8. kīṭakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4

அதாதஃ கீடகல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| ஸர்பாணாஂ ஶுக்ரவிண்மூத்ரஶவபூத்யண்டஸம்பவாஃ | வாய்வக்ந்யம்புப்ரகதயஃ கீடாஸ்து விவிதாஃ ஸ்மதாஃ ||௩|| ஸர்வதோஷப்ரகதிபிர்யுக்தாஸ்தே பரிணாமதஃ | கீடத்வேऽபி ஸுகோராஃ ஸ்யுஃ, ஸர்வ ஏவ சதுர்விதாஃ ||௪||

தத்ர கீடாந் ஹேதுலக்ஷணஸங்க்யாகர்மசிகித்ஸிதைர்நிர்திஶந்நாஹ- ஸர்பாணாமித்யாதி| ஸர்பாணாஂ தர்வீகரமண்டலிராஜிமதாஂ ஶுக்ராதிபஞ்சஸம்பவா யதாஸங்க்யஂ வாய்வக்ந்யம்புப்ரகதயஃ கீடாஃ| ஶவோ மதஸர்பஶரீரஂ, தஸ்ய பூதிஃ ஶடநம்| த்ரீந் கீடாந் தர்வீகரமண்டலிராஜிலஸம்பந்தேந வாய்வாதிப்ரகதிக்ரமாந்நிர்திஶ்ய சதுர்தஂ ஸ்வபாவேந கர்மணா ச நிர்திஶந்நாஹ- ஸர்வதோஷேத்யாதி| ஸர்வதோஷஸ்வபாவைர்யுக்தாஃ; பரிணாமதஃ பரிணாமோ நாம பிந்நஜாதீயைரநேகைரேகீபாவேந கார்யஸ்யாரம்பஃ, ஸ சாத்ர தர்வீகராதிபிந்நஜாதீயைர்வைகரஞ்ஜாக்யாபத்யோத்பாதநலக்ஷணஃ, தஸ்மாத்| ஸுகோராஃ த்ரிதோஷகோபநாஃ, வைகரஞ்ஜஸர்பஜாதிஶுக்ராதிஸம்பவத்வேந| ஏகீகத்ய ஸங்க்யாமாஹ- ஸர்வ ஏவேத்யாதி||௧-௪||

Adhikarana 2 (5-7) · Śloka 8

கும்பீநஸஸ்துண்டிகேரீ ஶங்கீ ஶதகுலீரகஃ | உச்சிடிங்கோऽக்நிநாமா ச சிச்சிடிங்கோ மயூரிகா ||௫|| ஆவர்தகஸ்ததோரப்ரஃ ஸாரிகாமுகவைதலௌ | ஶராவகுர்தோऽபீராஜிஃ பருஷஶ்சித்ரஶீர்ஷகஃ ||௬|| ஶதபாஹுஶ்ச யஶ்சாபி ரக்தராஜிஶ்ச கீர்திதஃ | அஷ்டாதஶேதி வாயவ்யாஃ கீடாஃ பவநகோபநாஃ ||௭|| தைர்பவந்தீஹ தஷ்டாநாஂ ரோகா வாதநிமித்தஜாஃ |௮|

தாநேவ சதுஃப்ரகாராந் வாதாதிஸ்வபாவைர்நிர்திஶந்நாஹ - கும்பீநஸ இத்யாதி| ஏதே கீடகபேதா நாநாதேஶீயலோகாதவகந்தவ்யாஃ, யதஃ ஸுவீரநந்திவராஹஜேஜ்ஜடகயதாஸாதிபிஃ டீகாகாரைர்ந வ்யாக்யாதாஃ| வாதநிமித்தஜா ரோகாஸ்தோதாதயோ ஜ்வராதயஶ்ச| வாதப்ரகோபணாநாஂ கும்பீநஸாதீநாஂ மத்யே ஶங்க்யுச்சிடிங்கஶராவகுர்தசித்ரஶீர்ஷகாந் வர்ஜயித்வா ஶேஷாஶ்சதுர்தஶ முகஸந்தஂஶவிஷாஃ||௫-௭||-

Adhikarana 3 (8-11) · Śloka 12

கௌண்டிந்யகஃ கணபகோ வரடீ பத்ரவஶ்சிகஃ ||௮|| விநாஸிகா ப்ராஹ்மணிகா பிந்துலோ ப்ரமரஸ்ததா | பாஹ்யகீ பிச்சிடஃ கும்பீ வர்சஃகீடோऽரிமேதகஃ ||௯|| பத்மகீடோ துந்துபிகோ மகரஃ ஶதபாதகஃ | பஞ்சாலகஃ பாகமத்ஸ்யஃ கஷ்ணதுண்டோऽத கர்தபீ ||௧௦|| க்லீதஃ கமிஸராரீ ச யஶ்சாப்யுத்க்லேஶகஸ்ததா | ஏதே ஹ்யக்நிப்ரகதயஶ்சதுர்விஂஶதிரேவ ச ||௧௧|| தைர்பவந்தீஹ தஷ்டாநாஂ ரோகாஃ பித்தநிமித்தஜாஃ |௧௨|

கௌண்டிந்யக இத்யாதி| பிந்துலஸ்தாநே `விலுட’ இதி கேசித்| பித்தநிமித்தஜா தாஹாதயோ ஜ்வராதயஶ்ச| பித்தப்ரகோபணாநாஂ மத்யே கௌண்டிந்யகவரடீப்ரமரபிச்சிடவர்சஃகீடமகரஶதபதபஞ்சாலகபாகமத்ஸ்யகஷ்ணதுண்டாந் விஹாய ஶேஷாஶ்சதுர்தஶ முகஸந்தஂஶவிஷாஃ||௮-௧௧||-

Adhikarana 4 (12-14) · Śloka 15

விஶ்வம்பரஃ பஞ்சஶுக்லஃ பஞ்சகஷ்ணோऽத கோகிலஃ ||௧௨|| ஸைரேயகஃ ப்ரசலகோ வலபஃ கிடிபஸ்ததா | ஸூசீமுகஃ கஷ்ணகோதா யஶ்ச காஷாயவாஸிகஃ ||௧௩|| கீடோ கர்தபகஶ்சைவ ததா த்ரோடக ஏவ ச | த்ரயோதஶைதே ஸௌம்யாஃ ஸ்யுஃ கீடாஃ ஶ்லேஷ்மப்ரகோபணாஃ ||௧௪|| தைர்பவந்தீஹ தஷ்டாநாஂ ரோகாஃ கபநிமித்தஜாஃ |௧௫|

விஶ்வம்பர இத்யாதி| ஶ்லேஷ்மநிமித்தஜா ரோகாஃ கண்ட்வாதயோ ஜ்வராதயஶ்ச| ஶ்லேஷ்மப்ரகோபிணாஂ மத்யே விஶ்வம்பரப்ரசலாககஷ்ணகோதாகாஷாயவாஸிகாஂஶ்சதுரோ வர்ஜயித்வா நவாந்யே முகஸந்தஂஶவிஷாஃ||௧௨-௧௪||-

Adhikarana 5 (15-18) · Śloka 18

துங்கீநாஸோ விசிலகஸ்தாலகோ வாஹகஸ்ததா ||௧௫|| கோஷ்டாகாரீ க்ரிமிகரோ யஶ்ச மண்டலபுச்சகஃ | துண்ட(ங்க)நாபஃ ஸர்ஷபிகோ வல்குலிஃ ஶம்புகஸ்ததா ||௧௬|| அக்நிகீடஶ்ச விஜ்ஞேயா த்வாதஶ ப்ராணநாஶநாஃ | தைர்பவந்தீஹ தஷ்டாநாஂ வேகஜ்ஞாநாநி ஸர்பவத் ||௧௭|| தாஸ்தாஶ்ச வேதநாஸ்தீவ்ரா ரோகா வை ஸாந்நிபாதிகாஃ | க்ஷாராக்நிதக்தவத்தஂஶோ ரக்தபீதஸிதாருணஃ ||௧௮||

ஸர்வதோஷப்ரகதிகாநாஹ- துங்கீநாஸ இத்யாதி| தைஃ ஸர்வதோஷப்ரகதிகைஃ ப்ராணநாஶநைஃ கீடைஃ| தாஸ்தாஃ தோததாஹகண்ட்வாதிகா வேதநாஃ, ரோகா ஜ்வராதயஃ| தஂஶ இத்யாதி| ரக்தபீதஃ பித்தேந, ஸிதஃ கபேந, அருணோ வாதேந| ஸர்வதோஷப்ரகதிகாநாஂ மத்யே வாஹகஸர்ஷபஶம்பூகாந் வர்ஜயித்வா நவ முகஸந்தஂஶவிஷாஃ||௧௫-௧௮||

Adhikarana 6 (19-22) · Śloka 23

ஜ்வராங்கமர்தரோமாஞ்சவேதநாபிஃ ஸமந்விதஃ | சர்த்யதீஸாரதஷ்ணாஶ்ச தாஹோ மூர்ச்சா விஜம்பிகா ||௧௯|| வேபதுஶ்வாஸஹிக்காஶ்ச தாஹஃ ஶீதஂ ச தாருணம் | பிடகோபசயஃ ஶோபோ க்ரந்தயோ மண்டலாநி ச ||௨௦|| தத்ரவஃ கர்ணிகாஶ்சைவ விஸர்பாஃ கிடிபாநி ச | தைர்பவந்தீஹ தஷ்டாநாஂ யதாஸ்வஂ சாப்யுபத்ரவாஃ ||௨௧|| யேऽந்யே தேஷாஂ விஶேஷாஸ்து தூர்ணஂ தேஷாஂ ஸமாதிஶேத் | தூஷீவிஷப்ரகோபாச்ச ததைவ விஷலேபநாத் ||௨௨|| லிங்கஂ தீக்ஷ்ணவிஷேஷ்வேத... |௨௩|

இதாநீஂ சதுர்விதாநபி தாஂஸ்தீக்ஷ்ணமந்தவிஷபேதேந நிர்திஶந்நாஹ- ஜ்வராங்கேத்யாதி| ஶீதஂ ச தாருணமித்யத்ர சகாராத்தாஹோऽபி தாருண ஏவ| யதாஸ்வஂ யதாகீடதோஷமித்யர்தஃ| யேऽந்யே இத்யாதி| தேஷாஂ தீக்ஷ்ணவிஷாணாஂ கீடாநாமத்ரோக்தேப்யோ யேऽந்யே விஶேஷா உபத்ரவாஸ்தேஷாஂ பேதாஂஸ்தூர்ணஂ ஸமாதிஶேதிதி| தேஷாமிதி கர்மணி ஷஷ்டீ, தேந தாந் க்ஷிப்ரஂ கதயேத், கதஂ? தூஷீவிஷப்ரகோபாத் தூஷீவிஷப்ரகோபஂ வீக்ஷ்ய| யபி லுப்தே பஞ்சமீயம்| ததைவ விஷலேபநாதிதி லேபநமத்ராஹாரஸ்தேந விஷாலேபநஂ விஷாஹாரஂ வீக்ஷ்யேத்யர்தஃ||௧௯-௨௨||

Adhikarana 7 (23) · Śloka 24

...ச்சணு மந்தவிஷேஷ்வதஃ | ப்ரஸேகாரோசகச்சர்திஶிரோகௌரவஶீதகாஃ ||௨௩|| பிடகாகோடகண்டூநாஂ ஜந்ம தோஷவிபாகதஃ |௨௪|

ஶணு மந்தவிஷேஷ்வித்யாதி| ஶீதகோ அல்பஂ ஶீதஂ, கோடாதீநாஂ ஜந்ம யதா கீடதோஷவிபாகேந||௨௩||-

Adhikarana 8 (24) · Śloka 25

யோகைர்நாநாவிதைரேஷாஂ சூர்ணாநி கரமாதிஶேத் ||௨௪|| தூஷீவிஷப்ரகாராணாஂ ததா சாப்யநுலேபநாத் |௨௫|

இதாநீஂ கீடதேஹசூர்ணாநாஂ நாநௌஷதயோகாத்ததாऽநுலேபநதோऽபி கரத்வமாஹ- யோகைரித்யாதி| அதாலம்பாயநோக்தஃ கீடாநாஂ ஸாமாந்யஜ்ஞாநோபாயோ லிக்யதே,- “கஷ்ணாபிர்பிந்துலேகாபிஃ பக்ஷைஃ பாதைர்முகைர்நகைஃ| ஶூகைஃ கண்டகலாங்கூலைஃ ஸஂஶ்லிஷ்டைஃ பக்ஷரோமபிஃ| ஸ்வநைஃ ப்ரமாணைஃ ஸஂஸ்தாநைர்லிங்கைஶ்சாபி ஶரீரகைஃ| விஷவீர்யைஶ்ச கீடாநாஂ ரூபஜ்ஞாநஂ விபாவ்யதே”- இதி| ததா கதிசித் கீடா விஶிஷ்டாகதிவர்ணாதிபிஸ்ததுக்தா ஏவ லிக்யந்தே,- “அஜாப்ரதிமரூபோ யஃ ஶூகஹீநஸ்த்வரோமஶஃ| ஸிதஃ ஶரகுலீரஸ்து க்ஷ்வேடசூர்ணவிஷஃ ஸ்மதஃ|| கைரிகாபோ மஹாகீடஃ ஸபக்ஷோ மார்ஜிதோதரஃ| கேசரோ குதஶூகஶ்ச கௌண்டிந்ய இதி ஸ ஸ்மதஃ|| குரண்டபுஷ்பவர்ணாபஃ ஸபக்ஷோ மார்ஜிதோதரஃ| துண்டஶூகவிஷஃ கீடஃ கோஷ்டாகாரீதி ஸஞ்ஜ்ஞிதஃ|| லாக்ஷாருதிரவர்ணாபஃ ஶ்வேதபிந்துவிசித்ரிதஃ| க்ஷுத்ரகோ ஹ்யக்நிஸங்காஶோ ப்ராஜதே நிஶி சாக்நிவத்|| கீடஃ கத்யோத இத்யுக்தோ தஷ்டஸ்தேநாபி தஹ்யதே| தஂஷ்ட்ராவிஷஃ ஶ்வேதபிந்துஃ ஸபக்ஷஃ ஷட்பதஃ ககஃ|| ஸ து வை ஶம்பூகோ நாம காலகஃ ஸப்தமண்டலஃ| சதுஷ்பாதோ தீர்கபத்ர உல்லலாடோ பஹுப்ரஜஃ|| வக்ஷாலயோ தந்தவிஷஃ ககலாஸ இதி ஸ்மதஃ| சந்த்ராபஃ ககலாஸோऽந்யஸ்தத்பேதஸ்து த்ரிகண்டகஃ”- இதி| தேஷாஂ ந கேவலஂ நியமேந ஶூகாதிதஂஶேந விஷப்ராதுர்பாவஃ, கிஂ தர்ஹி அப்யவஹாரசூர்ணாநுலேபநைஶ்ச தூஷீவிஷலிங்கப்ராதுர்பாவ இத்யாஹ- “யஶ்சைதாநத்தி சூர்ணைர்வா சூர்ண்யதே லிப்யதேऽதவா| மூத்ராதிபிஸ்தஸ்ய தூஷீவிஷலிங்கஂ ஸமாதிஶேத்”- இதி| ஜேஜ்ஜடகயதாஸாவத்ர ஆபாதநிகாபூர்வகஂ பாடஂ படதஃ, ஸ ச வர்தமாநபுஸ்தகேஷு ந தஶ்யதே||௨௪||-

Adhikarana 9 (25-27) · Śloka 27

ஏகஜாதீநதஸ்தூர்த்வஂ கீடாந் வக்ஷ்யாமி பேததஃ ||௨௫|| ஸாமாந்யதோ தஷ்டலிங்கைஃ ஸாத்யாஸாத்யக்ரமேண ச | த்ரிகண்டஃ கரிணீ சாபி ஹஸ்திகக்ஷோऽபராஜிதஃ | சத்வார ஏதே கணபா வ்யாக்யாதாஸ்தீவ்ரவேதநாஃ ||௨௬|| தைர்தஷ்டஸ்ய ஶ்வயதுரங்கமர்தோ குருதா காத்ராணாஂ தஂஶஃ கஷ்ணஶ்ச பவதி ||௨௭||

இதாநீஂ வாதபித்தகபஸந்நிபாதப்ரகதீந் கீடாந் நிர்திஶ்ய, ஏகஜாதீயாநப்யேகலக்ஷணசிகித்ஸார்தஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஏகஜாதீநதஸ்தூர்த்வமித்யாதி| பேதத இதி பேதஂ வீக்ஷ்ய| த்ரிகண்டகாதயஶ்சத்வாரஃ கணபாஃ; கணபத்வமேகஜாதித்வஂ, த்ரிகண்டகாதிஸ்து பேதஃ, `ககண்டக’ இதி கேசித்| ஸர்வ ஏவ கணபாஶ்சதுஷ்பதாஃ கீடாஃ ஸாத்யாஶ்ச||௨௫-௨௭||

Adhikarana 10 (28) · Śloka 28

ப்ரதிஸூர்யகஃ , பிங்காபாஸோ, பஹுவர்ணோ, நிரூபமோ கோதேரேக இதி பஞ்ச கோதேரகாஃ ; தைர்தஷ்டஸ்ய ஶோபோ தாஹருஜௌ ச பவதஃ, கோதேரகேணைததேவ க்ரந்திப்ராதுர்பாவோ ஜ்வரஶ்ச ||௨௮||

ப்ரதிஸூர்யக இத்யாதி| கேசித்து ப்ரதிஸூர்யக இத்யாதிஸ்தாநே ஏவஂ படந்தி- “ப்ரதிஸூர்யஃ பிங்கநாஸோ பஹுலோமா மஹாஶிராஃ| ததா நிரூபமஶ்சேதி பஞ்ச கௌதேரகாஃ ஸ்மதாஃ|| தைர்பவந்தீஹ தஷ்டாநாஂ வேகஜ்ஞாநாநி ஸர்பவத்| ருஜஶ்ச விவிதாகாரா க்ரந்தயஶ்ச ஸுதாருணாஃ” இதி| கௌதேரகலக்ஷணஂ தந்த்ராந்தரே,- “கஷ்ணஸர்பேண கோதாயாஂ பவேத்யஸ்து சதுஷ்பதஃ| ஸர்போ கௌதேரகோ நாம தேந தஷ்டோ ந ஜீவதி”- இதி||௨௮||

Adhikarana 11 (29-31) · Śloka 31

கலகோலிகா - ஶ்வேதா, கஷ்ணா, ரக்தராஜீ, ரக்தமண்டலா, ஸர்வஶ்வேதா, ஸர்ஷபிகேத்யேவஂ ஷட்; தாபிர்தஷ்டே ஸர்ஷபிகாவர்ஜஂ தாஹஶோபக்லேதா பவந்தி, ஸர்ஷபிகயா ஹதயபிடாऽதிஸாரஶ்ச, தாஸு மத்யே ஸர்ஷபிகா ப்ராணஹரீ ||௨௯|| ஶதபத்யஸ்து- பருஷா, கஷ்ணா, சித்ரா, கபிலா, பீதிகா, ரக்தா, ஶ்வேதா, அக்நிப்ரபா, இத்யஷ்டௌ; தாபிர்தஷ்டே ஶோபோ வேதநா தாஹஶ்ச ஹதயே, ஶ்வேதாக்நிப்ரபாப்யாமேததேவ தாஹோ மூர்ச்சா சாதிமாத்ரஂ ஶ்வேதபிடகோத்பத்திஶ்ச ||௩௦|| மண்டூகாஃ- கஷ்ணஃ, ஸாரஃ, குஹகோ, ஹரிதோ, ரக்தோ, யவவர்ணாபோ, பகுடீ, கோடிகஶ்சேத்யஷ்டௌ; தைர்தஷ்டஸ்ய தஂஶே கண்டூர்பவதி பீதபேநாகமஶ்ச வக்த்ராத், பகுடீகோடிகாப்யாமேததேவ தாஹஶ்சர்திர்மூர்ச்சா சாதிமாத்ரம் ||௩௧||

மண்டூகா இத்யாதி| அத்ர பகுடீகோடிகாவஸாத்யௌ| அத மண்டூகோத்பத்திஃ பகுடீலக்ஷணஂ ச தந்த்ராந்தரோக்தஂ பட்யதே,- “வர்ஷமாணே ஸஜேச்சுக்ரஂ ப்ராவட்காலே மஹோரகஃ| ததஃ ஶரத்ப்ரதப்தாயாஂ பூமௌ மண்டோ ஜலஸ்ய ஹி| தஸ்மிந் மண்டோதகே ஜாதா மண்டூகாஸ்தேந ஸஞ்ஜ்ஞிதாஃ|| மண்டூகோ கோகதிஸ்தஜ்ஜ்ஞைஃ கோடிகஃ பரிகீர்திதஃ| தேந தஷ்டஸ்ய மரணஂ, நாஸ்தி தஸ்ய ப்ரதிக்ரியா”- இதி||௨௯-௩௧||

Adhikarana 12 (32) · Śloka 32

விஶ்வம்பராபிர்தஷ்டே தஂஶஃ ஸர்ஷபாகாராபிஃ பிடகாபிஃ ஸருஜாபிஶ்சீயதே, ஶீதஜ்வரார்தஶ்ச புருஷோ பவதி ||௩௨||

விஶ்வம்பராபிர்தஷ்ட இத்யாதி| விஶ்வம்பராஶ்ச த்ரயஃ||௩௨||

Adhikarana 13 (33) · Śloka 33

அஹிண்டுகாபிர்தஷ்டே தோததாஹகண்டுஶ்வயதவோ பவந்தி மோஹஶ்ச; கண்டூமகாபிர்தஷ்டே பீதாங்கஶ்சர்த்யதீஸாரஜ்வராதிபிரபிஹந்யதே; ஶூகவந்தாபிர்தஷ்டே கண்டூகோடாஃ ப்ரவர்தந்தே ஶூகஂ சாத்ர லக்ஷ்யதே ||௩௩||

அஹிண்டுகாபிர்தஷ்ட இத்யாதி| அஹிண்டுகாகண்டூமகஶூகவந்தாநாஂ தஷ்டலக்ஷணஂ கேசிந்ந படந்தி, விஶ்வம்பராபேதத்வேந விஶ்வம்பராக்ரஹேண க்ரஹணாத்; அந்யே து அஹிண்டுகாதீநாஂ பதக்தஷ்டலக்ஷணஂ படந்தி, பதக்சிகித்ஸிதோபாதாநாத்||௩௩||

Adhikarana 14 (34-38) · Śloka 38

பிபீலிகாஃ- ஸ்தூலஶீர்ஷா, ஸஂவாஹிகா, ப்ராஹ்மணிகா, அங்குலிகா; கபிலிகா, சித்ரவர்ணேதி ஷட்; தாபிர்தஷ்டே தஂஶே ஶ்வயதுரக்நிஸ்பர்ஶவத்தாஹஶோபௌ பவதஃ ||௩௪|| மக்ஷிகாஃ- காந்தாரிகா, கஷ்ணா, பிங்கலா, மதூலிகா, காஷாயீ, ஸ்தாலிகேத்யேவஂ ஷட்; தாபிர்தஷ்டஸ்ய கண்டுஶோபதாஹருஜோ பவந்தி, ஸ்தாலிகாகாஷாயீப்யாமேததேவ ஶ்யாவபிடகோத்பத்திருபத்ரவாஶ்ச ஜ்வராதயோ பவந்தி, காஷாயீ ஸ்தாலிகா ச ப்ராணஹரே ||௩௫|| மஶகாஃ- ஸாமுத்ரஃ, பரிமண்டலோ, ஹஸ்திமஶகஃ, கஷ்ணஃ, பார்வதீய இதி பஞ்ச; தைர்தஷ்டஸ்ய தீவ்ரா கண்டூர்தஂஶஶோபஶ்ச, பார்வதீயஸ்து கீடைஃ ப்ராணஹரைஸ்துல்யலக்ஷணஃ ||௩௬|| நகாவகஷ்டேऽத்யர்தஂ பிடகாதாஹபாகா பவந்தி | ஜலௌகஸாஂ தஷ்டலக்ஷணமுக்தஂ சிகித்ஸிதஂ ச ||௩௭|| பவந்தி சாத்ர- கோதேரகஃ ஸ்தாலிகா ச யே ச ஶ்வேதாக்நிஸப்ரபே | பகுடீ கோடிகஶ்சைவ ந ஸித்யந்த்யேகஜாதிஷு ||௩௮||

இதாநீமிஹைகஜாத்யேஷு பஞ்சஸ்வஸாத்யாந் நிர்திஶந்நாஹ- கோதேரக இத்யாதி| ஸ்தாலிகா சேதி சகாரேண காஷாயீ ஸமுச்சீயதே| யே சேதி சகாரேண கலகோலிகேஷு ஸர்ஷபிகாऽப்யநுக்தா ஸமுச்சீயதே| பகுடீ கோடிகஶ்சைவேதி சகாரேணாநுக்தா ஜலௌகஃஸ்விந்த்ராயுதா ஸமுச்சீயதே||௩௪-௩௮||

Adhikarana 15 (39-40) · Śloka 40

ஶவமூத்ரபுரீஷைஸ்து ஸவிஷைரவமர்ஶநாத் | ஸ்யுஃ கண்டூதாஹகோடாருஃபிடகாதோதவேதநாஃ ||௩௯|| ப்ரக்லேதவாஂஸ்ததா ஸ்ராவோ பஶஂ ஸம்பாசயேத்த்வசம் | திக்தவித்தக்ரியாஸ்தத்ர யதாவதவசாரயேத் ||௪௦||

ஏஷாஂ பஹிஶ்சூர்ணாவசூர்ணநாதௌ லிங்கமுத்திஶ்ய சிகித்ஸாமுத்திஶந்நாஹ- ஶவமூத்ரபுரீஷைரித்யாதி| ப்ரக்லேதவாநிதி ஸவிஷசூர்ணாவமஷ்டப்ரதேஶே இத்யர்தஃ||௩௯-௪௦||

Adhikarana 16 (41) · Śloka 41

நாவஸந்நஂ ந சோத்ஸந்நமதிஸஂரம்பவேதநம் | தஂஶாதௌ விபரீதார்தி கீடதஷ்டஂ ஸுபாதகம் ||௪௧||

இதாநீஂ கீடதஷ்டஸ்ய தஂஶலக்ஷணேந கச்ச்ரதாமுத்திஶந்நாஹ- நாவஸந்நமித்யாதி| நாவஸந்நஂ நாதிபிந்நஂ, ந சோத்ஸந்நஂ நாத்யுந்நதம், இத்தம்பூதமபி யததிஸஂரம்பவேதநம் அதிஶயவ்யதஂ, தஂஶாதௌ விபரீதார்தி அநுக்ரவிஷதஷ்டே தீவ்ரார்திர்பவதி, உக்ரவிஷதஷ்டே து மந்தார்திரிதி விபரீதார்திஃ| ஸுபாதகஂ கச்ச்ரஸாத்யம்||௪௧||

Adhikarana 17 (42) · Śloka 42

தஷ்டாநுக்ரவிஷைஃ கீடைஃ ஸர்பவத் ஸமுபாசரேத் | த்ரிவிதாநாஂ து பூர்வேஷாஂ த்ரைவித்யேந க்ரியா ஹிதாஃ ||௪௨||

இதாநீமுக்ரவிஷகீடாநாஂ சிகித்ஸாமுத்திஶந்நாஹ- கீடைர்தஷ்டாநுக்ரேத்யாதி| உக்ரவிஷைஃ ப்ராணஹரைஸ்த்ரிதோஷப்ரகதிபிஃ| ஸர்பவத் ஸர்பதஷ்டாநிவ, ஸர்பதஷ்டஸ்ய ஸர்பவேகோக்தாபிஃ க்ரியாபிரித்யர்தஃ| த்ரிவிதாநாமிதி தர்வீகரமண்டலிராஜிலஶுக்ராதியோநிபேதாத்த்ரிப்ரகாராணாம்| பூர்வேஷாம் ஆத்யுக்தாநாம்| த்ரைவித்யேநேதி வாதாதிபேதேநேத்யர்தஃ||௪௨||

Adhikarana 18 (43) · Śloka 44

ஸ்வேதமாலேபநஂ ஸேகஂ சோஷ்ணமத்ராவசாரயேத் | அந்யத்ர மூர்ச்சிதாத்தஂஶாத் பாககோதப்ரபீடிதாத் ||௪௩|| விஷக்நஂ ச விதிஂ ஸர்வஂ பஹுஶஃ ஶோதநாநி ச |௪௪|

இதாநீஂ ஸாமாந்யஂ சிகித்ஸிதமாஹ- ஸ்வேதமாலேபநமித்யாதி| அந்யத்ர மூர்ச்சிதாதிதி மூர்ச்சிதஂ வர்ஜயித்வா, மூர்ச்சிதே ந குர்யாதித்யர்தஃ| விஷக்நஂ ச விதிஂ ஸர்வமித்யாதி| ஸஂஶமநவிதிஂ பாநநஸ்யாப்யங்காலேபநபரிஷேகாஞ்ஜநாதிகஂ வாதாதிவிஷஹரத்ரவ்யகல்பிதம்| ஸஂஶோதநாநி சேதி வமநவிரேகாஸ்தாபநாநி, `யதாதோஷம்’ இத்யத்யாஹாரஃ||௪௩||-

Adhikarana 19 (44-45) · Śloka 45

ஶிரீஷகடுகாகுஷ்டவசாரஜநிஸைந்தவைஃ ||௪௪|| க்ஷீரமஜ்ஜவஸாஸர்பிஃஶுண்டீபிப்பலிதாருஷு | உத்காரிகா ஸ்திராதௌ வா ஸுகதா ஸ்வேதநே ஹிதா ||௪௫||

இதாநீஂ வாதாதிதோஷவிஷஹரஸ்வேதத்ரவ்யஸூத்ரமுத்திஶந்நாஹ- ஶிரீஷேத்யாதி| உத்காரிகா லப்ஸிகா| ஸ்திராதௌ ஶாலபர்ண்யாதௌ| ஸுகதா ஶோபநா கதா| ஏதேந க்ஷீராதித்ரவைஃ ஶிரீஷாதித்ரவ்யாணாஂ ஶ்லக்ஷ்ணபேஷிதாநாஂ மாத்ராக்ரமேண நாதித்ரவோ நால்பத்ரவஃ பாக இதி ஸர்வஂ போத்யதே||௪௪-௪௫||

Adhikarana 20 (46) · Śloka 46

ந ஸ்வேதயேத சாதஂஶஂ தூமஂ வக்ஷ்யாமி வஶ்சிகே |௪௬|

முக்த்வா கீடவிஷமித்யநேந ஹேதுநா ஸர்வேஷ்வேவ கீடேஷு ஸ்வேதஂ ப்ரஸக்தஂ க்வசிந்நிரஸ்யந்நாஹ- ந ஸ்வேதயேதேத்யாதி| வஶ்சிகவிஷே தஂஶஂ ந ஸ்வேதயேத, ஆஙோ வ்யவஹிதஸ்யாபி க்ரியாபதேந ஸம்பந்தாத்| தத்ராபி கிஞ்சிதூஷ்மஸ்வேதமாஹ- தூமமித்யாதி| தூமஶ்ச `ஶிகிகுக்குடபர்ஹாணி’ இத்யாதிநாऽக்ரே வக்தவ்யஃ| ந ஸ்வேதயேத சாதஂஶமித்யத்ர சகாரோ பிந்நக்ரமே தூமஂ சேத்யத்ர த்ரஷ்டவ்யஃ; தேந மந்தவிஷவஶ்சிகதஷ்டஸ்யோத்காரிகாஸ்வேத உக்தோ ந விருத்யதே|௪௬|-

Adhikarana 21 (46-47) · Śloka 47

அகதாநேகஜாதீஷு ப்ரவக்ஷ்யாமி பதக் பதக் ||௪௬|| குஷ்டஂ வக்ரஂ வசா பாடா பில்வமூலஂ ஸுவர்சிகா | கஹதூமஂ ஹரித்ரே த்வே த்ரிகண்டகவிஷே ஹிதாஃ ||௪௭||

இதாநீஂ வாதாதிபேதேந சதுர்விதப்ரகதீநாஂ ஸப்தஷஷ்டிஸங்க்யோபேதாநாஂ சிகித்ஸிதமபிதாய வஶ்சிகலூதாவர்ஜஂ சதுஃபஞ்சாஶதாமேகஜாதீநாஂ சிகித்ஸிதஂ நிர்திஶந்நாஹ- அகதாநேகஜாதீஷ்வித்யாதி| வக்ரஂ தகரஂ, ஸுவர்சிகா ஸ்வர்ஜிகாக்ஷாரஃ| த்ரிகண்டகக்ரஹணமபரஸஜாதீயாநாஂ கணபப்ரபதீநாஂ ப்ராதாந்யாதுபலக்ஷணம்| ஹித இதி அகத இதி ஶேஷஃ||௪௬-௪௭||

Adhikarana 22 (48) · Śloka 48

ரஜந்யாகாரதூமஶ்ச வக்ரஂ குஷ்டஂ பலாஶஜம் | கலகோலிகத்ஷ்டாநாமகதோ விஷநாஶநஃ ||௪௮||

ப்ரதிஸூர்யகாதிசிகித்ஸாயா வக்ஷ்யமாணத்வாத்கலகோலிகோபக்ரமமாஹ- ரஜநீத்யாதி| பலாஶஜஂ `பீஜம்’ இத்யத்யாஹார்யம்||௪௮||

Adhikarana 23 (49-50) · Śloka 50

குங்குமஂ தகரஂ ஶிக்ரு பத்மகஂ ரஜநீத்வயம் | அகதோ ஜலபிஷ்டோऽயஂ ஶதபத்விஷநாஶநஃ ||௪௯|| மேஷஶங்கீ வசா பாடா நிசுலோ ரோஹிணீ ஜலம் | ஸர்வமண்டூகதஷ்டாநாமகதோऽயஂ விஷாபஹஃ ||௫௦||

நிசுலோ வேதஸஃ, ஜலஂ வாலகம்||௪௯-௫௦||

Adhikarana 24 (51) · Śloka 51

தவாஶ்வகந்தாதிபலாபலாஸாதிகுஹாகுஹாஃ | விஶ்வம்பராபிதஷ்டாநாமகதோऽயஂ விஷாபஹஃ ||௫௧||

தவாஶ்வேத்யாதி| விஶ்வம்பராபிஃ திஸபிஃ| அதிபலா கங்கதிகா, அதிகுஹா ஶாலிபர்ணீ, குஹா பஶ்நிபர்ணீ||௫௧||

Adhikarana 25 (52) · Śloka 52

ஶிரீஷஂ தகரஂ குஷ்டஂ ஶாலிபர்ணீ ஸஹா நிஶே | அஹிண்டுகாபிர்தஷ்டாநாமகதோ விஷநாஶநஃ ||௫௨||

ஶிரீஷமித்யாதி| ஸஹா முத்கபர்ணீ| நிஶே பிண்டஹரித்ராதாருஹரித்ரே||௫௨||

Adhikarana 26 (53-55) · Śloka 56

கண்டூமகாபிர்தஷ்டாநாஂ ராத்ரௌ ஶீதாஃ க்ரியா ஹிதாஃ | திவா தே நைவ ஸித்யந்தி ஸூர்யரஶ்மிபலார்திதாஃ ||௫௩|| வக்ரஂ குஷ்டமபாமார்கஃ ஶூகவந்தவிஷேऽகதஃ | பங்கஸ்வரஸபிஷ்டா வா கஷ்ணவல்மீகமத்திகா ||௫௪|| பிபீலிகாபிர்தஷ்டாநாஂ மக்ஷிகாமஶகைஸ்ததா | கோமூத்ரேண யுதோ லேபஃ கஷ்ணவல்மீகமத்திகா ||௫௫|| நகாவகஷ்டஸஞ்ஜாதே ஶோபே பங்கரஸோ ஹிதஃ |௫௬|

கண்டூமகாபிரித்யாதி| கண்டூமகாபிர்தஷ்டாஃ புருஷாஃ| ஸூர்யரஶ்மிபிர்பலஂ யேஷாஂ தே ஸூர்யரஶ்மிபலாஃ கண்டூமகாஃ, தைரர்திதாஃ பீடிதாஃ| பிபீலிகாதிபிஸ்த்ரிபிர்தஷ்டே கோமூத்ரயுக்தா கஷ்ணவல்மீகமத்திகா| நகேத்யாதி நகாவகஷ்டே நகோத்கஷ்டே ஸதி ஸஞ்ஜாதஶோபே மார்கவஸ்ய பங்கராஜஸ்ய ரஸோ லேபே ஹிதஃ ஸ்யாத்| கயதாஸஸ்து பங்கஸ்வரஸபிஷ்டா ஸ்யாதித்யாதி படித்வா பிபீலிகாதித்ரயே தஷ்டே பங்கராஜபிஷ்டகஷ்ணவல்மீகமத்திகாலேபஂ ப்ரதிபாதயதி; கோமூத்ரயுதகஷ்ணவல்மீகமத்திகாலேபநஂ து நகாவகஷ்டே ததா மார்கவஸ்வரஸாலேபநஂ ச||௫௩-௫௫||-

Adhikarana 27 (56) · Śloka 56

ப்ரதிஸூர்யகதஷ்டாநாஂ ஸர்பதஷ்டவதாசரேத் |௫௬|

ப்ரதிஸூர்யகேத்யாதி| ஆசரேத் `சிகித்ஸிதஂ’ இத்யத்யாஹாரஃ|௫௬|-

Adhikarana 28 (56) · Śloka 56

த்ரிவிதா வஶ்சிகாஃ ப்ரோக்தா மந்தமத்யமஹாவிஷாஃ ||௫௬||

ஏவமேகஜாதீயாந் கீடாநபிதாய வஶ்சிகாந்நிர்தேஷ்டுமாஹ- த்ரிவிதா வஶ்சிகா இத்யாதி| நந்வேகஜாதிப்யஃ பதக்பூதா வஶ்சிகா லூதாஶ்ச கஸ்மாந்நிர்திஶ்யந்தே இதி? உச்யதே-விஷசிகிஸ்திதவிஶேஷாபேக்ஷஃ பதகாரம்பஃ||௫௬||

Adhikarana 29 (57) · Śloka 57

கோஶகத்கோதஜா மந்தா மத்யாஃ காஷ்டேஷ்டிகோத்பவாஃ | ஸர்பகோதோத்பவாஸ்தீக்ஷ்ணா யே சாந்யே விஷஸம்பவாஃ ||௫௭||

தாநேவ த்ரீநபி காரணதர்மசிகித்ஸிதபேதைர்பிந்நாந் ப்ரதமஂ காரணாதேவாஹ- கோஶகதித்யாதி| கோஶகதித்யத்ர கோஶப்தஸ்யாபரபஶூபலக்ஷணத்வாச்சகச்சப்தஸ்யாபரமலோபலக்ஷணத்வாத்கோமஹிஷ்யாதிஶகந்மூத்ரகோதஜா மந்தாஃ| யே சாந்யே இத்யாதி| அந்யேऽபி யே விஷஸம்பவாஸ்தேऽபி தீவ்ராஃ| அந்யே த்வேவஂ படந்தி,- “ஸர்பகோதோத்பவாஸ்தீவ்ரா திக்தவித்தவிஷைர்ஹதே| கோதே மத்யா கவாதீநாஂ ஶகத்கோதேऽவராஃ ஸ்மதாஃ”- இதி||௫௭||

Adhikarana 30 (58) · Śloka 58

மந்தா த்வாதஶ மத்யாஸ்து த்ரயஃ பஞ்சதஶோத்தமாஃ | தஶ விஂஶதிரித்யேதே ஸங்க்யயா பரிகீர்திதாஃ ||௫௮||

இதாநீஂ தேஷாஂ பதக் ஸங்க்யாமாஹ- மந்தா த்வாதஶேத்யாதி| கயதாஸஸ்து- “த்ரயோதஶ ப்ராணஹராஸ்த்ரயோ மத்யாஸ்ததாऽபரே| மந்தவீர்யா தஶைகஶ்ச வஶ்சிகா விஷவேதிபிஃ|| ஸப்தவிஂஶதிரித்யேதே ஸங்க்யயா பரிகீர்திதாஃ”- இதி படதி||௫௮||

Adhikarana 31 (59-60) · Śloka 61

கஷ்ணஃ ஶ்யாவஃ கர்புரஃ பாண்டுவர்ணோ கோமூத்ராபஃ கர்கஶோ மேசகஶ்ச | பீதோ தூம்ரோ ரோமஶஃ ஶாட்வலாபோ ரக்தஃ ஶ்வேதேநோதரேணேதி மந்தாஃ ||௫௯|| யுக்தாஶ்சைதே வஶ்சிகாஃ புச்சதேஶே ஸ்யுர்பூயோபிஃ பர்வபிஶ்சேதரேப்யஃ | ஏபிர்தஷ்டே வேதநா வேபதுஶ்ச காத்ரஸ்தம்பஃ கஷ்ணரக்தாகமஶ்ச ||௬௦|| ஶாகாதஷ்டே வேதநா சோர்த்வமேதி தாஹஸ்வேதௌ தஂஶஶோபோ ஜ்வரஶ்ச |௬௧|

இதாநீஂ மந்தவிஷாணாஂ லக்ஷணகர்மாண்யாஹ- கஷ்ண இத்யாதி| கஷ்ணாதயோ த்வாதஶாபி ஶ்வேதேநோதரேணோபலக்ஷிதாஃ| வேதநா சோர்த்வமேதீதி த்ரிவிதாநாமபி வஶ்சிகாநாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமத்ர ப்ராயோவத்த்யாऽபிஹிதம்| ஸ்யுர்பூயோபிஃ பர்வபிஶ்சேதரேப்ய இதி இதரேப்யோ வஶ்சிகேப்யோ மந்தவிஷா வஶ்சிகா பூயோபிர்பஹுதரைஃ பர்வபிருபலக்ஷிதா பவேயுஃ||௫௯-௬௦||-

Adhikarana 32 (61-62) · Śloka 63

ரக்தஃ பீதஃ காபிலேநோதரேண ஸர்வே தூம்ராஃ பர்வபிஶ்ச த்ரிபிஃ ஸ்யுஃ ||௬௧|| ஏதே மூத்ரோச்சாரபூத்யண்டஜாதா மத்யா ஜ்ஞேயாஸ்த்ரிப்ரகாரோரகாணாம் | யஸ்யைதேஷாமந்வயாத்யஃ ப்ரஸூதோ தோஷோத்பத்திஂ தத்ஸ்வரூபாஂ ஸ குர்யாத் ||௬௨|| ஜிஹ்வாஶோபோ போஜநஸ்யாவரோதோ மூர்ச்சா சோக்ரா மத்யவீர்யாபிதஷ்டே |௬௩|

மத்யவிஷாணாஂ லக்ஷணகர்மாண்யாஹ- ரக்த இத்யாதி| கபிலேந ஸஹ ரக்தஃ பீதஶ்சேதி த்ரயஃ| ஏதே ச த்ரயோऽப்யுதரேண தூம்ராஃ| பூர்வத்ர காஷ்டேஷ்டிகோத்பவத்வமிஹ து ஸர்பமூத்ரோச்சாராதிஸம்பவத்வமித்யுபயஹேதூபாதாநாத் வ்யஸ்தஸமஸ்தோபயஹேதூத்பவத்வஂ மத்யாநாஂ போத்தவ்யம்| திக்தவித்தஸர்பதஷ்டாநாஂ ச ஶரீரகோதே மத்யாநாஂ ஜந்ம மதாந்தரேண ப்ரதிபாதிதமேவ| த்ரிப்ரகாரோரகாணாமித்யாதி தர்வீகராதிபேதேந த்ரிப்ரகாராணாமேதேஷாஂ யஸ்யாந்வயாத்யோ யாதக் ப்ரஸூதஃ ஸ தத்ஸ்வரூபாஂ தோஷோத்பத்திஂ குர்யாத்||௬௧-௬௨||-

Adhikarana 33 (63-66) · Śloka 66

ஶ்வேதஶ்சித்ரஃ ஶ்யாமலோ லோஹிதாபோ ரக்தஃ ஶ்வேதோ ரக்தநீலோதரௌ ச ||௬௩|| பீதோऽரக்தோ நீலபீதோऽபரஸ்து ரக்தோ நீலோ நீலஶுக்லஸ்ததா ச | ரக்தோ பப்ருஃ பூர்வவச்சைகபர்வா யஶ்சாபர்வா பர்வணீ த்வே ச யஸ்ய ||௬௪|| நாநாரூபா வர்ணதஶ்சாபி கோரா ஜ்ஞேயாஶ்சைதே வஶ்சிகாஃ ப்ராணசௌராஃ | ஜந்மைதேஷாஂ ஸர்பகோதாத் ப்ரதிஷ்டஂ தேஹேப்யோ வா காதிதாநாஂ விஷேண ||௬௫|| ஏபிர்தஷ்டே ஸர்பவேகப்ரவத்திஃ ஸ்போடோத்பத்திர்ப்ராந்திதாஹௌ ஜ்வரஶ்ச | கேப்யஃ கஷ்ணஂ ஶோணிதஂ யாதி தீவ்ரஂ தஸ்மாத் ப்ராணைஸ்த்யஜ்யதே ஶீக்ரமேவ ||௬௬||

தீக்ஷ்ணவிஷாணாஂ லக்ஷணகர்மாண்யாஹ- ஶ்வேதஶ்சித்ர இத்யாதி| பூர்வவச்சேதி பூர்வே மத்யவிஷா யதா ஜிஹ்வாஶோபாதிகாரகாஸ்ததைவைதேऽபி ஜிஹ்வாஶோபாதி குர்வந்தீத்யர்தஃ| ஏகபர்வேதி த்வயோரஸ்த்நோஃ ஸங்காதஃ பர்வ, ஏகஂ பர்வ யஸ்ய ஸ ததா| பர்வணீ த்வே ச யஸ்யேதி சகாரேண பஹுபர்வாணோऽபி பவந்தீதி ஸமுச்சீயதே| கேப்ய இதி கேப்யஃ ஸ்ரோதோப்யஃ| அரிஷ்டமிதம்||௬௩-௬௬||

Adhikarana 34 (67) · Śloka 68

உக்ரமத்யவிஷைர்தஷ்டஂ சிகித்ஸேத் ஸர்பதஷ்டவத் | ஆதஂஶஂ ஸ்வேதிதஂ சூர்ணைஃ ப்ரச்சிதஂ ப்ரதிஸாரயேத் ||௬௭|| ரஜநீஸைந்தவவ்யோஷஶிரீஷபலபுஷ்பஜைஃ |௬௮|

இதாநீஂ சிகித்ஸா ப்ரஸ்தூயதே- உக்ரமத்யேத்யாதி| மூர்ச்சா சோக்ரா சேத்யநேந ஸர்பதஷ்டஷஷ்டஸப்தமவேகலக்ஷணஸ்ய வசநாந்மத்யவிஷேऽபி ஸர்பதஷ்டசிகித்ஸா கார்யா| இஹாபராமபி சிகித்ஸாமாஹ- ஆதஂஶமித்யாதி| ப்ரதிஸாரணஂ கர்ஷணஂ, தச்ச துஷ்டரக்தப்ரவர்தநார்தம்| மாதுலுங்காம்லேத்யாதி| மாதுலுங்காம்லஂ பீஜபூரகரஸஃ| ஸுரஸாக்ரஜஂ துலஸீபல்லவஂ, மல்லிகாகுஸுமமிதி கேசித்| ஸ்வேதே இத்யாதி வாதகபாவஜயாய| பாநே ஸர்பிரித்யாதி| பஹுவாதஸ்ய ஸர்பிஃபாநஂ மதுயுதஂ, பஹுபித்தஸ்ய க்ஷீரஂ பஹுஶர்கரஂ சேதி யோகத்வயம்||௬௭||-

Adhikarana 35 (68-74) · Śloka 74

மாதுலுங்காம்லகோமூத்ரபிஷ்டஂ ச ஸுரஸாக்ரஜம் ||௬௮|| லேபே, ஸ்வேதே ஸுகோஷ்ணஂ ச கோமயஂ ஹிதமிஷ்யதே | பாநே க்ஷௌத்ரயுதஂ ஸர்பிஃ க்ஷீரஂ வா பஹுஶர்கரம் ||௬௯|| தஂஶஂ மந்தவிஷாணாஂ து சக்ரதைலேந ஸேசயேத் | விதாரீகணஸித்தேந ஸுகோஷ்ணேநாதவா புநஃ ||௭௦|| குர்யாச்சோத்காரிகாஸ்வேதஂ விஷக்நைருபநாஹயேத் | குடோதகஂ வா ஸுஹிமஂ சாதுர்ஜாதகஸஂயுதம் ||௭௧|| பாநமஸ்மை ப்ரதாதவ்யஂ க்ஷீரஂ வா ஸகுடஂ ஹிமம் | ஶிகிகுக்குடபர்ஹாணி ஸைந்தவஂ தைலஸர்பிஷீ ||௭௨|| தூமோ ஹந்தி ப்ரயுக்தஸ்து ஶீக்ரஂ வஶ்சிகஜஂ விஷம் | குஸும்பபுஷ்பஂ ரஜநீ நிஶா வா கோத்ரவஂ தணம் ||௭௩|| ஏபிர்கதாக்தைர்தூபஸ்து பாயுதேஶே ப்ரயோஜிதஃ | நாஶயேதாஶு கீடோத்தஂ வஶ்சிகஸ்ய ச யத்விஷம் ||௭௪||

இதாநீஂ மந்தவிஷாணாஂ சிகித்ஸாமாஹ- தஂஶமித்யாதி| சக்ரதைலஂ சக்ரபீடிதஂ திலதைலஂ, அத்ர சக்ரஶப்தோபாதாநஂ ஹஸ்தாதியந்த்ரபீடநநிஷேதார்தம்| விதாரிகணஸித்தேநேத்யாதிஶப்தஸ்ய லோபாத்விதார்யாதிகணஸித்தேந, `தைலேந’ இதி ஶேஷஃ| குர்யாச்சோத்காரிகேத்யாதி| உத்காரிகா லப்ஸிகா| உத்காரிகா து ஶிரீஷாதிவிஷஹரத்ரவ்யைஃ பூர்வோக்தா பூர்வகல்பிதா ச| உபநாஹயேத் விஷக்நத்ரவ்யைருபநாஹஸ்வேதஂ குர்யாத்| குடோதகமித்யாதி| பர்ஹாணி பிச்சாநி||௬௮-௭௪||

Adhikarana 36 (75-76) · Śloka 76

லூதாவிஷஂ கோரதமஂ துர்விஜ்ஞேயதமஂ ச தத் | துஶ்சிகித்ஸ்யதமஂ சாபி பிஷக்பிர்மந்தபுத்திபிஃ ||௭௫|| ஸவிஷஂ நிர்விஷஂ சைததித்யேவஂ பரிஶங்கிதே | விஷக்நமேவ கர்தவ்யமவிரோதி யதௌஷதம் ||௭௬||

லூதாவிஷமாதிகாரணலக்ஷணசிகித்ஸிதைர்நிர்திஶந்நாஹ- லூதேத்யாதி| கோரதமஂ கஷ்டஸாத்யஂ, துர்விஜ்ஞேயதமம் அதிதுஃகேந விஜ்ஞாதுஂ ஶக்யம்| தஸ்ய துர்விஜ்ஞேயத்வாதேவ ஸஂஶயே ஸதி விஷஹரமேவ கரணீயமித்யாஹ- ஸவிஷமித்யாதி| அவிரோதி தாதுபிஃ ஸஹ யந்ந விருத்யதேऽந்நபாநஂ தத்; ந புநரகதகரணஂ, தாதுவிரோதாத்||௭௫-௭௬||

Adhikarana 37 (77-78) · Śloka 78

அகதாநாஂ ஹி ஸஂயோகோ விஷஜுஷ்டஸ்ய யுஜ்யதே | நிர்விஷே மாநவே யுக்தோऽகதஃ ஸம்பத்யதேऽஸுகம் ||௭௭|| தஸ்மாத் ஸர்வப்ரயத்நேந ஜ்ஞாதவ்யோ விஷநிஶ்சயஃ | அஜ்ஞாத்வா விஷஸத்பாவஂ பிஷக்வ்யாபாதயேந்நரம் ||௭௮||

தமேவ தாதுவிரோதஂ தர்ஶயந்நாஹ- அகதாநாமித்யாதி| அஸுகஂ கஷ்டம்||௭௭-௭௮||

Adhikarana 38 (79) · Śloka 79

ப்ரோத்பித்யமாநஸ்து யதாऽங்குரேண ந வ்யக்தஜாதிஃ ப்ரவிபாதி வக்ஷஃ | தத்வத்துராலக்ஷ்யதமஂ ஹி தாஸாஂ விஷஂ ஶரீரே ப்ரவிகீர்ணமாத்ரம் ||௭௯||

லூதாவிஷதுர்விஜ்ஞேயதாயாமுபமாநப்ரமாணஂ நிர்திஶந்நாஹ- ப்ரோத்பித்யமாந இத்யாதி| ப்ரவிகீர்ணமாத்ரஂ ப்ரதமஂ விக்ஷிப்தமாத்ரம், அல்பவிஸ்ததமித்யர்தஃ||௭௯||

Adhikarana 39 (80-82) · Śloka 82

ஈஷத்ஸகண்டு ப்ரசலஂ ஸகோடமவ்யக்தவர்ணஂ ப்ரதமேऽஹநி ஸ்யாத் | அந்தேஷு ஶூநஂ பரிநிம்நமத்யஂ ப்ரவ்யக்தரூபஂ ச திநே த்விதீயே ||௮௦|| த்ர்யஹேண தத்தர்ஶயதீஹ ரூபஂ விஷஂ சதுர்தேऽஹநி கோபமேதி | அதோऽதிகேऽஹ்நி ப்ரகரோதி ஜந்தோர்விஷப்ரகோபப்ரபவாந் விகாராந் ||௮௧|| ஷஷ்டே திநே விப்ரஸதஂ து ஸர்வாந் மர்மப்ரதேஶாந் பஶமாவணோதி | தத் ஸப்தமேऽத்யர்தபரீதகாத்ரஂ வ்யாபாதயேந்மர்த்யமதிப்ரவத்தம் ||௮௨||

ஈஷத்ஸகண்டு ப்ரசலமித்யாதி| ஈஷத்ஸகண்டு கிஞ்சித்கண்டூயுக்தஂ, ப்ரசலஂ ப்ரசலநஶீலம்| கயதாஸஸ்து ப்ரபலமிதி படித்வா வ்யாக்யாநயதி- ப்ரபலம் ஈஷத் ப்ரதமதிநே, த்விதீயாதிஷு திநேஷு து ப்ரபலதரஂ க்ரமேண ப்ரபலதமஂ ச; யதாஹ,- “ஷஷ்டே திநே விப்ரஸதஂ து ஸர்வாந் மர்மப்ரதேஶாந் பஶமாவணோதி”- இதி| ஸகோடஂ கிஞ்சித் கோடயுக்தஂ, கோடஶ்ச வரடீதஂஶஸ்தாநஃ| தர்ஶயதீஹ ரூபமிதி ரூபஂ சாத்ர தந்த்ராந்தரோக்தஂ ஜ்வரரோமஹர்ஷரக்தமண்டலாதிகம்| ததா ச வத்தவாக்படஃ- “ததீயே ஸஜ்வரோ ரோமஹர்ஷகத்ரக்தமண்டலஃ| ஶராவரூபஸ்தோதாட்யோ ரோமகூபேஷு ஸாஸ்ரவஃ”- இதி| கோபமேதி உந்மார்கப்ரவத்தஂ பவதி, ததோऽதிகே பஞ்சமதிநே உந்மார்கப்ரவத்தஂ ஸத் விஷகோபப்ரபவாந் விகாராந் கரோதி| `தட்தாஹகண்டூப்ரபலஂ’ இதி கேசித்||௮௦-௮௨||

Adhikarana 40 (83-84) · Śloka 84

யாஸ்தீக்ஷ்ணசண்டோக்ரவிஷா ஹி லூதாஸ்தாஃ ஸப்தராத்ரேண நரஂ நிஹந்யுஃ | அதோऽதிகேநாபி நிஹந்யுரந்யா யாஸாஂ விஷஂ மத்யமவீர்யமுக்தம் ||௮௩|| யாஸாஂ கநீயோ விஷவீர்யமுக்தஂ தாஃ பக்ஷமாத்ரேண விநாஶயந்தி | தஸ்மாத் ப்ரயத்நஂ பிஷகத்ர குர்யாதாதஂஶபாதாத்விஷகாதியோகைஃ ||௮௪||

தாஸாஂ தீக்ஷ்ணமத்யமந்தவிஷாணாஂ காலாவதிமாஹ- யாஸ்தீக்ஷ்ணசண்டோக்ரேத்யாதி| தீக்ஷ்ணஂ தாஹபாகஸ்ராவகரஂ, சண்டம் அதிகோபாடோபகரஂ; தீக்ஷ்ணசண்டத்வேநோக்ரமஸஹ்யஂ விஷஂ யாஸாஂ தாஸ்ததா| அதோऽநேநைகாதஶாஹாத் பரத இதி ஸாமர்த்யாத் க்ராஹ்யம்| ததா சாலம்பாயநஃ,- “லூதாஸ்தீக்ஷ்ணவிஷா ஹந்யுஃ ஸப்தாஷ்டநவபிர்திநைஃ| ஏகாதஶாஹாத் பரதோ விஷஂ யாஸாஂ து மத்யமம்”- இதி||௮௩-௮௪||

Adhikarana 41 (85-87) · Śloka 88

விஷஂ து லாலாநகமூத்ரதஂஷ்ட்ராரஜஃபுரீஷைரத சேந்த்ரியேண | ஸப்தப்ரகாரஂ விஸஜந்தி லூதாஸ்ததுக்ரமத்யாவரவீர்யயுக்தம் ||௮௫|| ஸகண்டுகோடஂ ஸ்திரமல்பமூலஂ லாலாகதஂ மந்தருஜஂ வதந்தி | ஶோபஶ்ச கண்டூஶ்ச புலாலிகா ச தூமாயநஂ சைவ நகாக்ரதஂஶே ||௮௬|| தஂஶஂ து மூத்ரேண ஸகஷ்ணமத்யஂ ஸரக்தபர்யந்தமவேஹி தீர்ணம் | தஂஷ்ட்ராபிருக்ரஂ கடிநஂ விவர்ணஂ ஜாநீஹி தஂஶஂ ஸ்திரமண்டலஂ ச ||௮௭|| ரஜஃபுரீஷேந்த்ரியஜஂ ஹி வித்தி ஸ்போடஂ விபக்வாமலபீலுபாண்டும் |௮௮|

அதிஷ்டாநவிஶேஷாதபி தாஸாஂ விஷஂ விஷே ச லிங்கஂ தர்ஶயந்நாஹ- விஷஂ து லாலேத்யாதி| ரஜ ஆர்தவம், இந்த்ரியஂ ஶுக்ரம்| ஸகண்டுகோடமித்யாதி| கோடஃ கோடபிடகாஃ| ஶோப இத்யாதி| புலாலிகா ரோமாஞ்சஃ| தூமாயநஂ தூமோத்வமநமிவாங்காநாம்| தஂஶஂ து மூத்ரேணேத்யாதி| ரஜஃப்ரபதிஜே `தஂஶே’ இத்யத்யாஹாரஃ| வித்தி ஜாநீஹி||௮௫-௮௭||

Adhikarana 42 (88-89) · Śloka 89

ஏதாவதேதத் ஸமுதாஹதஂ து வக்ஷ்யாமி லூதாப்ரபவஂ புராணம் ||௮௮|| ஸாமாந்யதோ தஷ்டமஸாத்யஸாத்யஂ சிகித்ஸிதஂ சாபி யதாவிஶேஷம் ||௮௯||

இதாநீமதீதாநாகதோக்தைஃ ஸமாநதாஂ விஶிஷ்டதாஂ ச விபஜந்நாஹ- ஏதாவதேததித்யாதி| இயத்ப்ரமாணமேதத் ப்ரதமாதிதிவஸாஶ்ரயஂ லாலாத்யதிஷ்டாநாஶ்ரயஂ ச ஸர்வலூதாவிஷயஂ ஸமுதாஹதமாகமப்ரஸித்தமுக்தமித்யர்தஃ| வக்ஷ்யாமீத்யாதி| லூதாப்ரபவஂ லூதாநாமாத்யுத்பத்திகாரணஂ, புராணஂ புராபவஂ, ஸாமாந்யதோ வக்ஷ்யாமீதி ஸம்பந்தஃ; ததா தஷ்டஂ தஂஶமப்யஸாத்யஂ ஸாத்யஂ ச ஸாமாந்யதோ வக்ஷ்யாமீதி| சிகித்ஸிதஂ சேத்யாதி| சிகித்ஸிதஂ யதாவிஶேஷஂ விஶேஷாநதிக்ரமேண; சகாரால்லக்ஷணமபி விஶேஷாநதிக்ரமேண வக்ஷ்யாமீதி ஸம்பந்தஃ||௮௮-௮௯||

Adhikarana 43 (90-93) · Śloka 93

விஶ்வாமித்ரோ நபவரஃ கதாசிதஷிஸத்தமம் | வஶிஷ்டஂ கோபயாமாஸ கத்வாऽऽஶ்ரமபதஂ கில ||௯௦|| குபிதஸ்ய முநேஸ்தஸ்ய லலாடாத் ஸ்வேதபிந்தவஃ | அபதந் தர்ஶநாதேவ ரவேஸ்தத்ஸமதேஜஸஃ ||௯௧|| தணே மஹர்ஷிணா லூநே தேந்வர்தஂ ஸம்பதேऽபி ச | ததோ ஜாதாஸ்த்விமா கோரா நாநாரூபா மஹாவிஷாஃ | அபகாராய வர்தந்தே நபஸாதநவாஹநே ||௯௨|| யஸ்மால்லூநஂ தணஂ ப்ராப்தா முநேஃ ப்ரஸ்வேதபிந்தவஃ | தஸ்மால்லூதேதி பாஷ்யந்தே ஸங்க்யயா தாஶ்ச ஷோடஶ ||௯௩||

தத்ப்ரபவமுத்திஶந்நாஹ- விஶ்வாமித்ர இத்யாதி| கிலேத்யாகமஸஂவாதே| தத்ஸமதேஜஸோ ரவிஸமாநதேஜஸோ வஶிஷ்டஸ்ய ஸ்வேதபிந்தவஃ அபதந் பதிதாஃ| தேந்வர்தஂ ஸம்பதே கவாதிசரணார்தஂ ஸஞ்சிதே| மதாந்தரேணோத்பத்திரந்யதா வர்ண்யதே,- “அந்யே வதந்தி புக்தஸ்ய துஷ்டஸ்யாந்நஸ்ய மூர்ச்சநாத்| ஸம்பவந்தி விஷஸ்போடா யே லூதாகீடலக்ஷணம்| யதாஸ்வஂ தாரயந்தஸ்தே லூதாகீடாஶ்ச கீர்திதாஃ”- இத்யாதி||௯௦-௯௩||

Adhikarana 44 (94-99) · Śloka 100

கச்ச்ரஸாத்யாஸ்ததாऽஸாத்யா லூதாஸ்து த்விவிதாஃஸ்மதாஃ | தாஸாமஷ்டௌ கச்ச்ரஸாத்யா வர்ஜ்யாஸ்தாவத்ய ஏவ து ||௯௪|| த்ரிமண்டலா ததா ஶ்வேதா கபிலா பீதிகா ததா | ஆலமூத்ரவிஷா ரக்தா கஸநா சாஷ்டமீ ஸ்மதா ||௯௫|| தாபிர்தஷ்டே ஶிரோதுஃகஂ கண்டூர்தஂஶே ச வேதநா | பவந்தி ச விஶேஷேண கதாஃ ஶ்லைஷ்மிகவாதிகாஃ ||௯௬|| ஸௌவர்ணிகா லாஜவர்ணா ஜாலிந்யேணீபதீ ததா | கஷ்ணாऽக்நிவர்ணா காகாண்டா மாலாகுணாऽஷ்டமீ ததா ||௯௭|| தாபிர்தஷ்டே தஂஶகோதஃ ப்ரவத்திஃ க்ஷதஜஸ்ய ச | ஜ்வரோ தாஹோऽதிஸாரஶ்ச கதாஃ ஸ்யுஶ்ச த்ரிதோஷஜாஃ ||௯௮|| பிடகா விவிதாகாரா மண்டலாநி மஹாந்தி ச | மஹாந்தோ மதவஃ ஶோபா ரக்தாஃ ஶ்யாவாஶ்சலாஸ்ததா ||௯௯|| ஸாமாந்யஂ ஸர்வலூதாநாமேததாதஂஶலக்ஷணம் |௧௦௦|

ஆலாவிஷா மூத்ரவிஷா சேதி த்வே||௯௪-௯௯||

Adhikarana 45 (100-115) · Śloka 115

விஶேஷலக்ஷணஂ தாஸாஂ வக்ஷ்யாமி ஸசிகித்ஸிதம் ||௧௦௦|| த்ரிமண்டலாயா தஂஶேऽஸக் கஷ்ணஂ ஸ்ரவதி தீர்யதே | பாதிர்யஂ கலுஷா தஷ்டிஸ்ததா தாஹஶ்ச நேத்ரயோஃ ||௧௦௧|| தத்ரார்கமூலஂ ரஜநீ நாகுலீ பஶ்நிபர்ணிகா | பாநகர்மணி ஶஸ்யந்தே நஸ்யாலேபாஞ்ஜநேஷு ச ||௧௦௨|| ஶ்வேதாயாஃ பிடகா தஂஶே ஶ்வேதா கண்டூமதீ பவேத் | தாஹமூர்ச்சாஜ்வரவதீ விஸர்பக்லேதருக்கரீ ||௧௦௩|| தத்ர சந்தநராஸ்நைலாஹரேணுநலவஞ்ஜுலாஃ | குஷ்டஂ லாமஜ்ஜகஂ வக்ரஂ நலதஂ சாகதோ ஹிதஃ ||௧௦௪|| ஆதஂஶே பிடகா தாம்ரா கபிலாயாஃ ஸ்திரா பவேத் | ஶிரஸோ கௌரவஂ தாஹஸ்திமிரஂ ப்ரம ஏவ ச ||௧௦௫|| தத்ர பத்மககுஷ்டைலாகரஞ்ஜககுபத்வசஃ | ஸ்திரார்கபர்ண்யபாமார்கதூர்வாப்ராஹ்ம்யோ விஷாபஹாஃ ||௧௦௬|| ஆதஂஶே பீதிகாயாஸ்து பிடகா பீதிகா ஸ்திரா | பவேச்சர்திர்ஜ்வரஃ ஶூலஂ மூர்த்நி ரக்தே ததாऽக்ஷிணீ ||௧௦௭|| தத்ரேஷ்டாஃ குடஜோஶீரதுங்கபத்மகவஞ்ஜுலாஃ | ஶிரீஷகிணிஹீஶேலுகதம்பககுபத்வசஃ ||௧௦௮|| ரக்தமண்டநிபே தஂஶே பிடகாஃ ஸர்ஷபா இவ | ஜாயந்தே தாலுஶோஷஶ்ச தாஹஶ்சாலவிஷார்திதே ||௧௦௯|| தத்ர ப்ரியங்குஹ்ரீபேரகுஷ்டலாமஜ்ஜவஞ்ஜுலாஃ | அகதஃ ஶதபுஷ்பா ச ஸபிப்பலவடாங்குராஃ ||௧௧௦|| பூதிர்மூத்ரவிஷாதஂஶோ விஸர்பீ கஷ்ணஶோணிதஃ | காஸஶ்வாஸவமீமூர்ச்சாஜ்வரதாஹஸமந்விதஃ ||௧௧௧|| மநஃஶிலாலமதுககுஷ்டசந்தநபத்மகைஃ | மதுமிஶ்ரைஃ ஸலாமஜ்ஜைரகதஸ்தத்ர கீர்திதஃ ||௧௧௨|| ஆபாண்டுபிடகோ தஂஶோ தாஹக்லேதஸமந்விதஃ | ரக்தாயா ரக்தபர்யந்தோ விஜ்ஞேயோ ரக்தஸஂயுதஃ ||௧௧௩|| கார்யஸ்தத்ராகதஸ்தோயசந்தநோஶீரபத்மகைஃ | ததைவார்ஜுநஶேலுப்யாஂ த்வக்பிராம்ராதகஸ்ய ச ||௧௧௪|| பிச்சிலஂ கஸநாதஂஶாத்ருதிரஂ ஶீதலஂ ஸ்ரவேத் | காஸஶ்வாஸௌ ச தத்ரோக்தஂ ரக்தலூதாசிகித்ஸிதம் ||௧௧௫||

ஸாமாந்யலக்ஷணமபிதாய தாஸாஂ விஶேஷலக்ஷணஂ சிகித்ஸிதே ச பேதஂ தர்ஶயந்நாஹ- விஶேஷலக்ஷணமித்யாதி| சகாராத் பரிஷேகேऽபி| ஶ்வேதாயா இத்யாதி| ராஸ்நா கந்தநாகுலீ| ஆதஂஶே இத்யாதி| துங்கஂ பத்மகேஶரஂ, புந்நாக இத்யபரே| வஞ்ஜுலோ ஜலவேதஸஃ; ஜேஜ்ஜடஸ்து கம்புகேதி படித்வா கிணிஹீதி வ்யாக்யாநயதி| ரக்தமண்டநிமே இத்யாதி| `ரக்தபாத்யா’ இதி க்வசித், தத்ராபி ரக்தாயா ஏவ க்ரஹணம்| பிச்சிலமித்யாதி| ரக்தலூதாசிகித்ஸிதஂ தோயசந்தநாதிகம்||௧௦௦-௧௧௫||

Adhikarana 46 (116-119) · Śloka 119

புரீஷகந்திரல்பாஸக் கஷ்ணாயா தஂஶ ஏவ து | ஜ்வரமூர்ச்சாவமீதாஹகாஸஶ்வாஸஸமந்விதஃ ||௧௧௬|| தத்ரைலாவக்ரஸர்பாக்ஷீகந்தநாகுலிசந்தநைஃ | மஹாஸுகந்திஸஹிதைஃ ப்ரத்யாக்யாயாகதஃ ஸ்மதஃ ||௧௧௭|| தஂஶோ தாஹோऽக்நிவக்ராயாஃ ஸ்ராவோऽத்யர்தஂ ஜ்வரஸ்ததா | சோஷகண்டூரோமஹர்ஷா தாஹவிஸ்போடஸஂயுதஃ ||௧௧௮|| கஷ்ணாப்ரஶமநஂ சாத்ர ப்ரத்யாக்யாய ப்ரயோஜயேத் | ஸாரிவோஶீரயஷ்ட்யாஹ்வசந்தநோத்பலபத்மகம் ||௧௧௯||

இதாநீஂ ஸௌவர்ணிகாதிஷ்வஸாத்யேஷு த்வயோஃ கஷ்ணாக்நிவக்ரயோஃ கதாசித்கச்ச்ரஸாத்யத்வாத் கச்ச்ரஸாத்யாநந்தரஂ லக்ஷணஂ ப்ரத்யாக்யாநபூர்வகஂ சிகித்ஸிதஂ சாஹ- புரீஷகந்திரித்யாதி| ஸர்பாக்ஷீ லோஹிதபுஷ்பா ஶங்கபுஷ்பீபேதஃ| மஹாஸுகந்திஃ துந்துபிஸ்வநீயோக்தோऽகதஃ| தஂஶே இத்யாதி| சோஷஸ்தாநே தஷ்ணேதி க்வசித், ஸஂயுத இத்யத்ர தஂஶ இதி விபக்திவிபரிணாமேந யோஜநீயம்| கயதாஸஸ்து கஷ்ணாக்நிவக்ரயோர்நியதாஸாத்யத்வமங்கீகுர்வந் ஸௌவர்ணிகாதிக்ரமேணாக்ரே லக்ஷணமாத்ரமேவ படதி||௧௧௬-௧௧௯||

Adhikarana 47 (120) · Śloka 120

ஸர்வாஸாமேவ யுஞ்ஜீத விஷே ஶ்லேஷ்மாதகத்வசம் | பிஷக் ஸர்வப்ரகாரேண ததா சாக்ஷீவபிப்பலம் ||௧௨௦||

தாஸாமுக்தாநாஂ தஶாநாமபி லூதாநாஂ விஶிஷ்டஂ சிகித்ஸிதமபிதாய ஸாமாந்யமப்யாஹ ஸர்வாஸாமித்யாதி| ஸர்வப்ரகாரேண பாநாப்யஞ்ஜநாதயஃ| அக்ஷீவபிப்பலமிதி அக்ஷீவாத் மஹாநிம்பாஜ்ஜாதஃ பிப்பல அக்ஷீவபிப்பலஃ, அந்யே ஶோபாஞ்ஜநாஜ்ஜாத இதி மந்யந்தே| அந்யத்ராப்யுக்தஂ- “அக்ஷீவாஜ்ஜாதஸ்ய பிப்பலஸ்ய மணிஃ ஸர்வவிஷாபஹஃ| ஶேலுத்வசோ வா” இதி| ஆலம்பாயநோऽப்யத்ராஹ,- “லூதாவிஷேஷு ஸர்வேஷு பாநநஸ்யாஞ்ஜநாதிநா| ப்ரயோஜ்யஃ பிப்பலோऽக்ஷீவஜ்ஜாதஃ ஶேலுத்வசோऽதவா” இதி||௧௨௦||

Adhikarana 48 (121-127) · Śloka 127

கச்ச்ரஸாத்யவிஷா ஹ்யஷ்டௌ ப்ரோக்தா த்வே ச யதச்சயா | அவார்யவிஷவீர்யாணாஂ லக்ஷணாநி நிபோத மே ||௧௨௧|| த்யாமஃ ஸௌவர்ணிகாதஂஶஃ ஸபேநோ மத்ஸ்யகந்தகஃ | ஶ்வாஸஃ காஸோ ஜ்வரஸ்தஷ்ணா மூர்ச்சா சாத்ர ஸுதாருணா ||௧௨௨|| ஆதஂஶே லாஜவர்ணாயா த்யாமஂ பூதி ஸ்ரவேதஸக் | தாஹோ மூர்ச்சாऽதிஸாரஶ்ச ஶிரோதுஃகஂ ச ஜாயதே ||௧௨௩|| கோரோ தஂஶஸ்து ஜாலிந்யா ராஜிமாநவதீர்யதே | ஸ்தம்பஃ ஶ்வாஸஸ்தமோவத்திஸ்தாலுஶோஷஶ்ச ஜாயதே ||௧௨௪|| ஏணீபத்யாஸ்ததா தஂஶோ பவேத் கஷ்ணதிலாகதிஃ | தஷ்ணாமூர்ச்சாஜ்வரச்சர்திகாஸஶ்வாஸஸமந்விதஃ ||௧௨௫|| தஂஶஃ காகாண்டிகாதஷ்டே பாண்டுரக்தோऽதிவேதநஃ | தண்மூர்ச்சாஶ்வாஸஹத்ரோகஹிக்காகாஸாஃ ஸ்யுருச்ச்ரிதாஃ ||௧௨௬|| ரக்தோ மாலாகுணாதஂஶோ தூமகந்தோऽதிவேதநஃ | பஹுதா ச விஶீர்யேத தாஹமூர்ச்சாஜ்வராந்விதஃ ||௧௨௭||

இதாநீமஸாத்யாநாமபி பரிஹாரார்தஂ லக்ஷணமாஹ- குச்ச்ரஸாத்யேத்யாதி| த்வே யதச்சயேதி அவார்யவிஷவீர்யாணாஂ மத்யே த்வே ச யதச்சயா ஸித்யதஃ| ஶேஷாணாமவார்யவிஷவீர்யாணாஂ ஷட்ஸங்க்யகாநாஂ, நிபோத ஜாநீஹி| த்யாம இத்யாதி| த்யாமோ தக்தேஷ்டகாதிவர்ணஃ| கோரோ தஂஶ இத்யாதி| தமோவத்திஃ புநஃ புநஸ்தமோதர்ஶநம்| ஏணீபத்யா இத்யாதி| விஶீர்யேத ஶடதீத்யர்தஃ||௧௨௧-௧௨௭||

Adhikarana 49 (128) · Śloka 128

அஸாத்யாஸ்வப்யபிஹிதஂ ப்ரத்யாக்யாயாஶு யோஜயேத் | தோஷோச்ச்ராயவிஶேஷேண தாஹச்சேதவிவர்ஜிதம் ||௧௨௮||

கேசிதஸாத்யாநாமபி சிகித்ஸிதஂ படந்தி- அஸாத்யாஸ்வித்யாதி||௧௨௮||

Adhikarana 50 (129) · Śloka 129

ஸாத்யாபிராபிர்லூதாபிர்தஷ்டமாத்ரஸ்ய தேஹிநஃ | வத்திபத்ரேண மதிமாந் ஸம்யகாதஂஶமுத்தரேத் ||௧௨௯||

இதாநீஂ கச்ச்ரஸாத்யாநாஂ தாத்காலிகஂ சிகித்ஸிதமாஹ- ஸாத்யாபிராபிரித்யாதி| அஸ்யாக்ரே கேசிதமுஂ பாடஂ படந்தி- `ஜாம்ப்வௌஷ்டேநாக்நிதப்தேந தஹேதாகரவாரணாத் ’- இதி||௧௨௯||

Adhikarana 51 (130-133) · Śloka 133

அமர்மணி விதாநஜ்ஞோ வர்ஜிதஸ்ய ஜ்வராதிபிஃ | தஂஶஸ்யோத்கர்தநஂ குர்யாதல்பஶ்வயதுகஸ்ய ச ||௧௩௦|| மதுஸைந்தவஸஂயுக்தைரகதைர்லேபயேத்ததஃ | ப்ரியங்குரஜநீகுஷ்டஸமங்காமதுகைஸ்ததா ||௧௩௧|| ஸாரிவாஂ மதுகஂ த்ராக்ஷாஂ பயஸ்யாஂ க்ஷீரமோரடம் | விதாரீகோக்ஷுரக்ஷௌத்ரமதுகஂ பாயயேத வா ||௧௩௨|| க்ஷீரிணாஂ த்வக்கஷாயேண ஸுஶீதேந ச ஸேசயேத் | உபத்ரவாந் யதாதோஷஂ விஷக்நைரேவ ஸாதயேத் ||௧௩௩||

கீதஶஸ்ய தஂஶஸ்ய சேதஂ குர்யாதித்யாஹ- அமர்மணி விதாநஜ்ஞ இத்யாதி| ஜ்வராதிபிஃ அஸாத்யலூதோக்தைஃ, `அஸாத்யாநாஂ பிஷக் ப்ராஜ்ஞோ ந யுஞ்ஜீத சிகித்ஸிதம்’ இதி| மதுஸைந்தவேத்யாதி| அகதைஃ மஹாஸுகந்த்யாதிபிஃ| தத் இதி சேதாதநந்தரம்| ஸமங்கா வராஹக்ராந்தா| ததேதி ப்ரியங்க்வாதிபிரபி லேபயேதித்யர்தஃ| ஸாரிவாமித்யாதி| ஸாரிவா உத்பலஸாரிவா, பயஸ்யா அர்கபுஷ்பீ, க்ஷீரமோரடஂ மோரட ஏவ| ஏகத்ர யோகே மதுகத்வயஂ ஸ்தலஜஜலஜபேதேந| க்ஷீரிணாமித்யாதி||௧௩௦-௧௩௩||

Adhikarana 52 (134) · Śloka 134

நஸ்யாஞ்ஜநாப்யஞ்ஜநபாநதூமஂ ததாऽவபீடஂ கவலக்ரஹஂ ச | ஸஂஶோதநஂ சோபயதஃ ப்ரகாடஂ குர்யாத்ஸிராமோக்ஷணமேவ சாத்ர ||௧௩௪||

லூதாஸு தஶவிதமுபக்ரமமாஹ- நஸ்யாஞ்ஜநாப்யஞ்ஜநேத்யாதி| அப்யஞ்ஜநஸ்தாநே ஆலேபநமிதி கேசித்| ஸஂஶோதநமுபயதோ வமநவிரேசநாக்யஂ குர்யாத்| ஸிராமோக்ஷணமித்யத்ர `ரக்தஂ ஹரேச்சாபி ஜலாயுகாபிஃ’ இதி கேசித்| ஏதச்ச ஸர்வஂ விஷஹரைரேவ தஶவிதமபி||௧௩௪||

Adhikarana 53 (135) · Śloka 135

கீடதஷ்டவ்ரணாந் ஸர்வாநஹிதஷ்டவ்ரணாநபி | ஆதாஹபாகாத்தாந் ஸர்வாஞ்சிகித்ஸேத்துஷ்டவத்பிஷக் ||௧௩௫||

லூதாநாமபி கீடத்வாத் ஸாமாந்யேநைவ கீடவிஷோத்தவ்ரணாநாஂ ததா தாதஶாநாமஹிதஷ்டவ்ரணாநாமபி துஷ்டவ்ரணவச்சிகித்ஸாமாஹ- கீடதஷ்டவ்ரணாநித்யாதி| ஆதாஹபாகாதிதி யாவத்தாஹபாகௌ திஷ்டதஃ; விநிவத்தயோஶ்ச தாஹபாகயோர்வக்ஷ்யமாணோ விதிர்பவிஷ்யதி| க்வசித் `ஸதாஹபாகாந்’ இதி பாடஃ| துஷ்டவத் துஷ்டவ்ரணவத்; துஷ்டவ்ரணோக்தஂ ச `துஷ்டவ்ரணேஷு கர்தவ்யமூர்த்வஂ சாதஶ்ச ஶோதநம்’ இத்யாதி| தத்ர ஶோதநஂ விஷஹரத்ரவ்யைஃ, ததா லேபாதிகமபி விஷஹரமேவ துஷ்டவ்ரணசிகித்ஸிதேந||௧௩௫||

Adhikarana 54 (136-137) · Śloka 137

விநிவத்தே ததஃ ஶோபே கர்ணிகாபாதநஂ ஹிதம் | நிம்பபத்ரஂ த்ரிவத்தந்தீ குஸும்பஂ குஸுமஂ மது ||௧௩௬|| குக்குலுஃ ஸைந்தவஂ கிண்வஂ வர்சஃ பாராவதஸ்ய ச | விஷவத்திகரஂ சாந்நஂ ஹித்வா ஸம்போஜநஂ ஹிதம் ||௧௩௭||

நிவத்ததாஹாதௌ வ்ரணே யா விஷோத்பந்நா கர்ணிகா தஸ்யாஶ்சிகித்ஸாமாஹ- விநிவத்தே இத்யாதி| கர்ணிகா மாஂஸகந்தீ, பத்மகர்ணிகாகாரத்வாத் கர்ணிகா பண்யதே| தஸ்யாஶ்ச ஶோணிதபித்தோத்தாயா மதுருஜாயாஃ ப்ரச்சநமந்தரேணைவ பாதநஂ ஸுகரம்| தாந்யேவ பாதநத்ரவ்யாண்யாஹ- நிம்பபத்ரமித்யாதி| கிண்வஂ ஸுராபீஜம்| ஏதந்நிம்பபத்ராதிகஂ த்ரவ்யஂ லேபநேந கர்ணிகாபாதநே ஹிதஂ, ததா விஷவத்திகரஂ திலகுலத்தாத்யந்நஂ வர்ஜயித்வா யதந்யத் பாதநம் ஸம்போஜநஂ தத் கர்ணிகாயாஃ பாதநே ஹிதம்| கயதாஸஸ்து நிம்பபத்ரமித்யஸ்ய ஸ்தாநே `ஶிகீவஂஶ’ இதி படித்வா வ்யாக்யாநயதி- ஶிகீ லாங்கலகீ, வஂஶோ வஂஶத்வக்| கிண்வஸ்தாநே தந்தஂ படதி, தந்தோ கோதந்தோ கவாஂ தந்தஃ||௧௩௬-௧௩௭||

Adhikarana 55 (138) · Śloka 138

விஷேப்யஃ கலு ஸர்வேப்யஃ கர்ணிகாமருஜாஂ ஸ்திராம் | ப்ரச்சயித்வா மதூந்மிஶ்ரைஃ ஶோதநீயைருபாசரேத் ||௧௩௮||

கபவாதோத்தாயாஃ கர்ணிகாயாஶ்சிகித்ஸாமாஹ- விஷேப்ய இத்யாதி| அருஜாம் அவித்யமாநருஜாஂ, ஸ்திராஂ கடிநாஂ| ஶோதநீயைஃ நிம்பபத்ரத்ரிவதாதிபிஃ, தந்தீமூலமதநபலகல்காதிபிர்வா||௧௩௮||

Adhikarana 56 (139) · Śloka 139

ஸப்தஷஷ்டஸ்ய கீடாநாஂ ஶதஸ்யைதத்விபாகஶஃ | தஷ்டலக்ஷணமாக்யாதஂ சிகித்ஸா சாப்யநந்தரம் ||௧௩௯||

இதாநீஂ பரதந்த்ரோதிதஸங்க்யாவிப்ரதிபத்திநிராஸார்தஂ ஸ்வதந்த்ரே வ்யாஸோக்தஸங்க்யாஃ ஸுகபோதார்தஂ ச கீடேஷு தஷ்டலக்ஷணசிகித்ஸிதோபதேஶேந பரிமாணமுத்திஶந்நாஹ- ஸப்தஷஷ்டஸ்யேத்யாதி| ஸப்தஷஷ்டஶதஸ்ய கீடாநாஂ தஷ்டலக்ஷணமாக்யாதஂ கதிதஂ, விபாகஶஃ ப்ரத்யேகஂ தஷ்டலக்ஷணாதநந்தரஂ சிகித்ஸிதமபி ஸமாக்யாதம்||௧௩௯||

Adhikarana 57 (140) · Śloka 140

ஸவிஂஶமத்யாயஶதமேததுக்தஂ விபாகஶஃ |௧௪௦|

இதாநீஂ பூர்வதந்த்ரஸ்யாத்யாயஸங்க்யாயாஃ பரிமாணஂ யதுத்திஷ்டஂ தந்நிர்திஷ்டமிதி தர்ஶயந்நாஹ- ஸவிஂஶமித்யாதி| ஏதத் ஸவிஂஶமத்யாயஶதஂ, விபாகஶஃ ஸூத்ரஸ்தாநாதிவிபாகேநோக்தம்|௧௪௦|-

Adhikarana 58 (140) · Śloka 140

இஹோத்திஷ்டாநநிர்திஷ்டாநர்தாந் வக்ஷ்யாம்யதோத்தரே ||௧௪௦||

ஶாலாக்யகௌமாரகாயசிகித்ஸாபூதவித்யாநாஂ நாமமாத்ரேணேஹோத்திஷ்டாநாஂ நிர்தேஶாபாவாத் கதஂ ஜ்ஞாநமித்யாஹ- இஹோத்திஷ்டாநித்யாதி| இஹ விஂஶத்யதிகாத்யாயஶதே யேऽர்தாஃ ஶாலாக்யாதயோ நாமமாத்ரேணோத்திஷ்டா நது ப்ரபஞ்சேந நிர்திஷ்டாஃ, தாநத அநந்தரமுத்தரே வக்ஷ்யாமி||௧௪௦||

Adhikarana 59 (141-143) · Śloka 143

ஸநாதநத்வாத்வேதாநாமக்ஷரத்வாத்ததைவ ச | ததா தஷ்டபலத்வாச்ச ஹிதத்வாதபி தேஹிநாம் ||௧௪௧|| வாக்ஸமூஹார்தவிஸ்தாராத் பூஜிதத்வாச்ச தேஹிபிஃ | சிகித்ஸிதாத் புண்யதமஂ ந கிஞ்சிதபி ஶுஶ்ருமஃ ||௧௪௨|| ஷேரிந்த்ரப்ரபாவஸ்யாமதயோநேர்பிஷக்குரோஃ | தாரயித்வா து விமலஂ மதஂ பரமஸம்மதம் | உக்தாஹாரஸமாசார இஹ ப்ரேத்ய ச மோததே ||௧௪௩||

சிகித்ஸிதஸ்யோபாதேயதாமாகமப்ரத்யக்ஷபலத்வாப்யாமேவ நிர்திஶந்நாஹ- ஸநாதநத்வாதித்யாதி| சிகித்ஸிதாதந்யத் புண்யதமஂ ந கிமபி ஶுஶ்ருமஃ ந கிமபி அநு குருபாரம்பர்யேண ஶ்ருதவந்தஃ| குத இத்யாஹ- ஸநாதநத்வாத்வேதாநாமிதி|- ஆயுர்வேதாங்காநாஂ ஶல்யாதீநாஂ ஸநாதநத்வாந்நித்யபவத்வாதகதகத்வாதித்யர்தஃ| ஏதேநாகதகத்வாக்யஹேதுகேந தோஷாபாவேண தத்ப்ரோக்தஸ்ய சிகித்ஸிதஸ்ய புண்யதமத்வம்| ததா அக்ஷரத்வாதாயுர்வேதாங்காநாஂ ஶல்யாதீநாஂ ந க்ஷரதீத்யக்ஷரமவிசலநாத்மகமுச்யதே, ஏதாநி சாயுர்வேதாங்காந்யக்ஷராணி அவிசலநாத்மகாநி யாதாதத்யாதித்யர்தஃ, ஏதஸ்மாதபி சிகித்ஸிதஂ புண்யதமம்| ஆகமப்ரமாணமபிதாய ப்ரத்யக்ஷஂ ப்ரமாணமாஹ- ததா தஷ்டபலத்வாச்சேதி| தஷ்டபலமபி கிஞ்சிதபுண்யதமஂ யதா ஸ்தேயாதீத்யாஹ- ஹிதத்வாதபி தேஹிநாமிதி| சிகித்ஸிதாதித்யஸ்ய ஸ்வரூபவிஶேஷணமாஹ- வாக்ஸமூஹார்தவிஸ்தாராதிதி|- வாக்ஸமூஹேऽர்தவிஸ்தாரோ யஸ்மிந்; அத ஏவ பூஜிதத்வாச்ச தேஹிபிரிதி தேஹிநஃ வ்யாதிபரிமோக்ஷஂ ஸ்வஸ்தரக்ஷணமிச்சந்த ஆயுர்வேதஂ விஶிஷ்டபதபதார்தரூபஂ ஸ்வஸுககாமாஃ பூஜயந்தி| யதஶ்சிகித்ஸிதமுக்தைர்ஹேதுபிஃ பவித்ரதமஂ; தஸ்மாதிந்த்ரப்ரபாவஸ்ய முநேஸ்தஂ வேதமவித்யமாநபாபலக்ஷணமமலஂ, பரமாணாஂ மஹதாஂ ஸம்யட்யதஂ பூஜிதஂ ஹதயே தாரணாத்| உக்தாஹாரஸமாசார உக்தவ்யாதிபரிமோக்ஷஸ்வஸ்தரக்ஷணாஹாராசாரஃ| இஹ இஹலோகே, ப்ரேத்ய பரலோகேऽபி, மோததே ஹஷ்யதி| கயதாஸஸ்து `ஸநாதநத்வாத்வேதாநாமக்ஷரத்வாத்ததைவ ச’ இதீதஶஂ வ்யாக்யாநயதி- ஸநாதநத்வாத் நித்யபவத்வாதாயுஷஃ ஸந்தாநஸ்யோபகார்யஸ்ய நித்யஸத்பாவாத்ததுபஹிதகாரகோऽப்யாயுர்வேதோ நித்யஃ| தத்ராயுஷஃ ஸந்தாநஸ்யைவ ஸந்ததிநித்யதாமுத்திஶந்நாஹ அக்ஷரத்வாதிதி|- ந க்ஷரந்தீதி அக்ஷராணி அகாராதயஃ ஸ்வராஃ காதீநி ச வ்யஞ்ஜநாநி; தத்கடிதத்வாதாயுர்வேதஸ்யாபி நித்யத்வஂ காரணாநுரூபஂ கார்யமிதி கத்வா||௧௪௧-௧௪௩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 8

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநே கீடகல்போ நாமாஷ்டமோऽத்யாயஃ ||௮|| இதி பகவதா ஶ்ரீதந்வந்தரிணோபதிஷ்டாயாஂ தச்சிஷ்யேண மஹர்ஷிணா ஸுஶ்ருதேந விரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ பஞ்சமஂ கல்பஸ்தாநஂ ஸமாப்தம் |

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ கல்பஸ்தாநேऽஷ்டமோऽத்யாயஃ||௮||