Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸ್ಥಾವರವಿಷವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः स्थावरविषविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ನೇ ಪಾನೇ ಚ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸ್ಥಾವರವಿಷಾವಚಾರಣಾತ್ತದ್ವಿಜ್ಞಾನೀಯಾರಮ್ಭೋ ಯುಜ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಚೈವ ದ್ವಿವಿಧಂ ವಿಷಮುಚ್ಯತೇ | ದಶಾಧಿಷ್ಠಾನಮಾದ್ಯಂ ತು ದ್ವಿತೀಯಂ ಷೋಡಶಾಶ್ರಯಮ್ ||೩||
स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | दशाधिष्ठानमाद्यं तु द्वितीयं षोडशाश्रयम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ವಿಷಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಶೇಷಾರ್ಥಂ ಸ್ವರೂಪಭೇದೇನಾಶ್ರಯಭೇದೇನ ಚ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ- ಸ್ಥಾವರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆದ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಮ್; ‘ಅದನೀಯಮ್ ಆದ್ಯಂ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಮೂಲಂ ಪತ್ರಂ ಫಲಂ ಪುಷ್ಪಂ ತ್ವಕ್ ಕ್ಷೀರಂ ಸಾರ ಏವ ಚ | ನಿರ್ಯಾಸೋ ಧಾತವಶ್ಚೈವ ಕನ್ದಶ್ಚ ದಶಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೪||
मूलं पत्रं फलं पुष्पं त्वक् क्षीरं सार एव च | निर्यासो धातवश्चैव कन्दश्च दशमः स्मृतः ||४||
🔊 Audio coming soon
ತಾನ್ಯೇವ ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ದಶಾಧಿಷ್ಠಾನಾನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮೂಲಮಿತ್ಯಾದಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ, ಕ್ಲೀತಕಾಶ್ವಮಾರಗುಞ್ಜಾಸುಗನ್ಧಗರ್ಗರಕಕರಘಾಟವಿದ್ಯುಚ್ಛಿಖಾವಿಜಯಾನೀತ್ಯಷ್ಟೌ ಮೂಲವಿಷಾಣಿ; ವಿಷಪತ್ರಿಕಾಲಮ್ಬಾವರದಾರುಕರಮ್ಭಮಹಾಕರಮ್ಭಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಪತ್ರವಿಷಾಣಿ; ಕುಮುದ್ವತೀವೇಣುಕಾಕರಮ್ಭಮಹಾಕರಮ್ಭಕರ್ಕೋಟಕರೇಣುಕಖದ್ಯೋತಕಚರ್ಮರೀಭಗನ್ಧಾಸರ್ಪಘಾತಿನನ್ದನಸಾರಪಾಕಾನೀತಿ ದ್ವಾದಶ ಫಲವಿಷಾಣಿ; ವೇತ್ರಕಾದಮ್ಬವಲ್ಲೀಜಕರಮ್ಭಮಹಾಕರಮ್ಭಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಪುಷ್ಪವಿಷಾಣಿ; ಅನ್ತ್ರಪಾಚಕಕರ್ತರೀಯಸೌರೀಯಕಕರಘಾಟಕರಮ್ಭನನ್ದನನಾರಾಚಕಾನಿ ಸಪ್ತ ತ್ವಕ್ಸಾರನಿರ್ಯಾಸವಿಷಾಣಿ; ಕುಮುದಘ್ನೀಸ್ನುಹೀಜಾಲಕ್ಷೀರೀಣಿ ತ್ರೀಣಿ ಕ್ಷೀರವಿಷಾಣಿ; ಫೇನಾಶ್ಮ(ಭಸ್ಮ) ಹರಿತಾಲಂ ಚ ದ್ವೇ ಧಾತುವಿಷೇ; ಕಾಲಕೂಟವತ್ಸನಾಭಸರ್ಷಪಪಾಲಕಕರ್ದಮಕವೈರಾಟಕಮುಸ್ತಕಶೃಙ್ಗೀವಿಷಪ್ರಪುಣ್ಡರೀಕಮೂಲಕಹಾಲಾಹಲಮಹಾವಿಷಕರ್ಕಟಕಾನೀತಿ ತ್ರಯೋದಶ ಕನ್ದವಿಷಾಣಿ; ಇತ್ಯೇವಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶತ್ ಸ್ಥಾವರವಿಷಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ||೫||
तत्र, क्लीतकाश्वमारगुञ्जासुगन्धगर्गरककरघाटविद्युच्छिखाविजयानीत्यष्टौ मूलविषाणि; विषपत्रिकालम्बावरदारुकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पत्रविषाणि; कुमुद्वतीवेणुकाकरम्भमहाकरम्भकर्कोटकरेणुकखद्योतकचर्मरीभगन्धासर्पघातिनन्दनसारपाकानीति द्वादश फलविषाणि; वेत्रकादम्बवल्लीजकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पुष्पविषाणि; अन्त्रपाचककर्तरीयसौरीयककरघाटकरम्भनन्दननाराचकानि सप्त त्वक्सारनिर्यासविषाणि; कुमुदघ्नीस्नुहीजालक्षीरीणि त्रीणि क्षीरविषाणि; फेनाश्म(भस्म) हरितालं च द्वे धातुविषे; कालकूटवत्सनाभसर्षपपालककर्दमकवैराटकमुस्तकशृङ्गीविषप्रपुण्डरीकमूलकहालाहलमहाविषकर्कटकानीति त्रयोदश कन्दविषाणि; इत्येवं पञ्चपञ्चाशत् स्थावरविषाणि भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
ಗಯೀ ತು ಗರ್ಗರಕಸ್ಥಾನೇ `ಅನನ್ತಾ’ ಇತಿ ಪಠತಿ| ವಿಷಪತ್ರಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಗಯೀ ತು ನಾರಾಚಸ್ಥಾನೇ ವಲ್ಲೀಜಂ ಪಠತಿ| ಕುಮುದ್ವತೀತ್ಯಾದಿ| ಗಯೀ ತು ಪಾಲಕಸ್ಥಾನೇ ಬಲಾಹಮಿತಿ ಪಠತಿ| ಮೂಲಾದಿವಿಷಾಣಾಂ ಯತ್ನಪರೈರಪಿ ಜ್ಞಾತುಮಶಕ್ಯತ್ವಾತ್ತಾನಿ ಹಿಮವತ್ಪ್ರದೇಶೇ ಕಿರಾತಶಬರಾದಿಭ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾನಿ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಚತ್ವಾರಿ ವತ್ಸನಾಭಾನಿ ಮುಸ್ತಕೇ ದ್ವೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತೇ | ಷಟ್ ಚೈವ ಸರ್ಷಪಾಣ್ಯಾಹುಃ ಶೇಷಾಣ್ಯೇಕೈಕಮೇವ ತು ||೬||
चत्वारि वत्सनाभानि मुस्तके द्वे प्रकीर्तिते | षट् चैव सर्षपाण्याहुः शेषाण्येकैकमेव तु ||६||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಕನ್ದವಿಷಾಣಾಮವಾನ್ತರಭೇದಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಚತ್ವಾರೀತ್ಯಾದಿ||೬||
Adhikarana 6 (7-10) · Śloka 11
ಉದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಮೂಲವಿಷೈಃ ಪ್ರಲಾಪೋ ಮೋಹ ಏವ ಚ | ಜೃಮ್ಭಾಙ್ಗೋದ್ವೇಷ್ಟನಶ್ವಾಸಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಪತ್ರವಿಷೇಣ ತು ||೭|| ಮುಷ್ಕಶೋಫಃ ಫಲವಿಷೈರ್ದಾಹೋಽನ್ನದ್ವೇಷ ಏವ ಚ | ಭವೇತ್ ಪುಷ್ಪವಿಷೈಶ್ಛರ್ದಿರಾಧ್ಮಾನಂ ಮೋಹ ಏವ ಚ ||೮|| ತ್ವಕ್ಸಾರನಿರ್ಯಾಸವಿಷೈರುಪಯುಕ್ತೈರ್ಭವನ್ತಿ ಹಿ | ಆಸ್ಯದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಪಾರುಷ್ಯಶಿರೋರುಕ್ಕಫಸಂಸ್ರವಾಃ ||೯|| ಫೇನಾಗಮಃ ಕ್ಷೀರವಿಷೈರ್ವಿಡ್ಭೇದೋ ಗುರುಜಿಹ್ವತಾ | ಹೃತ್ಪೀಡನಂ ಧಾತುವಿಷೈರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ದಾಹಶ್ಚ ತಾಲುನಿ ||೧೦|| ಪ್ರಾಯೇಣ ಕಾಲಘಾತೀನಿ ವಿಷಾಣ್ಯೇತಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ |೧೧|
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च | जृम्भाङ्गोद्वेष्टनश्वासा ज्ञेयाः पत्रविषेण तु ||७|| मुष्कशोफः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च | भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं मोह एव च ||८|| त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि | आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः ||९|| फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुजिह्वता | हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्च्छा दाहश्च तालुनि ||१०|| प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ನವಾನಾಂ ಮೂಲಾದ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಾನಾಂ ಸಮಾಸೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಉದ್ವೇಷ್ಟನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ವೇಷ್ಟನಮ್ ಅಙ್ಗಮೋಟನಮ್| ಜೃಮ್ಭಾಙ್ಗೋದ್ವೇಷ್ಟನೇತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ಮುಷ್ಕಶೋಫ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಷಾಂ ನವಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಧರ್ಮಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪ್ರಾಯೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಉಪಯೋಗದಿವಸಾದನ್ಯೋ ದಿವಸಪಕ್ಷಮಾಸಾದಿಃ ಕಾಲಃ, ತೇಷು ಘ್ನನ್ತೀತ್ಯೇವಂಶೀಲಾನಿ ಕಾಲಘಾತೀನಿ||೭-೧೦||-
Adhikarana 7 (11-17) · Śloka 18
ಕನ್ದಜಾನಿ ತು ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಸ್ತರಮ್ ||೧೧|| ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಂ ಕಾಲಕೂಟೇ ವೇಪಥುಃ ಸ್ತಮ್ಭ ಏವ ಚ | ಗ್ರೀವಾಸ್ತಮ್ಭೋ ವತ್ಸನಾಭೇ ಪೀತವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತಾ ||೧೨|| ಸರ್ಷಪೇ ವಾತವೈಗುಣ್ಯಮಾನಾಹೋ ಗ್ರನ್ಥಿಜನ್ಮ ಚ | ಗ್ರೀವಾದೌರ್ಬಲ್ಯವಾಕ್ಸಙ್ಗೌ ಪಾಲಕೇಽನುಮತಾವಿಹ ||೧೩|| ಪ್ರಸೇಕಃ ಕರ್ದಮಾಖ್ಯೇನ ವಿಡ್ಭೇದೋ ನೇತ್ರಪೀತತಾ | ವೈರಾಟಕೇನಾಙ್ಗದುಃಖಂ ಶಿರೋರೋಗಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೧೪|| ಗಾತ್ರಸ್ತಮ್ಭೋ ವೇಪಥುಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ಮುಸ್ತಕೇನ ತು | ಶೃಙ್ಗೀವಿಷೇಣಾಙ್ಗಸಾದದಾಹೋದರವಿವೃದ್ಧಯಃ ||೧೫|| ಪುಣ್ಡರೀಕೇಣ ರಕ್ತತ್ವಮಕ್ಷ್ಣೋರ್ವೃದ್ಧಿಸ್ತಥೋದರೇ | ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಮೂಲಕೈಶ್ಛರ್ದಿರ್ಹಿಕ್ಕಾಶೋಫಪ್ರಮೂಢತಾಃ ||೧೬|| ಚಿರೇಣೋಚ್ಛ್ವಸಿತಿ ಶ್ಯಾವೋ ನರೋ ಹಾಲಾಹಲೇನ ವೈ | ಮಹಾವಿಷೇಣ ಹೃದಯೇ ಗ್ರನ್ಥಿಶೂಲೋದ್ಗಮೌ ಭೃಶಮ್ ||೧೭|| ಕರ್ಕಟೇನೋತ್ಪತತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಹಸನ್ ದನ್ತಾನ್ ದಶತ್ಯಪಿ |೧೮|
कन्दजानि तु तीक्ष्णानि तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ||११|| स्पर्शाज्ञानं कालकूटे वेपथुः स्तम्भ एव च | ग्रीवास्तम्भो वत्सनाभे पीतविण्मूत्रनेत्रता ||१२|| सर्षपे वातवैगुण्यमानाहो ग्रन्थिजन्म च | ग्रीवादौर्बल्यवाक्सङ्गौ पालकेऽनुमताविह ||१३|| प्रसेकः कर्दमाख्येन विड्भेदो नेत्रपीतता | वैराटकेनाङ्गदुःखं शिरोरोगश्च जायते ||१४|| गात्रस्तम्भो वेपथुश्च जायते मुस्तकेन तु | शृङ्गीविषेणाङ्गसाददाहोदरविवृद्धयः ||१५|| पुण्डरीकेण रक्तत्वमक्ष्णोर्वृद्धिस्तथोदरे | वैवर्ण्यं मूलकैश्छर्दिर्हिक्काशोफप्रमूढताः ||१६|| चिरेणोच्छ्वसिति श्यावो नरो हालाहलेन वै | महाविषेण हृदये ग्रन्थिशूलोद्गमौ भृशम् ||१७|| कर्कटेनोत्पतत्यूर्ध्वं हसन् दन्तान् दशत्यपि |१८|
🔊 Audio coming soon
ಕನ್ದಜಾನೀತ್ಯಾದಿ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಿಷಾಣಿ, ಅತಃ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ| ವಿಸ್ತರಮಿತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಕಥಯಾಮೀತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಗಸಾದಃ ಅಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ಪುಣ್ಡರೀಕೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಮೂಢತಾ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣಾಚೈತನ್ಯಮ್| ಚಿರೇಣೋಚ್ಛ್ವಸಿತೀತ್ಯಾದಿ| ಹಾಸಂ ಕುರ್ವನ್ ಪುರುಷೋ ದನ್ತಾನ್ ಖಾದತಿ||೧೧-೧೭||-
Adhikarana 8 (18) · Śloka 19
ಕನ್ದಜಾನ್ಯುಗ್ರವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತ್ರಯೋದಶ ||೧೮|| ಸರ್ವಾಣಿ ಕುಶಲೈರ್ಜ್ಞೇಯಾನ್ಯೇತಾನಿ ದಶಭಿರ್ಗುಣೈಃ |೧೯|
कन्दजान्युग्रवीर्याणि प्रत्युक्तानि त्रयोदश ||१८|| सर्वाणि कुशलैर्ज्ञेयान्येतानि दशभिर्गुणैः |१९|
🔊 Audio coming soon
ಮೂಲಾದಿವಿಷೇಭ್ಯಃ ಕನ್ದಜಾನಾಂ ಧರ್ಮಾನ್ತರೇಣ ವಿಶೇಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕನ್ದಜಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಉಗ್ರವೀರ್ಯಾಣಿ ಉತ್ಕಟಶಕ್ತೀನಿ; ಗಯೀ ತು ಅಗ್ರವೀರ್ಯಾಣೀತಿ ಪಠತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ ಚ- ಅಗ್ರಾಣಿ ಉರೂಣಿ ವೀರ್ಯಾಣಿ ಗುಣವಿಶೇಷಾ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ ತಥಾವಿಧಾನಿ| ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮುಕ್ತಾನಿ||೧೮||-
Adhikarana 9 (19-23) · Śloka 23
ರೂಕ್ಷಮುಷ್ಣಂ ತಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾಶುವ್ಯವಾಯಿ ಚ ||೧೯|| ವಿಕಾಶಿ ವಿಶದಂ ಚೈವ ಲಘ್ವಪಾಕಿ ಚ ತತ್ ಸ್ಮೃತಮ್ | ತದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ ಕೋಪಯೇದ್ವಾಯುಮೌಷ್ಣ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಸಶೋಣಿತಮ್ ||೨೦|| ಮತಿಂ ಚ ಮೋಹಯೇತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾನ್ಮರ್ಮಬನ್ಧಾನ್ ಛಿನತ್ತಿ ಚ | ಶರೀರಾವಯವಾನ್ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ ಪ್ರವಿಶೇದ್ವಿಕರೋತಿ ಚ ||೨೧|| ಆಶುತ್ವಾದಾಶು ತದ್ಧನ್ತಿ ವ್ಯವಾಯಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಭಜೇತ್ | ಕ್ಷಪಯೇಚ್ಚ ವಿಕಾಶಿತ್ವಾದ್ದೋಷಾನ್ಧಾತೂನ್ಮಲಾನಪಿ ||೨೨|| ವೈಶದ್ಯಾದತಿರಿಚ್ಯೇತ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ಚ ಲಾಘವಾತ್ | ದುರ್ಹರಂ ಚಾವಿಪಾಕಿತ್ವಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಲೇಶಯತೇ ಚಿರಮ್ ||೨೩||
रूक्षमुष्णं तथा तीक्ष्णं सूक्ष्ममाशुव्यवायि च ||१९|| विकाशि विशदं चैव लघ्वपाकि च तत् स्मृतम् | तद्रौक्ष्यात् कोपयेद्वायुमौष्ण्यात् पित्तं सशोणितम् ||२०|| मतिं च मोहयेत्तैक्ष्ण्यान्मर्मबन्धान् छिनत्ति च | शरीरावयवान् सौक्ष्म्यात् प्रविशेद्विकरोति च ||२१|| आशुत्वादाशु तद्धन्ति व्यवायात् प्रकृतिं भजेत् | क्षपयेच्च विकाशित्वाद्दोषान्धातून्मलानपि ||२२|| वैशद्यादतिरिच्येत दुश्चिकित्स्यं च लाघवात् | दुर्हरं चाविपाकित्वात्तस्मात् क्लेशयते चिरम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ತಾನ್ಯೇವ ದಶಗುಣಾನಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ರೂಕ್ಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ರಾಜಿಕಾಮರಿಚಾದಿವತ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾರ್ಗಾನುಪ್ರವೇಶಿ| ಆಶು ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಹಣನಕಾರಿ| ವ್ಯವಾಯೀ ಸಕಲಂ ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ ಪಾಕಯಾಯಿ| ವಿಕಾಶಿ ಪ್ರಸರ್ಪದಪಸರ್ಪದ್ಧಾತುಬನ್ಧಶೈಥಿಲ್ಯಕಾರಿ| ವಿಶದಮ್ ಅಪಿಚ್ಛಿಲಮ್| ಲಘು ಲಘುಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಅಪಾಕೀತಿ ಆಹಾರವದುದರಾನಲೇನ ಪಕ್ತುಮಶಕ್ಯಮ್| ತೇಷ್ವಪಿ ದಶಸು ಗುಣೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಕುತೋ ಗುಣಾತ್ ಕಿಂ ಕರೋತೀತ್ಯಾಹ- ತದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಕರೋತಿ ಶರೀರಾವಯವಾನ್ ವಿಕಾರಾಕಾರಂ ನಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯವಾಯಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಭಜೇದಿತಿ ವ್ಯವಾಯಾತ್ ಅಖಿಲದೇಹವ್ಯಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಾತ್, ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಭಾವಮ್ ಅಖಿಲದೇಹವ್ಯಾಪ್ತಿರೂಪಂ ಭಜೇತ್| ವಿಕಾಶಿತ್ವಾದಿತಿ ಹಿಂಸನಶೀಲತ್ವಾತ್; ಕ್ಷಪಯೇದ್ ವಿನಾಶಯೇತ್| ಕಸಧಾತುರ್ಗತ್ಯರ್ಥೋಽಪಿ ವಿಪೂರ್ವೋ ಹಿಂಸಾರ್ಥಃ| ವೈಶದ್ಯಾದತಿರಿಚ್ಯೇತ ನ ಸಜ್ಜೇತ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಸಕ್ತಂ ನ ಭವೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| `ಅಸಕ್ತಗತಿ ವೈಶದ್ಯಾತ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ಚ ಲಾಘವಾದಿತಿ ಇದಂ ಹಿ ಲಘುತ್ವಾದುತ್ಪ್ಲುತ್ಯ ಮನೋ ಧಾವತಿ ಅಸ್ಥಿರಂ ಚ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸಂಶಮನಭೇಷಜಾಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ಭವತಿ| ಸಂಶಮನೇನಾಸಾಧ್ಯತಾಂ ವಿಷಸ್ಯ ನಿರ್ದಿಶ್ಯ ಸಂಶೋಧನೇನಾಪ್ಯಾಹ- ದುರ್ಹರಂ ಚೇತಿ|- ಚಕಾರೋ ಭಿನ್ನಕ್ರಮೇ, ನ ಪರಂ ಲಾಘವಾತ್ ದುರ್ಹರಮಪಾಕಿತ್ವಾಚ್ಚ; ತಸ್ಮಾದೇವಾಪಾಕಿತ್ವಾಚ್ಚಿರಂ ಕ್ಲೇಶಯತಿ ಪರಂ ಯದ್ವಿಷಂ ದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಮದಶಗುಣಂ ವಾ; ಪೂರ್ವದಶಗುಣಂ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಕಮೇವ||೧೯-೨೩||
Adhikarana 10 (24) · Śloka 25
ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಯಚ್ಚ ಕೃತ್ರಿಮಂ ಚಾಪಿ ಯದ್ವಿಷಮ್ | ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯೇತ್ತತ್ತು ಜ್ಞೇಯಂ ದಶಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ ||೨೪|| ಯತ್ ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಕೃತ್ರಿಮಂ ವಾ ದೇಹಾದಶೇಷಂ ಯದನಿರ್ಗತಂ ತತ್ |೨೫|
स्थावरं जङ्गमं यच्च कृत्रिमं चापि यद्विषम् | सद्यो व्यापादयेत्तत्तु ज्ञेयं दशगुणान्वितम् ||२४|| यत् स्थावरं जङ्गमकृत्रिमं वा देहादशेषं यदनिर्गतं तत् |२५|
🔊 Audio coming soon
ಕನ್ದಜಮೇವ ದಶಗುಣಾನ್ವಿತಂ ನ ಭವತಿ ಕಿನ್ತ್ವನ್ಯದಪೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ಥಾವರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಕೃತ್ರಿಮಂ ವಾ ದೇಹಾದಶೇಷಂ ಯದನಿರ್ಹೃತಂ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯೇತ್ ತದ್ದಶಗುಣಾನ್ವಿತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಕನ್ದಜಾನಿ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯಾನ್ಯೇಷಾಂ ಗುಣಸಾಮಸ್ತ್ಯಾಭಾವೇನ ಕಾಲಘಾತಿತ್ವಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪ್ಯಮೀಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯೇಷಾಂ ದಶಗುಣತ್ವಂ ತಾನ್ಯಾಶುಘಾತೀನಿ ಭವನ್ತಿ||೨೪||-
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
ಜೀರ್ಣಂ ವಿಷಘ್ನೌಷಧಿಭಿರ್ಹತಂ ವಾ ದಾವಾಗ್ನಿವಾತಾತಪಶೋಷಿತಂ ವಾ ||೨೫|| ಸ್ವಭಾವತೋ ವಾ ಗುಣವಿಪ್ರಹೀನಂ ವಿಷಂ ಹಿ ದೂಷೀವಿಷತಾಮುಪೈತಿ | ವೀರ್ಯಾಲ್ಪಭಾವಾನ್ನ ನಿಪಾತಯೇತ್ತತ್ ಕಫಾವೃತಂ ವರ್ಷಗಣಾನುಬನ್ಧಿ ||೨೬||
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफावृतं वर्षगणानुबन्धि ||२६||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥಾವರಮಪಿ ದಶಗುಣಮೇತೈಃ ಕಾರಣೈರ್ಹತವೀರ್ಯಂ ಸತ್ ಸಞ್ಜ್ಞಾನ್ತರಂ ಲಭತೇ ಇತ್ಯಾಹ- ಜೀರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜೀರ್ಣಾದಿಭಿರ್ಹೇತುಭಿರ್ಗುಣವಿಪ್ರಹೀನಂ ಗುಣೈರ್ದ್ವಿತ್ರ್ಯಾದಿಭಿರ್ಹೀನಂ ದಶಗುಣಮೇವಂ ವಾ ಮನ್ದಶಕ್ತಿಕಂ ದೂಷೀವಿಷತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ತಾಮೇವ ಗುಣಹೀನತಾಂ ಕಾರ್ಯೇಣ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವೀರ್ಯಾಲ್ಪೇತ್ಯಾದಿ| ನ ನಿಪಾತಯೇತ್ ನ ಮಾರಯೇತ್ ಸದ್ಯಶ್ಚಿರೇಣ ವಾ; ಮನ್ದೀಭೂತೋಷ್ಣಾದಿಗುಣವಿಶೇಷೇಣ ವಿಲೀನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽಽವೃತತ್ವಾನ್ನ ಮಾರಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವರ್ಷಗಣಾನುಬನ್ಧಿ ಚಿರಕಾಲಾನುಬನ್ಧೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೫-೨೬||
Adhikarana 12 (27-28) · Śloka 30
ತೇನಾರ್ದಿತೋ ಭಿನ್ನಪುರೀಷವರ್ಣೋ ವಿಗನ್ಧವೈರಸ್ಯಮುಖಃ ಪಿಪಾಸೀ | ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ ವಮನ್ ಗದ್ಗದವಾಗ್ವಿಷಣ್ಣೋ ಭವೇಚ್ಚ ದುಷ್ಯೋದರಲಿಙ್ಗಜುಷ್ಟಃ ||೨೭|| ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ಕಫವಾತರೋಗೀ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇಽನಿಲಪಿತ್ತರೋಗೀ | ಭವೇನ್ನರೋ ಧ್ವಸ್ತಶಿರೋರುಹಾಙ್ಗೋ ವಿಲೂನಪಕ್ಷಸ್ತು ಯಥಾ ವಿಹಙ್ಗಃ ||೨೮|| ಸ್ಥಿತಂ ರಸಾದಿಷ್ವಥವಾ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಕರೋತಿ ಧಾತುಪ್ರಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ | ಕೋಪಂ ಚ ಶೀತಾನಿಲದುರ್ದಿನೇಷು ಯಾತ್ಯಾಶು,... |೩೦|
तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो विगन्धवैरस्यमुखः पिपासी | मूर्च्छन् वमन् गद्गदवाग्विषण्णो भवेच्च दुष्योदरलिङ्गजुष्टः ||२७|| आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेन्नरो ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु,... |३०|
🔊 Audio coming soon
ತೇನ ಗರೇಣ ಯೇ ದೋಷಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತೇನಾರ್ದಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿತ್ `ವಮನ್’ ಇತ್ಯತ್ರ `ಭ್ರಮನ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಗದ್ಗದವಾಕ್ಯಃ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಚನಃ| ಏತತ್ ಸರ್ವಸ್ಥಾನಗತಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಸ್ಥಾನವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಆಮಾಶಯಸ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಸ್ತಶಿರೋರುಹಾಙ್ಗೋ ವ್ಯಸ್ತಕೇಶಶರೀರಃ| `ಭವೇತ್ ಸಮುದ್ಧ್ವಸ್ತಶಿರೋರುಹಾಙ್ಗ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್; ತತ್ರ ಸಮ್ಯಕ್ ಉದ್ಧ್ವಸ್ತಶಿರೋರುಹಾಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ವ್ಯಾಧಿಸಮುದ್ದೇಶೀಯೋಕ್ತಾನ್| ಧಾತುಪ್ರಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಅನ್ನಾಶ್ರದ್ಧಾರೋಚಕಾದೀನ್ ಕರೋತಿ||೨೭-೨೮||-
Adhikarana 13 (29) · Śloka 30
...ಪೂರ್ವಂ ಶೃಣು ತತ್ರ ರೂಪಮ್ ||೨೯|| ನಿದ್ರಾ ಗುರುತ್ವಂ ಚ ವಿಜೃಮ್ಭಣಂ ಚ ವಿಶ್ಲೇಷಹರ್ಷಾವಥವಾಽಙ್ಗಮರ್ದಃ |೩೦|
...पूर्वं शृणु तत्र रूपम् ||२९|| निद्रा गुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दः |३०|
🔊 Audio coming soon
ನಿದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶ್ಲೇಷಃ ಸನ್ಧೀನಾಂ ಪ್ರಸಾರಣಾದಾವಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಹರ್ಷೋ ರೋಮಹರ್ಷಃ| ಅಙ್ಗಮರ್ದೋ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ||೨೯||-
Adhikarana 14 (30-32) · Śloka 32
ತತಃ ಕರೋತ್ಯನ್ನಮದಾವಿಪಾಕಾವರೋಚಕಂ ಮಣ್ಡಲಕೋಠಮೋಹಾನ್ ||೩೦|| ಧಾತುಕ್ಷಯಂ ಪಾದಕರಾಸ್ಯಶೋಫಂ ದಕೋದರಂ ಛರ್ದಿಮಥಾತಿಸಾರಮ್ | ವೈವರ್ಣ್ಯಮೂರ್ಚ್ಛಾವಿಷಮಜ್ವರಾನ್ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಂ ಪ್ರಬಲಾಂ ತೃಷಾಂ ವಾ ||೩೧|| ಉನ್ಮಾದಮನ್ಯಜ್ಜನಯೇತ್ತಥಾಽನ್ಯದಾನಾಹಮನ್ಯತ್ ಕ್ಷಪಯೇಚ್ಚ ಶುಕ್ರಮ್ | ಗಾದ್ಗದ್ಯಮನ್ಯಜ್ಜನಯೇಚ್ಚ ಕುಷ್ಠಂ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ವಿಕಾರಾಶ್ಚಂ ಬಹುಪ್ರಕಾರಾನ್ ||೩೨||
ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठमोहान् ||३०|| धातुक्षयं पादकरास्यशोफं दकोदरं छर्दिमथातिसारम् | वैवर्ण्यमूर्च्छाविषमज्वरान् वा कुर्यात् प्रवृद्धां प्रबलां तृषां वा ||३१|| उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकाराश्चं बहुप्रकारान् ||३२||
🔊 Audio coming soon
ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತಃ ಪೂರ್ವರೂಪಾತ್ ಪರತಃ| ಅನ್ನಮದಾವಿಪಾಕಾವಿತಿ ಅನ್ನೇನ ಭುಕ್ತೇನ ಮದೋ ಹರ್ಷಕ್ಷಯೋಽನ್ನಮದಃ, ಅವಿಪಾಕಃ ಪಾಕಾಭಾವಃ| ತಾಂಸ್ತಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ಆಮಾಶಯೇ ಕಫವಾತಜಾನ್, ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಪಿತ್ತಾನಿಲಜಾನ್, ರಸಾದಿಧಾತುಗತಾಂಶ್ಚ ವಿಕಾರಾನ್ ಜನಯೇತ್||೩೦-೩೨||
Adhikarana 15 (33) · Śloka 33
ದೂಷಿತಂ ದೇಶಕಾಲಾನ್ನದಿವಾಸ್ವಪ್ನೈರಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ | ಯಸ್ಮಾದ್ದೂಷಯತೇ ಧಾತೂನ್ ತಸ್ಮಾದ್ದೂಷೀವಿಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೩೩||
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्माद्दूषयते धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ದೂಷೀವಿಷನಿರುಕ್ತಿಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ದೂಷಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೇಶ ಆನೂಪಃ ಪ್ರಭೂತಾನಿಲಶೀತವರ್ಷಃ, ಕಾಲಃ ಶೀತಾನಿಲದುರ್ದಿನಾದಿಃ, ಅನ್ನಂ ಸುರಾತಿಲಕುಲತ್ಥಾದಿ, ಅನ್ನಸ್ಯೋಪಲಕ್ಷಣತ್ವಾದ್ ವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಕ್ರೋಧಾದಿಭಿರಪೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ ಪುನಃ ಪುನಃ||೩೩||
Adhikarana 16 (34-39) · Śloka 39
ಸ್ಥಾವರಸ್ಯೋಪಯುಕ್ತಸ್ಯ ವೇಗೇ ತು ಪ್ರಥಮೇ ನೃಣಾಮ್ | ಶ್ಯಾವಾ ಜಿಹ್ವಾ ಭವೇತ್ಸ್ತಬ್ಧಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೩೪|| ದ್ವಿತೀಯೇ ವೇಪಥುಃ ಸಾದೋ ದಾಹಃ ಕಣ್ಠರುಜಸ್ತಥಾ | ವಿಷಮಾಮಾಶಯಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕುರುತೇ ಹೃದಿ ವೇದನಾಮ್ ||೩೫|| ತಾಲುಶೋಷಂ ತೃತೀಯೇ ತು ಶೂಲಂ ಚಾಮಾಶಯೇ ಭೃಶಮ್ | ದುರ್ವರ್ಣೇ ಹರಿತೇ ಶೂನೇ ಜಾಯೇತೇ ಚಾಸ್ಯ ಲೋಚನೇ ||೩೬|| ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಯೋಸ್ತೋದೋ ಹಿಕ್ಕಾ ಕಾಸೋಽನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್ | ಚತುರ್ಥೇ ಜಾಯತೇ ವೇಗೇ ಶಿರಸಶ್ಚಾತಿಗೌರವಮ್ ||೩೭|| ಕಫಪ್ರಸೇಕೋ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಪರ್ವಭೇದಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೇ | ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಧಾನೇ ಚ ವೇದನಾ ||೩೮|| ಷಷ್ಠೇ ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರಣಾಶಶ್ಚ ಭೃಶಂ ಚಾಪ್ಯತಿಸಾರ್ಯತೇ | ಸ್ಕನ್ಧಪೃಷ್ಠಕಟೀಭಙ್ಗಃ ಸನ್ನಿರೋಧಶ್ಚ ಸಪ್ತಮೇ ||೩೯||
स्थावरस्योपयुक्तस्य वेगे तु प्रथमे नृणाम् | श्यावा जिह्वा भवेत्स्तब्धा मूर्च्छा श्वासश्च जायते ||३४|| द्वितीये वेपथुः सादो दाहः कण्ठरुजस्तथा | विषमामाशयप्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम् ||३५|| तालुशोषं तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम् | दुर्वर्णे हरिते शूने जायेते चास्य लोचने ||३६|| पक्वामाशययोस्तोदो हिक्का कासोऽन्त्रकूजनम् | चतुर्थे जायते वेगे शिरसश्चातिगौरवम् ||३७|| कफप्रसेको वैवर्ण्यं पर्वभेदश्च पञ्चमे | सर्वदोषप्रकोपश्च पक्वाधाने च वेदना ||३८|| षष्ठे प्रज्ञाप्रणाशश्च भृशं चाप्यतिसार्यते | स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सन्निरोधश्च सप्तमे ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಾದಿವೇಗಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ಥಾವರಸ್ಯೋಪಯುಕ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ನಿರೋಧಃ ಸಮ್ಯಙ್ನಿರೋಧಃ, `ಉಚ್ಛ್ವಾಸಸ್ಯ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೩೪-೩೯||
Adhikarana 17 (40-43) · Śloka 43
ಪ್ರಥಮೇ ವಿಷವೇಗೇ ತು ವಾನ್ತಂ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಚಿತಮ್ | ಅಗದಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಪಾಯಯೇತ ಸಮಾಯುತಮ್ ||೪೦|| ದ್ವಿತೀಯೇ ಪೂರ್ವವದ್ವಾನ್ತಂ ಪಾಯಯೇತ್ತು ವಿರೇಚನಮ್ | ತೃತೀಯೇಽಗದಪಾನಂ ತು ಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ತಥಾಽಞ್ಜನಮ್ ||೪೧|| ಚತುರ್ಥೇ ಸ್ನೇಹಸಮ್ಮಿಶ್ರಂ ಪಾಯಯೇತಾಗದಂ ಭಿಷಕ್ | ಪಞ್ಚಮೇ ಕ್ಷೌದ್ರಮಧುಕಕ್ವಾಥಯುಕ್ತಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೪೨|| ಷಷ್ಠೇಽತೀಸಾರವತ್ ಸಿದ್ಧಿರವಪೀಡಶ್ಚ ಸಪ್ತಮೇ | ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕಾಕಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಾಸೃಗ್ವಾ ಪಿಶಿತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್ ||೪೩||
प्रथमे विषवेगे तु वान्तं शीताम्बुसेचितम् | अगदं मधुसर्पिर्भ्यां पाययेत समायुतम् ||४०|| द्वितीये पूर्ववद्वान्तं पाययेत्तु विरेचनम् | तृतीयेऽगदपानं तु हितं नस्यं तथाऽञ्जनम् ||४१|| चतुर्थे स्नेहसम्मिश्रं पाययेतागदं भिषक् | पञ्चमे क्षौद्रमधुकक्वाथयुक्तं प्रदापयेत् ||४२|| षष्ठेऽतीसारवत् सिद्धिरवपीडश्च सप्तमे | मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा सासृग्वा पिशितं क्षिपेत् ||४३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮೇವ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪ್ರಥಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗದಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮಿತ್ಯತ್ರಾನ್ಯತ್ರ ಚಾವಿಶೇಷೇಣಾಗದಶ್ರುತ್ಯಾ ದೂಷೀವಿಷಾರಿರೇವ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ| ದ್ವಿತೀಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಚ್ಚ ವಿರೇಚನಂ ಘೃತಮಧುಶೀತವಿಷಘ್ನೌಷಧಿಸಮ್ಪೃಕ್ತಂ; ಗಯೀ ತು ವಾನ್ತಂ ನರಂ ವಿರೇಚನಂ ಪಾಯಯೇತ್ ಪೂರ್ವವತ್, ತೇನ ಮಧುಯುಕ್ತಮೇವೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ| ತೃತೀಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗದೋಽತ್ರ ದೂಷೀವಿಷಾರಿರ್ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಯುಕ್ತೋ ದಾತವ್ಯಃ| ನಸ್ಯಂ ವಿಷಘ್ನಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರಬೋಧನಂ ಚ| ಅಞ್ಜನಮಪಿ ವಿಷಘ್ನಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರಬೋಧನಂ ತಥಾ ಅತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ| ಚತುರ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗದೋಽತ್ರಾಪಿ ದೂಷೀವಿಷಾರಿಃ| ಸ್ನೇಹೋಽತ್ರ ಗವ್ಯಂ ಘೃತಂ, ವಿಷಘ್ನತ್ವಾತ್ತಸ್ಯ; ಸ್ನೇಹಗ್ರಹಣೇನ ಪೂರ್ವಪ್ರಸ್ತುತಂ ಮಧು ನಿವರ್ತತೇ| ಪಞ್ಚಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗದಮಿಹ ದೂಷೀವಿಷಾರಿನಾಮಾಧ್ಯಾಹರಣೀಯಮ್| ಷಷ್ಠ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಪ್ತಮೇ ವೇಗೇಽಸಾಧ್ಯರೂಪೇಽಪಿ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಚಕಾರೋಽಯಂ ಭಿನ್ನಕ್ರಮೇ, ತೇನ ಸಪ್ತಮೇ ಚೇತಿ ಯೋಜನಾತ್ ಷಷ್ಠೇಽಪ್ಯವಪೀಡಃ| ವಾಶಬ್ದಶ್ಚಾನುಕ್ತಸಮುಚ್ಚಯೇ, ತೇನಾನುಕ್ತಂ ಸಶೋಣಿತಚರ್ಮದಾನಂ ಶಾಖಾಲಲಾಟಸಿರಾತಾಡನಾದಿಜಙ್ಗಮವಿಷೋಕ್ತಂ ಚ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ||೪೦-೪೩||
Adhikarana 18 (44-46) · Śloka 46
ವೇಗಾನ್ತರೇ ತ್ವನ್ಯತಮೇ ಕೃತೇ ಕರ್ಮಣಿ ಶೀತಲಾಮ್ | ಯವಾಗೂಂ ಸಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಾಮಿಮಾಂ ದದ್ಯಾದ್ವಿಷಾಪಹಾಮ್ ||೪೪|| ಕೋಷಾತಕ್ಯೋಽಗ್ನಿಕಃ ಪಾಠಾಸೂರ್ಯವಲ್ಲ್ಯಮೃತಾಭಯಾಃ | ಶಿರೀಷಃ ಕಿಣಿಹೀ ಶೇಲುರ್ಗಿರ್ಯಾಹ್ವಾ ರಜನೀದ್ವಯಮ್ ||೪೫|| ಪುನರ್ನವೇ ಹರೇಣುಶ್ಚ ತ್ರಿಕಟುಃ ಸಾರಿವೇ ಬಲಾ | ಏಷಾಂ ಯವಾಗೂರ್ನಿಷ್ಕ್ವಾಥೇ ಕೃತಾ ಹನ್ತಿ ವಿಷದ್ವಯಮ್ ||೪೬||
वेगान्तरे त्वन्यतमे कृते कर्मणि शीतलाम् | यवागूं सघृतक्षौद्रामिमां दद्याद्विषापहाम् ||४४|| कोषातक्योऽग्निकः पाठासूर्यवल्ल्यमृताभयाः | शिरीषः किणिही शेलुर्गिर्याह्वा रजनीद्वयम् ||४५|| पुनर्नवे हरेणुश्च त्रिकटुः सारिवे बला | एषां यवागूर्निष्क्वाथे कृता हन्ति विषद्वयम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವೇಗಾನ್ತರೇಷು ಕಾಲಘಾತಿನಃ ಪ್ರತೀಕಾರವಿಧಿಮಾಹ- ವೇಗಾನ್ತರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕೃತಾದ್ವೇಗಾದನ್ಯೋ ವೇಗೋ ವೇಗಾನ್ತರಮ್| ಅನ್ಯತಮೇ ಏಕತಮೇ| ಕೃತೇ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಥಮಾದಿವೇಗೇಷೂಕ್ತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೋಶಾತಕ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೋಶಾತಕೀ ಘೋಷಕಃ; ಅಗ್ನಿಕಃ ಅಜಮೋದಃ, `ಮೋರಟ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಸೂರ್ಯವಲ್ಲೀ ಪಟೋಲಸದೃಶಪತ್ರಾ, ಯಸ್ಯಾಃ ಪತ್ರರಸೇನಾಕ್ತಂ ಮಾಂಸಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಿವ ಭವತಿ, ಅನ್ಯೇ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಮಾಹುಃ; ಕಿಣಿಹೀ ಕಟಭೀ, ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ, ಗಿರ್ಯಾಹ್ವಾ ಶ್ವೇತಸ್ಯನ್ದಃ, ಪುನರ್ನವೇ ಸಿತಪೀತಪುಷ್ಪೇ, ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಷಡಙ್ಗಕಲ್ಪನಾಕಲ್ಪಿತೇನ ಯವಾಗೂಃ ಕಲ್ಪನೀಯಾ| `ಸಾರಿವೇ ಬಲಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ `ಸಾರಿವೋತ್ಪಲೇ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ||೪೪-೪೬||
Adhikarana 19 (47-49) · Śloka 49
ಮಧುಕಂ ತಗರಂ ಕುಷ್ಠಂ ಭದ್ರದಾರು ಹರೇಣವಃ | ಪುನ್ನಾಗೈಲೈಲವಾಲೂನಿ ನಾಗಪುಷ್ಪೋತ್ಪಲಂ ಸಿತಾ ||೪೭|| ವಿಡಙ್ಗಂ ಚನ್ದನಂ ಪತ್ರಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರ್ಧ್ಯಾಮಕಂ ತಥಾ | ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಬೃಹತ್ಯೌ ಚ ಸಾರಿವೇ ಚ ಸ್ಥಿರಾ ಸಹಾ ||೪೮|| ಕಲ್ಕೈರೇಷಾಂ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಮಜೇಯಮಿತಿ ವಿಶ್ರುತಮ್ | ವಿಷಾಣಿ ಹನ್ತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಶೀಘ್ರಮೇವಾಜಿತಂ ಕ್ವಚಿತ್ ||೪೯||
मधुकं तगरं कुष्ठं भद्रदारु हरेणवः | पुन्नागैलैलवालूनि नागपुष्पोत्पलं सिता ||४७|| विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गुर्ध्यामकं तथा | हरिद्रे द्वे बृहत्यौ च सारिवे च स्थिरा सहा ||४८|| कल्कैरेषां घृतं सिद्धमजेयमिति विश्रुतम् | विषाणि हन्ति सर्वाणि शीघ्रमेवाजितं क्वचित् ||४९||
🔊 Audio coming soon
ಮಧುಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪುನ್ನಾಗಃ ತುಙ್ಗಃ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಏಲವಾಲುಕಂ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಂ; ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ನಾಗಕೇಶರಂ; ಧ್ಯಾಮಕಂ ಕತ್ತೃಣಂ; ಸ್ಥಿರಾ ಶಾಲಪರ್ಣೀ| ಮಧುಕಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಪಾದಿಕಂ, ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಘೃತಂ ಸಾಧಯೇತ್, ತಸ್ಯಾಜೇಯಮಿತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ| ಸರ್ವಾಣಿ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಕೃತ್ರಿಮಾಣಿ| ಅಜಿತಂ ಕ್ವಚಿನ್ನ ಜಿತಮಜಿತಂ; ಕ್ವಚಿತ್ ಕಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಸ್ಥಾವರಾದಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೭-೪೯||
Adhikarana 20 (50-52) · Śloka 52
ದೂಷೀವಿಷಾರ್ತಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧಿತಮ್ | ಪಾಯಯೇತಾಗದಂ ನಿತ್ಯಮಿಮಂ ದೂಷೀವಿಷಾಪಹಮ್ ||೫೦|| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ಧ್ಯಾಮಕಂ ಮಾಂಸೀ ಶಾವರಃ ಪರಿಪೇಲವಮ್ | ಸುವರ್ಚಿಕಾ ಸಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ ತೋಯಂ ಕನಕಗೈರಿಕಮ್ ||೫೧|| ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತೋಽಗದೋ ಹ್ಯೇಷ ದೂಷೀವಿಷಮಪೋಹತಿ | ನಾಮ್ನಾ ದೂಷೀವಿಷಾರಿಸ್ತು ನ ಚಾನ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಾರ್ಯತೇ ||೫೨||
दूषीविषार्तं सुस्विन्नमूर्ध्वं चाधश्च शोधितम् | पाययेतागदं नित्यमिमं दूषीविषापहम् ||५०|| पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी शावरः परिपेलवम् | सुवर्चिका ससूक्ष्मैला तोयं कनकगैरिकम् ||५१|| क्षौद्रयुक्तोऽगदो ह्येष दूषीविषमपोहति | नाम्ना दूषीविषारिस्तु न चान्यत्रापि वार्यते ||५२||
🔊 Audio coming soon
ಧಾತುದೂಷಕಸ್ಯ ದೂಷೀವಿಷಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ದೂಷೀವಿಷಾರ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೂಷೀವಿಷಸ್ಯ ವಿಷತ್ವೇಽಪಿ ಸ್ವೇದೋ ನ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ; ಯೇನ ಮನ್ದವೀರ್ಯತಯಾ ಕಫಾವರಣಾದ್ವಿಷವೇಗೇನಾನುಬನ್ಧಿತ್ವಮಸ್ಯ , ಅತಃ ಸ್ವೇದೇನ ಕಫಸ್ಯಾವರಕಸ್ಯೋಪಶಾನ್ತಾವಪಹಾರ್ಯಂ ವಿಷಂ ಕೋಷ್ಠಗತಂ ಶೋಧನೇನ ಸಕಲಮೇವ ಹ್ರಿಯತೇ| ಅನ್ಯೇ `ದೂಷೀವಿಷಾರ್ತಂ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತೇಷಾಮಪಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ರುತ್ಯಾ ಸ್ವೇದೋಽಪ್ಯಾಕ್ಷಿಪ್ತಃ| ಕಥಞ್ಚಿದೇವಾನಿರ್ಹೃತಸ್ಯ ವಿಷಾವಶೇಷಸ್ಯ ಸಂಶಮನಾರ್ಥಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮವಿಷದೂಷಿತಧಾತೂನಾಂ ವಾ ಪ್ರಸಾದನಾರ್ಥಂ ಸಂಶಮನಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪಾಯಯೇತೇತ್ಯಾದಿ| ಧ್ಯಾಮಕಂ ಕತ್ತೃಣಂ; ಶಾವರೋ ರೋಧ್ರಃ; ಪರಿಪೇಲವಂ ವನ್ಯಕಃ, ಕೈವರ್ತಮುಸ್ತಕಮನ್ಯೇ; ತೋಯಂ ಬಾಲಕಂ; ಸುವರ್ಣಗೈರಿಕಂ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಅನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಯೋಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಯೋರಪೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇಷು ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇಷು ಜ್ವರಾದಿಷ್ವಪೀತ್ಯನ್ಯೇ||೫೦-೫೨||
Adhikarana 21 (53-54) · Śloka 54
ಜ್ವರೇ ದಾಹೇ ಚ ಹಿಕ್ಕಾಯಾಮಾನಾಹೇ ಶುಕ್ರಸಙ್ಕ್ಷಯೇ | ಶೋಫೇಽತಿಸಾರೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಂ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಜಠರೇಽಪಿ ಚ ||೫೩|| ಉನ್ಮಾದೇ ವೇಪಥೌ ಚೈವ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಸ್ಯುರುಪದ್ರವಾಃ | ಯಥಾಸ್ವಂ ತೇಷು ಕುರ್ವೀತ ವಿಷಘ್ನೈರೌಷಧೈಃ ಕ್ರಿಯಾಮ್ ||೫೪||
ज्वरे दाहे च हिक्कायामानाहे शुक्रसङ्क्षये | शोफेऽतिसारे मूर्च्छायां हृद्रोगे जठरेऽपि च ||५३|| उन्मादे वेपथौ चैव ये चान्ये स्युरुपद्रवाः | यथास्वं तेषु कुर्वीत विषघ्नैरौषधैः क्रियाम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
ದೂಷೀವಿಷೇಣ ಯೇ ಉಪದ್ರವಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಉಪದ್ರವಾಸ್ತಜ್ಜಾಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಯದ್ಯಸ್ಯ ವಿಹಿತಂ ತದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಚ್ಚ ವಿಷಘ್ನೈರೋಷಧೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್||೫೩-೫೪||
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ಸಾಧ್ಯಮಾತ್ಮವತಃ ಸದ್ಯೋ ಯಾಪ್ಯಂ ಸಂವತ್ಸರೋತ್ಥಿತಮ್ | ದೂಷೀವಿಷಮಸಾಧ್ಯಂ ತು ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾಹಿತಸೇವಿನಃ ||೫೫||
साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं तु क्षीणस्याहितसेविनः ||५५||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಾಧ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಾವರವಿಷವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨||
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने स्थावरविषविज्ञानीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||