍ਮਕਵਞ੍ਜੁਲਾਃ |
ਸ਼ਿਰੀਸਕਿਣਿਹੀਸ਼ੇਲੁਕਦਮ੍ਬਕਕੁਭਤ੍ਵਚਃ ||੧੦੮||
ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਨਿਭੇ ਦਂਸ਼ੇ ਪਿਡਕਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾ ਇਵ |
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚ ਦਾਹਸ਼੍ਚਾਲਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤੇ ||੧੦੯||
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਹ੍ਰੀਬੇਰਕੁਸ੍ਠਲਾਮਜ੍ਜਵਞ੍ਜੁਲਾਃ |
ਅਗਦਃ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ ਚ ਸਪਿਪ੍ਪਲਵਟਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ||੧੧੦||
ਪੂਤਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾਦਂਸ਼ੋ ਵਿਸਰ੍ਪੀ ਕਸ੍ਣਸ਼ੋਣਿਤਃ |
ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਵਮੀਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਦਾਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ||੧੧੧||
ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲਮਧੁਕਕੁਸ੍ਠਚਨ੍ਦਨਪਦ੍ਮਕੈਃ |
ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸਲਾਮਜ੍ਜੈਰਗਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੧੧੨||
ਆਪਾਣ੍ਡੁਪਿਡਕੋ ਦਂਸ਼ੋ ਦਾਹਕ੍ਲੇਦਸਮਨ੍ਵਿਤਃ |
ਰਕ੍ਤਾਯਾ ਰਕ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਰਕ੍ਤਸਂਯੁਤਃ ||੧੧੩||
ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰਾਗਦਸ੍ਤੋਯਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਕੈਃ |
ਤਥੈਵਾਰ੍ਜੁਨਸ਼ੇਲੁਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਗ੍ਭਿਰਾਮ੍ਰਾਤਕਸ੍ਯ ਚ ||੧੧੪||
ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਕਸਨਾਦਂਸ਼ਾਦ੍ਰੁਧਿਰਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ |
ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਚ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਲੂਤਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੧੧੫||
View original
विशेषलक्षणं तासां वक्ष्यामि सचिकित्सितम् ||१००||
त्रिमण्डलाया दंशेऽसृक् कृष्णं स्रवति दीर्यते |
बाधिर्यं कलुषा दृष्टिस्तथा दाहश्च नेत्रयोः ||१०१||
तत्रार्कमूलं रजनी नाकुली पृश्निपर्णिका |
पानकर्मणि शस्यन्ते नस्यालेपाञ्जनेषु च ||१०२||
श्वेतायाः पिडका दंशे श्वेता कण्डूमती भवेत् |
दाहमूर्च्छाज्वरवती विसर्पक्लेदरुक्करी ||१०३||
तत्र चन्दनरास्नैलाहरेणुनलवञ्जुलाः |
कुष्ठं लामज्जकं वक्रं नलदं चागदो हितः ||१०४||
आदंशे पिडका ताम्रा कपिलायाः स्थिरा भवेत् |
शिरसो गौरवं दाहस्तिमिरं भ्रम एव च ||१०५||
तत्र पद्मककुष्ठैलाकरञ्जककुभत्वचः |
स्थिरार्कपर्ण्यपामार्गदूर्वाब्राह्म्यो विषापहाः ||१०६||
आदंशे पीतिकायास्तु पिडका पीतिका स्थिरा |
भवेच्छर्दिर्ज्वरः शूलं मूर्ध्नि रक्ते तथाऽक्षिणी ||१०७||
तत्रेष्टाः कुटजोशीरतुङ्गपद्मकवञ्जुलाः |
शिरीषकिणिहीशेलुकदम्बककुभत्वचः ||१०८||
रक्तमण्डनिभे दंशे पिडकाः सर्षपा इव |
जायन्ते तालुशोषश्च दाहश्चालविषार्दिते ||१०९||
तत्र प्रियङ्गुह्रीबेरकुष्ठलामज्जवञ्जुलाः |
अगदः शतपुष्पा च सपिप्पलवटाङ्कुराः ||११०||
पूतिर्मूत्रविषादंशो विसर्पी कृष्णशोणितः |
कासश्वासवमीमूर्च्छाज्वरदाहसमन्वितः ||१११||
मनःशिलालमधुककुष्ठचन्दनपद्मकैः |
मधुमिश्रैः सलामज्जैरगदस्तत्र कीर्तितः ||११२||
आपाण्डुपिडको दंशो दाहक्लेदसमन्वितः |
रक्ताया रक्तपर्यन्तो विज्ञेयो रक्तसंयुतः ||११३||
कार्यस्तत्रागदस्तोयचन्दनोशीरपद्मकैः |
तथैवार्जुनशेलुभ्यां त्वग्भिराम्रातकस्य च ||११४||
पिच्छिलं कसनादंशाद्रुधिरं शीतलं स्रवेत् |
कासश्वासौ च तत्रोक्तं रक्तलूताचिकित्सितम् ||११५||
Adhikarana 46 (116-119) · Śloka 119
ਪੁਰੀਸਗਨ੍ਧਿਰਲ੍ਪਾਸਕ੍ ਕਸ੍ਣਾਯਾ ਦਂਸ਼ ਏਵ ਤੁ |
ਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਮੀਦਾਹਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ||੧੧੬||
ਤਤ੍ਰੈਲਾਵਕ੍ਰਸਰ੍ਪਾਕ੍ਸੀਗਨ੍ਧਨਾਕੁਲਿਚਨ੍ਦਨੈਃ |
ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਿਸਹਿਤੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਗਦਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੧੭||
ਦਂਸ਼ੋ ਦਾਹੋਗ੍ਨਿਵਕ੍ਰਾਯਾਃ ਸ੍ਰਾਵੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਥਾ |
ਚੋਸਕਣ੍ਡੂਰੋਮਹਰ੍ਸਾ ਦਾਹਵਿਸ੍ਫੋਟਸਂਯੁਤਃ ||੧੧੮||
ਕਸ੍ਣਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ |
ਸਾਰਿਵੋਸ਼ੀਰਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਕਮ੍ ||੧੧੯||
View original
पुरीषगन्धिरल्पासृक् कृष्णाया दंश एव तु |
ज्वरमूर्च्छावमीदाहकासश्वाससमन्वितः ||११६||
तत्रैलावक्रसर्पाक्षीगन्धनाकुलिचन्दनैः |
महासुगन्धिसहितैः प्रत्याख्यायागदः स्मृतः ||११७||
दंशो दाहोऽग्निवक्रायाः स्रावोऽत्यर्थं ज्वरस्तथा |
चोषकण्डूरोमहर्षा दाहविस्फोटसंयुतः ||११८||
कृष्णाप्रशमनं चात्र प्रत्याख्याय प्रयोजयेत् |
सारिवोशीरयष्ट्याह्वचन्दनोत्पलपद्मकम् ||११९||
Adhikarana 47 (120) · Śloka 120
ਸਰ੍ਵਾਸਾਮੇਵ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵਿਸੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਤ੍ਵਚਮ੍ |
ਭਿਸਕ੍ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਤਥਾ ਚਾਕ੍ਸੀਵਪਿਪ੍ਪਲਮ੍ ||੧੨੦||
View original
सर्वासामेव युञ्जीत विषे श्लेष्मातकत्वचम् |
भिषक् सर्वप्रकारेण तथा चाक्षीवपिप्पलम् ||१२०||
Adhikarana 48 (121-127) · Śloka 127
ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਵਿਸਾ ਹ੍ਯਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯਦਚ੍ਛਯਾ |
ਅਵਾਰ੍ਯਵਿਸਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ||੧੨੧||
ਧ੍ਯਾਮਃ ਸੌਵਰ੍ਣਿਕਾਦਂਸ਼ਃ ਸਫੇਨੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਕਃ |
ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਕਾਸੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚਾਤ੍ਰ ਸੁਦਾਰੁਣਾ ||੧੨੨||
ਆਦਂਸ਼ੇ ਲਾਜਵਰ੍ਣਾਯਾ ਧ੍ਯਾਮਂ ਪੂਤਿ ਸ੍ਰਵੇਦਸਕ੍ |
ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੨੩||
ਘੋਰੋ ਦਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਜਾਲਿਨ੍ਯਾ ਰਾਜਿਮਾਨਵਦੀਰ੍ਯਤੇ |
ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਮੋਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੨੪||
ਏਣੀਪਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਦਂਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਕਤਿਃ |
ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ||੧੨੫||
ਦਂਸ਼ਃ ਕਾਕਾਣ੍ਡਿਕਾਦਸ੍ਟੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰਕ੍ਤੋਤਿਵੇਦਨਃ |
ਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਾਸਹਦ੍ਰੋਗਹਿਕ੍ਕਾਕਾਸਾਃ ਸ੍ਯੁਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਃ ||੧੨੬||
ਰਕ੍ਤੋ ਮਾਲਾਗੁਣਾਦਂਸ਼ੋ ਧੂਮਗਨ੍ਧੋਤਿਵੇਦਨਃ |
ਬਹੁਧਾ ਚ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯੇਤ ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ ||੧੨੭||
View original
कृच्छ्रसाध्यविषा ह्यष्टौ प्रोक्ता द्वे च यदृच्छया |
अवार्यविषवीर्याणां लक्षणानि निबोध मे ||१२१||
ध्यामः सौवर्णिकादंशः सफेनो मत्स्यगन्धकः |
श्वासः कासो ज्वरस्तृष्णा मूर्च्छा चात्र सुदारुणा ||१२२||
आदंशे लाजवर्णाया ध्यामं पूति स्रवेदसृक् |
दाहो मूर्च्छाऽतिसारश्च शिरोदुःखं च जायते ||१२३||
घोरो दंशस्तु जालिन्या राजिमानवदीर्यते |
स्तम्भः श्वासस्तमोवृद्धिस्तालुशोषश्च जायते ||१२४||
एणीपद्यास्तथा दंशो भवेत् कृष्णतिलाकृतिः |
तृष्णामूर्च्छाज्वरच्छर्दिकासश्वाससमन्वितः ||१२५||
दंशः काकाण्डिकादष्टे पाण्डुरक्तोऽतिवेदनः |
तृण्मूर्च्छाश्वासहृद्रोगहिक्काकासाः स्युरुच्छ्रिताः ||१२६||
रक्तो मालागुणादंशो धूमगन्धोऽतिवेदनः |
बहुधा च विशीर्येत दाहमूर्च्छाज्वरान्वितः ||१२७||
Adhikarana 49 (128) · Śloka 128
ਅਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਵਪ੍ਯਭਿਹਿਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਸ਼ੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ |
ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦਾਹਚ੍ਛੇਦਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ||੧੨੮||
View original
असाध्यास्वप्यभिहितं प्रत्याख्यायाशु योजयेत् |
दोषोच्छ्रायविशेषेण दाहच्छेदविवर्जितम् ||१२८||
Adhikarana 50 (129) · Śloka 129
ਸਾਧ੍ਯਾਭਿਰਾਭਿਰ੍ਲੂਤਾਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ |
ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇਣ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਗਾਦਂਸ਼ਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ||੧੨੯||
View original
साध्याभिराभिर्लूताभिर्दष्टमात्रस्य देहिनः |
वृद्धिपत्रेण मतिमान् सम्यगादंशमुद्धरेत् ||१२९||
Adhikarana 51 (130-133) · Śloka 133
ਅਮਰ੍ਮਣਿ ਵਿਧਾਨਜ੍ਞੋ ਵਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਃ |
ਦਂਸ਼ਸ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਤਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਲ੍ਪਸ਼੍ਵਯਥੁਕਸ੍ਯ ਚ ||੧੩੦||
ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰਗਦੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍ਤਤਃ |
ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰਜਨੀਕੁਸ੍ਠਸਮਙ੍ਗਾਮਧੁਕੈਸ੍ਤਥਾ ||੧੩੧||
ਸਾਰਿਵਾਂ ਮਧੁਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਪਯਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਮੋਰਟਮ੍ |
ਵਿਦਾਰੀਗੋਕ੍ਸੁਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਧੁਕਂ ਪਾਯਯੇਤ ਵਾ ||੧੩੨||
ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਕਸਾਯੇਣ ਸੁਸ਼ੀਤੇਨ ਚ ਸੇਚਯੇਤ੍ |
ਉਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਯਥਾਦੋਸਂ ਵਿਸਘ੍ਨੈਰੇਵ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੧੩੩||
View original
अमर्मणि विधानज्ञो वर्जितस्य ज्वरादिभिः |
दंशस्योत्कर्तनं कुर्यादल्पश्वयथुकस्य च ||१३०||
मधुसैन्धवसंयुक्तैरगदैर्लेपयेत्ततः |
प्रियङ्गुरजनीकुष्ठसमङ्गामधुकैस्तथा ||१३१||
सारिवां मधुकं द्राक्षां पयस्यां क्षीरमोरटम् |
विदारीगोक्षुरक्षौद्रमधुकं पाययेत वा ||१३२||
क्षीरिणां त्वक्कषायेण सुशीतेन च सेचयेत् |
उपद्रवान् यथादोषं विषघ्नैरेव साधयेत् ||१३३||
Adhikarana 52 (134) · Śloka 134
ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਨਧੂਮਂ ਤਥਾਵਪੀਡਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਂ ਚ |
ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਚੋਭਯਤਃ ਪ੍ਰਗਾਢਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਣਮੇਵ ਚਾਤ੍ਰ ||੧੩੪||
View original
नस्याञ्जनाभ्यञ्जनपानधूमं तथाऽवपीडं कवलग्रहं च |
संशोधनं चोभयतः प्रगाढं कुर्यात्सिरामोक्षणमेव चात्र ||१३४||
Adhikarana 53 (135) · Śloka 135
ਕੀਟਦਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਹਿਦਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਨਪਿ |
ਆਦਾਹਪਾਕਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦ੍ਦੁਸ੍ਟਵਦ੍ਭਿਸਗ੍ ||੧੩੫||
View original
कीटदष्टव्रणान् सर्वानहिदष्टव्रणानपि |
आदाहपाकात्तान् सर्वाञ्चिकित्सेद्दुष्टवद्भिषग् ||१३५||
Adhikarana 54 (136-137) · Śloka 137
ਵਿਨਿਵਤ੍ਤੇ ਤਤਃ ਸ਼ੋਫੇ ਕਰ੍ਣਿਕਾਪਾਤਨਂ ਹਿਤਮ੍ |
ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀ ਕੁਸੁਮ੍ਭਂ ਕੁਸੁਮਂ ਮਧੁ ||੧੩੬||
ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਿਣ੍ਵਂ ਵਰ੍ਚਃ ਪਾਰਾਵਤਸ੍ਯ ਚ |
ਵਿਸਵਦ੍ਧਿਕਰਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍ ||੧੩੭||
View original
विनिवृत्ते ततः शोफे कर्णिकापातनं हितम् |
निम्बपत्रं त्रिवृद्दन्ती कुसुम्भं कुसुमं मधु ||१३६||
गुग्गुलुः सैन्धवं किण्वं वर्चः पारावतस्य च |
विषवृद्धिकरं चान्नं हित्वा सम्भोजनं हितम् ||१३७||
Adhikarana 55 (138) · Śloka 138
ਵਿਸੇਭ੍ਯਃ ਖਲੁ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਮਰੁਜਾਂ ਸ੍ਥਿਰਾਮ੍ |
ਪ੍ਰਚ੍ਛਯਿਤ੍ਵਾ ਮਧੂਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸ਼ੋਧਨੀਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੩੮||
View original
विषेभ्यः खलु सर्वेभ्यः कर्णिकामरुजां स्थिराम् |
प्रच्छयित्वा मधून्मिश्रैः शोधनीयैरुपाचरेत् ||१३८||
Adhikarana 56 (139) · Śloka 139
ਸਪ੍ਤਸਸ੍ਠਸ੍ਯ ਕੀਟਾਨਾਂ ਸ਼ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ |
ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚਾਪ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੧੩੯||
View original
सप्तषष्ठस्य कीटानां शतस्यैतद्विभागशः |
दष्टलक्षणमाख्यातं चिकित्सा चाप्यनन्तरम् ||१३९||
Adhikarana 57 (140) · Śloka 140
ਸਵਿਂਸ਼ਮਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਮੇਤਦੁਕ੍ਤਂ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ |੧੪੦|
View original
सविंशमध्यायशतमेतदुक्तं विभागशः |१४०|
Adhikarana 58 (140) · Śloka 140
ਇਹੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਥੋਤ੍ਤਰੇ ||੧੪੦||
View original
इहोद्दिष्टाननिर्दिष्टानर्थान् वक्ष्याम्यथोत्तरे ||१४०||
Adhikarana 59 (141-143) · Śloka 143
ਸਨਾਤਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵੇਦਾਨਾਮਕ੍ਸਰਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ |
ਤਥਾ ਦਸ੍ਟਫਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਹਿਤਤ੍ਵਾਦਪਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ||੧੪੧||
ਵਾਕ੍ਸਮੂਹਾਰ੍ਥਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ ਪੂਜਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੇਹਿਭਿਃ |
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਤਮਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮਃ ||੧੪੨||
ਸੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯਾਮਤਯੋਨੇਰ੍ਭਿਸਗ੍ਗੁਰੋਃ |
ਧਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਮਲਂ ਮਤਂ ਪਰਮਸਮ੍ਮਤਮ੍ |
ਉਕ੍ਤਾਹਾਰਸਮਾਚਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚ ਮੋਦਤੇ ||੧੪੩||
View original
सनातनत्वाद्वेदानामक्षरत्वात्तथैव च |
तथा दृष्टफलत्वाच्च हितत्वादपि देहिनाम् ||१४१||
वाक्समूहार्थविस्तारात् पूजितत्वाच्च देहिभिः |
चिकित्सितात् पुण्यतमं न किञ्चिदपि शुश्रुमः ||१४२||
ऋषेरिन्द्रप्रभावस्यामृतयोनेर्भिषग्गुरोः |
धारयित्वा तु विमलं मतं परमसम्मतम् |
उक्ताहारसमाचार इह प्रेत्य च मोदते ||१४३||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਕੀਟਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੮||
ਇਤਿ ਭਗਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣੋਪਦਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤਚ੍ਛਿਸ੍ਯੇਣ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ |
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने कीटकल्पो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां पञ्चमं कल्पस्थानं समाप्तम् |