7. mūṣikakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ மூஷிககல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

அதாத இத்யாதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6

பூர்வஂ ஶுக்ரவிஷா உக்தா மூஷிகா யே ஸமாஸதஃ | நாமலக்ஷணபைஷஜ்யைரஷ்டாதஶ நிபோத மே ||௩|| லாலநஃ புத்ரகஃ கஷ்ணோ ஹஂஸிரஶ்சிக்வி(க்கி)ரஸ்ததா | சுச்சுந்தரோऽலஸஶ்சைவ கஷாயதஶநோऽபி ச ||௪|| குலிங்கஶ்சாஜிதஶ்சைவ சபலஃ கபிலஸ்ததா கோகிலோऽருணஸஞ்ஜ்ஞஶ்ச மஹாகஷ்ணஸ்ததோந்துரஃ ||௫|| ஶ்வேதேந மஹதா ஸார்தஂ கபிலேநாகுநா ததா | மூஷிகஶ்ச கபோதாபஸ்ததைவாஷ்டாதஶ ஸ்மதாஃ ||௬||

தாநேவாஷ்டாதஶபேதாந் நிர்திஶந்நாஹ- லாலந இத்யாதி||௩-௬||

Adhikarana 3 (7) · Śloka 7

ஶுக்ரஂ பததி யத்ரைஷாஂ ஶுக்ரஸ்பஷ்டைஃ ஸ்பஶந்தி வா | நகதந்தாதிபிஸ்தஸ்மிந் காத்ரே ரக்தஂ ப்ரதுஷ்யதி ||௭||

நநு `தஷ்டரூபஂ ஸமாஸோக்தஂ’ இதி வக்ஷ்யதி தத்கதஂ ஶுக்ரவிஷத்வமேவேத்யாஹ- ஶுக்ரமித்யாதி| நகதந்தாதிபிரித்யாதிஶப்தாத் புரீஷமூத்ராப்யாஂ ச; ததா சாலம்பாயநே,- “ஶுக்ரேணாத புரீஷேண மூத்ரேணாபி நகைஸ்ததா| தஂஷ்ட்ராபிர்வா க்ஷிபந்தீஹ மூஷிகாஃ பஞ்சதா விஷம்”- இதி| கஸ்மிஂஶ்சித்தந்த்ராந்தரே விஶேஷோऽஸ்தி, ததா ச,- “கர்பிண்யா மூஷிகயா தஷ்டே அம்லாதிதோஹதஃ, துமத்யா தஷ்டே ரக்தமேஹநமாத்மாநஂ ரதிஶீலதா ச” இத்யாதி||௭||

Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 10

ஜாயந்தே க்ரந்தயஃ ஶோபாஃ கர்ணிகா மண்டலாநி ச | பீடகோபசயஶ்சோக்ரோ விஸர்பாஃ கிடிபாநி ச ||௮|| பர்வபேதோ ருஜஸ்தீவ்ரா மூர்ச்சாऽங்கஸதநஂ ஜ்வரஃ | தௌர்பல்யமருசிஃ ஶ்வாஸோ வமதுர்லோமஹர்ஷணம் ||௯|| தஷ்டரூபஂ ஸமாஸோக்தமேதத்வ்யாஸமதஃ ஶணு |௧௦|

ஸாமாந்யஂ மூஷிகதஷ்டலக்ஷணமபிதாதுமாஹ- ஜாயந்தே க்ரந்தய இத்யாதி| கர்ணிகா கமலமத்யபீஜகோஶாகதிஃ| பர்வபேதஃ ஸந்தேஃ ஸ்போடஃ| அங்கஸதநம் அங்கக்லாநிஃ||௮-௯||-

Adhikarana 5 (10) · Śloka 11

லாலாஸ்ராவோ லாலநேந ஹிக்கா சர்திஶ்ச ஜாயதே ||௧௦|| தண்டுலீயககல்கஂ து லிஹ்யாத்தத்ர ஸமாக்ஷிகம் |௧௧|

தேஷாஂ விஶிஷ்டஂ லக்ஷணஂ சிகித்ஸிதஂ ச நிர்திஶந்நாஹ- லாலாஸ்ராவ இத்யாதி| லாலாஸ்ராவச்சர்திஹிக்கா வாதகோபஜா பவந்தி| தண்டுலீயககல்காதிகஂ வ்யாதிப்ரத்யநீகஂ சிகித்ஸிதஂ, தோஷப்ரத்யநீகஂ து ஸாமாந்யசிகித்ஸிதோக்தஂ `தப்தகதேந தக்த்வா விஸ்ராவயேத்தஂஶஂ’ இத்யாதிகம்; ஏவமந்யத்ராபி வ்யாதிதோஷப்ரத்யநீகஂ சிகித்ஸிதஂ ஸ்வயமூஹநீயஂ; ப்ரதிமூஷிகோக்தஂ து சிகித்ஸிதஂ ப்ராயோ வ்யாதிப்ரத்யநீகமேவ||௧௦||-

Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12

புத்ரகேணாங்கஸாதஶ்ச பாண்டுவர்ணஶ்ச ஜாயதே ||௧௧|| சீயதே க்ரந்திபிஶ்சாங்கமாகுஶாவகஸந்நிபைஃ | ஶிரீஷேங்குதகல்கஂ து லிஹ்யாத்தத்ர ஸமாக்ஷிகம் ||௧௨||

புத்ரகேணாங்கேத்யாதி| ஆகுஶாவகஸந்நிபைர்மூஷிகபுத்ரகதுல்யைர்க்ரந்திபிரங்கஂ சீயதே வ்யாப்யத இத்யர்தஃ| ஆகுஶாவகநிபா க்ரந்தயஃ ஸர்வமூஷிகதஂஶேஷு ஜாயந்தே விஶேஷேண புத்ரகதஷ்டே| நாகார்ஜுநோऽத்ராஹ,- “தேந தர்ஶயதே தஷ்டோ வ்யக்தஂ மூஷிகபுத்ரகாந்| ஏதத் புத்ரகதஷ்டஸ்ய வ்யக்தஂ பவதி லக்ஷணம்”- இதி| `ஶிரீஷேங்குதசூர்ணஂ து’ இதி படித்வா கயதாஸஃ அநயோஃ பத்ரசூர்ணமிதி வ்யாக்யாநயதி; ஜேஜ்ஜடாசார்யஸ்து `ஶிரீஷபலகல்கஂ து’ இதி படதி||௧௧-௧௨||

Adhikarana 7 (13) · Śloka 13

கஷ்ணேந தஂஶே ஶோபோऽஸக்சர்திஃ ப்ராயஶ்ச துர்திநே | ஶிரீஷபலகுஷ்டஂ து பிபேத் கிஂஶுகபஸ்மநா ||௧௩||

கஷ்ணேநேத்யாதி| க்ரந்த்யாதீந்யத்ராபி ஸாமாந்யமூஷிகலக்ஷணாநி விஜ்ஞேயாநி; ஏவஂ ஸர்வத்ரோந்நேயம்| ப்ராயஶ்சேதி வசநாதந்யத்ராப்யஸக்ச்சர்திஃ| கிஂஶுகபஸ்மநா கிஂஶுககுஸுமபஸ்மோதகேநேத்யர்தஃ||௧௩||

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

ஹஂஸிரேணாந்நவித்வேஷோ ஜம்பா ரோம்ணாஂ ச ஹர்ஷணம் | பிபேதாரக்வதாதிஂ து ஸுவாந்தஸ்தத்ர மாநவஃ ||௧௪||

ஹஂஸிரேணேத்யாதி| ஸுவாந்தஃ ஸுஷ்டு வாந்தஃ||௧௪||

Adhikarana 9 (15) · Śloka 16

சிக்வி(க்கி)ரேண ஶிரோதுஃகஂ ஶோபோ ஹிக்கா வமிஸ்ததா | ஜாலிநீமதநாங்கோடகஷாயைர்வாமயேத்து தம் ||௧௫|| யவநாலர்ஷபீக்ஷாரஂ பஹத்யோஶ்சாத்ர தாபயேத் |௧௬|

சிக்விரேணேத்யாதி| ஜாலிநீ கோஶாதகீ, ஷபீ கபிகச்சுஃ, பஹத்யோஶ்சேதி சகாரேண க்ஷாரமித்யத்ராபி ஸம்பந்தநீயம்| க்ஷாரஶ்சாத்ர க்ஷாரோதகம்| கயதாஸஸ்து `ஜாலிநீமதநாங்கோட’ இத்யாதிஸ்தாநே `ஸுவாந்தோ ஜாலிநீக்வாதைஃ ஸாரமங்கோடஜஂ பிபேத்’ இதி படதி ந யவநாலாதி||௧௫||-

Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 18

சுச்சுந்தரேண தட் சர்திர்ஜ்வரோ தௌர்பல்யமேவ ச ||௧௬|| க்ரீவாஸ்தம்பஃ பஷ்டஶோபோ கந்தாஜ்ஞாநஂ விஸூசிகா | சவ்யஂ ஹரீதகீ ஶுண்டீ விடங்கஂ பிப்பலீ மது ||௧௭|| அங்கோடபீஜஂ ச ததா பிபேதத்ர விஷாபஹம் |௧௮|

சுச்சுந்தரேணேத்யாதி| சுச்சுந்தரதஷ்டலக்ஷணஂ தச்சிகித்ஸிதஂ ச கயதாஸோऽந்யதா படதி; யதா- “ப்ரமஶ்சுச்சுந்தரேணோக்ரோ க்ரீவாஸ்தம்போ விஸூசிகா| யவநாலர்ஷபீக்ஷாரஂ பஹத்யோஶ்சாத்ர தாபயேத்” இதி||௧௬-௧௭||-

Adhikarana 11 (18-20) · Śloka 21

க்ரீவாஸ்தம்போऽலஸேநோர்த்வவாயுர்தஂஶே ருஜா ஜ்வரஃ ||௧௮|| மஹாகதஂ ஸஸர்பிஷ்கஂ லிஹ்யாத்தத்ர ஸமாக்ஷிகம் | நித்ரா கஷாயதந்தேந ஹச்சோஷஃ கார்ஶ்யமேவ ச ||௧௯|| க்ஷௌத்ரோபேதாஃ ஶிரீஷஸ்ய லிஹ்யாத் ஸாரபலத்வசஃ | குலிங்கேந ருஜஃ ஶோபோ ராஜ்யஶ்ச தஂஶமண்டலே ||௨௦|| ஸஹே ஸஸிந்துவாரே ச லிஹ்யாத்தத்ர ஸமாக்ஷிகே |௨௧|

க்ரீவாஸ்தம்ப இத்யாதி| ஸஹே முத்கபர்ணீமாஷபர்ண்யௌ||௧௮-௨௦||-

Adhikarana 12 (21) · Śloka 22

அஜிதேநாங்ககஷ்ணத்வஂ சர்திர்மூர்ச்சா ச ஹத்க்ரஹஃ ||௨௧|| ஸ்நுக்க்ஷீரபிஷ்டாஂ பாலிந்தீஂ மஞ்ஜிஷ்டாஂ மதுநா லிஹேத் |௨௨|

அஜிதேநேத்யாதி| பாலிந்தீ த்ரிவத்||௨௧||-

Adhikarana 13 (22) · Śloka 23

சபலேந பவேச்சர்திர்மூர்ச்சா ச ஸஹ தஷ்ணயா ||௨௨|| க்ஷௌத்ரேண த்ரிபலாஂ லிஹ்யாத்பத்ரகாஷ்டஜடாந்விதாம் |௨௩|

சபலேநேத்யாதி| பத்ரகாஷ்டஂ தேவதாரு, ஜடா ஜடாமாஂஸீ| `ஜடாந்விதாஂ’ இத்யத்ர `கநாந்விதாம்’ இதி கேசித்||௨௨||-

Adhikarana 14 (23-24) · Śloka 25

கபிலேந வ்ரணே கோதோ ஜ்வரோ க்ரந்த்யுத்கமஃ ஸதட் ||௨௩|| லிஹ்யாந்மதுயுதாஂ ஶ்வேதாஂ ஶ்வேதாஂ சாபி புநர்நவாம் | க்ரந்தயஃ கோகிலேநோக்ரா ஜ்வரோ தாஹஶ்ச தாருணஃ ||௨௪|| வர்ஷாபூநீலிநீக்வாதகல்கஸித்தஂ கதஂ பிபேத் |௨௫|

கபிலேநேத்யாதி| கோதஃ பூதிப்ராதுர்பாவஃ| ஶ்வேதாஂ ஶ்வேதஸ்யந்தாஂ, `ஶ்வேதாஂ’ இத்யத்ர கயதாஸஃ `ஶ்ரேஷ்டாஂ’ இதி படதி||௨௩-௨௪||

Adhikarana 15 (25-31) · Śloka 32

அருணேநாநிலஃ க்ருத்தோ வாதஜாந் குருதே கதாந் ||௨௫|| மஹாகஷ்ணேந பித்தஂ ச ஶ்வேதேந கப ஏவ ச | மஹதா கபிலேநாஸக் கபோதேந சதுஷ்டயம் ||௨௬|| பவந்தி சைஷாஂ தஂஶேஷு க்ரந்திமண்டலகர்ணிகாஃ | பிடகோபசயஶ்சோக்ரஃ ஶோபஶ்ச பஶதாருணஃ ||௨௭|| ததிக்ஷீரகதப்ரஸ்தாஸ்த்ரயஃ ப்ரத்யேகஶோ மதாஃ | கரஞ்ஜாரக்வதவ்யோஷபஹத்யஂஶுமதீஸ்திராஃ ||௨௮|| நிஷ்க்வாத்ய சைஷாஂ க்வாதஸ்ய சதுர்தோஂऽஶஃ புநர்பவேத் | த்ரிவத்கோஜ்யமதாவக்ரஸர்பகந்தாஃ ஸமத்திகாஃ ||௨௯|| கபித்ததாடிமத்வக் ச ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டாஃ ப்ரதாபயேத் | தத் ஸர்வமேகதஃ கத்வா ஶநைர்மத்வக்நிநா பசேத் ||௩௦|| பஞ்சாநாமருணாதீநாஂ விஷமேதத்வ்யபோஹதி | காகாதநீகாகமாச்யோஃ ஸ்வரஸேஷ்வதவா கதம் ||௩௧|| ஸிராஶ்ச ஸ்ராவயேத் ப்ராப்தாஃ குர்யாத் ஸஂஶோதநாநி ச |௩௨|

தத்யாதீநி ப்ரஸ்தமாத்ராணி, கரஞ்ஜாதித்ரவ்யாணாஂ த்விபலிகஂ பாகஂ, ஸலிலாடகேந நிஷ்க்வாத்ய, க்வதிதஂ ப்ரஸ்தஶேஷஂ, தைஸ்த்ரிபிஃ ப்ரஸ்தைஃ ஸஹ ஸஂயோஜ்ய, த்ரிவந்மூலாதிகல்கபாதஂ ச விபசேத்; பக்வஂ ச கதஂ விரேசநஂ பவதி| அஂஶுமதீ ஶாலபர்ணீ, கோஜீ கோஜிஹ்வா, அமதா குடூசீ, வக்ரஂ தகரஂ, ஸர்பகந்தா ஸர்பச்சத்ரிகா| ஸமத்திகாஃ ஸகஷ்ணமத்திகாஃ, `அஹிமத்திகா’ இதி கேசித் படந்தி, அத்ராஹிமத்திகா வல்மீகமத்திகா; `அகவத்திகா’ இதி ஜேஜ்ஜடாசார்யஃ படதி, தத்ராகவத்திகா ஶல்லகீ| த்விதீயஂ கதமாஹ- காகாதநீத்யாதி| காகாதநீ கஷ்ணஶ்ரீபலிகா, கதஂ ஸஂஸ்கதஂ, கதமிதி ஶேஷஃ| ஸிரா இத்யாதி| ப்ராப்தா யுக்தா மர்மாநாஶ்ரிதாஃ| ஸஂஶோதநாநி வமநாதீநி நஸ்யபர்யந்தாநி, தாந்யபி ப்ராப்தாநி; தேநாவம்யாவிரேச்யயோரவரோதஃ| அந்யே து விஷாதுரா அவம்யா அபி வம்யா ஏவ, `ஏதேऽப்யஜீர்ணவ்யதிதா வாம்யா யே ச விஷாதுரா’ இதி||௨௫-௩௧||-

Adhikarana 16 (32) · Śloka 32

ஸர்வேஷாஂ ச விதிஃ கார்யோ மூஷிகாணாஂ விஷேஷ்வயம் ||௩௨||

அருணாத்யாஶ்ரிதஂ ஸிராவ்யதாதிகஂ ஸாமாந்யதஃ ஸர்வத்ராதிதிஶந்நாஹ- ஸர்வேஷாமித்யாதி| அயஂ விதிஃ ஸிராவ்யதாதிகஃ கர்தவ்ய இத்யர்தஃ||௩௨||

Adhikarana 17 (33) · Śloka 33

தக்த்வா விஸ்ராவயேத்தஂஶஂ ப்ரச்சிதஂ ச ப்ரலேபயேத் | ஶிரீஷரஜநீகுஷ்டகுங்குமைரமதாயுதைஃ ||௩௩||

தக்த்வேத்யாதி| தக்த்வா `கதேநாக்நிதப்தேந’ இதி ஶேஷஃ| விஸ்ராவயேத் ப்ரச்சந்நேந ப்ரச்சிதஂ தஂஶம்| ஶிரீஷாதிபிஃ கல்கைராலேபயேத்| ததைவ கேசித் ப்ரச்சிதஂ தஂஶஂ விஸ்ராவயேச்சோணிதஂ ஶிரீஷாதிகல்கைராலேபயேச்சேத்யாஹுஃ||௩௩||

Adhikarana 18 (34) · Śloka 34

சர்தநஂ ஜாலிநீக்வாதைஃ ஶுகாக்யாங்கோடயோரபி ||௩௪||

ஶோதநஂ ஸூத்ரிதஂ த்ரவ்யைர்விவண்வந்நாஹ- சர்தநமித்யாதி| ஶுகாக்யஃ சர்மகாரவடஃ||௩௪||-

Adhikarana 19 (34-36) · Śloka 36

ஶுகாக்யாகோஷவத்யோஶ்ச மூலஂ மதந ஏவ ச | தேவதாலீபலஂ சைவ தத்நா பீத்வா விஷஂ வமேத் | ஸர்வமூஷிகதஷ்டாநாமேஷ யோகஃ ஸுகாவஹஃ ||௩௫|| பலஂ வசா தேவதாலீ குஷ்டஂ கோபூத்ரபேஷிதம் | பூர்வகல்பேந யோஜ்யாஃ ஸ்யுஃ ஸர்வோந்துருவிஷச்சிதஃ ||௩௬||

அபராவபி வமநயோகாவாஹ- ஶுகாக்யேத்யாதி| கோஷவதீ கோஷகஃ| மூலமித்யத்ர பலமித்யந்யே| பலமித்யாதி| பூர்வகல்பேந தத்நா லேஹமித்யர்தஃ||௩௪-௩௬||

Adhikarana 20 (37) · Śloka 37

விரேசநே த்ரிவத்தந்தீத்ரிபலாகல்க இஷ்யதே |௩௭|

விரேசநமாஹ- விரேசநே இத்யாதி| தந்தீஸ்தாநே கேசிந்நீலீஂ படந்தி|௩௭|

Adhikarana 21 (37) · Śloka 38

ஶிரோவிரேசநே ஸாரஃ ஶிரீஷஸ்ய பலாநி ச ||௩௭|| ஹிதஸ்த்ரிகடுகாட்யஶ்ச கோமயஸ்வரஸோऽஞ்ஜநே |௩௮|

ஶிரோவிரேசநே இத்யாதி| ஸாரஃ ஶிரீஷஸ்ய, கயதாஸஸ்து ஶாலதமாலமதூகாநாமாஹ| பலாநி சேதி ஶிரீஷஸ்யேதி ஸம்பந்தஃ| த்ரிகடுகாட்யஃ த்ரிகடுகோத்கட இத்யர்தஃ| ஏதச்ச யோகாந்தரம்||௩௭||-

Adhikarana 22 (38-40) · Śloka 40

கபித்தகோமயரஸௌ லிஹ்யாந்மாக்ஷிகஸஂயுதௌ ||௩௮|| ரஸாஞ்ஜநஹரித்ரேந்த்ரயவகட்வீஷு வா கதம் | ப்ராதஃ ஸாதிவிஷஂ கல்கஂ லிஹ்யாந்மாக்ஷிகஸஂயுதம் ||௩௯|| தண்டுலீயகமூலேஷு ஸர்பிஃ ஸித்தஂ பிபேந்நரஃ | ஆஸ்போதமூலஸித்தஂ வா பஞ்சகாபித்தமேவ வா ||௪௦||

ஸஂஶமநயோகாநாஹ- கபித்தேத்யாதி| ப்ரத்யேகஂ கபித்தரஸோ கோமயரஸஶ்ச ஸமதுர்லேஹஃ| ரஸாஞ்ஜநேத்யாதி| கட்வீ கடுரோஹிணீ| தண்டுலீயகேத்யாதி| கபித்தபலமூலபுஷ்பத்வக்பத்ரகல்ககஷாயஸித்தஂ பஞ்சகாபித்தஂ கதஂ ஸர்வமூஷிகவிஷஹரம்||௩௮-௪௦||

Adhikarana 23 (41) · Śloka 41

மூஷிகாணாஂ விஷஂ ப்ராயஃ குப்யத்யப்ரேஷ்வநிர்ஹதம் | தத்ராப்யேஷ விதிஃ கார்யோ யஶ்ச தூஷீவிஷாபஹஃ ||௪௧||

ப்ரஶாந்தகோபஸ்யாப்யவஶ்யஂ வமநாதிஶோதநஂ கரணீயமிதி தர்ஶயந்நாஹ- மூஷிகாணாமித்யாதி| ஏஷ விதிஃ வமநவிரேசநஶிரோவிரேசநநயநாஞ்ஜநாதிஃ| யஶ்ச தூஷீவிஷாபஹோ விதிஃ ஸோऽப்யத்ர கார்யஃ; ஏதேந தூஷீவிஷதுல்யதா மூஷிகவிஷஸ்யோக்தா||௪௧||

Adhikarana 24 (42) · Śloka 42

ஸ்திராணாஂ ருஜதாஂ வாऽபி வ்ரணாநாஂ கர்ணிகாஂ பிஷக் | பாடயித்வா யதாதோஷஂ வ்ரணவச்சாபி ஶோதயேத் ||௪௨||

இதாநீமாகுவிஷவ்ரணே கர்ணிகா பவந்தி ததாऽந்யவிஷதுஷ்டவ்ரணேऽபி, தச்சிகித்ஸாமுத்திஶந்நாஹ- ஸ்திராணாமித்யாதி| ஸ்தைர்யேண கபாத்மகதா, ருஜதாமித்யநேந வாதாத்மகதா வ்ரணாநாமுக்தா| கர்ணிகாஂ மாஂஸகர்ணீகம்| பாடயித்வா விதார்ய, பாடயித்வேத்யத்ர பாசயித்வேதி கேசித், பாதயித்வேத்யபரே| லாலநபுத்ரகாதிமூஷிகஜாதிவிஶேஷஜ்ஞாநஂ நாநாதேஶீயலோகேப்யோऽவகந்தவ்யம்||௪௨||

Adhikarana 25 (43-45) · Śloka 46

ஶ்வஶகாலதரக்ஷ்வக்ஷவ்யாக்ராதீநாஂ யதாऽநிலஃ | ஶ்லேஷ்மப்ரதுஷ்டோ முஷ்ணாதி ஸஞ்ஜ்ஞாஂ ஸஞ்ஜ்ஞாவஹாஶ்ரிதஃ ||௪௩|| ததா ப்ரஸ்ரஸ்தலாங்கூலஹநுஸ்கந்தோऽதிலாலவாந் | அத்யர்தபதிரோऽந்தஶ்ச ஸோऽந்யோந்யமபிதாவதி ||௪௪|| தேநோந்மத்தேந தஷ்டஸ்ய தஂஷ்ட்ரிணா ஸவிஷேண து | ஸுப்ததா ஜாயதே தஂஶே கஷ்ணஂ சாதிஸ்ரவத்யஸக் ||௪௫|| திக்தவித்தஸ்ய லிங்கேந ப்ராயஶஶ்சோபலக்ஷிதஃ |௪௬|

இதாநீஂ மூஷகஸ்ய சதுஷ்பதஜராயுஜஹிஂஸ்ரத்வஸாமாந்யாச்ச்வாதீநாஂ விஷஂ லக்ஷணசிகித்ஸிதைருத்திஶந்நாஹ- ஶ்வஶகாலதரக்ஷ்வக்ஷேத்யாதி| ஶ்வா குக்குரஃ, ஶகாலஃ ப்ரஸித்தஃ, தரக்ஷுஃ மகஶத்ருர்வ்யாக்ரவிஶேஷஃ `ஜரக’ இதி லோகே, க்ஷோ பல்லூகோऽதிலோமஶஃ `ரீச்ச’ இதி ப்ரஸித்தஃ; ஆதிஶப்தாத்வகசித்ரகாதயோ ஹிஂஸ்ராஃ பஶவோ க்ராஹ்யாஃ| ஶ்வாதீநாஂ யதாऽநிலோ வாயுஃ ஶ்லேஷ்மப்ரதுஷ்டஃ ஸந், ஸஞ்ஜ்ஞாவஹாஶ்ரிதோ ஸஞ்ஜ்ஞாவஹஸ்ரோதோகதஃ, ஸஞ்ஜ்ஞாஂ ஸம்யக்ஜ்ஞாநஂ, முஷ்ணாதி ஹரதி| ஸம்யக்ஜ்ஞாநஹரணாச்ச கீதஶோ பவதீத்யாஹ- ததேத்யாதி| ப்ரஸ்ரஸ்தஂ ஸ்தாநச்யுதஂ லாங்கூலஂ பாலதிர்மேஹநஂ வா ஹநுஃ ஸ்கந்தஶ்ச யஸ்ய ஸஃ; ப்ரஸ்ரஸ்தஶப்தோ லாங்கூலாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பந்தநீயஃ| அதிலாலவாந் அதிஶயேந லாலாஸ்ராவயுக்தஃ| அத்யர்தபதிரோऽந்தஶ்ச அதிஶயேந பதிரோऽந்தோ வேத்யர்தஃ| அந்யோந்யமபிதாவதி பரஸ்பரஂ தஷ்டுமபிதாவதி| ஹநுஸ்கந்தஸ்தாநே `கலஸ்கந்த ’ இதி கேசித் படந்தி| `ப்ரமூடோऽந்யதமஸ்தேஷாஂ காதந் விபரிதாவதி’ இதி அத்ர உத்தரார்தஂ கேசித் படந்தி| ஏஷாஂ மத்யேऽந்யதம ஏகதமஃ ப்ரமூடஃ ஸந் காதந் விஶேஷேண பரிதாவதி| தேநோந்மத்தேந தஷ்டஸ்யேத்யாதி| தேந தஂஷ்ட்ரிணா ஸவிஷேணோந்மத்தேந தஷ்டஸ்ய புருஷஸ்ய தஂஶே ஸுப்ததா பாதிர்ய ஜாயதே| உபலக்ஷிதோ யுக்த இத்யர்தஃ||௪௩-௪௫||-

Adhikarana 26 (46) · Śloka 47

யேந சாபி பவேத்தஷ்டஸ்தஸ்ய சேஷ்டாஂ ருதஂ நரஃ ||௪௬|| பஹுஶஃ ப்ரதிகுர்வாணஃ க்ரியாஹீநோ விநஶ்யதி |௪௭|

அத்ரைவாரிஷ்டமுத்திஶந்நாஹ- யேந சாபி பவேதித்யாதி| சேஷ்டா க்ரியா, ருதஂ ஶப்தஃ, பஹுஶஃ அநேகவாரஂ, ப்ரதிகுர்வாணஃ அநுகுர்வந், க்ரியாஹீநஃ ஸ்வகீயகாயாதிவ்யாபாரரஹிதஃ||௪௬||-

Adhikarana 27 (47) · Śloka 48

தஂஷ்ட்ரிணா யேந தஷ்டஶ்ச தத்ரூபஂ யஸ்து பஶ்யதி ||௪௭|| அப்ஸு வா யதி வாऽऽதர்ஶேऽரிஷ்டஂ தஸ்ய விநிர்திஶேத் |௪௮|

இதாநீமபரமப்யரிஷ்டஂ நிர்திஶந்நாஹ- தஂஷ்ட்ரிணா யேநேத்யாதி| தத்தஂஷ்ட்ரிரூபதர்ஶநமரிஷ்டஂ மரணலக்ஷணம்||௪௭||-

Adhikarana 28 (48) · Śloka 49

த்ரஸ்யத்யகஸ்மாத்யோऽபீக்ஷ்ணஂ தஷ்ட்வா ஸ்பஷ்ட்வாऽபி வா ஜலம் ||௪௮|| ஜலத்ராஸஂ து வித்யாத்தஂ ரிஷ்டஂ ததபி கீர்திதம் |௪௯|

புநரபரமப்யரிஷ்டஂ நிர்திஶந்நாஹ- த்ரஸ்யதீத்யாதி| அகஸ்மாத் ஜலத்ராஸஹேதுஂ விநா| அபிஶப்தாச்ச்ருத்வாऽபி| ஜலத்ராஸஂ ஜலத்ராஸரோகஂ ஜாநீயாத்தஸ்யேதி ஸம்பந்தஃ| ரிஷ்டமித்யாதி| ததபி ஜலத்ரஸநமரிஷ்டஂ மரணலக்ஷணஂ கீர்திதஂ; ஏதச்சாரிஷ்டஂ தஷ்டஸ்ய, அதஷ்டே ஜலத்ரஸநாரிஷ்டஸ்ய வக்ஷ்யமாணத்வாத்| அத்ரார்தே தந்த்ராந்தரம்,- “வ்யாதிதேந ஶ்வாதிநா தஷ்டஸ்ய ஶ்லேஷ்மா ப்ரகுபிதஶ்சேதோவாஹிநீர்தமநீரநுப்ரவிஶ்ய ஸஞ்ஜ்ஞாநாஶமாபாதயதி ஸத்யஃ காலாந்தராத்வா”; அவபதே விஶேஷதஃ- “ததோ நரஃ ஸ்பஷ்ட்வா தஷ்ட்வா ஶ்ருத்வா வா ஜலஂ த்ரஸ்யதி, தஸ்யாபி ததரிஷ்டஂ ஜாநீயாத்” இதி| கயதாஸஸ்து `யதி த்ரஸ்யத்யதஷ்டோऽபி’ இத்யாதி படதி||௪௮||-

Adhikarana 29 (49) · Śloka 50

அதஷ்டோ வா ஜலத்ராஸீ ந கதஞ்சந ஸித்யதி ||௪௯|| ப்ரஸுப்தோऽதோத்திதோ வாऽபி ஸ்வஸ்தஸ்த்ரஸ்தோ ந ஸித்யதி |௫௦|

ஏவமதஷ்டஸ்யாபி ஜலத்ராஸோऽரிஷ்டமேவேதி தர்ஶயந்நாஹ- அதஷ்ட இத்யாதி| அஸ்மிந்நர்தே தந்த்ராந்தரம்,- “அதஷ்டஸ்யாபி ஜந்தோர்ஹி ஜலத்ராஸோ பவேத்யதி| தஸ்ய ரிஷ்டஂ ஹி பிஷஜோ ப்ருவதே விஷசிந்தகாஃ” இதி| ஜலஂ விநாऽபி ஜலத்ராஸோ ஜாயதே ஶ்லேஷ்மஸஞ்சயாத்| ததா சோக்தஂ,- “புத்திஸ்தாநஂ யதா ஶ்லேஷ்மா கேவலஂ ப்ரதிபத்யதே| ததா புத்தௌ நிருத்தாயாஂ ஶ்லேஷ்மணாऽதிஷ்டிதோ நரஃ|ஜாக்ரத் ஸுப்தோऽதவாऽऽத்மாநஂ மஜ்ஜந்தமிவ மந்யதே| ஸலிலே த்ரஸ்யதி ததா ஜலத்ராஸஂ து தஂ விதுஃ|| ஶ்லேஷ்மக்நஂ தத்ர கர்தவ்யஂ ஶோதநஂ ஶமநாநி ச| ஆஹாரஸ்ய விதாநேந யாவத் ஸ ப்ரகதிஂ வ்ரஜேத்”- இதி| அயஂ ஜலத்ராஸஃ குபிதகபஸ்ய பவதீதி ரிஷ்டஂ ந பவதி, அத ஏவாத்ர சிகித்ஸோபதேஶஃ, தஷ்டஸ்ய து ரிஷ்டமேவ| ததா ஸ்வஸ்தஸ்ய ஸுப்தஸ்ய ஜாக்ரதோ வா ஜலமந்தரேண த்ராஸோऽரிஷ்டமேவேதி தர்ஶயந்நாஹ- ப்ரஸுப்தோऽதோத்திதோ வாऽபீத்யாதி||௪௯||-

Adhikarana 30 (50-52) · Śloka 53

தஂஶஂ விஸ்ராவ்ய தைர்தஷ்டே ஸர்பிஷா பரிதாஹிதம் ||௫௦|| ப்ரதிஹ்யாதகதைஃ, ஸர்பிஃ புராணஂ பாயயேத ச | அர்கக்ஷீரயுதஂ ஹ்யஸ்ய தத்யாச்சாபி விஶோதநம் ||௫௧|| ஶ்வேதாஂ புநர்நவாஂ சாஸ்ய தத்யாத்தத்தூரகாயுதாம் | பலலஂ திலதைலஂ ச ரூபிகாயாஃ பயோ குடஃ ||௫௨|| நிஹந்தி விஷமாலர்கஂ மேகவந்தமிவாநிலஃ |௫௩|

இதாநீஂ சிகித்ஸாவஸரஃ- தஂஶஂ விஸ்ராவ்யேத்யாதி| விஸ்ராவ்ய நிஷ்பீடநேந ஸ்ராவயித்வா பீஜபூதஸ்ய விஷஸ்ய நாஶநார்தஂ, ஸர்பிஷா தாஹஸ்து தச்சேஷநாஶநார்தம்| அகதைஃ மஹாகதாதிபிஃ, ப்ரதிஹ்யாத் லிம்பேத்| விஸ்ராவிதஶோணிதஸ்ய வாதஶமநார்தஂ பாஹ்யமௌஷதமுத்திஶ்யாப்யந்தரமுத்திஶந்நாஹ- ஸர்பிரித்யாதி| விஶோதநஂ விஶோதநத்ரவ்யஂ, தத்ர கபாதிக்யே வமநத்ரவ்யயுதஂ பித்தாதிக்யே விரேசநத்ரவ்யயுதமர்கக்ஷீரஂ தத்யாத்| ஜேஜ்ஜடஸ்து `அர்கக்ஷீரஂ கதஂ வாऽஸ்ய’ இதி படதி| அந்யே `தத்யாச்சீர்ஷவிரேசநஂ’ இதி படந்தி| ஶ்வேதாமித்யாதி|- ஶ்வேதாமிதி புநர்நவாவிஶேஷணம்; அந்யே ஶ்வேதாஂ கடபீமாஹுஃ| தத்தூரகாயுதாஂ தத்தூரமூலாந்விதாம்| கயீ து `தத்தூரார்தஸமாயுதாம்’ இதி படித்வா, தத்தூரமூலஸ்யார்தேந யுதாமிதி வ்யாக்யாநயதி| அந்யே து தத்தூரபலஸஂயுதாமித்யாஹுஃ||௫௦-௫௨||-

Adhikarana 31 (53-58) · Śloka 59

மூலஸ்ய ஶரபுங்காயாஃ கர்ஷஂ தத்தூரகார்திகம் ||௫௩|| தண்டுலோதகமாதாய பேஷயேத்தண்டுலைஃ ஸஹ | உந்மத்தகஸ்ய பத்ரைஸ்து ஸஂவேஷ்ட்யாபூபகஂ பசேத் ||௫௪|| காதேதௌஷதகாலே தமலர்கவிஷதூஷிதஃ | கரோதி ஶ்வவிகாராஂஸ்து தஸ்மிஞ்ஜீர்யதி சௌஷதே ||௫௫|| விகாராஃ ஶிஶிரே யாப்யா கஹே வாரிவிவர்ஜிதே | ததஃ ஶாந்தவிகாரஸ்து ஸ்நாத்வா சைவாபரேऽஹநி ||௫௬|| ஶாலிஷஷ்டிகயோர்பக்தஂ க்ஷீரேணோஷ்ணேந போஜயேத் | திநத்ரயே பஞ்சமே வா விதிரேஷோऽர்தமாத்ரயா ||௫௭|| கர்தவ்யோ பிஷஜாऽவஶ்யமலர்கவிஷநாஶநஃ | குப்யேத் ஸ்வயஂ விஷஂ யஸ்ய ந ஸ ஜீவதி மாநவஃ ||௫௮|| தஸ்மாத் ப்ரகோபயேதாஶு ஸ்வயஂ யாவத் ப்ரகுப்யதி |௫௯|

மூலமித்யாதி| தத்தூரகார்திகமிதி தத்தூரகஜடாயாஃ கர்ஷார்தஂ தேயம்| உந்மத்தகஸ்ய பத்ரைஸ்த்வித்யாதி| தத்தூரகஸ்ய ஸப்த பர்ணாநி க்ராஹ்யாணி, தந்த்ராந்தரதர்ஶநாத்| தஸ்ய பக்ஷிதஸ்ய ஜரணகாலே யோகப்ரபவாதாதுரஃ குக்குரசேஷ்டா ஏவ கரோதி| ஔஷதபரிணதிகாலே யாஂஶ்ச விகாராநாதுரஃ கரோதி தேஷு ப்ரதீகாரமாஹ- விகாரா இத்யாதி| விகாரா உந்மத்தஶ்வாதிதஷ்டோத்பந்நாஃ| ஶிஶிரே ஶீதலே வாரிவிவர்ஜிதே கஹே யாப்யாஃ ஶமநீயாஃ | தத இத்யாதி| க்ஷீரேணோஷ்ணேந போஜயேதிதி அந்நஂ கவ்யேநாஜ்யே(ஜே)ந வா போஜயேதிதி கயதாஸாசார்யஃ| ஏஷ விதிஃ ஶ்வேதாஂ புநர்நவாமித்யாதிகஃ| அர்தமாத்ரயா ப்ராகுக்தமாத்ராதஃ| கஸ்மாதேஷ விதிஃ கார்யோ திநத்ரயே பஞ்சமே வேத்யாஹ- குப்யேதித்யாதி||௫௩-௫௮||-

Adhikarana 32 (59-61) · Śloka 62

பீஜரத்நௌஷதீகர்பைஃ கும்பைஃ ஶீதாம்புபூரிதைஃ ||௫௯|| ஸ்நாபயேத்தஂ நதீதீரே ஸமந்த்ரைர்வா சதுஷ்பதே | பலிஂ நிவேத்ய தத்ராபி பிண்யாகஂ பலலஂ ததி ||௬௦|| மால்யாநி ச விசித்ராணி மாஂஸஂ பக்வாமகஂ ததா | அலகாதிபதே யக்ஷ ஸாரமேயகணாதிப ! ||௬௧|| அலர்கஜுஷ்டமேதந்மே நிர்விஷஂ குரு மாசிராத் |௬௨|

இதாநீமலர்கவிஷே பூதாநுபந்தோ பவதீதி தச்சிகித்ஸார்தஂ ஸவிதிவைதிகஂ மந்த்ரமுத்திஶந்நாஹ- பீஜரத்நௌஷதீத்யாதி| தமலர்கஜுஷ்டம் அலர்கவிஷஜுஷ்டம்| பிண்யாகஃ திலகலீ, பலலஃ ஸஸ்நேஹஸ்திலகல்கஃ| அலகாயா நகர்யா அதிபதிஃ தநதஃ, யக்ஷோ தேவயோநிஃ, ஸாரமேயகணாதிபஃ குக்குரஸமூஹபதிஃ, தஸ்ய ஸம்போதநே| அலகாதிபதிர்யக்ஷ ஏவ ஸாரமேயகணாதிபதிஃ| அலர்கஂ உந்மத்தகுக்குரஃ||௫௯-௬௧||-

Adhikarana 33 (62) · Śloka 63

தத்யாத் ஸஂஶோதநஂ தீக்ஷ்ணமேவஂ ஸ்நாதஸ்ய தேஹிநஃ ||௬௨|| அஶுத்தஸ்ய ஸுரூடேऽபி வ்ரணே குப்யதி தத்விஷம் |௬௩|

தத்யாதித்யாதி||௬௨||-

Adhikarana 34 (63-64) · Śloka 64

ஶ்வாதயோऽபிஹிதா வ்யாலா யேऽத்ர தஂஷ்ட்ராவிஷா மயா ||௬௩|| அதஃ கரோதி தஷ்டஸ்து தேஷாஂ சேஷ்டாஂ ருதஂ நரஃ | பஹுஶஃ ப்ரதிகுர்வாணோ ந சிராந்ம்ரியதே ச ஸஃ ||௬௪||

இதாநீமுந்மத்தஶ்வாதிவிஷஂ ப்ரதிபாதயிதுமுந்மத்தவ்யாலாநாமுந்மத்ததாஸூசகஶ்வப்ரகாரேணாபிஹிதத்வமாஹ- ஶ்வாதயோऽபிஹிதா வ்யாலா இத்யாதி| யேऽத்ர தஂஷ்ட்ராவிஷா வ்யாலாஃ தே ஶ்வாதயஃ ஶ்வப்ரகாரா உந்மத்தஶ்வஸதஶா மயா ப்ரதிபாதிதாஃ, தே து வாதபித்தப்ரகோபணதஂஶாஸக்கஷ்ணத்வேந புராணஸர்பிஃபாநேந சாநுமிதாஃ||௬௩-௬௪||

Adhikarana 35 (65) · Śloka 65

நகதந்தக்ஷதஂ வ்யாலைர்யத்கதஂ தத்விமர்தயேத் | ஸிஞ்சேத்தைலேந கோஷ்ணேந தே ஹி வாதப்ரகோபகாஃ ||௬௫||

உந்மத்தஶ்வாதிசிகித்ஸிதஂ ஸஹேதுகஂ தர்ஶயந்நாஹ- நகதந்தக்ஷதமித்யாதி||௬௫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 7

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநே மூஷிககல்போ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ ||௭||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதடீகாயாஂ கல்பஸ்தாநே ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||