Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः स्थावरविषविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
2. sthāvaraviṣavijñānīyakalpaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਵਿਸਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਦਸ਼ਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਾਦ੍ਯਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸੋਡਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ||੩||
View original
स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | दशाधिष्ठानमाद्यं तु द्वितीयं षोडशाश्रयम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਮੂਲਂ ਪਤ੍ਰਂ ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਰ ਏਵ ਚ | ਨਿਰ੍ਯਾਸੋ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਮਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੪||
View original
मूलं पत्रं फलं पुष्पं त्वक् क्षीरं सार एव च | निर्यासो धातवश्चैव कन्दश्च दशमः स्मृतः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ, ਕ੍ਲੀਤਕਾਸ਼੍ਵਮਾਰਗੁਞ੍ਜਾਸੁਗਨ੍ਧਗਰ੍ਗਰਕਕਰਘਾਟਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਛਿਖਾਵਿਜਯਾਨੀਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਮੂਲਵਿਸਾਣਿ; ਵਿਸਪਤ੍ਰਿਕਾਲਮ੍ਬਾਵਰਦਾਰੁਕਰਮ੍ਭਮਹਾਕਰਮ੍ਭਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਪਤ੍ਰਵਿਸਾਣਿ; ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀਵੇਣੁਕਾਕਰਮ੍ਭਮਹਾਕਰਮ੍ਭਕਰ੍ਕੋਟਕਰੇਣੁਕਖਦ੍ਯੋਤਕਚਰ੍ਮਰੀਭਗਨ੍ਧਾਸਰ੍ਪਘਾਤਿਨਨ੍ਦਨਸਾਰਪਾਕਾਨੀਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਫਲਵਿਸਾਣਿ; ਵੇਤ੍ਰਕਾਦਮ੍ਬਵਲ੍ਲੀਜਕਰਮ੍ਭਮਹਾਕਰਮ੍ਭਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਪੁਸ੍ਪਵਿਸਾਣਿ; ਅਨ੍ਤ੍ਰਪਾਚਕਕਰ੍ਤਰੀਯਸੌਰੀਯਕਕਰਘਾਟਕਰਮ੍ਭਨਨ੍ਦਨਨਾਰਾਚਕਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਵਿਸਾਣਿ; ਕੁਮੁਦਘ੍ਨੀਸ੍ਨੁਹੀਜਾਲਕ੍ਸੀਰੀਣਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕ੍ਸੀਰਵਿਸਾਣਿ; ਫੇਨਾਸ਼੍ਮ(ਭਸ੍ਮ) ਹਰਿਤਾਲਂ ਚ ਦ੍ਵੇ ਧਾਤੁਵਿਸੇ; ਕਾਲਕੂਟਵਤ੍ਸਨਾਭਸਰ੍ਸਪਪਾਲਕਕਰ੍ਦਮਕਵੈਰਾਟਕਮੁਸ੍ਤਕਸ਼ਙ੍ਗੀਵਿਸਪ੍ਰਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮੂਲਕਹਾਲਾਹਲਮਹਾਵਿਸਕਰ੍ਕਟਕਾਨੀਤਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਕਨ੍ਦਵਿਸਾਣਿ; ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੫||
View original
तत्र, क्लीतकाश्वमारगुञ्जासुगन्धगर्गरककरघाटविद्युच्छिखाविजयानीत्यष्टौ मूलविषाणि; विषपत्रिकालम्बावरदारुकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पत्रविषाणि; कुमुद्वतीवेणुकाकरम्भमहाकरम्भकर्कोटकरेणुकखद्योतकचर्मरीभगन्धासर्पघातिनन्दनसारपाकानीति द्वादश फलविषाणि; वेत्रकादम्बवल्लीजकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पुष्पविषाणि; अन्त्रपाचककर्तरीयसौरीयककरघाटकरम्भनन्दननाराचकानि सप्त त्वक्सारनिर्यासविषाणि; कुमुदघ्नीस्नुहीजालक्षीरीणि त्रीणि क्षीरविषाणि; फेनाश्म(भस्म) हरितालं च द्वे धातुविषे; कालकूटवत्सनाभसर्षपपालककर्दमकवैराटकमुस्तकशृङ्गीविषप्रपुण्डरीकमूलकहालाहलमहाविषकर्कटकानीति त्रयोदश कन्दविषाणि; इत्येवं पञ्चपञ्चाशत् स्थावरविषाणि भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਤ੍ਸਨਾਭਾਨਿ ਮੁਸ੍ਤਕੇ ਦ੍ਵੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ | ਸਟ੍ ਚੈਵ ਸਰ੍ਸਪਾਣ੍ਯਾਹੁਃ ਸ਼ੇਸਾਣ੍ਯੇਕੈਕਮੇਵ ਤੁ ||੬||
View original
चत्वारि वत्सनाभानि मुस्तके द्वे प्रकीर्तिते | षट् चैव सर्षपाण्याहुः शेषाण्येकैकमेव तु ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-10) · Śloka 11
ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਮੂਲਵਿਸੈਃ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਮੋਹ ਏਵ ਚ | ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਸ਼੍ਵਾਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਤ੍ਰਵਿਸੇਣ ਤੁ ||੭|| ਮੁਸ੍ਕਸ਼ੋਫਃ ਫਲਵਿਸੈਰ੍ਦਾਹੋਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸ ਏਵ ਚ | ਭਵੇਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਵਿਸੈਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਮੋਹ ਏਵ ਚ ||੮|| ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਵਿਸੈਰੁਪਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ | ਆਸ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਕਫਸਂਸ੍ਰਵਾਃ ||੯|| ਫੇਨਾਗਮਃ ਕ੍ਸੀਰਵਿਸੈਰ੍ਵਿਡ੍ਭੇਦੋ ਗੁਰੁਜਿਹ੍ਵਤਾ | ਹਤ੍ਪੀਡਨਂ ਧਾਤੁਵਿਸੈਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਤਾਲੁਨਿ ||੧੦|| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕਾਲਘਾਤੀਨਿ ਵਿਸਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੧੧|
View original
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च | जृम्भाङ्गोद्वेष्टनश्वासा ज्ञेयाः पत्रविषेण तु ||७|| मुष्कशोफः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च | भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं मोह एव च ||८|| त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि | आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः ||९|| फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुजिह्वता | हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्च्छा दाहश्च तालुनि ||१०|| प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11-17) · Śloka 18
ਕਨ੍ਦਜਾਨਿ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ||੧੧|| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ਞਾਨਂ ਕਾਲਕੂਟੇ ਵੇਪਥੁਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਏਵ ਚ | ਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਵਤ੍ਸਨਾਭੇ ਪੀਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤਾ ||੧੨|| ਸਰ੍ਸਪੇ ਵਾਤਵੈਗੁਣ੍ਯਮਾਨਾਹੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਜਨ੍ਮ ਚ | ਗ੍ਰੀਵਾਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਵਾਕ੍ਸਙ੍ਗੌ ਪਾਲਕੇਨੁਮਤਾਵਿਹ ||੧੩|| ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਕਰ੍ਦਮਾਖ੍ਯੇਨ ਵਿਡ੍ਭੇਦੋ ਨੇਤ੍ਰਪੀਤਤਾ | ਵੈਰਾਟਕੇਨਾਙ੍ਗਦੁਃਖਂ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੪|| ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਮੁਸ੍ਤਕੇਨ ਤੁ | ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਿਸੇਣਾਙ੍ਗਸਾਦਦਾਹੋਦਰਵਿਵਦ੍ਧਯਃ ||੧੫|| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੇਣ ਰਕ੍ਤਤ੍ਵਮਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥੋਦਰੇ | ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਮੂਲਕੈਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼ੋਫਪ੍ਰਮੂਢਤਾਃ ||੧੬|| ਚਿਰੇਣੋਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤਿ ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਨਰੋ ਹਾਲਾਹਲੇਨ ਵੈ | ਮਹਾਵਿਸੇਣ ਹਦਯੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੂਲੋਦ੍ਗਮੌ ਭਸ਼ਮ੍ ||੧੭|| ਕਰ੍ਕਟੇਨੋਤ੍ਪਤਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹਸਨ੍ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਦਸ਼ਤ੍ਯਪਿ |੧੮|
View original
कन्दजानि तु तीक्ष्णानि तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ||११|| स्पर्शाज्ञानं कालकूटे वेपथुः स्तम्भ एव च | ग्रीवास्तम्भो वत्सनाभे पीतविण्मूत्रनेत्रता ||१२|| सर्षपे वातवैगुण्यमानाहो ग्रन्थिजन्म च | ग्रीवादौर्बल्यवाक्सङ्गौ पालकेऽनुमताविह ||१३|| प्रसेकः कर्दमाख्येन विड्भेदो नेत्रपीतता | वैराटकेनाङ्गदुःखं शिरोरोगश्च जायते ||१४|| गात्रस्तम्भो वेपथुश्च जायते मुस्तकेन तु | शृङ्गीविषेणाङ्गसाददाहोदरविवृद्धयः ||१५|| पुण्डरीकेण रक्तत्वमक्ष्णोर्वृद्धिस्तथोदरे | वैवर्ण्यं मूलकैश्छर्दिर्हिक्काशोफप्रमूढताः ||१६|| चिरेणोच्छ्वसिति श्यावो नरो हालाहलेन वै | महाविषेण हृदये ग्रन्थिशूलोद्गमौ भृशम् ||१७|| कर्कटेनोत्पतत्यूर्ध्वं हसन् दन्तान् दशत्यपि |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (18) · Śloka 19
ਕਨ੍ਦਜਾਨ੍ਯੁਗ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ||੧੮|| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ |੧੯|
View original
कन्दजान्युग्रवीर्याणि प्रत्युक्तानि त्रयोदश ||१८|| सर्वाणि कुशलैर्ज्ञेयान्येतानि दशभिर्गुणैः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (19-23) · Śloka 23
ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਂ ਤਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਸ਼ੁਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ ||੧੯|| ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਚੈਵ ਲਘ੍ਵਪਾਕਿ ਚ ਤਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਤਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੋਪਯੇਦ੍ਵਾਯੁਮੌਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ||੨੦|| ਮਤਿਂ ਚ ਮੋਹਯੇਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਨ੍ਮਰ੍ਮਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਚ | ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਨ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਦ੍ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ ||੨੧|| ਆਸ਼ੁਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁ ਤਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਭਜੇਤ੍ | ਕ੍ਸਪਯੇਚ੍ਚ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਾਨ੍ਧਾਤੂਨ੍ਮਲਾਨਪਿ ||੨੨|| ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯੇਤ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਲਾਘਵਾਤ੍ | ਦੁਰ੍ਹਰਂ ਚਾਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਤੇ ਚਿਰਮ੍ ||੨੩||
View original
रूक्षमुष्णं तथा तीक्ष्णं सूक्ष्ममाशुव्यवायि च ||१९|| विकाशि विशदं चैव लघ्वपाकि च तत् स्मृतम् | तद्रौक्ष्यात् कोपयेद्वायुमौष्ण्यात् पित्तं सशोणितम् ||२०|| मतिं च मोहयेत्तैक्ष्ण्यान्मर्मबन्धान् छिनत्ति च | शरीरावयवान् सौक्ष्म्यात् प्रविशेद्विकरोति च ||२१|| आशुत्वादाशु तद्धन्ति व्यवायात् प्रकृतिं भजेत् | क्षपयेच्च विकाशित्वाद्दोषान्धातून्मलानपि ||२२|| वैशद्यादतिरिच्येत दुश्चिकित्स्यं च लाघवात् | दुर्हरं चाविपाकित्वात्तस्मात् क्लेशयते चिरम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24) · Śloka 25
ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਯਚ੍ਚ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਚਾਪਿ ਯਦ੍ਵਿਸਮ੍ | ਸਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਜ੍ਞੇਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੨੪|| ਯਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਕਤ੍ਰਿਮਂ ਵਾ ਦੇਹਾਦਸ਼ੇਸਂ ਯਦਨਿਰ੍ਗਤਂ ਤਤ੍ |੨੫|
View original
स्थावरं जङ्गमं यच्च कृत्रिमं चापि यद्विषम् | सद्यो व्यापादयेत्तत्तु ज्ञेयं दशगुणान्वितम् ||२४|| यत् स्थावरं जङ्गमकृत्रिमं वा देहादशेषं यदनिर्गतं तत् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
ਜੀਰ੍ਣਂ ਵਿਸਘ੍ਨੌਸਧਿਭਿਰ੍ਹਤਂ ਵਾ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਤਪਸ਼ੋਸਿਤਂ ਵਾ ||੨੫|| ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਾ ਗੁਣਵਿਪ੍ਰਹੀਨਂ ਵਿਸਂ ਹਿ ਦੂਸੀਵਿਸਤਾਮੁਪੈਤਿ | ਵੀਰ੍ਯਾਲ੍ਪਭਾਵਾਨ੍ਨ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ਤਤ੍ ਕਫਾਵਤਂ ਵਰ੍ਸਗਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ ||੨੬||
View original
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफावृतं वर्षगणानुबन्धि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (27-28) · Śloka 30
ਤੇਨਾਰ੍ਦਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਵਰ੍ਣੋ ਵਿਗਨ੍ਧਵੈਰਸ੍ਯਮੁਖਃ ਪਿਪਾਸੀ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ ਵਮਨ੍ ਗਦ੍ਗਦਵਾਗ੍ਵਿਸਣ੍ਣੋ ਭਵੇਚ੍ਚ ਦੁਸ੍ਯੋਦਰਲਿਙ੍ਗਜੁਸ੍ਟਃ ||੨੭|| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਕਫਵਾਤਰੋਗੀ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇਨਿਲਪਿਤ੍ਤਰੋਗੀ | ਭਵੇਨ੍ਨਰੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਙ੍ਗੋ ਵਿਲੂਨਪਕ੍ਸਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਵਿਹਙ੍ਗਃ ||੨੮|| ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਸਾਦਿਸ੍ਵਥਵਾ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਧਾਤੁਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ | ਕੋਪਂ ਚ ਸ਼ੀਤਾਨਿਲਦੁਰ੍ਦਿਨੇਸੁ ਯਾਤ੍ਯਾਸ਼ੁ,... |੩੦|
View original
तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो विगन्धवैरस्यमुखः पिपासी | मूर्च्छन् वमन् गद्गदवाग्विषण्णो भवेच्च दुष्योदरलिङ्गजुष्टः ||२७|| आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेन्नरो ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु,... |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (29) · Śloka 30
...ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਣੁ ਤਤ੍ਰ ਰੂਪਮ੍ ||੨੯|| ਨਿਦ੍ਰਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਜਮ੍ਭਣਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਹਰ੍ਸਾਵਥਵਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਃ |੩੦|
View original
...पूर्वं शृणु तत्र रूपम् ||२९|| निद्रा गुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दः |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (30-32) · Śloka 32
ਤਤਃ ਕਰੋਤ੍ਯਨ੍ਨਮਦਾਵਿਪਾਕਾਵਰੋਚਕਂ ਮਣ੍ਡਲਕੋਠਮੋਹਾਨ੍ ||੩੦|| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਂ ਪਾਦਕਰਾਸ੍ਯਸ਼ੋਫਂ ਦਕੋਦਰਂ ਛਰ੍ਦਿਮਥਾਤਿਸਾਰਮ੍ | ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਬਲਾਂ ਤਸਾਂ ਵਾ ||੩੧|| ਉਨ੍ਮਾਦਮਨ੍ਯਜ੍ਜਨਯੇਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਦਾਨਾਹਮਨ੍ਯਤ੍ ਕ੍ਸਪਯੇਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ | ਗਾਦ੍ਗਦ੍ਯਮਨ੍ਯਜ੍ਜਨਯੇਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚਂ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ||੩੨||
View original
ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठमोहान् ||३०|| धातुक्षयं पादकरास्यशोफं दकोदरं छर्दिमथातिसारम् | वैवर्ण्यमूर्च्छाविषमज्वरान् वा कुर्यात् प्रवृद्धां प्रबलां तृषां वा ||३१|| उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकाराश्चं बहुप्रकारान् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (33) · Śloka 33
ਦੂਸਿਤਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਨਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੈਰਭੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਃ | ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦੂਸਯਤੇ ਧਾਤੂਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੂਸੀਵਿਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੩੩||
View original
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्माद्दूषयते धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34-39) · Śloka 39
ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵੇਗੇ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੇ ਨਣਾਮ੍ | ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ||੩੪|| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਪਥੁਃ ਸਾਦੋ ਦਾਹਃ ਕਣ੍ਠਰੁਜਸ੍ਤਥਾ | ਵਿਸਮਾਮਾਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਹਦਿ ਵੇਦਨਾਮ੍ ||੩੫|| ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਂ ਤਤੀਯੇ ਤੁ ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯੇ ਭਸ਼ਮ੍ | ਦੁਰ੍ਵਰ੍ਣੇ ਹਰਿਤੇ ਸ਼ੂਨੇ ਜਾਯੇਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਲੋਚਨੇ ||੩੬|| ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਯੋਸ੍ਤੋਦੋ ਹਿਕ੍ਕਾ ਕਾਸੋਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮ੍ | ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਜਾਯਤੇ ਵੇਗੇ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚਾਤਿਗੌਰਵਮ੍ ||੩੭|| ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੋ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਪਰ੍ਵਭੇਦਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ | ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਧਾਨੇ ਚ ਵੇਦਨਾ ||੩੮|| ਸਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪ੍ਰਣਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭਸ਼ਂ ਚਾਪ੍ਯਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਸ੍ਕਨ੍ਧਪਸ੍ਠਕਟੀਭਙ੍ਗਃ ਸਨ੍ਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ ||੩੯||
View original
स्थावरस्योपयुक्तस्य वेगे तु प्रथमे नृणाम् | श्यावा जिह्वा भवेत्स्तब्धा मूर्च्छा श्वासश्च जायते ||३४|| द्वितीये वेपथुः सादो दाहः कण्ठरुजस्तथा | विषमामाशयप्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम् ||३५|| तालुशोषं तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम् | दुर्वर्णे हरिते शूने जायेते चास्य लोचने ||३६|| पक्वामाशययोस्तोदो हिक्का कासोऽन्त्रकूजनम् | चतुर्थे जायते वेगे शिरसश्चातिगौरवम् ||३७|| कफप्रसेको वैवर्ण्यं पर्वभेदश्च पञ्चमे | सर्वदोषप्रकोपश्च पक्वाधाने च वेदना ||३८|| षष्ठे प्रज्ञाप्रणाशश्च भृशं चाप्यतिसार्यते | स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सन्निरोधश्च सप्तमे ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (40-43) · Śloka 43
ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਤੁ ਵਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਿਤਮ੍ | ਅਗਦਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਾਯਯੇਤ ਸਮਾਯੁਤਮ੍ ||੪੦|| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ | ਤਤੀਯੇਗਦਪਾਨਂ ਤੁ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾਞ੍ਜਨਮ੍ ||੪੧|| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨੇਹਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤਾਗਦਂ ਭਿਸਕ੍ | ਪਞ੍ਚਮੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਧੁਕਕ੍ਵਾਥਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੨|| ਸਸ੍ਠੇਤੀਸਾਰਵਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਰਵਪੀਡਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ | ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕਾਕਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਸਗ੍ਵਾ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ||੪੩||
View original
प्रथमे विषवेगे तु वान्तं शीताम्बुसेचितम् | अगदं मधुसर्पिर्भ्यां पाययेत समायुतम् ||४०|| द्वितीये पूर्ववद्वान्तं पाययेत्तु विरेचनम् | तृतीयेऽगदपानं तु हितं नस्यं तथाऽञ्जनम् ||४१|| चतुर्थे स्नेहसम्मिश्रं पाययेतागदं भिषक् | पञ्चमे क्षौद्रमधुकक्वाथयुक्तं प्रदापयेत् ||४२|| षष्ठेऽतीसारवत् सिद्धिरवपीडश्च सप्तमे | मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा सासृग्वा पिशितं क्षिपेत् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (44-46) · Śloka 46
ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤਮੇ ਕਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ੀਤਲਾਮ੍ | ਯਵਾਗੂਂ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਮਿਮਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਾਪਹਾਮ੍ ||੪੪|| ਕੋਸਾਤਕ੍ਯੋਗ੍ਨਿਕਃ ਪਾਠਾਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲ੍ਯਮਤਾਭਯਾਃ | ਸ਼ਿਰੀਸਃ ਕਿਣਿਹੀ ਸ਼ੇਲੁਰ੍ਗਿਰ੍ਯਾਹ੍ਵਾ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍ ||੪੫|| ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ ਹਰੇਣੁਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਕਟੁਃ ਸਾਰਿਵੇ ਬਲਾ | ਏਸਾਂ ਯਵਾਗੂਰ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੇ ਕਤਾ ਹਨ੍ਤਿ ਵਿਸਦ੍ਵਯਮ੍ ||੪੬||
View original
वेगान्तरे त्वन्यतमे कृते कर्मणि शीतलाम् | यवागूं सघृतक्षौद्रामिमां दद्याद्विषापहाम् ||४४|| कोषातक्योऽग्निकः पाठासूर्यवल्ल्यमृताभयाः | शिरीषः किणिही शेलुर्गिर्याह्वा रजनीद्वयम् ||४५|| पुनर्नवे हरेणुश्च त्रिकटुः सारिवे बला | एषां यवागूर्निष्क्वाथे कृता हन्ति विषद्वयम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (47-49) · Śloka 49
ਮਧੁਕਂ ਤਗਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਹਰੇਣਵਃ | ਪੁਨ੍ਨਾਗੈਲੈਲਵਾਲੂਨਿ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪੋਤ੍ਪਲਂ ਸਿਤਾ ||੪੭|| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰ੍ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਤਥਾ | ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਬਹਤ੍ਯੌ ਚ ਸਾਰਿਵੇ ਚ ਸ੍ਥਿਰਾ ਸਹਾ ||੪੮|| ਕਲ੍ਕੈਰੇਸਾਂ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮਜੇਯਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ | ਵਿਸਾਣਿ ਹਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵਾਜਿਤਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ||੪੯||
View original
मधुकं तगरं कुष्ठं भद्रदारु हरेणवः | पुन्नागैलैलवालूनि नागपुष्पोत्पलं सिता ||४७|| विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गुर्ध्यामकं तथा | हरिद्रे द्वे बृहत्यौ च सारिवे च स्थिरा सहा ||४८|| कल्कैरेषां घृतं सिद्धमजेयमिति विश्रुतम् | विषाणि हन्ति सर्वाणि शीघ्रमेवाजितं क्वचित् ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (50-52) · Śloka 52
ਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਤਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਿਤਮ੍ | ਪਾਯਯੇਤਾਗਦਂ ਨਿਤ੍ਯਮਿਮਂ ਦੂਸੀਵਿਸਾਪਹਮ੍ ||੫੦|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਮਾਂਸੀ ਸ਼ਾਵਰਃ ਪਰਿਪੇਲਵਮ੍ | ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ ਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾ ਤੋਯਂ ਕਨਕਗੈਰਿਕਮ੍ ||੫੧|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋਗਦੋ ਹ੍ਯੇਸ ਦੂਸੀਵਿਸਮਪੋਹਤਿ | ਨਾਮ੍ਨਾ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਸ੍ਤੁ ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਰ੍ਯਤੇ ||੫੨||
View original
दूषीविषार्तं सुस्विन्नमूर्ध्वं चाधश्च शोधितम् | पाययेतागदं नित्यमिमं दूषीविषापहम् ||५०|| पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी शावरः परिपेलवम् | सुवर्चिका ससूक्ष्मैला तोयं कनकगैरिकम् ||५१|| क्षौद्रयुक्तोऽगदो ह्येष दूषीविषमपोहति | नाम्ना दूषीविषारिस्तु न चान्यत्रापि वार्यते ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (53-54) · Śloka 54
ਜ੍ਵਰੇ ਦਾਹੇ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਯਾਮਾਨਾਹੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ | ਸ਼ੋਫੇਤਿਸਾਰੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਂ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਜਠਰੇਪਿ ਚ ||੫੩|| ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਵੇਪਥੌ ਚੈਵ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਯੁਰੁਪਦ੍ਰਵਾਃ | ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੇਸੁ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਿਸਘ੍ਨੈਰੌਸਧੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ||੫੪||
View original
ज्वरे दाहे च हिक्कायामानाहे शुक्रसङ्क्षये | शोफेऽतिसारे मूर्च्छायां हृद्रोगे जठरेऽपि च ||५३|| उन्मादे वेपथौ चैव ये चान्ये स्युरुपद्रवाः | यथास्वं तेषु कुर्वीत विषघ्नैरौषधैः क्रियाम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ਸਾਧ੍ਯਮਾਤ੍ਮਵਤਃ ਸਦ੍ਯੋ ਯਾਪ੍ਯਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ | ਦੂਸੀਵਿਸਮਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯਾਹਿਤਸੇਵਿਨਃ ||੫੫||
View original
साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं तु क्षीणस्याहितसेविनः ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने स्थावरविषविज्ञानीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon