5. sarpadaṣṭaviṣacikitsitakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

ಸರ್ವೈರೇವಾದಿತಃ ಸರ್ಪೈಃ ಶಾಖಾದಷ್ಟಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ | ದಂಶಸ್ಯೋಪರಿ ಬಧ್ನೀಯಾದರಿಷ್ಟಾಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ||೩|| ಪ್ಲೋತಚರ್ಮಾನ್ತವಲ್ಕಾನಾಂ ಮೃದುನಾಽನ್ಯತಮೇನ ವೈ | ನ ಗಚ್ಛತಿ ವಿಷಂ ದೇಹಮರಿಷ್ಟಾಭಿರ್ನಿವಾರಿತಮ್ ||೪||

ಸರ್ಪದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಚ; ತತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯಮೇವ ಪ್ರಥಮಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸರ್ವೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಶಾಖಾ ಹಸ್ತಪಾದಕಮ್| ಅರಿಷ್ಟಾ ವಸ್ತ್ರಾದಿಭಿರ್ಮನ್ತ್ರಪುರಸ್ಕೃತೈರ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ಲೋತೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ಲೋತಂ ವಸ್ತ್ರಂ, ಚರ್ಮಾನ್ತಂ ಚರ್ಮೈಕದೇಶಃ, ವಲ್ಕಂ ವೃಕ್ಷಾದಿತ್ವಕ್, ಮೃದುನಾ ಕೋಮಲೇನ, ಅನ್ಯತಮೇನ ಏಕತಮೇನ, ಪ್ಲೋತೇನ ಚರ್ಮಾನ್ತೇನ ವಲ್ಕಲೇನ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ||೩-೪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

ದಹೇದ್ದಂಶಮಥೋತ್ಕೃತ್ಯ ಯತ್ರ ಬನ್ಧೋ ನ ಜಾಯತೇ | ಆಚೂಷಣಚ್ಛೇದದಾಹಾಃ ಸರ್ವತ್ರೈವ ತು ಪೂಜಿತಾಃ ||೫||

ಅರಿಷ್ಟಾಮಭಿಧಾಯ ದಾಹಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ದಹೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕೃತ್ಯ ಛಿತ್ತ್ವಾ| ದಹೇದಿತಿ ಅತ್ರ `ಮಣ್ಡಲಿದಂಶಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ನ ಜಾಯತೇ ನ ಸಮ್ಭವತಿ| ಸರ್ವತ್ರೈವ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ದೇಹೇ| ಪೂಜಿತಾಃ ಶ್ಲಾಘಿತಾಃ| ದಾಹಸ್ಯ ಪುನರುಪಾದಾನಮುತ್ಕರ್ತನಮನ್ತರೇಣಾಪಿ ದಾಹವಿಧಾನಾರ್ಥಮ್||೫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ಪ್ರತಿಪೂರ್ಯ ಮುಖಂ ವಸ್ತ್ರೈರ್ಹಿತಮಾಚೂಷಣಂ ಭವೇತ್ | ಸ ದಷ್ಟವ್ಯೋಽಥವಾ ಸರ್ಪೋ ಲೋಷ್ಟೋ ವಾಽಪಿ ಹಿ ತತ್ಕ್ಷಣಮ್ ||೬||

ಪ್ರತಿಪೂರ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಸ್ತ್ರೈರಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ಕೃಷ್ಣವಲ್ಮೀಕಮೃತ್ಪಾಂಶುನಾಽಪಿ ಪ್ರತಿಪೂರ್ಯಾಚೂಷಣಂ ಹಿತಂ, ವಿಷಹರತ್ವಾದ್ವಲ್ಮೀಕಸ್ಯ| ಸ ದಷ್ಟವ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ದಷ್ಟೇನ ಪುರುಷೇಣ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮುಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಪುಚ್ಛೇ ವಕ್ತ್ರೇ ಚ ಸರ್ಪಃ ಸಮ್ಯಗ್ ದಷ್ಟವ್ಯಃ, ತದಭಾವೇ ಲೋಷ್ಟೋ ವಾ ದಷ್ಟವ್ಯಃ| ತದ್ಭಕ್ಷಣಂ ತು ತತ್ರೈವ ಸಙ್ಕ್ರಮಣಹೇತುರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಅಥ ಮಣ್ಡಲಿನಾ ದಷ್ಟಂ ನ ಕಥಞ್ಚನ ದಾಹಯೇತ್ | ಸ ಪಿತ್ತಬಾಹುಲ್ಯವಿಷಾದ್ದಂಶೋ ದಾಹಾದ್ವಿಸರ್ಪತೇ ||೭||

ಕೇನಚಿದ್ದಷ್ಟೇ ದಾಹನಿಷೇಧಮಾಹ- ಅಥ ಮಣ್ಡಲಿನಾ ದಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ||೭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ಅರಿಷ್ಟಾಮಪಿ ಮನ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಬಧ್ನೀಯಾನ್ಮನ್ತ್ರಕೋವಿದಃ | ಸಾ ತು ರಜ್ಜ್ವಾದಿಭಿರ್ಬದ್ಧಾ ವಿಷಪ್ರತಿಕರೀ ಮತಾ ||೮||

ನ ಕೇವಲಂ ಪ್ಲೋತಾದಿಭಿಃ ಪರಮರಿಷ್ಟೇತ್ಯಾಹ- ಅರಿಷ್ಟಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮನ್ತ್ರಕೋವಿದೋ ಮನ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ| ಕೇವಲೈರಪಿ ಮನ್ತ್ರೈರರಿಷ್ಟಾಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ನ ಪರಂ ಮನ್ತ್ರೈರೇವಾರಿಷ್ಟೇತ್ಯಾಹ- ಸಾ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸಾ ಪುನರರಿಷ್ಟಾ ಮನ್ತ್ರರಹಿತೈರಪಿ ರಜ್ಜ್ವಾದಿಭಿರ್ಬದ್ಧಾ ವಿಷಪ್ರತಿಕರೀ ವಿಷಪ್ರತೀಕಾರಹೇತುಃ | ಏತೇನ ಮನ್ತ್ರತನ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ತು ವಿಷಪ್ರತೀಕಾರಃ||೮||

Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10

ದೇವಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಭಿಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮನ್ತ್ರಾಃ ಸತ್ಯತಪೋಮಯಾಃ | ಭವನ್ತಿ ನಾನ್ಯಥಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವಿಷಂ ಹನ್ಯುಃ ಸುದುಸ್ತರಮ್ ||೯|| ವಿಷಂ ತೇಜೋಮಯೈರ್ಮನ್ತ್ರೈಃ ಸತ್ಯಬ್ರಹ್ಮತಪೋಮಯೈಃ | ಯಥಾ ನಿವಾರ್ಯತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ನ ತಥೌಷಧೈಃ ||೧೦||

ಮನ್ತ್ರಸ್ಯ ಶಕ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದೇವಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ದೇವರ್ಷಿವಿಹಿತತ್ವೇನ ಸತ್ಯಮಯಾಃ, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿವಿಹಿತತ್ವೇನ ತಪೋಮಯಾಃ| ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಕಥಿತಾ ನ ತು ಕೃತಾಃ, ಮನ್ತ್ರಾಣಾಂ ನಿತ್ಯತ್ವಾತ್| ಅನ್ಯೇ ತು `ಸತ್ಯಬ್ರಹ್ಮತಪೋಮಯಾ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ದೇವಾ ಇನ್ದ್ರಾದಯಃ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಋಷಯಃ ದೇವರ್ಷಿ-ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ-ರಾಜರ್ಷಯಃ| ತತ್ರ ದೇವಕೃತತ್ವೇನ ಸತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯಾಃ, ಬ್ರಹ್ಮಕೃತತ್ವೇನ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಾಃ, ತ್ರಿವಿಧರ್ಷಿಕೃತತ್ವೇನ ತಪೋಮಯಾಃ; ಮನ್ತ್ರಾಃ ಕುರುಕುಲ್ಲಾಭೇರುಣ್ಡಾದಯಃ ಪರತನ್ತ್ರಾಭಿಹಿತಾ ಇಹ ನೋಪದಿಷ್ಟಾಃ||೯-೧೦||

Adhikarana 8 (11) · Śloka 12

ಮನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀಮಾಂಸಮಧುವರ್ಜಿನಾ | ಮಿತಾಹಾರೇಣ ಶುಚಿನಾ ಕುಶಾಸ್ತರಣಶಾಯಿನಾ ||೧೧|| ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯೋಪಹಾರೈಶ್ಚ ಬಲಿಭಿಶ್ಚಾಪಿ ದೇವತಾಃ | ಪೂಜಯೇನ್ಮನ್ತ್ರಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಜಪಹೋಮೈಶ್ಚ ಯತ್ನತಃ ||೧೨||

ಮನ್ತ್ರಗ್ರಹಣವಿಧಾನಮಾಹ- ಮನ್ತ್ರಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಮಧು ಮದ್ಯಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚೋಭಯಮಪಿ ವರ್ಜನೀಯಮ್| ಯತಾಹಾರೇಣ ಸಂಯತಾಹಾರೇಣ ಹವಿಷ್ಯೈಕಾಹಾರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶುಚಿನಾ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಪವಿತ್ರೇಣ| ಮಾಲ್ಯಂ ಮಾಲಾ, ಉಪಹಾರೋ ಧೂಪದೀಪಾದಿಕಂ ಪೂಜೋಪಕರಣಂ, ಬಲಿಃ ಸಪಶುನೈವೈದ್ಯಮ್| ಹೋಮಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಧ್ಯಾನೇನಾಪೀತ್ಯನುಕ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ||೧೧||೧೨||

Adhikarana 9 (13) · Śloka 13

ಮನ್ತ್ರಾಸ್ತ್ವವಿಧಿನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಹೀನಾ ವಾ ಸ್ವರವರ್ಣತಃ | ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಸಿದ್ಧಿಮಾಯಾನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಜ್ಯೋಽಗದಕ್ರಮಃ ||೧೩||

ವಿಧಿಹೀನಗೃಹೀತಸ್ಯ ಹೀನಸ್ವರಾದೇರ್ವಾ ಮನ್ತ್ರಸ್ಯಾಸಿದ್ಧಾವಗದಕ್ರಮೋ ಯೋಜ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ- ಮನ್ತ್ರಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಿಧಿನಾ ಸ್ತ್ರೀಮಾಂಸಮಧುವರ್ಜನಾದಿವಿಧಿಂ ವಿನಾ; ಪ್ರೋಕ್ತಾ `ಗುರುಣಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೧೩||

Adhikarana 10 (14-16) · Śloka 16

ಸಮನ್ತತಃ ಸಿರಾ ದಂಶಾದ್ವಿಧ್ಯೇತ್ತು ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್ | ಶಾಖಾಗ್ರೇ ವಾ ಲಲಾಟೇ ವಾ ವ್ಯಧ್ಯಾಸ್ತಾ ವಿಸೃತೇ ವಿಷೇ ||೧೪|| ರಕ್ತೇ ನಿರ್ಹ್ರಿಯಮಾಣೇ ತು ಕೃತ್ಸ್ನಂ ನಿರ್ಹ್ರಿಯತೇ ವಿಷಮ್ | ತಸ್ಮಾದ್ವಿಸ್ರಾವಯೇದ್ರಕ್ತಂ ಸಾ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪರಮಾ ಕ್ರಿಯಾ ||೧೫|| ಸಮನ್ತಾದಗದೈರ್ದಂಶಂ ಪ್ರಚ್ಛಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ | ಚನ್ದನೋಶೀರಯುಕ್ತೇನ ವಾರಿಣಾ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್ ||೧೬||

ಯತೋ ರಕ್ತಮೇವ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಷಂ ವಿಕಾರಕಾರ್ಯತಸ್ತದಪಕರ್ಷಣಾಯಾಹ- ಸಮನ್ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಮನ್ತತಃ ಸರ್ವತ್ರ| ವಾಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥೇ| ವಿಸೃತೇ ಪ್ರಸೃತೇ| ಪ್ರಲೇಪಯೇದ್ ರಕ್ತಸೇಚನಾವಶಿಷ್ಟವಿಪ್ರಶಮಾಯ ಮಹಾಗದಾದಿಭಿಃ| ಚನ್ದನೇತ್ಯಾದಿ| ಚನ್ದನೋಶೀರಕ್ವಾಥೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಚನ್ದನೋಶೀರಕಲ್ಕಮಿಶ್ರಿತಜಲೇನೇತ್ಯಾಹುಃ||೧೪-೧೬||

Adhikarana 11 (17) · Śloka 18

ಪಾಯಯೇತಾಗದಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಕ್ಷೀರಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾದಿಭಿಃ | ತದಲಾಭೇ ಹಿತಾ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕೃಷ್ಣಾ ವಲ್ಮೀಕಮೃತ್ತಿಕಾ ||೧೭|| ಕೋವಿದಾರಶಿರೀಷಾರ್ಕಕಟಭೀರ್ವಾಽಪಿ ಭಕ್ಷಯೇತ್ |೧೮|

ಪಾಯಯೇತೇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾವಸೇಚನಪೂರ್ವಂ ಹೃದಯಾವರಣಾರ್ಥಂ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಮಹಾಗದಾದೀನಕ್ಷಮಾತ್ರಾಪರಿಮಿತಾನ್ ಕ್ಷೀರಾದಿಭಿರ್ಯಥಾದೋಷಂ ಪಾತುಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಆದಿಶಬ್ದಾದ್ದಧಿತಕ್ರಯೋರ್ಗ್ರಹಣಮ್| ಕೋವಿದಾರಃ ಕಾಞ್ಚನಾರಃ| ಕಟಭೀ ಶ್ವೇತಸ್ಯನ್ದಃ||೧೭||-

Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 19

ನ ಪಿಬೇತ್ತೈಲಕೌಲತ್ಥಮದ್ಯಸೌವೀರಕಾಣಿ ಚ ||೧೮|| ದ್ರವಮನ್ಯತ್ತು ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪೀತ್ವಾ ಪೀತ್ವಾ ತದುದ್ವಮೇತ್ | ಪ್ರಾಯೋ ಹಿ ವಮನೇನೈವ ಸುಖಂ ನಿರ್ಹ್ರಿಯತೇ ವಿಷಮ್ ||೧೯||

ವಿಷೇ ಕಾನಪಿ ದ್ರವಾನ್ ನಿರಸ್ಯನ್ನಾಹ- ನ ಪಿಬೇತ್ತೈಲಕೌಲತ್ಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಲತ್ಥಾನಾಮಯಂ ಕೌಲತ್ಥೋ ಯೂಷಃ, ಸೌವೀರಕಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್||೧೮-೧೯||

Adhikarana 13 (20-23) · Śloka 24

ಫಣಿನಾಂ ವಿಷವೇಗೇ ತು ಪ್ರಥಮೇ ಶೋಣಿತಂ ಹರೇತ್ | ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಪಾಯಯೇತಾಗದಂ ಭಿಷಕ್ ||೨೦|| ನಸ್ಯಕರ್ಮಾಞ್ಜನೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತೃತೀಯೇ ವಿಷನಾಶನೇ | ವಾನ್ತಂ ಚತುರ್ಥೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಂ ಯವಾಗೂಮಥ ದಾಪಯೇತ್ ||೨೧|| ಶೀತೋಪಚಾರಂ ಕೃತ್ವಾಽಽದೌ ಭಿಷಕ್ ಪಞ್ಚಮಷಷ್ಠಯೋಃ | ಪಾಯಯೇಚ್ಛೋಧನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಯವಾಗೂಂ ಚಾಪಿ ಕೀರ್ತಿತಾಮ್ ||೨೨|| ಸಪ್ತಮೇ ತ್ವವಪೀಡೇನ ಶಿರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ಶೋಧಯೇತ್ | ತೀಕ್ಷ್ಣಮೇವಾಞ್ಜನಂ ದದ್ಯಾತ್, ತೀಕ್ಷ್ಣಶಸ್ತ್ರೇಣ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚ ||೨೩|| ಕೃತ್ವಾ ಕಾಕಪದಂ ಚರ್ಮ ಸಾಸೃಗ್ವಾ ಪಿಶಿತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್ |೨೪|

ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ದರ್ವೀಕರಾದಿವೇಗವಿಶೇಷೇಣ ವೈಶೇಷಿಕಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಫಣಿನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶೋಣಿತಂ ಹರೇದಿತಿ ಸಿರಯಾ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನೇನ ಶೃಙ್ಗೇಣ ವಾ| ಅಗದಂ ದರ್ವೀಕರವಿಷೋದಿತಮ್| ವಾನ್ತಂ ಚತುರ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಮನ ಮಿಹ ಸಾರ್ವಕಾರ್ಮಿಕಾದಿಭಿರಗದೈಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಂ ಯವಾಗೂಮಿತಿ ಸ್ಥಾವರವಿಷವಿಷಯೇ ಕೃತವಮನಾದಿಕರ್ಮಣಾಂ ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯೈಃ ಕೃತಾಮನ್ನಸಂಸರ್ಜನಾರ್ಥಮ್| ಏವಂ ಪಞ್ಚಮಷಷ್ಠಯೋಃ ಶೋಧನೇ ಕೃತೇಽನ್ನಸಂಸರ್ಜನಾರ್ಥಂ ಕೀರ್ತಿತಾಂ ಯವಾಗೂಮ್| ಸಪ್ತಮೇ ತು ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾವಪೀಡನಾದಿಕಮ್||೨೦-೨೩||-

Adhikarana 14 (24-27) · Śloka 27

ಪೂರ್ವೇ ಮಣ್ಡಲಿನಾಂ ವೇಗೇ ದರ್ವೀಕರವದಾಚರೇತ್ ||೨೪|| ಅಗದಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಪಾಯಯೇತ ಚ | ವಾಮಯಿತ್ವಾ ಯವಾಗೂಂ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಮಥ ದಾಪಯೇತ್ ||೨೫|| ತೃತೀಯೇ ಶೋಧಿತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಯವಾಗೂಂ ಪಾಯಯೇದ್ಧಿತಾಮ್ | ಚತುರ್ಥೇ ಪಞ್ಚಮೇ ಚಾಪಿ ದರ್ವೀಕರವದಾಚರೇತ್ ||೨೬|| ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿರ್ಹಿತಃ ಷಷ್ಠೇ ಪೇಯಶ್ಚ ಮಧುರೋಽಗದಃ | ಹಿತೋಽವಪೀಡೇ ತ್ವಗದಃ ಸಪ್ತಮೇ ವಿಷನಾಶನಃ ||೨೭||

ಪೂರ್ವೇ ಮಣ್ಡಲಿನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವೇ ಮಣ್ಡಲಿನಾಂ ವೇಗೇ ದರ್ವೀಕರವದಿತ್ಯನೇನಾತಿದಿಷ್ಟಂ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣಂ ಜಲೌಕಾಭಿಃ| ಅಗದಂ ಮಣ್ಡಲಿವಿಷೋದಿತಮೇವ| ದ್ವಿತೀಯೇ ವಾಮಯಿತ್ವೇತಿ ವಮನದ್ರವ್ಯಕ್ವಾಥೇನ| ಶೋಧಿತಂ ವಿರಿಕ್ತಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈಃ| ಪೇಯಶ್ಚೇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರೇಣ ಶೋಧನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಪಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಮಧುರೋಽಗದ ಇತಿ ಮಹಾಗದಾದಿಷು ಯೋಽತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಸ ಪೇಯಃ| ಸಪ್ತಮೇ ವೇಗೇ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ವಿಷಪ್ರತ್ಯನೀಕಾಗದಾವಪೀಡೇನೋಪಚರೇತ್||೨೪-೨೭||

Adhikarana 15 (28-29) · Śloka 30

ಪೂರ್ವೇ ರಾಜಿಮತಾಂ ವೇಗೇಽಲಾಬುಭಿಃ ಶೋಣಿತಂ ಹರೇತ್ | ಅಗದಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಾಯಯೇತ ಚ ||೨೮|| ವಾನ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ತ್ವಗದಂ ಪಾಯಯೇದ್ವಿಷನಾಶನಮ್ | ತೃತೀಯಾದಿಷು ತ್ರಿಷ್ವೇವಂ ವಿಧಿರ್ದಾರ್ವೀಕರೋ ಹಿತಃ ||೨೯|| ಷಷ್ಠೇಽಞ್ಜನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣತಮಮವಪೀಡಶ್ಚ ಸಪ್ತಮೇ |೩೦|

ಪೂರ್ವೇ ರಾಜಿಮತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಪೀಡೋಽತ್ರ ಸಾರ್ವಕಾರ್ಮಿಕಾಗದೇನ| ಅವಪೀಡಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ನಷ್ಟಸಞ್ಜ್ಞವಿಧಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಸೂಚ್ಯತೇ|||೨೮-೨೯||-

Adhikarana 16 (30) · Śloka 31

ಗರ್ಭಿಣೀಬಾಲವೃದ್ಧಾನಾಂ ಸಿರಾವ್ಯಧನವರ್ಜಿತಮ್ ||೩೦|| ವಿಷಾರ್ತಾನಾಂ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ವಿಧಾನಂ ಶಸ್ಯತೇ ಮೃದು |೩೧|

ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ಕ್ವಚಿದೇವ ಕಞ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಗರ್ಭಿಣೀತ್ಯಾದಿ||೩೦||-

Adhikarana 17 (31) · Śloka 33

ರಕ್ತಾವಸೇಕಾಞ್ಜನಾನಿ ನರತುಲ್ಯಾನ್ಯಜಾವಿಕೇ ||೩೧|| ತ್ರಿಗುಣಂ ಮಹಿಷೇ ಸೋಷ್ಟ್ರೇ ಗವಾಶ್ವೇ ದ್ವಿಗುಣಂ ತು ತತ್ | ಚತುರ್ಗುಣಂ ತು ನಾಗಾನಾಂ,... |೩೩|

ಸಪ್ತವೇಗಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಪಶುವೇಗವಿಶೇಷಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಮಾತ್ರಾಯಾಂ ವಿಶೇಷಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾವಸೇಕಸ್ಯ ಮಹತೀ ಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಸ್ಥಪ್ರಮಾಣಾ; ಪ್ರಸ್ಥಶ್ಚಾತ್ರ ಸಾರ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಪ್ರಮಾಣಃ||೩೧||-

Adhikarana 18 (32-33) · Śloka 33

...ಕೇವಲಂ ಸರ್ವಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ ||೩೨|| ಪರಿಷೇಕಾನ್ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಸುಶೀತಾನವಚಾರಯೇತ್ | ಮಾಷಕಂ ತ್ವಞ್ಜನಸ್ಯೇಷ್ಟಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ನಸ್ಯತೋ ಹಿತಮ್ | ಪಾನೇ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಪಥ್ಯಂ ವಮನೇಽಷ್ಟಗುಣಂ ಪುನಃ ||೩೩||

ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕೇವಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಷೇಕಪ್ರದೇಹೌ ಕೇವಲಂ ನರವಿಷಹರದ್ರವ್ಯೇಣ ಕಾರ್ಯೌ, ನತು ರಕ್ತಾವಸೇಕಾಞ್ಜನಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಞ್ಜನಾದೀನಾಂ ಪ್ರಮಾಣಮಾಹ- ಮಾಷಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಇದಮಞ್ಜನಾದಿಪ್ರಮಾಣಂ ಗಯದಾಸಜೇಜ್ಜಟಾಭ್ಯಾಮಙ್ಗೀಕೃತಮ್| ವಯಂ ತು ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟೋಕ್ತಸುಶ್ರುತೋಕ್ತವಾಕ್ಯದರ್ಶನಾದಞ್ಜನಾದಿಷು ವಿಷವಿಷಯೇ ಮಹತೀಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಮನ್ಯಾಮಹೇ| ತಥಾ ಚ ತಯೋರ್ವಾಕ್ಯಮ್,- “ಗುಲ್ಮೋದಾವರ್ತವೀಸರ್ಪಸರ್ಪದಂಶಾಭಿಪೀಡಿತೈಃ| ಉನ್ಮತ್ತೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರೈಶ್ಚ ಮಹತೀ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಸಾ”- ಇತಿ; ಸುಶ್ರುತೇ ಚ,- “ಅಹೋರಾತ್ರಾದಸನ್ದುಷ್ಟಾ ಯಾ ಮಾತ್ರಾ ಪರಿಜೀರ್ಯತಿ| ಸಾ ಚ ಕುಷ್ಠವಿಷೋನ್ಮಾದಗ್ರಹಾಪಸ್ಮಾರನಾಶಿನೀ”- ಇತಿ; ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇಽಪಿ- “ವಿಷಜುಷ್ಟಹತಾ ಯೇ ಚ ಕಾಸಶ್ವಾಸಹತಾಶ್ಚ ಯೇ| ತರುಣಾ ಬಲವನ್ತಶ್ಚ ವಾಮಯೇದುತ್ತಮೇನ ತಾನ್”- ಇತಿ| ಏತದುದ್ದೇಶೇನ ಕಲ್ಕಾದೀನಾಂ ಮಹತ್ಯಾ ಮಾತ್ರಯಾಽತ್ರ ಯುಕ್ತಿರವಸೀಯತೇ| ಮಹತ್ಯಾ ಮಾತ್ರಯಾ ಚ ಕಲ್ಕಮೋದಕಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಪಲಂ ಮಾತ್ರಾಪ್ರಮಾಣಮ್| ತಥಾ ಚ,- ಕಲ್ಕಮೋದಕಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಕರ್ಷ(ಪಲ)ಮದ್ಯಾಚ್ಚ ಲೇಹತಃ| ಕರ್ಷದ್ವಯಂ ಪಲಂ ವಾಽಪಿ ವಯೋರೋಗಾಗ್ನ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ”- ಇತಿ| ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಪಲಚತುಷ್ಟಯಂ ಪ್ರಮಾಣಂ; ತಥಾ ಚ- “ಕ್ವಾಥದ್ರವ್ಯಪಲೇ ವಾರಿ ದ್ವಿರಷ್ಟಗುಣಮಿಷ್ಯತೇ| ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷಂ ತು ಪೇಯಂ ಪಲಚತುಷ್ಟಯಮ್”- ಇತಿ| ವಮನವಿಷಯೇ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ನವ ಪ್ರಸ್ಥಾಃ ಪ್ರಮಾಣಂ; ತಥಾ ಚ, “ನವ ಪ್ರಸ್ಥಾ ತು ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಸ್ಯಾನ್ಮಧ್ಯಮಾ ಷಟ್ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ| ನಿಷ್ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ತ್ರಯಃ ಪ್ರಸ್ಥಾ ಮಾಗಧಾಸ್ತು ಕನೀಯಸೀ”- ಇತಿ| ವಮನವಿಷಯೇ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲತ್ರಯಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್| ತಥಾ ಚ,- “ತ್ರಿಪಲಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಮಾಖ್ಯಾತಂ ಕನೀಯಸ್ತು ಪಲಂ ಭವೇತ್| ಮಧ್ಯಮಂ ದ್ವೇ ಪಲೇ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ ಮೇ ನಿಶ್ಚಿತಾ ಮತಿಃ”- ಇತಿ| ನಸ್ಯಾಞ್ಜನಯೋಶ್ಚ ಮಾತ್ರಾ ನಸ್ಯಾಞ್ಜನವಿಧಾವೇವ ಯಾ ಮಹತೀ ಪ್ರತಿಪಾದಿತೇತಿ||೩೨-೩೩||

Adhikarana 19 (34) · Śloka 34

ದೇಶಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯರ್ತುವಿಷವೇಗಬಲಾಬಲಮ್ | ಪ್ರಧಾರ್ಯ ನಿಪುಣಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ತತಃ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೩೪||

ದೇಶೇತ್ಯಾದಿ| ದೇಶೋ ಭೂಮಿಃ ಆತುರಶ್ಚ; ತತ್ರ ಭೂದೇಶಃ ಅಶ್ವತ್ಥದೇವತಾಯತನಶ್ಮಶಾನಾದಿಕಃ, ಆತುರಶರೀರೇ ಚ ಮರ್ಮದೇಶಃ; ಪ್ರಕೃತಿಃ ಕಾಯಿಕೀ ಮಾನಸೀ ಚ; ತತ್ರ ಕಾಯಿಕೀ ವಾತಾದಿಕೃತಾ, ಮಾನಸೀ ಚ ಸತ್ತ್ವದಿಜಾ| ಪ್ರಧಾರ್ಯ ಆಲೋಚ್ಯ, ಬುದ್ಧ್ಯಾ ನಿಪುಣಂ ಯಥಾ ಭವತ್ಯೇವಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್||೩೪||

Adhikarana 20 (35) · Śloka 35

ವೇಗಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಕರ್ಮೋಕ್ತಮಿದಂ ವಿಷವಿನಾಶನಮ್ | ಕರ್ಮಾವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣ ವಿಷಯೋರುಭಯೋಃ ಶೃಣು ||೩೫||

ವೇಗಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವೇಗಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವೇಗಾನಾಮನುಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಭಯೋಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಯೋಃ||೩೫||

Adhikarana 21 (36) · Śloka 36

ವಿವರ್ಣೇ ಕಠಿನೇ ಶೂನೇ ಸರುಜೇಽಙ್ಗೇ ವಿಷಾನ್ವಿತೇ | ತೂರ್ಣಂ ವಿಸ್ರವಣಂ ಕಾರ್ಯಮುಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ತತಃ ||೩೬||

ವಿವರ್ಣೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೂರ್ಣಂ ತ್ವರಿತಮ್| ವಿಸ್ರಾವಣಂ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್||೩೬||

Adhikarana 22 (37) · Śloka 37

ಕ್ಷುಧಾರ್ತಮನಿಲಪ್ರಾಯಂ ತದ್ವಿಷಾರ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಃ | ಪಾಯಯೇತ ರಸಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶುಕ್ತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಥಾ ದಧಿ ||೩೭||

ಕ್ಷುಧಾರ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ತದ್ವಿಷಾರ್ತಮಿತಿ ವಾತಾಧಿಕವಿಷವೇದನಾರ್ತಮ್| ಅತ್ರ ಮಾಂಸರಸಾದಿಪಾನಂ ವಿಷವೇಗಪ್ರಾಪ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಸುಖೇನ ವಮನಾರ್ಥಮ್||೩೭||

Adhikarana 23 (38) · Śloka 38

ತೃಡ್ದಾಹಘರ್ಮಸಮ್ಮೋಹೇ ಪೈತ್ತಂ ಪೈತ್ತವಿಷಾತುರಮ್ | ಶೀತೈಃ ಸಂವಾಹನಸ್ನಾನಪ್ರದೇಹೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೩೮||

ತೃಡ್ದಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ಘರ್ಮ ಇತ್ಯುಷ್ಣಕಾಲೇ, ಸಮ್ಮೋಹೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಮ್| ಪೈತ್ತಂ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಮ್| ಪೈತ್ತಂ ಪಿತ್ತಜನಕಂ ವಿಷಮ್| ಸಂವಾಹನಂ ಸುಖಕರಃ ಸ್ಪರ್ಶಃ| ಪ್ರದೇಹಃ ಪ್ರಲೇಪಃ||೩೮||

Adhikarana 24 (39) · Śloka 39

ಶೀತೇ ಶೀತಪ್ರಸೇಕಾರ್ತಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ಕಫಕೃದ್ವಿಷಮ್ | ವಾಮಯೇದ್ವಮನೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಸ್ತಥಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಮದಾನ್ವಿತಮ್ ||೩೯||

ಕಫವಿಷಾತುರಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಶೀತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶೀತೇ ಶೀತಕಾಲೇ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ಪುರುಷಮ್||೩೯||

Adhikarana 25 (40) · Śloka 40

ಕೋಷ್ಠದಾಹರುಜಾಧ್ಮಾನಮೂತ್ರಸಙ್ಗರುಗನ್ವಿತಮ್ | ವಿರೇಚಯೇಚ್ಛಕೃದ್ವಾಯುಸಙ್ಗಪಿತ್ತಾತುರಂ ನರಮ್ ||೪೦||

ಆಮಾಶಯಗತಸ್ಯ ಕಫಸ್ಯ ವಮನಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಪಚ್ಯಮಾನಪಕ್ವಾಶಯಗತಯೋಃ ಪಿತ್ತವಾತಯೋರ್ವಿರೇಚನಶಬ್ದೇನ ವಿರೇಕಬಸ್ತೀ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕೋಷ್ಠೇತ್ಯಾದಿ| ಕೋಷ್ಠದಾಹಾದೌ ತು ವಿರೇಚನಶಬ್ದೋ ವಿರೇಚನ ಏವ ವರ್ತತೇ||೪೦||

Adhikarana 26 (41) · Śloka 41

ಶೂನಾಕ್ಷಿಕೂಟಂ ನಿದ್ರಾರ್ತಂ ವಿವರ್ಣಾವಿಲಲೋಚನಮ್ | ವಿವರ್ಣಂ ಚಾಪಿ ಪಶ್ಯನ್ತಮಞ್ಜನೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೪೧||

ಶೂನಾಕ್ಷಿಕೂಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಕ್ಷಿಕೂಟೋ ಭ್ರುವೋರಧೋಭಾಗಃ| ಆವಿಲಂ ದೂಷಿಕಾಸ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಮಲಿನಂ, ವಿವರ್ಣಂ ವಿವಿಧವರ್ಣಮ್||೪೧||

Adhikarana 27 (42-49) · Śloka 50

ಶಿರೋರುಗ್ಗೌರವಾಲಸ್ಯಹನುಸ್ತಮ್ಭಗಲಗ್ರಹೇ | ಶಿರೋ ವಿರೇಚಯೇತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭೇ ಚ ದಾರುಣೇ ||೪೨|| ನಷ್ಟಸಞ್ಜ್ಞಂ ವಿವೃತ್ತಾಕ್ಷಂ ಭಗ್ನಗ್ರೀವಂ ವಿರೇಚನೈಃ | ಚೂರ್ಣೈಃ ಪ್ರಧಮನೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಿಷಾರ್ತಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೪೩|| ತಾಡಯೇಚ್ಚ ಸಿರಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತಸ್ಯ ಶಾಖಾಲಲಾಟಜಾಃ | ತಾಸ್ವಪ್ರಸಿಚ್ಯಮಾನಾಸು ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಶಸ್ತ್ರವಿತ್ ||೪೪|| ಕುರ್ಯಾತ್ ಕಾಕಪದಾಕಾರಂ ವ್ರಣಮೇವಂ ಸ್ರವನ್ತಿ ತಾಃ | ಸರಕ್ತಂ ಚರ್ಮ ಮಾಂಸಂ ವಾ ನಿಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚಾಸ್ಯ ಮೂರ್ಧನಿ ||೪೫|| ಚರ್ಮವೃಕ್ಷಕಷಾಯಂ ವಾ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್ | ವಾದಯೇಚ್ಚಾಗದೈರ್ಲಿಪ್ತ್ವಾ ದುನ್ದುಭೀಂಸ್ತಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ||೪೬|| ಲಬ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಂ ಪುನಶ್ಚೈನಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧಯೇತ್ | ನಿಃಶೇಷಂ ನಿರ್ಹರೇಚ್ಚೈವಂ ವಿಷಂ ಪರಮದುರ್ಜಯಮ್ ||೪೭|| ಅಲ್ಪಮಪ್ಯವಶಿಷ್ಟಂ ಹಿ ಭೂಯೋ ವೇಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ | ಕುರ್ಯಾದ್ವಾ ಸಾದವೈವರ್ಣ್ಯಜ್ವರಕಾಸಶಿರೋರುಜಃ ||೪೮|| ಶೋಫಶೋಷಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯತಿಮಿರಾರುಚಿಪೀನಸಾನ್ | ತೇಷು ಚಾಪಿ ಯಥಾದೋಷಂ ಪ್ರತಿಕರ್ಮ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೪೯|| ವಿಷಾರ್ತೋಪದ್ರವಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ |೫೦|

ನಷ್ಟಸಞ್ಜ್ಞಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿವೃತಾಕ್ಷಂ ವ್ಯಾವರ್ತಿತನೇತ್ರಮ್| ಸರಕ್ತಮಿತಿ| ಸರಕ್ತಂ ಹಿ ಮಾಂಸಾದಿಕಂ ಶಿರಸಿ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ವಿಷಸಙ್ಕ್ರಾಮಣಂ ಭವತಿ| ಚರ್ಮವೃಕ್ಷಃ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ನೌವೃಕ್ಷಃ| ಕಷಾಯೋಽತ್ರ ನಿರ್ಯಾಸಃ| ಅಸಾವಪಿ ಪ್ರಯೋಗೋ ವಿಷಸಙ್ಕ್ರಮಣಹೇತುಃ| ದುನ್ದುಭೀನ್ ನಿಃಸ್ವಾನಾನ್| ಏವಂ ಚ ಪರಮದುರ್ಜಯಂ ವಿಷಂ ನಿರ್ಹರೇತ್; ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಲ್ಪಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭೂಯಃ ಪುನರಪಿ ವೇಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ವೇಗಾರ್ಥಂ ಭವತಿ| ಸಾದಃ ಅಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಸ್ಥಾನೇ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಃ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಪಠತಿ, ಅತ್ರ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ನಿಶ್ಚಲತಾ||೪೨-೪೯||-

Adhikarana 28 (50) · Śloka 51

ಅಥಾರಿಷ್ಟಾಂ ವಿಮುಚ್ಯಾಶು ಪ್ರಚ್ಛಯಿತ್ವಾಽಙ್ಕಿತಂ ತಯಾ ||೫೦|| ದಹ್ಯಾತ್ತತ್ರ ವಿಷಂ ಸ್ಕನ್ನಂ ಭೂಯೋ ವೇಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ |೫೧|

ಅರಿಷ್ಟಾಸ್ಥಾಪನಬನ್ಧನವಿಷದೂಷಿತಶೋಣಿತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ದೂಷ್ಯವಿಷಪ್ರತ್ಯನೀಕಾಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥಾರಿಷ್ಟಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಥ ಅನನ್ತರಮ್| ತಯಾ ಅಙ್ಕಿತಂ ದೇಶಂ ಪ್ರಚ್ಛಯಿತ್ವಾ ದಿಹ್ಯಾತ್ `ಅಗದೈಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ; ಅನ್ಯಥಾ ತತ್ರ ವಿಷಂ ಸ್ಕನ್ನಂ ಸ್ತ್ಯಾನೀಭೂತಂ ಭೂಯೋ ವೇಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ಪುನರ್ವೇಗಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೫೦||-

Adhikarana 29 (51-54) · Śloka 54

ಏವಮೌಷಧಿಭಿರ್ಮನ್ತ್ರೈಃ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೈಶ್ಚ ಯತ್ನತಃ ||೫೧|| ವಿಷೇ ಹೃತಗುಣೇ ದೇಹಾದ್ಯದಾ ದೋಷಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ | ತದಾ ಪವನಮುದ್ವೃತ್ತಂ ಸ್ನೇಹಾದ್ಯೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೫೨|| ತೈಲಮತ್ಸ್ಯಕುಲತ್ಥಾಮ್ಲವರ್ಜ್ಯೈರ್ವಿಷಹರಾಯುತೈಃ | ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರೈಃ ಪಿತ್ತಂ ಕಷಾಯಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಭಿಃ ||೫೩|| ಕಫಮಾರಗ್ವಧಾದ್ಯೇನ ಸಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಗಣೇನ ತು | ಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನೈರಗದೈಶ್ಚೈವ ತಿಕ್ತೈ ರೂಕ್ಷೈಶ್ಚ ಭೋಜನೈಃ ||೫೪||

ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಔಷಧಿಭಿಃ ಮಹಾಗದಾದಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಭಿಃ, ಮನ್ತ್ರೈಃ ಕುರುಕುಲ್ಲಾದಿನಿರ್ದಿಷ್ಟೈಃ, ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೈಃ ದೂಷ್ಯಭೂತಶೋಣಿತಹರಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಸೇಚನಾಲೇಪನಾದಿಭಿಃ; ತಥೈವಾನ್ತಃಪರಿಮಾರ್ಜನೈರ್ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಶಿರೋವಿರೇಚನಾಖ್ಯೈಃ| ವಿಷೇ ಹೃತಗುಣೇ ಅಪಹೃತವಿಷಾದಜನನತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣೇ| ದೋಷಃ ಅನಿಲಾದಿಃ| ಉದ್ವೃತ್ತಮ್ ಉಚ್ಚಲಿತಂ ಪರಸ್ಥಾನಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಸ್ನೇಹಾದ್ಯೈರಿತಿ ಆದ್ಯಶಬ್ದಾನ್ಮೃದುಸಂಶೋಧನಸ್ವಾದುಭೋಜನಾಙ್ಗವಿಮರ್ದನಾದಿಭಿಃ| ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರೈರಿತ್ಯಾದಿ ಸಮುಪಾಚರೇದಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಕಫಮಾರಗ್ವಧಾದ್ಯೇನೇತ್ಯಾದಿ||೫೧-೫೪||

Adhikarana 30 (55) · Śloka 55

ವೃಕ್ಷಪ್ರಪಾತವಿಷಮಪತಿತಂ ಮೃತಮಮ್ಭಸಿ | ಉದ್ಬದ್ಧಂ ಚ ಮೃತಂ ಸದ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೇನ್ನಷ್ಟಸಞ್ಜ್ಞವತ್ ||೫೫||

ವೃಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಪಾತೋ ನದೀತಟಾದಿಃ, ವಿಷಮೋ ನಿಮ್ನೋನ್ನತಪ್ರದೇಶಃ, ವೃಕ್ಷಾದಿಪತಿತಂ ಪ್ರಾಣಿನಂ; ಮೃತಮಮ್ಭಸಿ ಅಮ್ಭಸಿ ಮೃತಂ, ಉದ್ಬದ್ಧಮುಲ್ಲಮ್ಬಿತಂ ಚ ಮೃತಂ, ಸದ್ಯೋ ಝಟಿತಿ, ನಷ್ಟಸಞ್ಜ್ಞವಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ತತ್ರ ಮೃತಶಬ್ದೋ ಮೃತ್ಯುಸಮೀಪೇ ವರ್ತಮಾನೋ ಗೃಹ್ಯತೇ; ನ ಪುನರ್ಮೃತ ಏವ, ತಸ್ಯ ನಿಷ್ಫಲಚಿಕಿತ್ಸಿತತ್ವಾತ್| ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಅಮುಂ ಪಾಠಂ ನ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ಯೇ ತು ಮನ್ಯನ್ತೇ ತನ್ಮತಾನುಸಾರೇಣ ಲಿಖಿತೋಽಯಮಿತ್ಯದೋಷಃ||೫೫||

Adhikarana 31 (56) · Śloka 56

ಗಾಢಂ ಬದ್ಧೇಽರಿಷ್ಟಯಾ ಪ್ರಚ್ಛಿತೇ ವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಲೇಪೈಸ್ತದ್ವಿಧೈರ್ವಾಽವಶಿಷ್ಟೈಃ | ಶೂನೇ ಗಾತ್ರೇ ಕ್ಲಿನ್ನಮತ್ಯರ್ಥಪೂತಿ ಜ್ಞೇಯಂ ಮಾಂಸಂ ತದ್ವಿಷಾತ್ ಪೂತಿ ಕಷ್ಟಮ್ ||೫೬||

ಗಾಢಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗಾಢಮರಿಷ್ಟಯಾ ಬದ್ಧೇ, ಅಥವಾ ಪ್ರಚ್ಛಿತೇ, ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಲೇಪೈಸ್ತದ್ವಿಧೈಃ ಶರೀರವರ್ತಿಭಿಃ, ಅವಶಿಷ್ಟೈಃ ಅನುದ್ಧೃತೈಃ, ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ, ತನ್ಮಾಂಸಂ , ವಿಷಾತ್ ಪೂತಿ ಪೂತಿಸಞ್ಜ್ಞಕಂ, ಕಷ್ಟಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಮ್||೫೬||

Adhikarana 32 (57) · Śloka 58

ಸದ್ಯೋ ವಿದ್ಧಂ ನಿಸ್ರವೇತ್ ಕೃಷ್ಣರಕ್ತಂ ಪಾಕಂ ಯಾಯಾದ್ದಹ್ಯತೇ ಚಾಪ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಮ್ | ಕೃಷ್ಣೀಭೂತಂ ಕ್ಲಿನ್ನಮತ್ಯರ್ಥಪೂತಿ ಶೀರ್ಣಂ ಮಾಂಸಂ ಯಾತ್ಯಜಸ್ರಂ ಕ್ಷತಾಚ್ಚ ||೫೭|| ತೃಷ್ಣಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಭ್ರಾನ್ತಿದಾಹೌ ಜ್ವರಶ್ಚ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯುಸ್ತಂ ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ |೫೮|

ಸದ್ಯೋ ವಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪುನಃ ಪುನಃ, ಕ್ಲಿನ್ನಮ್ ಆರ್ದ್ರೀಭೂತಂ, ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಪೂತಿ ಅತಿಶಯೇನ ದುರ್ಗನ್ಧಂ, ಶೀರ್ಣಂ ಶಟಿತಮ್, ಅಜಸ್ರಮ್ ಅನವರತಂ, ಭ್ರಾನ್ತಿಃ ವಸ್ತೂನಾಮನ್ಯಥಾ ಪ್ರತೀತಿಃ, ಸ್ಯುಃ ಭವೇಯುಃ, ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಂ ವಿಷಲಿಪ್ತಬಾಣತಾಡಿತಂ, ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ಜಾನೀಯಾತ್||೫೭||-

Adhikarana 33 (58) · Śloka 59

ಪೂರ್ವೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಸರ್ವಮೇತಜ್ಜುಷ್ಟಂ ಯಸ್ಯಾಲಂ ವಿಷೇಣ ವ್ರಣಾಃ ಸ್ಯುಃ ||೫೮|| ಲೂತಾದಷ್ಟಾ ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಾ ವಿಷೈರ್ವಾ ಜುಷ್ಟಾ ಪ್ರಾಯಸ್ತೇ ವ್ರಣಾಃ ಪೂತಿಮಾಂಸಾಃ |೫೯|

ಪೂರ್ವೋದ್ದಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿನೋಽಲಮತ್ಯರ್ಥಂ ಶತ್ರೂಣಾಮವಚಾರಿತೇನ ವಿಷೇಣ ಜುಷ್ಟಾ ವ್ರಣಾಃ ಸ್ಯುರ್ಭವೇಯುಃ, ತಸ್ಯ ಏತತ್ ಸರ್ವಂ ಪೂರ್ವೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ; ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ- ಲೂತಾದಷ್ಟಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ವ್ರಣಾ ಲೂತಾದಷ್ಟದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಾದಯಸ್ತೇ ಪ್ರಾಯಃ ಪೂತಿಮಾಂಸಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೫೮||-

Adhikarana 34 (59-60) · Śloka 60

ತೇಷಾಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪೂತಿಮಾಂಸಾನ್ಯಪೋಹ್ಯ ವಾರ್ಯೋಕೋಭಿಃ ಶೋಣಿತಂ ಚಾಪಹೃತ್ಯ ||೫೯|| ಹೃತ್ವಾ ದೋಷಾನ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೂರ್ಧ್ವಂ ತ್ವಧಶ್ಚ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಿಞ್ಚೇತ್ ಕ್ಷೀರಿಣಾಂ ತ್ವಕ್ಕಷಾಯೈಃ | ಅನ್ತರ್ವಸ್ತ್ರಂ ದಾಪಯೇಚ್ಚ ಪ್ರದೇಹಾನ್ ಶೀತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರಾಜ್ಯಯುಕ್ತೈರ್ವಿಷಘ್ನೈಃ ||೬೦||

ಏಷಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಾರ್ಯೋಕೋಭಿಃ ಜಲೌಕೋಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಷೀರಿಣಾಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಗರ್ದಭಾಣ್ಡಾನಾಮ್| ಶೀತೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಶೀತವೀರ್ಯಸ್ಪರ್ಶೈರ್ವಿಷಘ್ನೈಃ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪೋಕ್ತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಜ್ಯಮಿಶ್ರೈಃ ಶತಧೌತಘೃತಯುಕ್ತೈಃ||೫೯-೬೦||

Adhikarana 35 (61) · Śloka 61

ಭಿನ್ನೇ ತ್ವಸ್ಥ್ನಾ ದುಷ್ಟಜಾತೇನ ಕಾರ್ಯಃ ಪೂರ್ವೋ ಮಾರ್ಗಃ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಯೋ ವಿಷೇ ಚ |೬೧|

ಭಿನ್ನೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ದುಷ್ಟಜಾತೇನ ದುಷ್ಟಜೀವಸಮ್ಭೂತೇನ ಅಸ್ಥಿವಿಷಾಣಾಮಸ್ಥ್ನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸ್ಥ್ನಾ ದುಷ್ಟಜಾತೇನೇತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ತತ್ಸದೃಶಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಸ್ಪರ್ಶಪರ್ದನಗುದಾಸ್ಥಿಶೂಕಶವೈಃ ಸವಿಷಕಣ್ಟಕೈರ್ವೃಶ್ಚಿಕಕಣ್ಟಕೈಶ್ಚ ಕೃತೇ ವ್ರಣೇ| ಪೂರ್ವೋ ಮಾರ್ಗಃ ಅನನ್ತರೋಕ್ತಃ `ತೇಷಾಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪೂತಿಮಾಂಸಾನ್ಯಪೋಹ್ಯ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಃ; ನ ಪರಂ ದುಷ್ಟಾಸ್ಥ್ಯಾದಿಭಿರ್ಭಿನ್ನೇ ವ್ರಣೇ ಪೂರ್ವೋ ಮಾರ್ಗಃ ಅನನ್ತರೋಕ್ತೋಽಪಿ ಯೋ ವ್ರಣಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಪೂರ್ವೋ ಮಾರ್ಗಃ ಕಾರ್ಯಃ|೬೧|-

Adhikarana 36 (61-62) · Śloka 63

ತ್ರಿವೃದ್ವಿಶಲ್ಯೇ ಮಧುಕಂ ಹರಿದ್ರೇ ರಕ್ತಾ ನರೇನ್ದ್ರೋ ಲವಣಶ್ಚ ವರ್ಗಃ ||೬೧|| ಕಟುತ್ರಿಕಂ ಚೈವ ಸುಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ಶೃಙ್ಗೇ ನಿದಧ್ಯಾನ್ಮಧುಸಂಯುತಾನಿ | ಏಷೋಽಗದೋ ಹನ್ತಿ ವಿಷಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಪಾನಾಞ್ಜನಾಭ್ಯಞ್ಜನನಸ್ಯಯೋಗೈಃ ||೬೨|| ಅವಾರ್ಯವೀರ್ಯೋ ವಿಷವೇಗಹನ್ತಾ ಮಹಾಗದೋ ನಾಮ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಃ |೬೩|

ಇದಾನೀಮಗದಕೋಶಮಾಹ- ತ್ರಿವೃದ್ವಿಶಲ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶಲ್ಯಾ ಕಾಷ್ಠಪಾಟಲಾ, ರಕ್ತಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ, ನರೇನ್ದ್ರಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ| ಅವಾರ್ಯವೀರ್ಯಃ ಅಪ್ರತಿಹತವೀರ್ಯಃ||೬೧-೬೨||-

Adhikarana 37 (63-64) · Śloka 65

ವಿಡಙ್ಗಪಾಠತ್ರಿಫಲಾಜಮೋದಾಹಿಙ್ಗೂನಿ ವಕ್ರಂ ತ್ರಿಕಟೂನಿ ಚೈವ ||೬೩|| ಸರ್ವಶ್ಚ ವರ್ಗೋ ಲವಣಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸಚಿತ್ರಕಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೋ ನಿಧೇಯಃ | ಶೃಙ್ಗೇ ಗವಾಂ ಶೃಙ್ಗಮಯೇನ ಚೈವ ಪ್ರಚ್ಛಾದಿತಃ ಪಕ್ಷಮುಪೇಕ್ಷಿತಶ್ಚ ||೬೪|| ಏಷೋಽಗದಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾನಾಂ ಜೇತಾ ವಿಷಾಣಾಮಜಿತೋ ಹಿ ನಾಮ್ನಾ |೬೫|

ವಿಡಙ್ಗಪಾಠೇತ್ಯಾದಿ| ವಕ್ರಂ ತಗರಮ್||೬೩-೬೪||-

Adhikarana 38 (65-67) · Śloka 68

ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಸುರದಾರು ಮುಸ್ತಾ ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಾ ಕಟುರೋಹಿಣೀ ಚ ||೬೫|| ಸ್ಥೌಣೇಯಕಧ್ಯಾಮಕಗುಗ್ಗುಲೂನಿ ಪುನ್ನಾಗತಾಲೀಶಸುವರ್ಚಿಕಾಶ್ಚ | ಕುಟನ್ನಟೈಲಾಸಿತಸಿನ್ಧುವಾರಾಃ ಶೈಲೇಯಕುಷ್ಠೇ ತಗರಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ||೬೬|| ರೋಧ್ರಂ ಜಲಂ ಕಾಞ್ಚನಗೈರಿಕಂ ಚ ಸಮಾಗಧಂ ಚನ್ದನಸೈನ್ಧವಂ ಚ | ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಸಮಾನಿ ಕೃತ್ವಾ ಶೃಙ್ಗೇ ನಿದಧ್ಯಾನ್ಮಧುಸಂಯುತಾನಿ ||೬೭|| ಏಷೋಽಗದಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರದಿಷ್ಟೋ ವಿಷಂ ನಿಹನ್ಯಾದಪಿ ತಕ್ಷಕಸ್ಯ |೬೮|

ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಾ ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾ| ಧ್ಯಾಮಕಂ ಕತ್ತೃಣಂ, ಕುಟನ್ನಟಃ ಶ್ಯೋನಾಕಃ, ಸಿತಸಿನ್ಧುವಾರಃ ಶ್ವೇತನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ||೬೫-೬೭||-

Adhikarana 39 (68-72) · Śloka 73

ಮಾಂಸೀಹರೇಣುತ್ರಿಫಲಾಮುರಙ್ಗೀರಕ್ತಾಲತಾಯಷ್ಟಿಕಪದ್ಮಕಾನಿ ||೬೮|| ವಿಡಙ್ಗತಾಲೀಶಸುಗನ್ಧಿಕೈಲಾತ್ವಕ್ಕುಷ್ಠಪತ್ರಾಣಿ ಸಚನ್ದನಾನಿ | ಭಾರ್ಗೀ ಪಟೋಲಂ ಕಿಣಿಹೀ ಸಪಾಠಾ ಮೃಗಾದನೀ ಕರ್ಕಟಿಕಾ ಪುರಶ್ಚ ||೬೯|| ಪಾಲಿನ್ದ್ಯಶೋಕೌ ಕ್ರಮುಕಂ ಸುರಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಸೂನಮಾರುಷ್ಕರಜಂ ಚ ಪುಷ್ಪಮ್ | ಸೂಕ್ಷ್ಮಾನಿ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಸಮಾನಿ ಶೃಙ್ಗೇ ನ್ಯಸೇತ್ ಸಪಿತ್ತಾನಿ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಣಿ ||೭೦|| ವರಾಹಗೋಧಾಶಿಖಿಶಲ್ಲಕೀನಾಂ ಮಾರ್ಜಾರಜಂ ಪಾರ್ಷತನಾಕುಲೇ ಚ | ಯಸ್ಯಾಗದೋಽಯಂ ಸುಕೃತೋ ಗೃಹೇ ಸ್ಯಾನ್ನಾಮ್ನರ್ಷಭೋ ನಾಮ ನರರ್ಷಭಸ್ಯ ||೭೧|| ನ ತತ್ರ ಸರ್ಪಾಃ ಕುತ ಏವ ಕೀಟಾಸ್ತ್ಯಜನ್ತಿ ವೀರ್ಯಾಣಿ ವಿಷಾಣಿ ಚೈವ | ಏತೇನ ಭೇರ್ಯಃ ಪಟಹಾಶ್ಚ ದಿಗ್ಧಾ ನಾನದ್ಯಮಾನಾ ವಿಷಮಾಶು ಹನ್ಯುಃ ||೭೨|| ದಿಗ್ಧಾಃ ಪತಾಕಾಶ್ಚ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಸದ್ಯೋ ವಿಷಾಭಿಭೂತಾ ಹ್ಯವಿಷಾ ಭವನ್ತಿ |೭೩|

ಮಾಂಸೀತ್ಯಾದಿ| ಮುರಙ್ಗೀ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ, ರಕ್ತಾ ಲತಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ, ಸುಗನ್ಧಿಕಾ ಸರ್ಪಗನ್ಧಿಕಾ, ಕಿಣಿಹೀ ಕಟಭೀ, ಮೃಗಾದನೀ ಕರ್ಕಟಿಕಾ, ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀಫಲಮಿತ್ಯನ್ಯೇ, ಪುರಃ ಗುಗ್ಗುಲುಃ, ಪಾಲಿನ್ದೀ ತ್ರಿವೃತ್, ಕಾಲವಲ್ಲೀತ್ಯಪರೇ, ಕ್ರಮುಕಂ ಪೂಗಫಲಂ, ರುಬುಕಮಿತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ ಸ ಚೈರಣ್ಡಃ, ಸುರಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಸೂನಂ ತುಲಸೀಪುಷ್ಪಂ, ಶಿಖೀ ಮಯೂರಃ, ಕುಕ್ಕುಟ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ಪೃಷತಾನಾಮಿದಂ ಪಾರ್ಷತಂ, ಪೃಷತಃ ಚಿತ್ತಲಃ| ಯಸ್ಯ ನರರ್ಷಭಸ್ಯ ನರಾಧಿಪಸ್ಯ, ಗೃಹೇಽಯಮಗದೋ ನಾಮ್ನಾ ಸಞ್ಜ್ಞಯಾ, ಋಷಭೋ ನಾಮ ಋಷಭ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಸುಕೃತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಶೋಭನೋ ನಿಷ್ಪಾದಿತೋ ಭವೇತ್||೬೮-೭೨||-

Adhikarana 40 (73-74) · Śloka 75

ಲಾಕ್ಷಾ ಹರೇಣುರ್ನಲದಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಶಿಗ್ರುದ್ವಯಂ ಯಷ್ಟಿಕಪೃಥ್ವಿಕಾಶ್ಚ ||೭೩|| ಚೂರ್ಣೀಕೃತೋಽಯಂ ರಜನೀವಿಮಿಶ್ರೋ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಸಹಿತೋ ನಿಧೇಯಃ | ಶೃಙ್ಗೇ ಗವಾಂ ಪೂರ್ವವದಾಪಿಧಾನಸ್ತತಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋಽಞ್ಜನನಸ್ಯಪಾನೈಃ ||೭೪|| ಸಞ್ಜೀವನೋ ನಾಮ ಗತಾಸುಕಲ್ಪಾನೇಷೋಽಗದೋ ಜೀವಯತೀಹ ಮರ್ತ್ಯಾನ್ |೭೫|

ಲಾಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥ್ವಿಕಾ ಏಲಾ, ಹಿಙ್ಗುಪತ್ರಿಕೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಪೂರ್ವವದಾಪಿಧಾನಃ ಗೋಶೃಙ್ಗಿಕಾಪಿಧಾನಃ||೭೩-೭೪||-

Adhikarana 41 (75) · Śloka 76

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕೀಕಟ್ಫಲಮಾತುಲುಙ್ಗ್ಯಃ ಶ್ವೇತಾ ಗಿರಿಹ್ವಾ ಕಿಣಿಹೀ ಸಿತಾ ಚ ||೭೫|| ಸತಣ್ಡುಲೀಯೋಽಗದ ಏಷ ಮುಖ್ಯೋ ವಿಷೇಷು ದರ್ವೀಕರರಾಜಿಲಾನಾಮ್ |೭೬|

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕೀತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕೀ `ಬಹುವಾರಃ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಕಟ್ಫಲಂ ಕಾಶ್ಮರೀ, ಮಾತುಲುಙ್ಗೋ ಬೀಜಪೂರಕಃ, ಶ್ವೇತಾ ಗಿರಿಹ್ವಾ ಶ್ವೇತಸ್ಯನ್ದಾ, ಕಿಣಿಹೀ ನೀಲಸ್ಯನ್ದಾ, ಸಿತಾ ಶರ್ಕರಾ| ಅಯಂ ದರ್ವೀಕರರಾಜಿಲವಿಷದಷ್ಟಾಗದಃ||೭೫||-

Adhikarana 42 (76-77) · Śloka 78

ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಸುಗನ್ಧಾ ನಗವೃತ್ತಿಕಾ ಚ ಶ್ವೇತಾ ಸಮಙ್ಗಾ ಸಮಭಾಗಯುಕ್ತಾ ||೭೬|| ದೇಯೋ ದ್ವಿಭಾಗಃ ಸುರಸಾಚ್ಛದಸ್ಯ ಕಪಿತ್ಥಬಿಲ್ವಾದಪಿ ದಾಡಿಮಾಚ್ಚ | ತಥಾಽರ್ಧಭಾಗಃ ಸಿತಸಿನ್ಧುವಾರಾದಙ್ಕೋಠಮೂಲಾದಪಿ ಗೈರಿಕಾಚ್ಚ ||೭೭|| ಏಷೋಽಗದಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೋ ನಿಹನ್ತಿ ವಿಶೇಷತೋ ಮಣ್ಡಲಿನಾಂ ವಿಷಾಣಿ |೭೮|

ದ್ರಾಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಗನ್ಧಾ ಸರ್ಪಸುಗನ್ಧಾ ನಾಕುಲೀತಿ ಯಾವತ್, ನಗವೃತ್ತಿಕಾ ಶಲ್ಲಕೀ, ಶ್ವೇತಾ ಶ್ವೇತಸ್ಯನ್ದಃ| ದೇಯೋ ದ್ವಿಭಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅರ್ಧಭಾಗಃ ಅರ್ಧಪಲಂ ಸಿನ್ಧುವಾರಾದಿಭ್ಯಃ| ಕೇಚಿತ್ತು ಸುಗನ್ಧಾ ನಗಮೃತ್ತಿಕೇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಯಮರ್ಥಃ- ಶೋಭನಗನ್ಧವತೀ ಪರ್ವತಸ್ಯ ಮೃತ್ತಿಕಾ, ಪರ್ವತಮೃತ್ತಿಕಾಯಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯತೋ ವಿಷಹರತ್ವಾತ್| ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸರ್ವತ್ರ ವಿಷಹರೋಽಯಮಗದಃ, ವಿಶೇಷತೋ ಮಣ್ಡಲಿವಿಷಹರೋ ಭವತಿ| ಅಯಂ ತು ಮಣ್ಡಲಿವಿಷಹರೋ ನಾಮಾಗದಃ||೭೬-೭೭||-

Adhikarana 43 (78-80) · Śloka 80

ವಂಶತ್ವಗಾರ್ದ್ರಾಽಽಮಲಕಂ ಕಪಿತ್ಥಂ ಕಟುತ್ರಿಕಂ ಹೈಮವತೀ ಸಕುಷ್ಠಾ ||೭೮|| ಕರಞ್ಜಬೀಜಂ ತಗರಂ ಶಿರೀಷಪುಷ್ಪಂ ಚ ಗೋಪಿತ್ತಯುತಂ ನಿಹನ್ತಿ | ವಿಷಾಣಿ ಲೂತೋನ್ದುರಪನ್ನಗಾನಾಂ ಕೈಟಂ ಚ ಲೇಪಾಞ್ಜನನಸ್ಯಪಾನೈಃ ||೭೯|| ಪುರೀಷಮೂತ್ರಾನಿಲಗರ್ಭಸಙ್ಗಾನ್ನಿಹನ್ತಿ ವರ್ತ್ಯಞ್ಜನನಾಭಿಲೇಪೈಃ | ಕಾಚಾರ್ಮಕೋಥಾನ್ ಪಟಲಾಂಶ್ಚ ಘೋರಾನ್ ಪುಷ್ಪಂ ಚ ಹನ್ತ್ಯಞ್ಜನನಸ್ಯಯೋಗೈಃ ||೮೦||

ವಂಶತ್ವಗಾರ್ದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ವಂಶತ್ವಗಾರ್ದ್ರಾ ಆರ್ದ್ರವಂಶಸ್ಯ ತ್ವಕ್, ಹೈಮವತೀ ವಚಾ| ಕೋಥಃ ಪೂತಿಭಾವಃ ಕ್ಲಿನ್ನವರ್ತ್ಮಾದಿಷು| ಅಯಂ ತು ಸಾರ್ವಕಾರ್ಮಿಕೋಽಗದಃ||೭೮-೮೦||

Adhikarana 44 (81) · Śloka 81

ಸಮೂಲಪುಷ್ಪಾಙ್ಕುರವಲ್ಕಬೀಜಾತ್ ಕ್ವಾಥಃ ಶಿರೀಷಾತ್ ತ್ರಿಕಟುಪ್ರಗಾಢಃ | ಸಲಾವಣಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೋಽಥ ಪೀತೋ ವಿಶೇಷತಃ ಕೀಟವಿಷಂ ನಿಹನ್ತಿ ||೮೧||

ಸಮೂಲಪುಷ್ಪಾಙ್ಕುರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಕುರೋ ನವಪತ್ರಾಙ್ಕುರಃ, ಪ್ರವಾಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಹ ಲಾವಣೇನ ಲವಣಸಮೂಹೇನ ವರ್ತತೇ ಇತಿ ಸಲಾವಣಃ| ಕೇಚಿದೀದೃಶಂ ಪಠನ್ತಿ- `ತ್ವಕ್ಪತ್ರಪುಷ್ಪಾಣಿ ಫಲಂ ಸಮೂಲಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ಕಟುತ್ರಿಕಂ ಚ| ಸಲಾವಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ವಿಲೀಢಂ ವಿಶೇಷತಃ ಕೀಟವಿಷಂ ನಿಹನ್ತಿ’| ಅಯಮಗದಃ ಪಞ್ಚಶಿರೀಷನಾಮಾ||೮೧||

Adhikarana 45 (82-83) · Śloka 83

ಕುಷ್ಠಂ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ದಾರ್ವೀ ಮಧುಕಂ ಲವಣದ್ವಯಮ್ | ಮಾಲತೀ ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ ||೮೨|| ಕಪಿತ್ಥರಸಪಿಷ್ಟೋಽಯಂ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಃ | ವಿಷಂ ಹನ್ತ್ಯಗದಃ ಸರ್ವಂ ಮೂಷಿಕಾಣಾಂ ವಿಶೇಷತಃ ||೮೩||

ಕುಷ್ಠಂ ತ್ರಿಕಟುಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಲವಣದ್ವಯಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಸೌವರ್ಚಲಂ ಚ| ಮಾಲತೀ ಜಾತೀ, ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ನಾಗಕೇಶರಂ, ಸರ್ವಾಣಿ ಮಧುರಾಣಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೀನಿ| ಅಯಮಪಿ ಸಾರ್ವಕಾಮಿಕನಾಮಾಽಗದಃ||೮೨-೮೩||

Adhikarana 46 (84-86) · Śloka 86

ಸೋಮರಾಜೀಫಲಂ ಪುಷ್ಪಂ ಕಟಭೀ ಸಿನ್ಧುವಾರಕಃ | ಚೋರಕೋ ವರುಣಃ ಕುಷ್ಠಂ ಸರ್ಪಗನ್ಧಾ ಸಸಪ್ತಲಾ ||೮೪|| ಪುನರ್ನವಾ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಮಾರಗ್ವಧಾರ್ಕಜಮ್ | ಶ್ಯಾಮಾಽಮ್ಬಷ್ಠಾ ವಿಡಙ್ಗಾನಿ ತಥಾಽಮ್ರಾಶ್ಮನ್ತಕಾನಿ ಚ ||೮೫|| ಭೂಮೀ ಕುರಬಕಶ್ಚೈವ ಗಣ ಏಕಸರಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಏಕಶೋ ದ್ವಿತ್ರಿಶೋ ವಾಽಪಿ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ವಿಷಾಪಹಃ ||೮೬||

ಸೋಮರಾಜೀಫಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸೋಮರಾಜೀ ಬಾಕುಚೀ, ಸಿನ್ಧುವಾರಃ ಶ್ವೇತಪುಷ್ಪಾ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ, ಚೋರಕೋ ಗ್ರನ್ಥಿಪರ್ಣಾನುಕಾರೀ, ಸರ್ಪಗನ್ಧಾ ನಾಕುಲೀ, ಸಪ್ತಲಾ ಯವತಿಕ್ತಾಭೇದಃ, ಶ್ಯಾಮಾ ಶ್ಯಾಮಲತಾ, ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರಿತ್ಯನ್ಯೇ, ಅಮ್ಬಷ್ಠಾ ಪಾಠಾ, ಅಶ್ಮನ್ತಕೋ ವೃಕ್ಷೋಽಮ್ಲೋಟಕಾನುಸಾರೀ, ಭೂಮಿಃ ಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಾ, ಕುರಬಕಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಪತ್ರಃ ಸಿತಕುಸುಮಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಗಣ ಏಕಸರಃ ಸ್ಮೃತ ಇತಿ ಅಯಮೌಷಧಗಣ ಏಕಸರಃ ಏಕಸರಸಞ್ಜ್ಞಕಃ ಸ್ಮೃತಃ| ಏಕಶೋ ದ್ವಿತ್ರಿಶೋ ವಾಽಪಿ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ವಿಷಾಪಹ ಇತಿ ಸ ಚೌಷಧಗಣ ಏಕೈಕಶಃ ಏಕಮೇಕಂ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ತ್ರೀನ್ ತ್ರೀನ್ ವಾ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ, ಪ್ರಯುಕ್ತಶ್ಚ ವಿಷಾಪಹೋ ಭವತಿ||೮೪-೮೬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 5

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||