Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः स्थावरविषविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨੇ ਪਾਨੇ ਚ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਾਵਚਾਰਣਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਵਿਸਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਦਸ਼ਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਾਦ੍ਯਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸੋਡਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ||੩||
स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | दशाधिष्ठानमाद्यं तु द्वितीयं षोडशाश्रयम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਰੂਪਭੇਦੇਨਾਸ਼੍ਰਯਭੇਦੇਨ ਚ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ- ਸ੍ਥਾਵਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਮ੍; ‘ਅਦਨੀਯਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਮੂਲਂ ਪਤ੍ਰਂ ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਰ ਏਵ ਚ | ਨਿਰ੍ਯਾਸੋ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਮਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੪||
मूलं पत्रं फलं पुष्पं त्वक् क्षीरं सार एव च | निर्यासो धातवश्चैव कन्दश्च दशमः स्मृतः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ, ਕ੍ਲੀਤਕਾਸ਼੍ਵਮਾਰਗੁਞ੍ਜਾਸੁਗਨ੍ਧਗਰ੍ਗਰਕਕਰਘਾਟਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਛਿਖਾਵਿਜਯਾਨੀਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਮੂਲਵਿਸਾਣਿ; ਵਿਸਪਤ੍ਰਿਕਾਲਮ੍ਬਾਵਰਦਾਰੁਕਰਮ੍ਭਮਹਾਕਰਮ੍ਭਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਪਤ੍ਰਵਿਸਾਣਿ; ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀਵੇਣੁਕਾਕਰਮ੍ਭਮਹਾਕਰਮ੍ਭਕਰ੍ਕੋਟਕਰੇਣੁਕਖਦ੍ਯੋਤਕਚਰ੍ਮਰੀਭਗਨ੍ਧਾਸਰ੍ਪਘਾਤਿਨਨ੍ਦਨਸਾਰਪਾਕਾਨੀਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਫਲਵਿਸਾਣਿ; ਵੇਤ੍ਰਕਾਦਮ੍ਬਵਲ੍ਲੀਜਕਰਮ੍ਭਮਹਾਕਰਮ੍ਭਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਪੁਸ੍ਪਵਿਸਾਣਿ; ਅਨ੍ਤ੍ਰਪਾਚਕਕਰ੍ਤਰੀਯਸੌਰੀਯਕਕਰਘਾਟਕਰਮ੍ਭਨਨ੍ਦਨਨਾਰਾਚਕਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਵਿਸਾਣਿ; ਕੁਮੁਦਘ੍ਨੀਸ੍ਨੁਹੀਜਾਲਕ੍ਸੀਰੀਣਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕ੍ਸੀਰਵਿਸਾਣਿ; ਫੇਨਾਸ਼੍ਮ(ਭਸ੍ਮ) ਹਰਿਤਾਲਂ ਚ ਦ੍ਵੇ ਧਾਤੁਵਿਸੇ; ਕਾਲਕੂਟਵਤ੍ਸਨਾਭਸਰ੍ਸਪਪਾਲਕਕਰ੍ਦਮਕਵੈਰਾਟਕਮੁਸ੍ਤਕਸ਼ਙ੍ਗੀਵਿਸਪ੍ਰਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮੂਲਕਹਾਲਾਹਲਮਹਾਵਿਸਕਰ੍ਕਟਕਾਨੀਤਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਕਨ੍ਦਵਿਸਾਣਿ; ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੫||
तत्र, क्लीतकाश्वमारगुञ्जासुगन्धगर्गरककरघाटविद्युच्छिखाविजयानीत्यष्टौ मूलविषाणि; विषपत्रिकालम्बावरदारुकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पत्रविषाणि; कुमुद्वतीवेणुकाकरम्भमहाकरम्भकर्कोटकरेणुकखद्योतकचर्मरीभगन्धासर्पघातिनन्दनसारपाकानीति द्वादश फलविषाणि; वेत्रकादम्बवल्लीजकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पुष्पविषाणि; अन्त्रपाचककर्तरीयसौरीयककरघाटकरम्भनन्दननाराचकानि सप्त त्वक्सारनिर्यासविषाणि; कुमुदघ्नीस्नुहीजालक्षीरीणि त्रीणि क्षीरविषाणि; फेनाश्म(भस्म) हरितालं च द्वे धातुविषे; कालकूटवत्सनाभसर्षपपालककर्दमकवैराटकमुस्तकशृङ्गीविषप्रपुण्डरीकमूलकहालाहलमहाविषकर्कटकानीति त्रयोदश कन्दविषाणि; इत्येवं पञ्चपञ्चाशत् स्थावरविषाणि भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
ਗਯੀ ਤੁ ਗਰ੍ਗਰਕਸ੍ਥਾਨੇ `ਅਨਨ੍ਤਾ’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ| ਵਿਸਪਤ੍ਰਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਯੀ ਤੁ ਨਾਰਾਚਸ੍ਥਾਨੇ ਵਲ੍ਲੀਜਂ ਪਠਤਿ| ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਯੀ ਤੁ ਪਾਲਕਸ੍ਥਾਨੇ ਬਲਾਹਮਿਤਿ ਪਠਤਿ| ਮੂਲਾਦਿਵਿਸਾਣਾਂ ਯਤ੍ਨਪਰੈਰਪਿ ਜ੍ਞਾਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਾਨਿ ਹਿਮਵਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਕਿਰਾਤਸ਼ਬਰਾਦਿਭ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਤ੍ਸਨਾਭਾਨਿ ਮੁਸ੍ਤਕੇ ਦ੍ਵੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ | ਸਟ੍ ਚੈਵ ਸਰ੍ਸਪਾਣ੍ਯਾਹੁਃ ਸ਼ੇਸਾਣ੍ਯੇਕੈਕਮੇਵ ਤੁ ||੬||
चत्वारि वत्सनाभानि मुस्तके द्वे प्रकीर्तिते | षट् चैव सर्षपाण्याहुः शेषाण्येकैकमेव तु ||६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕਨ੍ਦਵਿਸਾਣਾਮਵਾਨ੍ਤਰਭੇਦਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਚਤ੍ਵਾਰੀਤ੍ਯਾਦਿ||੬||
Adhikarana 6 (7-10) · Śloka 11
ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਮੂਲਵਿਸੈਃ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਮੋਹ ਏਵ ਚ | ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਸ਼੍ਵਾਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਤ੍ਰਵਿਸੇਣ ਤੁ ||੭|| ਮੁਸ੍ਕਸ਼ੋਫਃ ਫਲਵਿਸੈਰ੍ਦਾਹੋਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸ ਏਵ ਚ | ਭਵੇਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਵਿਸੈਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਮੋਹ ਏਵ ਚ ||੮|| ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਵਿਸੈਰੁਪਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ | ਆਸ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਕਫਸਂਸ੍ਰਵਾਃ ||੯|| ਫੇਨਾਗਮਃ ਕ੍ਸੀਰਵਿਸੈਰ੍ਵਿਡ੍ਭੇਦੋ ਗੁਰੁਜਿਹ੍ਵਤਾ | ਹਤ੍ਪੀਡਨਂ ਧਾਤੁਵਿਸੈਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਤਾਲੁਨਿ ||੧੦|| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕਾਲਘਾਤੀਨਿ ਵਿਸਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੧੧|
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च | जृम्भाङ्गोद्वेष्टनश्वासा ज्ञेयाः पत्रविषेण तु ||७|| मुष्कशोफः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च | भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं मोह एव च ||८|| त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि | आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः ||९|| फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुजिह्वता | हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्च्छा दाहश्च तालुनि ||१०|| प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਨਵਾਨਾਂ ਮੂਲਾਦ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਾਂ ਸਮਾਸੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮ੍ ਅਙ੍ਗਮੋਟਨਮ੍| ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਮੁਸ੍ਕਸ਼ੋਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸਾਂ ਨਵਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਯੋਗਦਿਵਸਾਦਨ੍ਯੋ ਦਿਵਸਪਕ੍ਸਮਾਸਾਦਿਃ ਕਾਲਃ, ਤੇਸੁ ਘ੍ਨਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵਂਸ਼ੀਲਾਨਿ ਕਾਲਘਾਤੀਨਿ||੭-੧੦||-
Adhikarana 7 (11-17) · Śloka 18
ਕਨ੍ਦਜਾਨਿ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ||੧੧|| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ਞਾਨਂ ਕਾਲਕੂਟੇ ਵੇਪਥੁਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਏਵ ਚ | ਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਵਤ੍ਸਨਾਭੇ ਪੀਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤਾ ||੧੨|| ਸਰ੍ਸਪੇ ਵਾਤਵੈਗੁਣ੍ਯਮਾਨਾਹੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਜਨ੍ਮ ਚ | ਗ੍ਰੀਵਾਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਵਾਕ੍ਸਙ੍ਗੌ ਪਾਲਕੇਨੁਮਤਾਵਿਹ ||੧੩|| ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਕਰ੍ਦਮਾਖ੍ਯੇਨ ਵਿਡ੍ਭੇਦੋ ਨੇਤ੍ਰਪੀਤਤਾ | ਵੈਰਾਟਕੇਨਾਙ੍ਗਦੁਃਖਂ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੪|| ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਮੁਸ੍ਤਕੇਨ ਤੁ | ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਿਸੇਣਾਙ੍ਗਸਾਦਦਾਹੋਦਰਵਿਵਦ੍ਧਯਃ ||੧੫|| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੇਣ ਰਕ੍ਤਤ੍ਵਮਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥੋਦਰੇ | ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਮੂਲਕੈਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼ੋਫਪ੍ਰਮੂਢਤਾਃ ||੧੬|| ਚਿਰੇਣੋਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤਿ ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਨਰੋ ਹਾਲਾਹਲੇਨ ਵੈ | ਮਹਾਵਿਸੇਣ ਹਦਯੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੂਲੋਦ੍ਗਮੌ ਭਸ਼ਮ੍ ||੧੭|| ਕਰ੍ਕਟੇਨੋਤ੍ਪਤਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹਸਨ੍ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਦਸ਼ਤ੍ਯਪਿ |੧੮|
कन्दजानि तु तीक्ष्णानि तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ||११|| स्पर्शाज्ञानं कालकूटे वेपथुः स्तम्भ एव च | ग्रीवास्तम्भो वत्सनाभे पीतविण्मूत्रनेत्रता ||१२|| सर्षपे वातवैगुण्यमानाहो ग्रन्थिजन्म च | ग्रीवादौर्बल्यवाक्सङ्गौ पालकेऽनुमताविह ||१३|| प्रसेकः कर्दमाख्येन विड्भेदो नेत्रपीतता | वैराटकेनाङ्गदुःखं शिरोरोगश्च जायते ||१४|| गात्रस्तम्भो वेपथुश्च जायते मुस्तकेन तु | शृङ्गीविषेणाङ्गसाददाहोदरविवृद्धयः ||१५|| पुण्डरीकेण रक्तत्वमक्ष्णोर्वृद्धिस्तथोदरे | वैवर्ण्यं मूलकैश्छर्दिर्हिक्काशोफप्रमूढताः ||१६|| चिरेणोच्छ्वसिति श्यावो नरो हालाहलेन वै | महाविषेण हृदये ग्रन्थिशूलोद्गमौ भृशम् ||१७|| कर्कटेनोत्पतत्यूर्ध्वं हसन् दन्तान् दशत्यपि |१८|
🔊 Audio coming soon
ਕਨ੍ਦਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸਾਣਿ, ਅਤਃ ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਾਣਹਰਾਣਿ| ਵਿਸ੍ਤਰਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਥਯਾਮੀਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ਞਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗਸਾਦਃ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਮੂਢਤਾ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣਾਚੈਤਨ੍ਯਮ੍| ਚਿਰੇਣੋਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਾਸਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਪੁਰੁਸੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ||੧੧-੧੭||-
Adhikarana 8 (18) · Śloka 19
ਕਨ੍ਦਜਾਨ੍ਯੁਗ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ||੧੮|| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ |੧੯|
कन्दजान्युग्रवीर्याणि प्रत्युक्तानि त्रयोदश ||१८|| सर्वाणि कुशलैर्ज्ञेयान्येतानि दशभिर्गुणैः |१९|
🔊 Audio coming soon
ਮੂਲਾਦਿਵਿਸੇਭ੍ਯਃ ਕਨ੍ਦਜਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇਣ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕਨ੍ਦਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਗ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਉਤ੍ਕਟਸ਼ਕ੍ਤੀਨਿ; ਗਯੀ ਤੁ ਅਗ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾਣੀਤਿ ਪਠਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ ਚ- ਅਗ੍ਰਾਣਿ ਉਰੂਣਿ ਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਾ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ ਤਥਾਵਿਧਾਨਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੁਕ੍ਤਾਨਿ||੧੮||-
Adhikarana 9 (19-23) · Śloka 23
ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਂ ਤਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਸ਼ੁਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ ||੧੯|| ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਚੈਵ ਲਘ੍ਵਪਾਕਿ ਚ ਤਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਤਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੋਪਯੇਦ੍ਵਾਯੁਮੌਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ||੨੦|| ਮਤਿਂ ਚ ਮੋਹਯੇਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਨ੍ਮਰ੍ਮਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਚ | ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਨ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਦ੍ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ ||੨੧|| ਆਸ਼ੁਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁ ਤਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਭਜੇਤ੍ | ਕ੍ਸਪਯੇਚ੍ਚ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਾਨ੍ਧਾਤੂਨ੍ਮਲਾਨਪਿ ||੨੨|| ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯੇਤ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਲਾਘਵਾਤ੍ | ਦੁਰ੍ਹਰਂ ਚਾਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਤੇ ਚਿਰਮ੍ ||੨੩||
रूक्षमुष्णं तथा तीक्ष्णं सूक्ष्ममाशुव्यवायि च ||१९|| विकाशि विशदं चैव लघ्वपाकि च तत् स्मृतम् | तद्रौक्ष्यात् कोपयेद्वायुमौष्ण्यात् पित्तं सशोणितम् ||२०|| मतिं च मोहयेत्तैक्ष्ण्यान्मर्मबन्धान् छिनत्ति च | शरीरावयवान् सौक्ष्म्यात् प्रविशेद्विकरोति च ||२१|| आशुत्वादाशु तद्धन्ति व्यवायात् प्रकृतिं भजेत् | क्षपयेच्च विकाशित्वाद्दोषान्धातून्मलानपि ||२२|| वैशद्यादतिरिच्येत दुश्चिकित्स्यं च लाघवात् | दुर्हरं चाविपाकित्वात्तस्मात् क्लेशयते चिरम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਦਸ਼ਗੁਣਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਰੂਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਰਾਜਿਕਾਮਰਿਚਾਦਿਵਤ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਰ੍ਗਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿ| ਆਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਹਣਨਕਾਰਿ| ਵ੍ਯਵਾਯੀ ਸਕਲਂ ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਾਕਯਾਯਿ| ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਦਪਸਰ੍ਪਦ੍ਧਾਤੁਬਨ੍ਧਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਕਾਰਿ| ਵਿਸ਼ਦਮ੍ ਅਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| ਲਘੁ ਲਘੁਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਪਾਕੀਤਿ ਆਹਾਰਵਦੁਦਰਾਨਲੇਨ ਪਕ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਮ੍| ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਦਸ਼ਸੁ ਗੁਣੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕੁਤੋ ਗੁਣਾਤ੍ ਕਿਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਤਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਰੋਤਿ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਕਾਰਂ ਨਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਵਾਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਭਜੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਾਤ੍ ਅਖਿਲਦੇਹਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਸ੍ਵਭਾਵਮ੍ ਅਖਿਲਦੇਹਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰੂਪਂ ਭਜੇਤ੍| ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਹਿਂਸਨਸ਼ੀਲਤ੍ਵਾਤ੍; ਕ੍ਸਪਯੇਦ੍ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਕਸਧਾਤੁਰ੍ਗਤ੍ਯਰ੍ਥੋਪਿ ਵਿਪੂਰ੍ਵੋ ਹਿਂਸਾਰ੍ਥਃ| ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯੇਤ ਨ ਸਜ੍ਜੇਤ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਸਕ੍ਤਂ ਨ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| `ਅਸਕ੍ਤਗਤਿ ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਲਾਘਵਾਦਿਤਿ ਇਦਂ ਹਿ ਲਘੁਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਮਨੋ ਧਾਵਤਿ ਅਸ੍ਥਿਰਂ ਚ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਸ਼ਮਨਭੇਸਜਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਸਂਸ਼ਮਨੇਨਾਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਵਿਸਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸਂਸ਼ੋਧਨੇਨਾਪ੍ਯਾਹ- ਦੁਰ੍ਹਰਂ ਚੇਤਿ|- ਚਕਾਰੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ, ਨ ਪਰਂ ਲਾਘਵਾਤ੍ ਦੁਰ੍ਹਰਮਪਾਕਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ; ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਾਪਾਕਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚਿਰਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਤਿ ਪਰਂ ਯਦ੍ਵਿਸਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣਮਦਸ਼ਗੁਣਂ ਵਾ; ਪੂਰ੍ਵਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪਾਦਕਮੇਵ||੧੯-੨੩||
Adhikarana 10 (24) · Śloka 25
ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਯਚ੍ਚ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਚਾਪਿ ਯਦ੍ਵਿਸਮ੍ | ਸਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਜ੍ਞੇਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੨੪|| ਯਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਕਤ੍ਰਿਮਂ ਵਾ ਦੇਹਾਦਸ਼ੇਸਂ ਯਦਨਿਰ੍ਗਤਂ ਤਤ੍ |੨੫|
स्थावरं जङ्गमं यच्च कृत्रिमं चापि यद्विषम् | सद्यो व्यापादयेत्तत्तु ज्ञेयं दशगुणान्वितम् ||२४|| यत् स्थावरं जङ्गमकृत्रिमं वा देहादशेषं यदनिर्गतं तत् |२५|
🔊 Audio coming soon
ਕਨ੍ਦਜਮੇਵ ਦਸ਼ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਂ ਨ ਭਵਤਿ ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਦਪੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਥਾਵਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਵਾ ਦੇਹਾਦਸ਼ੇਸਂ ਯਦਨਿਰ੍ਹਤਂ ਸਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਤ੍ ਤਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਨ੍ਦਜਾਨਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਗੁਣਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯਾਭਾਵੇਨ ਕਾਲਘਾਤਿਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਮੀਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯੇਸਾਂ ਦਸ਼ਗੁਣਤ੍ਵਂ ਤਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁਘਾਤੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੨੪||-
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
ਜੀਰ੍ਣਂ ਵਿਸਘ੍ਨੌਸਧਿਭਿਰ੍ਹਤਂ ਵਾ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਤਪਸ਼ੋਸਿਤਂ ਵਾ ||੨੫|| ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਾ ਗੁਣਵਿਪ੍ਰਹੀਨਂ ਵਿਸਂ ਹਿ ਦੂਸੀਵਿਸਤਾਮੁਪੈਤਿ | ਵੀਰ੍ਯਾਲ੍ਪਭਾਵਾਨ੍ਨ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ਤਤ੍ ਕਫਾਵਤਂ ਵਰ੍ਸਗਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ ||੨੬||
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफावृतं वर्षगणानुबन्धि ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਾਵਰਮਪਿ ਦਸ਼ਗੁਣਮੇਤੈਃ ਕਾਰਣੈਰ੍ਹਤਵੀਰ੍ਯਂ ਸਤ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਂ ਲਭਤੇ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਜੀਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਰ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਗੁਣਵਿਪ੍ਰਹੀਨਂ ਗੁਣੈਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਹੀਨਂ ਦਸ਼ਗੁਣਮੇਵਂ ਵਾ ਮਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਕਂ ਦੂਸੀਵਿਸਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਾਮੇਵ ਗੁਣਹੀਨਤਾਂ ਕਾਰ੍ਯੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵੀਰ੍ਯਾਲ੍ਪੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ ਨ ਮਾਰਯੇਤ੍ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਚਿਰੇਣ ਵਾ; ਮਨ੍ਦੀਭੂਤੋਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਲੀਨਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਵਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਮਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਰ੍ਸਗਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ ਚਿਰਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੫-੨੬||
Adhikarana 12 (27-28) · Śloka 30
ਤੇਨਾਰ੍ਦਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਵਰ੍ਣੋ ਵਿਗਨ੍ਧਵੈਰਸ੍ਯਮੁਖਃ ਪਿਪਾਸੀ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ ਵਮਨ੍ ਗਦ੍ਗਦਵਾਗ੍ਵਿਸਣ੍ਣੋ ਭਵੇਚ੍ਚ ਦੁਸ੍ਯੋਦਰਲਿਙ੍ਗਜੁਸ੍ਟਃ ||੨੭|| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਕਫਵਾਤਰੋਗੀ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇਨਿਲਪਿਤ੍ਤਰੋਗੀ | ਭਵੇਨ੍ਨਰੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਙ੍ਗੋ ਵਿਲੂਨਪਕ੍ਸਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਵਿਹਙ੍ਗਃ ||੨੮|| ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਸਾਦਿਸ੍ਵਥਵਾ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਧਾਤੁਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ | ਕੋਪਂ ਚ ਸ਼ੀਤਾਨਿਲਦੁਰ੍ਦਿਨੇਸੁ ਯਾਤ੍ਯਾਸ਼ੁ,... |੩੦|
तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो विगन्धवैरस्यमुखः पिपासी | मूर्च्छन् वमन् गद्गदवाग्विषण्णो भवेच्च दुष्योदरलिङ्गजुष्टः ||२७|| आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेन्नरो ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु,... |३०|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਨ ਗਰੇਣ ਯੇ ਦੋਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤੇਨਾਰ੍ਦਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਤ੍ `ਵਮਨ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ `ਭ੍ਰਮਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਗਦ੍ਗਦਵਾਕ੍ਯਃ ਅਸ੍ਪਸ੍ਟਵਚਨਃ| ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਥਾਨਗਤਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਙ੍ਗੋ ਵ੍ਯਸ੍ਤਕੇਸ਼ਸ਼ਰੀਰਃ| `ਭਵੇਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਙ੍ਗ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍; ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਉਦ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੀਯੋਕ੍ਤਾਨ੍| ਧਾਤੁਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਅਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਰੋਚਕਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ||੨੭-੨੮||-
Adhikarana 13 (29) · Śloka 30
...ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਣੁ ਤਤ੍ਰ ਰੂਪਮ੍ ||੨੯|| ਨਿਦ੍ਰਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਜਮ੍ਭਣਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਹਰ੍ਸਾਵਥਵਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਃ |੩੦|
...पूर्वं शृणु तत्र रूपम् ||२९|| निद्रा गुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दः |३०|
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਃ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਦਾਵਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਹਰ੍ਸੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ| ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ||੨੯||-
Adhikarana 14 (30-32) · Śloka 32
ਤਤਃ ਕਰੋਤ੍ਯਨ੍ਨਮਦਾਵਿਪਾਕਾਵਰੋਚਕਂ ਮਣ੍ਡਲਕੋਠਮੋਹਾਨ੍ ||੩੦|| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਂ ਪਾਦਕਰਾਸ੍ਯਸ਼ੋਫਂ ਦਕੋਦਰਂ ਛਰ੍ਦਿਮਥਾਤਿਸਾਰਮ੍ | ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਬਲਾਂ ਤਸਾਂ ਵਾ ||੩੧|| ਉਨ੍ਮਾਦਮਨ੍ਯਜ੍ਜਨਯੇਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਦਾਨਾਹਮਨ੍ਯਤ੍ ਕ੍ਸਪਯੇਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ | ਗਾਦ੍ਗਦ੍ਯਮਨ੍ਯਜ੍ਜਨਯੇਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚਂ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ||੩੨||
ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठमोहान् ||३०|| धातुक्षयं पादकरास्यशोफं दकोदरं छर्दिमथातिसारम् | वैवर्ण्यमूर्च्छाविषमज्वरान् वा कुर्यात् प्रवृद्धां प्रबलां तृषां वा ||३१|| उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकाराश्चं बहुप्रकारान् ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਤ੍ ਪਰਤਃ| ਅਨ੍ਨਮਦਾਵਿਪਾਕਾਵਿਤਿ ਅਨ੍ਨੇਨ ਭੁਕ੍ਤੇਨ ਮਦੋ ਹਰ੍ਸਕ੍ਸਯੋਨ੍ਨਮਦਃ, ਅਵਿਪਾਕਃ ਪਾਕਾਭਾਵਃ| ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਕਫਵਾਤਜਾਨ੍, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਜਾਨ੍, ਰਸਾਦਿਧਾਤੁਗਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍||੩੦-੩੨||
Adhikarana 15 (33) · Śloka 33
ਦੂਸਿਤਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਨਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੈਰਭੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਃ | ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦੂਸਯਤੇ ਧਾਤੂਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੂਸੀਵਿਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੩੩||
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्माद्दूषयते धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਦੂਸੀਵਿਸਨਿਰੁਕ੍ਤਿਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਦੂਸਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਸ਼ ਆਨੂਪਃ ਪ੍ਰਭੂਤਾਨਿਲਸ਼ੀਤਵਰ੍ਸਃ, ਕਾਲਃ ਸ਼ੀਤਾਨਿਲਦੁਰ੍ਦਿਨਾਦਿਃ, ਅਨ੍ਨਂ ਸੁਰਾਤਿਲਕੁਲਤ੍ਥਾਦਿ, ਅਨ੍ਨਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਦ੍ ਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਰਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ||੩੩||
Adhikarana 16 (34-39) · Śloka 39
ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵੇਗੇ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੇ ਨਣਾਮ੍ | ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ||੩੪|| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਪਥੁਃ ਸਾਦੋ ਦਾਹਃ ਕਣ੍ਠਰੁਜਸ੍ਤਥਾ | ਵਿਸਮਾਮਾਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਹਦਿ ਵੇਦਨਾਮ੍ ||੩੫|| ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਂ ਤਤੀਯੇ ਤੁ ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯੇ ਭਸ਼ਮ੍ | ਦੁਰ੍ਵਰ੍ਣੇ ਹਰਿਤੇ ਸ਼ੂਨੇ ਜਾਯੇਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਲੋਚਨੇ ||੩੬|| ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਯੋਸ੍ਤੋਦੋ ਹਿਕ੍ਕਾ ਕਾਸੋਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮ੍ | ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਜਾਯਤੇ ਵੇਗੇ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚਾਤਿਗੌਰਵਮ੍ ||੩੭|| ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੋ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਪਰ੍ਵਭੇਦਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ | ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਧਾਨੇ ਚ ਵੇਦਨਾ ||੩੮|| ਸਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪ੍ਰਣਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭਸ਼ਂ ਚਾਪ੍ਯਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਸ੍ਕਨ੍ਧਪਸ੍ਠਕਟੀਭਙ੍ਗਃ ਸਨ੍ਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ ||੩੯||
स्थावरस्योपयुक्तस्य वेगे तु प्रथमे नृणाम् | श्यावा जिह्वा भवेत्स्तब्धा मूर्च्छा श्वासश्च जायते ||३४|| द्वितीये वेपथुः सादो दाहः कण्ठरुजस्तथा | विषमामाशयप्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम् ||३५|| तालुशोषं तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम् | दुर्वर्णे हरिते शूने जायेते चास्य लोचने ||३६|| पक्वामाशययोस्तोदो हिक्का कासोऽन्त्रकूजनम् | चतुर्थे जायते वेगे शिरसश्चातिगौरवम् ||३७|| कफप्रसेको वैवर्ण्यं पर्वभेदश्च पञ्चमे | सर्वदोषप्रकोपश्च पक्वाधाने च वेदना ||३८|| षष्ठे प्रज्ञाप्रणाशश्च भृशं चाप्यतिसार्यते | स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सन्निरोधश्च सप्तमे ||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਾਦਿਵੇਗਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨਿਰੋਧਃ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੋਧਃ, `ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੩੪-੩੯||
Adhikarana 17 (40-43) · Śloka 43
ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਤੁ ਵਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਿਤਮ੍ | ਅਗਦਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਾਯਯੇਤ ਸਮਾਯੁਤਮ੍ ||੪੦|| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ | ਤਤੀਯੇਗਦਪਾਨਂ ਤੁ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾਞ੍ਜਨਮ੍ ||੪੧|| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨੇਹਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤਾਗਦਂ ਭਿਸਕ੍ | ਪਞ੍ਚਮੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਧੁਕਕ੍ਵਾਥਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੨|| ਸਸ੍ਠੇਤੀਸਾਰਵਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਰਵਪੀਡਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ | ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕਾਕਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਸਗ੍ਵਾ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ||੪੩||
प्रथमे विषवेगे तु वान्तं शीताम्बुसेचितम् | अगदं मधुसर्पिर्भ्यां पाययेत समायुतम् ||४०|| द्वितीये पूर्ववद्वान्तं पाययेत्तु विरेचनम् | तृतीयेऽगदपानं तु हितं नस्यं तथाऽञ्जनम् ||४१|| चतुर्थे स्नेहसम्मिश्रं पाययेतागदं भिषक् | पञ्चमे क्षौद्रमधुकक्वाथयुक्तं प्रदापयेत् ||४२|| षष्ठेऽतीसारवत् सिद्धिरवपीडश्च सप्तमे | मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा सासृग्वा पिशितं क्षिपेत् ||४३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮੇਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਥਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗਦਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਗਦਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਰੇਵ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਚ੍ਚ ਵਿਰੇਚਨਂ ਘਤਮਧੁਸ਼ੀਤਵਿਸਘ੍ਨੌਸਧਿਸਮ੍ਪਕ੍ਤਂ; ਗਯੀ ਤੁ ਵਾਨ੍ਤਂ ਨਰਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਤੇਨ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤਮੇਵੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਤਤੀਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗਦੋਤ੍ਰ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਰ੍ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦਾਤਵ੍ਯਃ| ਨਸ੍ਯਂ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਪ੍ਰਬੋਧਨਂ ਚ| ਅਞ੍ਜਨਮਪਿ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਪ੍ਰਬੋਧਨਂ ਤਥਾ ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ| ਚਤੁਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗਦੋਤ੍ਰਾਪਿ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਃ| ਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਰ ਗਵ੍ਯਂ ਘਤਂ, ਵਿਸਘ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ; ਸ੍ਨੇਹਗ੍ਰਹਣੇਨ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਂ ਮਧੁ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਪਞ੍ਚਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗਦਮਿਹ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਨਾਮਾਧ੍ਯਾਹਰਣੀਯਮ੍| ਸਸ੍ਠ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਪ੍ਤਮੇ ਵੇਗੇਸਾਧ੍ਯਰੂਪੇਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਚਕਾਰੋਯਂ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ, ਤੇਨ ਸਪ੍ਤਮੇ ਚੇਤਿ ਯੋਜਨਾਤ੍ ਸਸ੍ਠੇਪ੍ਯਵਪੀਡਃ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਤੇਨਾਨੁਕ੍ਤਂ ਸਸ਼ੋਣਿਤਚਰ੍ਮਦਾਨਂ ਸ਼ਾਖਾਲਲਾਟਸਿਰਾਤਾਡਨਾਦਿਜਙ੍ਗਮਵਿਸੋਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ||੪੦-੪੩||
Adhikarana 18 (44-46) · Śloka 46
ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤਮੇ ਕਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ੀਤਲਾਮ੍ | ਯਵਾਗੂਂ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਮਿਮਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਾਪਹਾਮ੍ ||੪੪|| ਕੋਸਾਤਕ੍ਯੋਗ੍ਨਿਕਃ ਪਾਠਾਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲ੍ਯਮਤਾਭਯਾਃ | ਸ਼ਿਰੀਸਃ ਕਿਣਿਹੀ ਸ਼ੇਲੁਰ੍ਗਿਰ੍ਯਾਹ੍ਵਾ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍ ||੪੫|| ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ ਹਰੇਣੁਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਕਟੁਃ ਸਾਰਿਵੇ ਬਲਾ | ਏਸਾਂ ਯਵਾਗੂਰ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੇ ਕਤਾ ਹਨ੍ਤਿ ਵਿਸਦ੍ਵਯਮ੍ ||੪੬||
वेगान्तरे त्वन्यतमे कृते कर्मणि शीतलाम् | यवागूं सघृतक्षौद्रामिमां दद्याद्विषापहाम् ||४४|| कोषातक्योऽग्निकः पाठासूर्यवल्ल्यमृताभयाः | शिरीषः किणिही शेलुर्गिर्याह्वा रजनीद्वयम् ||४५|| पुनर्नवे हरेणुश्च त्रिकटुः सारिवे बला | एषां यवागूर्निष्क्वाथे कृता हन्ति विषद्वयम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕਾਲਘਾਤਿਨਃ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਵਿਧਿਮਾਹ- ਵੇਗਾਨ੍ਤਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਕਤਾਦ੍ਵੇਗਾਦਨ੍ਯੋ ਵੇਗੋ ਵੇਗਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਅਨ੍ਯਤਮੇ ਏਕਤਮੇ| ਕਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪ੍ਰਥਮਾਦਿਵੇਗੇਸੂਕ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਘੋਸਕਃ; ਅਗ੍ਨਿਕਃ ਅਜਮੋਦਃ, `ਮੋਰਟ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲੀ ਪਟੋਲਸਦਸ਼ਪਤ੍ਰਾ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਪਤ੍ਰਰਸੇਨਾਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਿਵ ਭਵਤਿ, ਅਨ੍ਯੇ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਮਾਹੁਃ; ਕਿਣਿਹੀ ਕਟਭੀ, ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ, ਗਿਰ੍ਯਾਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਯਨ੍ਦਃ, ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ ਸਿਤਪੀਤਪੁਸ੍ਪੇ, ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਡਙ੍ਗਕਲ੍ਪਨਾਕਲ੍ਪਿਤੇਨ ਯਵਾਗੂਃ ਕਲ੍ਪਨੀਯਾ| `ਸਾਰਿਵੇ ਬਲਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ `ਸਾਰਿਵੋਤ੍ਪਲੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ||੪੪-੪੬||
Adhikarana 19 (47-49) · Śloka 49
ਮਧੁਕਂ ਤਗਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਹਰੇਣਵਃ | ਪੁਨ੍ਨਾਗੈਲੈਲਵਾਲੂਨਿ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪੋਤ੍ਪਲਂ ਸਿਤਾ ||੪੭|| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰ੍ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਤਥਾ | ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਬਹਤ੍ਯੌ ਚ ਸਾਰਿਵੇ ਚ ਸ੍ਥਿਰਾ ਸਹਾ ||੪੮|| ਕਲ੍ਕੈਰੇਸਾਂ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮਜੇਯਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ | ਵਿਸਾਣਿ ਹਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵਾਜਿਤਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ||੪੯||
मधुकं तगरं कुष्ठं भद्रदारु हरेणवः | पुन्नागैलैलवालूनि नागपुष्पोत्पलं सिता ||४७|| विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गुर्ध्यामकं तथा | हरिद्रे द्वे बृहत्यौ च सारिवे च स्थिरा सहा ||४८|| कल्कैरेषां घृतं सिद्धमजेयमिति विश्रुतम् | विषाणि हन्ति सर्वाणि शीघ्रमेवाजितं क्वचित् ||४९||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਨ੍ਨਾਗਃ ਤੁਙ੍ਗਃ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਏਲਵਾਲੁਕਂ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਂ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਂ; ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਕਤ੍ਤਣਂ; ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀ| ਮਧੁਕਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਪਾਦਿਕਂ, ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਘਤਂ ਸਾਧਯੇਤ੍, ਤਸ੍ਯਾਜੇਯਮਿਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਕਤ੍ਰਿਮਾਣਿ| ਅਜਿਤਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨ ਜਿਤਮਜਿਤਂ; ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਦਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੭-੪੯||
Adhikarana 20 (50-52) · Śloka 52
ਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਤਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਿਤਮ੍ | ਪਾਯਯੇਤਾਗਦਂ ਨਿਤ੍ਯਮਿਮਂ ਦੂਸੀਵਿਸਾਪਹਮ੍ ||੫੦|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਮਾਂਸੀ ਸ਼ਾਵਰਃ ਪਰਿਪੇਲਵਮ੍ | ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ ਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾ ਤੋਯਂ ਕਨਕਗੈਰਿਕਮ੍ ||੫੧|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋਗਦੋ ਹ੍ਯੇਸ ਦੂਸੀਵਿਸਮਪੋਹਤਿ | ਨਾਮ੍ਨਾ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਸ੍ਤੁ ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਰ੍ਯਤੇ ||੫੨||
दूषीविषार्तं सुस्विन्नमूर्ध्वं चाधश्च शोधितम् | पाययेतागदं नित्यमिमं दूषीविषापहम् ||५०|| पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी शावरः परिपेलवम् | सुवर्चिका ससूक्ष्मैला तोयं कनकगैरिकम् ||५१|| क्षौद्रयुक्तोऽगदो ह्येष दूषीविषमपोहति | नाम्ना दूषीविषारिस्तु न चान्यत्रापि वार्यते ||५२||
🔊 Audio coming soon
ਧਾਤੁਦੂਸਕਸ੍ਯ ਦੂਸੀਵਿਸਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੂਸੀਵਿਸਸ੍ਯ ਵਿਸਤ੍ਵੇਪਿ ਸ੍ਵੇਦੋ ਨ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ; ਯੇਨ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਤਯਾ ਕਫਾਵਰਣਾਦ੍ਵਿਸਵੇਗੇਨਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯ , ਅਤਃ ਸ੍ਵੇਦੇਨ ਕਫਸ੍ਯਾਵਰਕਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵਪਹਾਰ੍ਯਂ ਵਿਸਂ ਕੋਸ੍ਠਗਤਂ ਸ਼ੋਧਨੇਨ ਸਕਲਮੇਵ ਹ੍ਰਿਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ `ਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਤਂ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤੇਸਾਮਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵੇਦੋਪ੍ਯਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ| ਕਥਞ੍ਚਿਦੇਵਾਨਿਰ੍ਹਤਸ੍ਯ ਵਿਸਾਵਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਵਿਸਦੂਸਿਤਧਾਤੂਨਾਂ ਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਸਂਸ਼ਮਨਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪਾਯਯੇਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਕਤ੍ਤਣਂ; ਸ਼ਾਵਰੋ ਰੋਧ੍ਰਃ; ਪਰਿਪੇਲਵਂ ਵਨ੍ਯਕਃ, ਕੈਵਰ੍ਤਮੁਸ੍ਤਕਮਨ੍ਯੇ; ਤੋਯਂ ਬਾਲਕਂ; ਸੁਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕਂ ਦਕ੍ਸਿਣਾਪਥੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਯੋਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਯੋਰਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਸੁ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸ੍ਵਪੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੫੦-੫੨||
Adhikarana 21 (53-54) · Śloka 54
ਜ੍ਵਰੇ ਦਾਹੇ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਯਾਮਾਨਾਹੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ | ਸ਼ੋਫੇਤਿਸਾਰੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਂ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਜਠਰੇਪਿ ਚ ||੫੩|| ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਵੇਪਥੌ ਚੈਵ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਯੁਰੁਪਦ੍ਰਵਾਃ | ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੇਸੁ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਿਸਘ੍ਨੈਰੌਸਧੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ||੫੪||
ज्वरे दाहे च हिक्कायामानाहे शुक्रसङ्क्षये | शोफेऽतिसारे मूर्च्छायां हृद्रोगे जठरेऽपि च ||५३|| उन्मादे वेपथौ चैव ये चान्ये स्युरुपद्रवाः | यथास्वं तेषु कुर्वीत विषघ्नैरौषधैः क्रियाम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
ਦੂਸੀਵਿਸੇਣ ਯੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਜ੍ਵਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤਜ੍ਜਾਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਂ ਤਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਚ੍ਚ ਵਿਸਘ੍ਨੈਰੋਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੫੩-੫੪||
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ਸਾਧ੍ਯਮਾਤ੍ਮਵਤਃ ਸਦ੍ਯੋ ਯਾਪ੍ਯਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ | ਦੂਸੀਵਿਸਮਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯਾਹਿਤਸੇਵਿਨਃ ||੫੫||
साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं तु क्षीणस्याहितसेविनः ||५५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਾਧ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨||
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने स्थावरविषविज्ञानीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||