Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸ್ಥಾವರವಿಷವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः स्थावरविषविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
2. sthāvaraviṣavijñānīyakalpaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಚೈವ ದ್ವಿವಿಧಂ ವಿಷಮುಚ್ಯತೇ | ದಶಾಧಿಷ್ಠಾನಮಾದ್ಯಂ ತು ದ್ವಿತೀಯಂ ಷೋಡಶಾಶ್ರಯಮ್ ||೩||
View original
स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | दशाधिष्ठानमाद्यं तु द्वितीयं षोडशाश्रयम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಮೂಲಂ ಪತ್ರಂ ಫಲಂ ಪುಷ್ಪಂ ತ್ವಕ್ ಕ್ಷೀರಂ ಸಾರ ಏವ ಚ | ನಿರ್ಯಾಸೋ ಧಾತವಶ್ಚೈವ ಕನ್ದಶ್ಚ ದಶಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೪||
View original
मूलं पत्रं फलं पुष्पं त्वक् क्षीरं सार एव च | निर्यासो धातवश्चैव कन्दश्च दशमः स्मृतः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ, ಕ್ಲೀತಕಾಶ್ವಮಾರಗುಞ್ಜಾಸುಗನ್ಧಗರ್ಗರಕಕರಘಾಟವಿದ್ಯುಚ್ಛಿಖಾವಿಜಯಾನೀತ್ಯಷ್ಟೌ ಮೂಲವಿಷಾಣಿ; ವಿಷಪತ್ರಿಕಾಲಮ್ಬಾವರದಾರುಕರಮ್ಭಮಹಾಕರಮ್ಭಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಪತ್ರವಿಷಾಣಿ; ಕುಮುದ್ವತೀವೇಣುಕಾಕರಮ್ಭಮಹಾಕರಮ್ಭಕರ್ಕೋಟಕರೇಣುಕಖದ್ಯೋತಕಚರ್ಮರೀಭಗನ್ಧಾಸರ್ಪಘಾತಿನನ್ದನಸಾರಪಾಕಾನೀತಿ ದ್ವಾದಶ ಫಲವಿಷಾಣಿ; ವೇತ್ರಕಾದಮ್ಬವಲ್ಲೀಜಕರಮ್ಭಮಹಾಕರಮ್ಭಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಪುಷ್ಪವಿಷಾಣಿ; ಅನ್ತ್ರಪಾಚಕಕರ್ತರೀಯಸೌರೀಯಕಕರಘಾಟಕರಮ್ಭನನ್ದನನಾರಾಚಕಾನಿ ಸಪ್ತ ತ್ವಕ್ಸಾರನಿರ್ಯಾಸವಿಷಾಣಿ; ಕುಮುದಘ್ನೀಸ್ನುಹೀಜಾಲಕ್ಷೀರೀಣಿ ತ್ರೀಣಿ ಕ್ಷೀರವಿಷಾಣಿ; ಫೇನಾಶ್ಮ(ಭಸ್ಮ) ಹರಿತಾಲಂ ಚ ದ್ವೇ ಧಾತುವಿಷೇ; ಕಾಲಕೂಟವತ್ಸನಾಭಸರ್ಷಪಪಾಲಕಕರ್ದಮಕವೈರಾಟಕಮುಸ್ತಕಶೃಙ್ಗೀವಿಷಪ್ರಪುಣ್ಡರೀಕಮೂಲಕಹಾಲಾಹಲಮಹಾವಿಷಕರ್ಕಟಕಾನೀತಿ ತ್ರಯೋದಶ ಕನ್ದವಿಷಾಣಿ; ಇತ್ಯೇವಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶತ್ ಸ್ಥಾವರವಿಷಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ||೫||
View original
तत्र, क्लीतकाश्वमारगुञ्जासुगन्धगर्गरककरघाटविद्युच्छिखाविजयानीत्यष्टौ मूलविषाणि; विषपत्रिकालम्बावरदारुकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पत्रविषाणि; कुमुद्वतीवेणुकाकरम्भमहाकरम्भकर्कोटकरेणुकखद्योतकचर्मरीभगन्धासर्पघातिनन्दनसारपाकानीति द्वादश फलविषाणि; वेत्रकादम्बवल्लीजकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पुष्पविषाणि; अन्त्रपाचककर्तरीयसौरीयककरघाटकरम्भनन्दननाराचकानि सप्त त्वक्सारनिर्यासविषाणि; कुमुदघ्नीस्नुहीजालक्षीरीणि त्रीणि क्षीरविषाणि; फेनाश्म(भस्म) हरितालं च द्वे धातुविषे; कालकूटवत्सनाभसर्षपपालककर्दमकवैराटकमुस्तकशृङ्गीविषप्रपुण्डरीकमूलकहालाहलमहाविषकर्कटकानीति त्रयोदश कन्दविषाणि; इत्येवं पञ्चपञ्चाशत् स्थावरविषाणि भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಚತ್ವಾರಿ ವತ್ಸನಾಭಾನಿ ಮುಸ್ತಕೇ ದ್ವೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತೇ | ಷಟ್ ಚೈವ ಸರ್ಷಪಾಣ್ಯಾಹುಃ ಶೇಷಾಣ್ಯೇಕೈಕಮೇವ ತು ||೬||
View original
चत्वारि वत्सनाभानि मुस्तके द्वे प्रकीर्तिते | षट् चैव सर्षपाण्याहुः शेषाण्येकैकमेव तु ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-10) · Śloka 11
ಉದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಮೂಲವಿಷೈಃ ಪ್ರಲಾಪೋ ಮೋಹ ಏವ ಚ | ಜೃಮ್ಭಾಙ್ಗೋದ್ವೇಷ್ಟನಶ್ವಾಸಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಪತ್ರವಿಷೇಣ ತು ||೭|| ಮುಷ್ಕಶೋಫಃ ಫಲವಿಷೈರ್ದಾಹೋಽನ್ನದ್ವೇಷ ಏವ ಚ | ಭವೇತ್ ಪುಷ್ಪವಿಷೈಶ್ಛರ್ದಿರಾಧ್ಮಾನಂ ಮೋಹ ಏವ ಚ ||೮|| ತ್ವಕ್ಸಾರನಿರ್ಯಾಸವಿಷೈರುಪಯುಕ್ತೈರ್ಭವನ್ತಿ ಹಿ | ಆಸ್ಯದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಪಾರುಷ್ಯಶಿರೋರುಕ್ಕಫಸಂಸ್ರವಾಃ ||೯|| ಫೇನಾಗಮಃ ಕ್ಷೀರವಿಷೈರ್ವಿಡ್ಭೇದೋ ಗುರುಜಿಹ್ವತಾ | ಹೃತ್ಪೀಡನಂ ಧಾತುವಿಷೈರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ದಾಹಶ್ಚ ತಾಲುನಿ ||೧೦|| ಪ್ರಾಯೇಣ ಕಾಲಘಾತೀನಿ ವಿಷಾಣ್ಯೇತಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ |೧೧|
View original
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च | जृम्भाङ्गोद्वेष्टनश्वासा ज्ञेयाः पत्रविषेण तु ||७|| मुष्कशोफः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च | भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं मोह एव च ||८|| त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि | आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः ||९|| फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुजिह्वता | हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्च्छा दाहश्च तालुनि ||१०|| प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11-17) · Śloka 18
ಕನ್ದಜಾನಿ ತು ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಸ್ತರಮ್ ||೧೧|| ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಂ ಕಾಲಕೂಟೇ ವೇಪಥುಃ ಸ್ತಮ್ಭ ಏವ ಚ | ಗ್ರೀವಾಸ್ತಮ್ಭೋ ವತ್ಸನಾಭೇ ಪೀತವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತಾ ||೧೨|| ಸರ್ಷಪೇ ವಾತವೈಗುಣ್ಯಮಾನಾಹೋ ಗ್ರನ್ಥಿಜನ್ಮ ಚ | ಗ್ರೀವಾದೌರ್ಬಲ್ಯವಾಕ್ಸಙ್ಗೌ ಪಾಲಕೇಽನುಮತಾವಿಹ ||೧೩|| ಪ್ರಸೇಕಃ ಕರ್ದಮಾಖ್ಯೇನ ವಿಡ್ಭೇದೋ ನೇತ್ರಪೀತತಾ | ವೈರಾಟಕೇನಾಙ್ಗದುಃಖಂ ಶಿರೋರೋಗಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೧೪|| ಗಾತ್ರಸ್ತಮ್ಭೋ ವೇಪಥುಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ಮುಸ್ತಕೇನ ತು | ಶೃಙ್ಗೀವಿಷೇಣಾಙ್ಗಸಾದದಾಹೋದರವಿವೃದ್ಧಯಃ ||೧೫|| ಪುಣ್ಡರೀಕೇಣ ರಕ್ತತ್ವಮಕ್ಷ್ಣೋರ್ವೃದ್ಧಿಸ್ತಥೋದರೇ | ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಮೂಲಕೈಶ್ಛರ್ದಿರ್ಹಿಕ್ಕಾಶೋಫಪ್ರಮೂಢತಾಃ ||೧೬|| ಚಿರೇಣೋಚ್ಛ್ವಸಿತಿ ಶ್ಯಾವೋ ನರೋ ಹಾಲಾಹಲೇನ ವೈ | ಮಹಾವಿಷೇಣ ಹೃದಯೇ ಗ್ರನ್ಥಿಶೂಲೋದ್ಗಮೌ ಭೃಶಮ್ ||೧೭|| ಕರ್ಕಟೇನೋತ್ಪತತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಹಸನ್ ದನ್ತಾನ್ ದಶತ್ಯಪಿ |೧೮|
View original
कन्दजानि तु तीक्ष्णानि तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ||११|| स्पर्शाज्ञानं कालकूटे वेपथुः स्तम्भ एव च | ग्रीवास्तम्भो वत्सनाभे पीतविण्मूत्रनेत्रता ||१२|| सर्षपे वातवैगुण्यमानाहो ग्रन्थिजन्म च | ग्रीवादौर्बल्यवाक्सङ्गौ पालकेऽनुमताविह ||१३|| प्रसेकः कर्दमाख्येन विड्भेदो नेत्रपीतता | वैराटकेनाङ्गदुःखं शिरोरोगश्च जायते ||१४|| गात्रस्तम्भो वेपथुश्च जायते मुस्तकेन तु | शृङ्गीविषेणाङ्गसाददाहोदरविवृद्धयः ||१५|| पुण्डरीकेण रक्तत्वमक्ष्णोर्वृद्धिस्तथोदरे | वैवर्ण्यं मूलकैश्छर्दिर्हिक्काशोफप्रमूढताः ||१६|| चिरेणोच्छ्वसिति श्यावो नरो हालाहलेन वै | महाविषेण हृदये ग्रन्थिशूलोद्गमौ भृशम् ||१७|| कर्कटेनोत्पतत्यूर्ध्वं हसन् दन्तान् दशत्यपि |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (18) · Śloka 19
ಕನ್ದಜಾನ್ಯುಗ್ರವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತ್ರಯೋದಶ ||೧೮|| ಸರ್ವಾಣಿ ಕುಶಲೈರ್ಜ್ಞೇಯಾನ್ಯೇತಾನಿ ದಶಭಿರ್ಗುಣೈಃ |೧೯|
View original
कन्दजान्युग्रवीर्याणि प्रत्युक्तानि त्रयोदश ||१८|| सर्वाणि कुशलैर्ज्ञेयान्येतानि दशभिर्गुणैः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (19-23) · Śloka 23
ರೂಕ್ಷಮುಷ್ಣಂ ತಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾಶುವ್ಯವಾಯಿ ಚ ||೧೯|| ವಿಕಾಶಿ ವಿಶದಂ ಚೈವ ಲಘ್ವಪಾಕಿ ಚ ತತ್ ಸ್ಮೃತಮ್ | ತದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ ಕೋಪಯೇದ್ವಾಯುಮೌಷ್ಣ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಸಶೋಣಿತಮ್ ||೨೦|| ಮತಿಂ ಚ ಮೋಹಯೇತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾನ್ಮರ್ಮಬನ್ಧಾನ್ ಛಿನತ್ತಿ ಚ | ಶರೀರಾವಯವಾನ್ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ ಪ್ರವಿಶೇದ್ವಿಕರೋತಿ ಚ ||೨೧|| ಆಶುತ್ವಾದಾಶು ತದ್ಧನ್ತಿ ವ್ಯವಾಯಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಭಜೇತ್ | ಕ್ಷಪಯೇಚ್ಚ ವಿಕಾಶಿತ್ವಾದ್ದೋಷಾನ್ಧಾತೂನ್ಮಲಾನಪಿ ||೨೨|| ವೈಶದ್ಯಾದತಿರಿಚ್ಯೇತ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ಚ ಲಾಘವಾತ್ | ದುರ್ಹರಂ ಚಾವಿಪಾಕಿತ್ವಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಲೇಶಯತೇ ಚಿರಮ್ ||೨೩||
View original
रूक्षमुष्णं तथा तीक्ष्णं सूक्ष्ममाशुव्यवायि च ||१९|| विकाशि विशदं चैव लघ्वपाकि च तत् स्मृतम् | तद्रौक्ष्यात् कोपयेद्वायुमौष्ण्यात् पित्तं सशोणितम् ||२०|| मतिं च मोहयेत्तैक्ष्ण्यान्मर्मबन्धान् छिनत्ति च | शरीरावयवान् सौक्ष्म्यात् प्रविशेद्विकरोति च ||२१|| आशुत्वादाशु तद्धन्ति व्यवायात् प्रकृतिं भजेत् | क्षपयेच्च विकाशित्वाद्दोषान्धातून्मलानपि ||२२|| वैशद्यादतिरिच्येत दुश्चिकित्स्यं च लाघवात् | दुर्हरं चाविपाकित्वात्तस्मात् क्लेशयते चिरम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24) · Śloka 25
ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಯಚ್ಚ ಕೃತ್ರಿಮಂ ಚಾಪಿ ಯದ್ವಿಷಮ್ | ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯೇತ್ತತ್ತು ಜ್ಞೇಯಂ ದಶಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ ||೨೪|| ಯತ್ ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಕೃತ್ರಿಮಂ ವಾ ದೇಹಾದಶೇಷಂ ಯದನಿರ್ಗತಂ ತತ್ |೨೫|
View original
स्थावरं जङ्गमं यच्च कृत्रिमं चापि यद्विषम् | सद्यो व्यापादयेत्तत्तु ज्ञेयं दशगुणान्वितम् ||२४|| यत् स्थावरं जङ्गमकृत्रिमं वा देहादशेषं यदनिर्गतं तत् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
ಜೀರ್ಣಂ ವಿಷಘ್ನೌಷಧಿಭಿರ್ಹತಂ ವಾ ದಾವಾಗ್ನಿವಾತಾತಪಶೋಷಿತಂ ವಾ ||೨೫|| ಸ್ವಭಾವತೋ ವಾ ಗುಣವಿಪ್ರಹೀನಂ ವಿಷಂ ಹಿ ದೂಷೀವಿಷತಾಮುಪೈತಿ | ವೀರ್ಯಾಲ್ಪಭಾವಾನ್ನ ನಿಪಾತಯೇತ್ತತ್ ಕಫಾವೃತಂ ವರ್ಷಗಣಾನುಬನ್ಧಿ ||೨೬||
View original
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफावृतं वर्षगणानुबन्धि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (27-28) · Śloka 30
ತೇನಾರ್ದಿತೋ ಭಿನ್ನಪುರೀಷವರ್ಣೋ ವಿಗನ್ಧವೈರಸ್ಯಮುಖಃ ಪಿಪಾಸೀ | ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ ವಮನ್ ಗದ್ಗದವಾಗ್ವಿಷಣ್ಣೋ ಭವೇಚ್ಚ ದುಷ್ಯೋದರಲಿಙ್ಗಜುಷ್ಟಃ ||೨೭|| ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ಕಫವಾತರೋಗೀ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇಽನಿಲಪಿತ್ತರೋಗೀ | ಭವೇನ್ನರೋ ಧ್ವಸ್ತಶಿರೋರುಹಾಙ್ಗೋ ವಿಲೂನಪಕ್ಷಸ್ತು ಯಥಾ ವಿಹಙ್ಗಃ ||೨೮|| ಸ್ಥಿತಂ ರಸಾದಿಷ್ವಥವಾ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಕರೋತಿ ಧಾತುಪ್ರಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ | ಕೋಪಂ ಚ ಶೀತಾನಿಲದುರ್ದಿನೇಷು ಯಾತ್ಯಾಶು,... |೩೦|
View original
तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो विगन्धवैरस्यमुखः पिपासी | मूर्च्छन् वमन् गद्गदवाग्विषण्णो भवेच्च दुष्योदरलिङ्गजुष्टः ||२७|| आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेन्नरो ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु,... |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (29) · Śloka 30
...ಪೂರ್ವಂ ಶೃಣು ತತ್ರ ರೂಪಮ್ ||೨೯|| ನಿದ್ರಾ ಗುರುತ್ವಂ ಚ ವಿಜೃಮ್ಭಣಂ ಚ ವಿಶ್ಲೇಷಹರ್ಷಾವಥವಾಽಙ್ಗಮರ್ದಃ |೩೦|
View original
...पूर्वं शृणु तत्र रूपम् ||२९|| निद्रा गुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दः |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (30-32) · Śloka 32
ತತಃ ಕರೋತ್ಯನ್ನಮದಾವಿಪಾಕಾವರೋಚಕಂ ಮಣ್ಡಲಕೋಠಮೋಹಾನ್ ||೩೦|| ಧಾತುಕ್ಷಯಂ ಪಾದಕರಾಸ್ಯಶೋಫಂ ದಕೋದರಂ ಛರ್ದಿಮಥಾತಿಸಾರಮ್ | ವೈವರ್ಣ್ಯಮೂರ್ಚ್ಛಾವಿಷಮಜ್ವರಾನ್ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಂ ಪ್ರಬಲಾಂ ತೃಷಾಂ ವಾ ||೩೧|| ಉನ್ಮಾದಮನ್ಯಜ್ಜನಯೇತ್ತಥಾಽನ್ಯದಾನಾಹಮನ್ಯತ್ ಕ್ಷಪಯೇಚ್ಚ ಶುಕ್ರಮ್ | ಗಾದ್ಗದ್ಯಮನ್ಯಜ್ಜನಯೇಚ್ಚ ಕುಷ್ಠಂ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ವಿಕಾರಾಶ್ಚಂ ಬಹುಪ್ರಕಾರಾನ್ ||೩೨||
View original
ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठमोहान् ||३०|| धातुक्षयं पादकरास्यशोफं दकोदरं छर्दिमथातिसारम् | वैवर्ण्यमूर्च्छाविषमज्वरान् वा कुर्यात् प्रवृद्धां प्रबलां तृषां वा ||३१|| उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकाराश्चं बहुप्रकारान् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (33) · Śloka 33
ದೂಷಿತಂ ದೇಶಕಾಲಾನ್ನದಿವಾಸ್ವಪ್ನೈರಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ | ಯಸ್ಮಾದ್ದೂಷಯತೇ ಧಾತೂನ್ ತಸ್ಮಾದ್ದೂಷೀವಿಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೩೩||
View original
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्माद्दूषयते धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34-39) · Śloka 39
ಸ್ಥಾವರಸ್ಯೋಪಯುಕ್ತಸ್ಯ ವೇಗೇ ತು ಪ್ರಥಮೇ ನೃಣಾಮ್ | ಶ್ಯಾವಾ ಜಿಹ್ವಾ ಭವೇತ್ಸ್ತಬ್ಧಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೩೪|| ದ್ವಿತೀಯೇ ವೇಪಥುಃ ಸಾದೋ ದಾಹಃ ಕಣ್ಠರುಜಸ್ತಥಾ | ವಿಷಮಾಮಾಶಯಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕುರುತೇ ಹೃದಿ ವೇದನಾಮ್ ||೩೫|| ತಾಲುಶೋಷಂ ತೃತೀಯೇ ತು ಶೂಲಂ ಚಾಮಾಶಯೇ ಭೃಶಮ್ | ದುರ್ವರ್ಣೇ ಹರಿತೇ ಶೂನೇ ಜಾಯೇತೇ ಚಾಸ್ಯ ಲೋಚನೇ ||೩೬|| ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಯೋಸ್ತೋದೋ ಹಿಕ್ಕಾ ಕಾಸೋಽನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್ | ಚತುರ್ಥೇ ಜಾಯತೇ ವೇಗೇ ಶಿರಸಶ್ಚಾತಿಗೌರವಮ್ ||೩೭|| ಕಫಪ್ರಸೇಕೋ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಪರ್ವಭೇದಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೇ | ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಧಾನೇ ಚ ವೇದನಾ ||೩೮|| ಷಷ್ಠೇ ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರಣಾಶಶ್ಚ ಭೃಶಂ ಚಾಪ್ಯತಿಸಾರ್ಯತೇ | ಸ್ಕನ್ಧಪೃಷ್ಠಕಟೀಭಙ್ಗಃ ಸನ್ನಿರೋಧಶ್ಚ ಸಪ್ತಮೇ ||೩೯||
View original
स्थावरस्योपयुक्तस्य वेगे तु प्रथमे नृणाम् | श्यावा जिह्वा भवेत्स्तब्धा मूर्च्छा श्वासश्च जायते ||३४|| द्वितीये वेपथुः सादो दाहः कण्ठरुजस्तथा | विषमामाशयप्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम् ||३५|| तालुशोषं तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम् | दुर्वर्णे हरिते शूने जायेते चास्य लोचने ||३६|| पक्वामाशययोस्तोदो हिक्का कासोऽन्त्रकूजनम् | चतुर्थे जायते वेगे शिरसश्चातिगौरवम् ||३७|| कफप्रसेको वैवर्ण्यं पर्वभेदश्च पञ्चमे | सर्वदोषप्रकोपश्च पक्वाधाने च वेदना ||३८|| षष्ठे प्रज्ञाप्रणाशश्च भृशं चाप्यतिसार्यते | स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सन्निरोधश्च सप्तमे ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (40-43) · Śloka 43
ಪ್ರಥಮೇ ವಿಷವೇಗೇ ತು ವಾನ್ತಂ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಚಿತಮ್ | ಅಗದಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಪಾಯಯೇತ ಸಮಾಯುತಮ್ ||೪೦|| ದ್ವಿತೀಯೇ ಪೂರ್ವವದ್ವಾನ್ತಂ ಪಾಯಯೇತ್ತು ವಿರೇಚನಮ್ | ತೃತೀಯೇಽಗದಪಾನಂ ತು ಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ತಥಾಽಞ್ಜನಮ್ ||೪೧|| ಚತುರ್ಥೇ ಸ್ನೇಹಸಮ್ಮಿಶ್ರಂ ಪಾಯಯೇತಾಗದಂ ಭಿಷಕ್ | ಪಞ್ಚಮೇ ಕ್ಷೌದ್ರಮಧುಕಕ್ವಾಥಯುಕ್ತಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೪೨|| ಷಷ್ಠೇಽತೀಸಾರವತ್ ಸಿದ್ಧಿರವಪೀಡಶ್ಚ ಸಪ್ತಮೇ | ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕಾಕಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಾಸೃಗ್ವಾ ಪಿಶಿತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್ ||೪೩||
View original
प्रथमे विषवेगे तु वान्तं शीताम्बुसेचितम् | अगदं मधुसर्पिर्भ्यां पाययेत समायुतम् ||४०|| द्वितीये पूर्ववद्वान्तं पाययेत्तु विरेचनम् | तृतीयेऽगदपानं तु हितं नस्यं तथाऽञ्जनम् ||४१|| चतुर्थे स्नेहसम्मिश्रं पाययेतागदं भिषक् | पञ्चमे क्षौद्रमधुकक्वाथयुक्तं प्रदापयेत् ||४२|| षष्ठेऽतीसारवत् सिद्धिरवपीडश्च सप्तमे | मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा सासृग्वा पिशितं क्षिपेत् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (44-46) · Śloka 46
ವೇಗಾನ್ತರೇ ತ್ವನ್ಯತಮೇ ಕೃತೇ ಕರ್ಮಣಿ ಶೀತಲಾಮ್ | ಯವಾಗೂಂ ಸಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಾಮಿಮಾಂ ದದ್ಯಾದ್ವಿಷಾಪಹಾಮ್ ||೪೪|| ಕೋಷಾತಕ್ಯೋಽಗ್ನಿಕಃ ಪಾಠಾಸೂರ್ಯವಲ್ಲ್ಯಮೃತಾಭಯಾಃ | ಶಿರೀಷಃ ಕಿಣಿಹೀ ಶೇಲುರ್ಗಿರ್ಯಾಹ್ವಾ ರಜನೀದ್ವಯಮ್ ||೪೫|| ಪುನರ್ನವೇ ಹರೇಣುಶ್ಚ ತ್ರಿಕಟುಃ ಸಾರಿವೇ ಬಲಾ | ಏಷಾಂ ಯವಾಗೂರ್ನಿಷ್ಕ್ವಾಥೇ ಕೃತಾ ಹನ್ತಿ ವಿಷದ್ವಯಮ್ ||೪೬||
View original
वेगान्तरे त्वन्यतमे कृते कर्मणि शीतलाम् | यवागूं सघृतक्षौद्रामिमां दद्याद्विषापहाम् ||४४|| कोषातक्योऽग्निकः पाठासूर्यवल्ल्यमृताभयाः | शिरीषः किणिही शेलुर्गिर्याह्वा रजनीद्वयम् ||४५|| पुनर्नवे हरेणुश्च त्रिकटुः सारिवे बला | एषां यवागूर्निष्क्वाथे कृता हन्ति विषद्वयम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (47-49) · Śloka 49
ಮಧುಕಂ ತಗರಂ ಕುಷ್ಠಂ ಭದ್ರದಾರು ಹರೇಣವಃ | ಪುನ್ನಾಗೈಲೈಲವಾಲೂನಿ ನಾಗಪುಷ್ಪೋತ್ಪಲಂ ಸಿತಾ ||೪೭|| ವಿಡಙ್ಗಂ ಚನ್ದನಂ ಪತ್ರಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರ್ಧ್ಯಾಮಕಂ ತಥಾ | ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಬೃಹತ್ಯೌ ಚ ಸಾರಿವೇ ಚ ಸ್ಥಿರಾ ಸಹಾ ||೪೮|| ಕಲ್ಕೈರೇಷಾಂ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಮಜೇಯಮಿತಿ ವಿಶ್ರುತಮ್ | ವಿಷಾಣಿ ಹನ್ತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಶೀಘ್ರಮೇವಾಜಿತಂ ಕ್ವಚಿತ್ ||೪೯||
View original
मधुकं तगरं कुष्ठं भद्रदारु हरेणवः | पुन्नागैलैलवालूनि नागपुष्पोत्पलं सिता ||४७|| विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गुर्ध्यामकं तथा | हरिद्रे द्वे बृहत्यौ च सारिवे च स्थिरा सहा ||४८|| कल्कैरेषां घृतं सिद्धमजेयमिति विश्रुतम् | विषाणि हन्ति सर्वाणि शीघ्रमेवाजितं क्वचित् ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (50-52) · Śloka 52
ದೂಷೀವಿಷಾರ್ತಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧಿತಮ್ | ಪಾಯಯೇತಾಗದಂ ನಿತ್ಯಮಿಮಂ ದೂಷೀವಿಷಾಪಹಮ್ ||೫೦|| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ಧ್ಯಾಮಕಂ ಮಾಂಸೀ ಶಾವರಃ ಪರಿಪೇಲವಮ್ | ಸುವರ್ಚಿಕಾ ಸಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ ತೋಯಂ ಕನಕಗೈರಿಕಮ್ ||೫೧|| ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತೋಽಗದೋ ಹ್ಯೇಷ ದೂಷೀವಿಷಮಪೋಹತಿ | ನಾಮ್ನಾ ದೂಷೀವಿಷಾರಿಸ್ತು ನ ಚಾನ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಾರ್ಯತೇ ||೫೨||
View original
दूषीविषार्तं सुस्विन्नमूर्ध्वं चाधश्च शोधितम् | पाययेतागदं नित्यमिमं दूषीविषापहम् ||५०|| पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी शावरः परिपेलवम् | सुवर्चिका ससूक्ष्मैला तोयं कनकगैरिकम् ||५१|| क्षौद्रयुक्तोऽगदो ह्येष दूषीविषमपोहति | नाम्ना दूषीविषारिस्तु न चान्यत्रापि वार्यते ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (53-54) · Śloka 54
ಜ್ವರೇ ದಾಹೇ ಚ ಹಿಕ್ಕಾಯಾಮಾನಾಹೇ ಶುಕ್ರಸಙ್ಕ್ಷಯೇ | ಶೋಫೇಽತಿಸಾರೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಂ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಜಠರೇಽಪಿ ಚ ||೫೩|| ಉನ್ಮಾದೇ ವೇಪಥೌ ಚೈವ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಸ್ಯುರುಪದ್ರವಾಃ | ಯಥಾಸ್ವಂ ತೇಷು ಕುರ್ವೀತ ವಿಷಘ್ನೈರೌಷಧೈಃ ಕ್ರಿಯಾಮ್ ||೫೪||
View original
ज्वरे दाहे च हिक्कायामानाहे शुक्रसङ्क्षये | शोफेऽतिसारे मूर्च्छायां हृद्रोगे जठरेऽपि च ||५३|| उन्मादे वेपथौ चैव ये चान्ये स्युरुपद्रवाः | यथास्वं तेषु कुर्वीत विषघ्नैरौषधैः क्रियाम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ಸಾಧ್ಯಮಾತ್ಮವತಃ ಸದ್ಯೋ ಯಾಪ್ಯಂ ಸಂವತ್ಸರೋತ್ಥಿತಮ್ | ದೂಷೀವಿಷಮಸಾಧ್ಯಂ ತು ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾಹಿತಸೇವಿನಃ ||೫೫||
View original
साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं तु क्षीणस्याहितसेविनः ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಾವರವಿಷವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने स्थावरविषविज्ञानीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon