2. arśōnidānam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋಽರ್ಶಸಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ನಿದಾನಂ ಹೇತುಲಕ್ಷಣನಿರ್ದೇಶಃ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಷಡರ್ಶಾಂಸಿ ಭವನ್ತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತಸನ್ನಿಪಾತೈಃ ಸಹಜಾನಿ ಚೇತಿ ||೩||

ಷಡರ್ಶಾಂಸೀತ್ಯಾದಿ| ನನು, ವಾತಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತಸನ್ನಿಪಾತೈಃ ಸಹಜಾನಿ ಚೇತ್ಯನೇನೈವ ಷಟ್ಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾ ಲಬ್ಧತ್ವಾತ್ ಕಥಂ ಷಡಿತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಿರ್ದೇಶಃ? ಉಚ್ಯತೇ- ದ್ವಿದೋಷಜನಿತಾರ್ಶೋಗಣನಾಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಶೋಣಿತಾಧಿಷ್ಠಾನಾ ವಾತಾದಯೋ ರಕ್ತಾರ್ಶಸಾಮಾರಮ್ಭಕಾಃ, ತಥಾಽಪ್ಯುಪಚಾರಾತ್ ‘ಶೋಣಿತಜಾನಿ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ; ಯಥಾ- ಘೃತಾಧಿಷ್ಠಾನೇನಾಗ್ನಿನಾ ದಗ್ಧೋ ‘ಘೃತದಗ್ಧ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ತತ್ರಾನಾತ್ಮವತಾಂ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕೋಪಣೈರ್ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಸ್ತ್ರೀಪ್ರಸಙ್ಗೋತ್ಕಟುಕಾಸನಪೃಷ್ಠಯಾನವೇಗವಿಧಾರಣಾದಿಭಿರ್ವಿಶೇಷೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾ ಏಕಶೋ ದ್ವಿಶಃ ಸಮಸ್ತಾಃ ಶೋಣಿತಸಹಿತಾ ವಾ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪ್ರಧಾನಧಮನೀರನುಪ್ರಪದ್ಯಾಧೋ ಗತ್ವಾ ಗುದಮಾಗಮ್ಯ ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಗುದವಲೀರ್ಮಾಂಸಪ್ರರೋಹಾಞ್ಜನಯನ್ತಿ ವಿಶೇಷತೋ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ, ತಥಾ ತೃಣಕಾಷ್ಠೋಪಲಲೋಷ್ಠವಸ್ತ್ರಾದಿಭಿಃ ಶೀತೋದಕಸಂಸ್ಪರ್ಶನಾದ್ವಾ ಕನ್ದಾಃ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮಾಸಾದಯನ್ತಿ, ತಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ||೪||

ಅರ್ಶಸಾಂ ಹೇತೂನ್ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಚ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾ ಮಾಂಸಪ್ರರೋಹಾಞ್ಜನಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅನಾತ್ಮವತಾಮ್ ಅಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮ್| ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕೋಪಣೈರ್ಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹಾದಿಕ್ರೋಧಶೋಕಾದಿದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದಿಭಿಃ| ವಿರುದ್ಧಂ ಬಹುಧಾ ಹಿತಾಹಿತೀಯೋಕ್ತಮ್| ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಸಙ್ಗ ಇತ್ಯತ್ರ ಪ್ರಶಬ್ದೇನಾತ್ಯನ್ತಸಕ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯತೇ| ‘ಗುದಪಾರ್ಷ್ಣೀಸಮಾಯೋಗಃ ಪ್ರಾಹುರುತ್ಕಟುಕಾಸನಮ್’, ‘ಉಕುಡು’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಅಶ್ವಾದೀನಾಂ ಪೃಷ್ಠೇನ ಗಮನಂ ಪೃಷ್ಠಯಾನಮ್| ವೇಗವಿಧಾರಣಶಬ್ದೇನ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದೀನಾಂ ವೇಗಧಾರಣಮ್| ವಿರುದ್ಧಾಶನಶಬ್ದೇನ ಗುರುಶೀತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿವಿದಾಹ್ಯಸಾತ್ಮ್ಯಪ್ರಮಿತಾಶನಾದೀನಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ವಿಶೇಷೈರ್ಭೇದೈಃ| ತೇಷಾಂ ನಿದಾನಮಭಿಧಾಯ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ- ಯಥೋಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸೃತಾ ಇತಿ ‘ಕಿಣ್ವೋದಕಪಿಷ್ಟಸಮವಾಯ ಇವೋದ್ರಿಕ್ತಾನಾಂ ಪ್ರಸರೋ ಭವತಿ’ (ಸೂ. ೨೧) ಇತ್ಯಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಸೃತಾಃ| ಪ್ರಧಾನಧಮನೀಃ ಪುರೀಷವಾಹಿನೀಃ| ಅನು ಪಶ್ಚಾತ್, ಪ್ರಪದ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ| ಗುದವಲೀರಿತಿ ವಲಿಸ್ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚಃ| ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ವಿಶೇಷತೋಽತಿಶಯೇನ ಮಾಂಸಪ್ರರೋಹಾಞ್ಜನಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತಥಾ ತೃಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿವೃದ್ಧಿಮಾಸಾದಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಚಕ್ಷತ ಇತಿ ‘ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯಾ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ||೪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ತತ್ರ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಪ್ರತಿಬದ್ಧಮರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಂ ಗುದಮಾಹುಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ವಲಯಸ್ತಿಸ್ರೋಽಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾನ್ತರಸಮ್ಭೂತಾಃ ಪ್ರವಾಹಣೀ ವಿಸರ್ಜನೀ ಸಂವರಣೀ ಚೇತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಾಯತಾಃ ; ಸರ್ವಾಸ್ತಿರ್ಯಗೇಕಾಙ್ಗಲೋಚ್ಛ್ರಿತಾಃ ||೫|| ಶಙ್ಖಾವರ್ತನಿಭಾಶ್ಚಾಪಿ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ | ಗಜತಾಲುನಿಭಾಶ್ಚಾಪಿ ವರ್ಣತಃ ಸಮ್ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ | ರೋಮಾನ್ತೇಭ್ಯೋ ಯವಾಧ್ಯರ್ಧೋ ಗುದೌಷ್ಠಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ||೬||

ಇದಾನೀಂ ಗುದಂ ಗುದವಲೀಶ್ಚ ವಿವೃಣ್ವನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಂ ಕಟ್ಯನ್ತ್ರಂ ‘ಗುದಾನ್ತ್ರಂ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಅರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಮಿತಿ ಅರ್ಧಪಞ್ಚಮಮಙ್ಕುಲಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ತತ್ತಥಾ, ಏತೇನ ಸಾರ್ಧಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಂ ಗುದಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾನ್ತರಸಮ್ಭೂತಾ ಇತಿ ಸಾರ್ಧೈಕಾಙ್ಗುಲಾನ್ತರಸಞ್ಜಾತಾಃ| ತತ್ರೋಪರಿತನಂ ವಲಿದ್ವಯಂ ಶಙ್ಖಾವರ್ತ್ತನಿಭಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮನ್ತರೇಣ ಸಹ ಸಾರ್ಧೈಕಾಙ್ಗುಲಂ, ಪ್ರಥಮಾ ತು ವಲಿರನ್ತರೇಣ ವಿನೈಕಾಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಾಯಾ, ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಸ್ತು ಗುದೌಷ್ಠ ಈದೃಶಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಅತ ಏವ ‘ಪ್ರಥಮಾ ತು ಗುದೌಷ್ಠಾದಙ್ಗುಲಮಾತ್ರೇ’ ಇತ್ಯಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ- ಪ್ರವಾಹಣೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರವಾಹಯತೀತಿ ಪ್ರವಾಹಣೀ, ವಿಸೃಜತೀತಿ ವಿಸರ್ಜನೀ, ಸಂವೃಣೋತೀತಿ ಸಂವರಣೀ| ಗುದೌಷ್ಠಪ್ರಮಾಣಮಾಹ- ರೋಮಾನ್ತೇಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ರೋಮಾನ್ತೇಭ್ಯೋ ರೋಮಪ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯೋ ರೋಮಮಾಲಿಕಾಯಾಃ, ಯವಾಧ್ಯರ್ಧಃ ಸಾರ್ಧೋ ಯವಃ, ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಙ್ಗುಲಸ್ಯ ತ್ರಿಯವಪ್ರಮಾಣತ್ವಾತ್||೫-೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಪ್ರಥಮಾ ತು ಗುದೌಷ್ಠಾದಙ್ಗುಲಮಾತ್ರೇ ||೭||

ಪ್ರಥಮಾ ವಲಿರ್ಗುದೌಷ್ಠಾತ್ ಕಿಯದ್ದೂರೇ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಥಮೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಥಮಾ ‘ವಲಿಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ತೇಷಾಂ ತು ಭವಿಷ್ಯತಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ- ಅನ್ನೇಽಶ್ರದ್ಧಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ಪಕ್ತಿರಮ್ಲೀಕಾ ಪರಿದಾಹೋ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಪಿಪಾಸಾ ಸಕ್ಥಿಸದನಮಾಟೋಪಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಮುದ್ಗಾರಬಾಹುಲ್ಯಮಕ್ಷ್ಣೋಃ ಶ್ವಯಥುರನ್ತ್ರಕೂಜನಂ ಗುದಪರಿಕರ್ತನಮಾಶಙ್ಕಾ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೋಷಾಣಾಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸೌ ಬಲಹಾನಿರ್ಭ್ರಮಸ್ತನ್ದ್ರಾ ನಿದ್ರೇನ್ದ್ರಿಯದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಚ ||೮||

ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭವಿಷ್ಯತಾಂ ಭವಿತುಕಾಮಾನಾಮ್| ಅಮ್ಲೀಕಾ ಅಮ್ಲೋದ್ಗಾರಃ| ಸಕ್ಥಿಸದನಮ್ ಊರುಗ್ಲಾನಿಃ, ಸ್ಫುಟನಮಿವೇತ್ಯೇಕೇ| ಆಟೋಪ ಆಧ್ಮಾನಮ್| ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದೀನಾಮಾಶಙ್ಕಾ ವಿಕಲ್ಪಃ| ಕಾಸಶ್ವಾಸೌ ಭ್ರಮಸ್ತನ್ದ್ರಾ ನಿದ್ರೇನ್ದ್ರಿಯದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಚ ‘ಜಾಯತೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ಜಾತೇಷ್ವೇತಾನ್ಯೇವ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತತರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ||೯||

ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪಮಾಹ- ಜಾತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಏತಾನಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ||೯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ತತ್ರ ಮಾರುತಾತ್ ಪರಿಶುಷ್ಕಾರುಣವಿವರ್ಣಾನಿ ವಿಷಮಮಧ್ಯಾನಿ ಕದಮ್ಬಪುಷ್ಪತುಣ್ಡಿಕೇರೀನಾಡೀಮುಕುಲಸೂಚೀಮುಖಾಕೃತೀನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ; ತೈರುಪದ್ರುತಃ ಸಶೂಲಂ ಸಂಹತಮುಪವೇಶ್ಯತೇ ಕಟೀಪೃಷ್ಠಪಾರ್ಶ್ವಮೇಢ್ರಗುದನಾಭಿಪ್ರದೇಶೇಷು ಚಾಸ್ಯ ವೇದನಾ ಭವನ್ತಿ, ಗುಲ್ಮಾಷ್ಠೀಲಾಪ್ಲೀಹೋದರಾಣಿ ಚಾಸ್ಯ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯೇವ ಭವನ್ತಿ, ಕೃಷ್ಣತ್ವಙ್ನಖನಯನದಶನವದನಮೂತ್ರಪುರೀಷಶ್ಚ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ ||೧೦||

ವಿಶಿಷ್ಟಂ ರೂಪಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಶುಷ್ಕಾಣಿ ಅನಾಸ್ರಾವೀಣಿ| ಅರುಣಾನಿ ಈಷದ್ರಕ್ತಾನಿ| ವಿವರ್ಣಾನಿ ವಿವಿಧವರ್ಣಾನಿ| ವಿಷಮಮಧ್ಯಾನಿ ನಿಮ್ನೋನ್ನತಮಧ್ಯಾನಿ, ಕೇಚಿದತ್ರ ‘ವಿಷಮಧ್ಯಾಮಾನಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ವಿಷಮಾಣಿ ನಿಮ್ನೋನ್ನತತ್ವೇನ, ಧ್ಯಾಮಾನಿ ದಗ್ಧೇಷ್ಟಿಕಾದಿವಸ್ತುವರ್ಣಾನಿ| ತುಣ್ಡಿಕೇರೀ ವನಕಾರ್ಪಾಸಿಕಾ, ತತ್ಪುಷ್ಪಾಕೃತೀನಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ “ತುಣ್ಡಿಕೇರೀನಾಡೀಮುಕುಲಸೂಚೀಮುಖಸದೃಶಾನಿ ಭವನ್ತಿ” ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ತುಣ್ಡಿಕೇರೀ ಬಿಮ್ಬೀ, ತಸ್ಯಾ ನಾಡೀ ನಾಲಿಕಾ; ಮುಕುಲಂ ಪುಷ್ಪಮುಕುಲಂ; ಸೂಚೀಸೀವನದ್ರವ್ಯಮ್; ಏಷಾಂ ಮುಖಸದೃಶಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಉಪದ್ರುತಃ ಅಭಿಭೂತಃ| ಸಂಹತಂ ಘನಮ್| ಉಪವೇಶ್ಯತೇ ವಿಟ್ಸರ್ಗಂ ಕಾರ್ಯತೇ| ಗುಲ್ಮಾದೀನಿ ಚಾಸ್ಯ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾನೀತ್ಯುಪದ್ರವಕಥನಮ್||೧೦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ಪಿತ್ತಾನ್ನೀಲಾಗ್ರಾಣಿ ತನೂನಿ ವಿಸರ್ಪೀಣಿ ಪೀತಾವಭಾಸಾನಿ ಯಕೃತ್ಪ್ರಕಾಶಾನಿ ಶುಕಜಿಹ್ವಾಸಂಸ್ಥಾನಾನಿ ಯವಮಧ್ಯಾನಿ ಜಲೌಕೋವಕ್ರಸದೃಶಾನಿ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ; ತೈರುಪದ್ರುತಃ ಸದಾಹಂ ಸರುಧಿರಮತಿಸಾರ್ಯತೇ, ಜ್ವರದಾಹಪಿಪಾಸಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಶ್ಚಾಸ್ಯೋಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ, ಪೀತತ್ವಙ್ನಖನಯನದಶನವದನಮೂತ್ರಪುರೀಷಶ್ಚ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ ||೧೧||

ಪಿತ್ತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಸರ್ಪೀಣಿ ಪ್ರಸರಣಶೀಲಾನಿ| ಸಂಸ್ಥಾನಮಾಕಾರಃ| ಯವಮಧ್ಯಾನೀತಿ ಪೀನಮಧ್ಯಾನಿ ಮೂಲಾಗ್ರಯೋಸ್ತನೂನಿ| ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾನಿ ಕ್ಲೇದಸ್ರಾವೀಣಿ||೧೧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾನಿ ಶ್ವೇತಾನಿ ಮಹಾಮೂಲಾನಿ ಸ್ಥಿರಾಣಿ ವೃತ್ತಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಪಾಣ್ಡೂನಿ ಕರೀರಪನಸಾಸ್ಥಿಗೋಸ್ತನಾಕಾರಾಣಿ, ನ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ನ ಸ್ರವನ್ತಿ ಕಣ್ಡೂಬಹುಲಾನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ; ತೈರುಪದ್ರುತಃ ಸಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮನಲ್ಪಂ ಮಾಂಸಧಾವನಪ್ರಕಾಶಮತಿಸಾರ್ಯತೇ, ಶೋಫಶೀತಜ್ವರಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕಶಿರೋಗೌರವಾಣಿ ಚಾಸ್ಯ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯೇವ ಭವನ್ತಿ, ಶುಕ್ಲತ್ವಙ್ನಖನಯನದಶನವದನಮೂತ್ರಪುರೀಷಶ್ಚ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ ||೧೨||

ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರಾಣಿ ಕಠಿನಾನಿ| ಪಾಣ್ಡೂನಿ ಧೂಸರಾಣಿ| ಕರೀರೋ ಮರುದೇಶಾತಿಪ್ರವೃದ್ಧೋ ವೃಕ್ಷವಿಶೇಷಃ, ಪನಸೋ ಬಹಿಃ- ಕಣ್ಟಕಿಫಲಃ ‘ಕಟಹಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ತಸ್ಯ ಫಲಸದೃಶಾನಿ| ಅನಲ್ಪಂ ಬಹು| ಶೀತಜ್ವರಃ ಶೀತಪ್ರಧಾನಜ್ವರಃ||೧೨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ರಕ್ತಜಾನಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧಪ್ರರೋಹವಿದ್ರುಮಕಾಕಣನ್ತಿಕಾಫಲಸದೃಶಾನಿ ಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಾನಿ ಚ, ಯದಾಽವಗಾಢಪುರೀಷಪ್ರಪೀಡಿತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತದಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ದುಷ್ಟಮನಲ್ಪಮಸೃಕ್ ಸಹಸಾ ವಿಸೃಜನ್ತಿ, ತಸ್ಯ ಚಾತಿಪ್ರವೃತ್ತೌ ಶೋಣಿತಾತಿಯೋಗೋಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ ||೧೩||

ರಕ್ತಜಾನೀತ್ಯಾದಿ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಪ್ರರೋಹೋ ವಟಪ್ರರೋಹಃ, ವಿದ್ರುಮಃ ಪ್ರವಾಲಃ, ಕಾಕಣನ್ತಿಕಾ ಗುಞ್ಜಾ ಚಿರಿಹಿಣ್ಟಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಕಾಕಾದನೀತ್ಯಪರೇ| ಚಕಾರೇಣಾನುಬನ್ಧಭೂತವಾತಕಫರೂಪಮನುಕ್ತಮಪಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಶೋಣಿತಾತಿಯೋಗೋಪದ್ರವಾ ಆಕ್ಷೇಪಕಾದಯಃ||೧೩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ಸನ್ನಿಪಾತಜಾನಿ ಸರ್ವದೋಷಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಾನಿ ||೧೪||

ಸರ್ವದೋಷಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಾನೀತಿ “ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚಾರ್ಶಂಸಾಂ ಯಾನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ” ಇತಿ ಜೇಜ್ಝಟಃ; ಗಯದಾಸಸ್ತು ‘ಸನ್ನಿಪಾತಜಾನಿ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾನಿ’ ಇತಿ ಪಠತಿ, ವ್ಯಖ್ಯಾನಯತಿ ಚ- “ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಸ್ವಭಾವಕರ್ಮಭೂತಾನಿ ಯೇಷು ತಾನಿ ತಥಾ” ಇತಿ||೧೪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ಸಹಜಾನಿ ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಶುಕ್ರನಿಮಿತ್ತಾನಿ, ತೇಷಾಂ ದೋಷತ ಏವ ಪ್ರಸಾಧನಂ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಮ್, ವಿಶೇಷತಶ್ಚೈತಾನಿ ದುರ್ದರ್ಶನಾನಿ ಪರುಷಾಣಿ ಪಾಂಸೂನಿ ದಾರುಣಾನ್ಯನ್ತರ್ಮುಖಾನಿ; ತೈರುಪದ್ರುತಃ ಕೃಶೋಽಲ್ಪಭುಕ್ ಸಿರಾಸನ್ತತಗಾತ್ರೋಽಲ್ಪಪ್ರಜಃ ಕ್ಷೀಣರೇತಾಃ ಕ್ಷಾಮಸ್ವರಃ ಕ್ರೋಧನೋಽಲ್ಪಾಗ್ನಿಪ್ರಾಣಃ ಪರಮಲಸಶ್ಚ, ತಥಾ ಘ್ರಾಣಶಿರೋಽಕ್ಷಿನಾಸಾಶ್ರವಣರೋಗೀ, ಸತತಮನ್ತ್ರಕೂಜಾಟೋಪಹೃದಯೋಪಲೇಪಾರೋಚಕಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಪೀಡ್ಯತೇ ||೧೫||

ಶರೀರೇಣ ಸಹ ಜಾತಾನಾಮರ್ಶಸಾಂ ದೋಷೇಭ್ಯೋ ಭಿನ್ನಂ ಹೇತುಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಹಜಾನೀತ್ಯಾದಿ| ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಶುಕ್ರನಿಮಿತ್ತಾನೀತಿ ಗರ್ಭಗುದಾರಮ್ಭಕಮಾತ್ರಂ ಬೀಜಂ ದುಷ್ಟಂ ನ ಸರ್ವಂ, ಸರ್ವದುಷ್ಟತ್ವೇ ಹಿ ಪ್ರಜೋತ್ಪತ್ತಿರೇವ ನ ಸ್ಯಾತ್| ‘ತೇಷಾಂ ದೋಷತ ಏವ ಪ್ರಸಾಧನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಯೇನ ದೋಷೇಣ ಯಸ್ಯ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಂ ದೂಷಿತಂ ಭವೇತ್ತಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣವರ್ಣವೇದನಾಕೃತಿಭಿಃ ಪ್ರಸಾಧನಂ ವಿಜ್ಞಾನಮ್’ ಇತ್ಯೇಕೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ದೋಷತ ಇತಿ ದೋಷಲಿಙ್ಗಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಸಾಧನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ದುರ್ದರ್ಶನಾನಿ ದುಃಖೇನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ, ಅನ್ತರ್ವಿದ್ರಧಿವದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾಂಸೂನಿ ಧೂಸರಾಣಿ| ದಾರುಣಾನಿ ಅತಿದುಃಖಕರಾಣಿ||೧೫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಬಾಹ್ಯಮಧ್ಯವಲಿಸ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾದ್ಭಿಷಗ್ವರಃ | ಅನ್ತರ್ವಲಿಸಮುತ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಚರೇತ್ ಕ್ರಿಯಾಮ್ ||೧೬||

ಸ್ಥಾನಾಶ್ರಯಂ ಸಾಧ್ಯಾದಿತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತರ್ವಲಿಃ ಅಭ್ಯನ್ತರವಲಿಃ| ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಅಸಾಧ್ಯಾನ್ಯೇತಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸೀತಿ ನಿರಾಕೃತ್ಯ||೧೬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ಪ್ರಕುಪಿತಾಸ್ತು ದೋಷಾ ಮೇಢ್ರಮಭಿಪ್ರಪನ್ನಾ ಮಾಂಸಶೋಣಿತೇ ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಕಣ್ಡೂಂ ಜನಯನ್ತಿ, ತತಃ ಕಣ್ಡೂಯನಾತ್ ಕ್ಷತಂ ಸಮುಪಜಾಯತೇ, ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಕ್ಷತೇ ದುಷ್ಟಮಾಂಸಜಾಃ ಪ್ರರೋಹಾಃ ಪಿಚ್ಛಿಲರುಧಿರಸ್ರಾವಿಣೋ ಜಾಯನ್ತೇ ಕೂರ್ಚಕಿನೋಽಭ್ಯನ್ತರಮುಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಾ, ತೇ ತು ಶೇಫೋ ವಿನಾಶಯನ್ತ್ಯುಪಘ್ನನ್ತಿ ಚ ಪುಂಸ್ತ್ವಂ; ಯೋನಿಮಭಿಪ್ರಪನ್ನಾಃ ಸುಕುಮಾರಾನ್ ದುರ್ಗನ್ಧಾನ್ ಪಿಚ್ಛಿಲರುಧಿರಸ್ರಾವಿಣಶ್ಛತ್ರಾಕಾರಾನ್ ಕರೀರಾಞ್ಜನಯನ್ತಿ, ತೇ ತು ಯೋನಿಮುಪಘ್ನನ್ತ್ಯಾರ್ತವಂ ಚ; ನಾಭಿಮಭಿಪ್ರಪನ್ನಾಃ ಸುಕುಮಾರಾನ್ ದುರ್ಗನ್ಧಾನ್ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನ್ ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖಸದೃಶಾನ್ ಕರೀರಾಞ್ಜನಯನ್ತಿ; ತ ಏವೋರ್ಧ್ವಮಾಗತಾಃ ಶ್ರೋತ್ರಾಕ್ಷಿಘ್ರಾಣವದನೇಷ್ವರ್ಶಾಂಸ್ಯುಪನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ; ತತ್ರ ಕರ್ಣಜೇಷು ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಶೂಲಂ ಪೂತಿಕರ್ಣತಾ ಚ, ನೇತ್ರಜೇಷು ವರ್ತ್ಮಾವರೋಧೋ ವೇದನಾ ಸ್ರಾವೋ ದರ್ಶನನಾಶಶ್ಚ, ಘ್ರಾಣಜೇಷು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ಕ್ಷವಥುಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸತಾ ಪೂತಿನಸ್ಯಂ ಸಾನುನಾಸಿಕವಾಕ್ಯತ್ವಂ ಶಿರೋದುಃಖಂ ಚ; ವಕ್ರಜೇಷು ಕಣ್ಠೌಷ್ಠತಾಲೂನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಮಿಂಸ್ತೈರ್ಗದ್ಗದವಾಕ್ಯತಾ ರಸಾಜ್ಞಾನಂ ಮುಖರೋಗಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ||೧೭||

ಮೇಢ್ರಾದಿಷ್ವರ್ಶಾಂಸ್ಯಾಹ- ಪ್ರಕುಪಿತಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಪ್ರಪನ್ನಾ ಆಶ್ರಿತಾಃ| ಕೂರ್ಚಕಿನಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೀರ್ಘಾಙ್ಕುರಸನ್ತಾನಿನಃ| ಅಭ್ಯನ್ತರಮಿತಿ ಮಣೌ| ಉಪರಿಷ್ಟಾದಿತಿ ಬಾಹ್ಯಚರ್ಮಣಿ| ಪುಂಸ್ತ್ವಂ ಶುಕ್ರಂ ಪುಂಶ್ಚಿಹ್ನಂ ಚ| ಯೋನಿಮಭಿಪ್ರಪನ್ನಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಭಿಪ್ರಪನ್ನಾ ದೋಷಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕರೀರಾನ್ ಅಙ್ಕುರಾನ್| ನಾಭಿಮಭಿಪ್ರಪನ್ನಾ ಇತ್ಯಾದಿ ದೋಷಾ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತ ಏವ ದೋಷಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಪನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ ಜನಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ವರ್ತ್ಮಾವರೋಧ ಇತಿ ವರ್ತ್ಮ ಅಕ್ಷಿಪುಟಃ| ಘ್ರಾಣಜೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷವಥುಃ ಛಿಕ್ಕಾ| ವಕ್ರಜೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯತಮಸ್ಮಿನ್ ಏಕತಮಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಾನೇ ‘ಉತ್ಪನ್ನೇಷ್ವರ್ಶಃಸು ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೧೭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ವ್ಯಾನಸ್ತು ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಬಹಿಃಸ್ಥಿರಾಣಿ ಕೀಲವದರ್ಶಾಂಸಿ ನಿರ್ವರ್ತಯತಿ, ತಾನಿ ಚರ್ಮಕೀಲಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ||೧೮||

ತ್ವಗಧಿಷ್ಠಾನಮೇವ ಚರ್ಮಕೀಲಾಖ್ಯಮರ್ಶೋ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವ್ಯಾನಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಬಹಿಃ ಗುದೌಷ್ಠಾದ್ಬಹಿಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಬಹಿಃಶಬ್ದೇನಾನ್ಯತ್ರಾಪಿ’ ಇತಿ ಕಥಯನ್ತಿ| ಕೀಲವತ್ ಶಙ್ಕುತುಲ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮||

Adhikarana 17 (19-20) · Śloka 20

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ತೇಷು ಕೀಲೇಷು ನಿಸ್ತೋದೋ ಮಾರುತೇನೋಪಜಾಯತೇ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ತು ಸವರ್ಣತ್ವಂ ಗ್ರನ್ಥಿತ್ವಂ ಚ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೯|| ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಜಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಕೃಷ್ಣತ್ವಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣತಾ ತಥಾ | ಸಮುದೀರ್ಣಖರತ್ವಂ ಚರ್ಮಕೀಲಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೨೦||

ತೇಷಾಂ ಚರ್ಮಕೀಲಾನಾಂ ದೋಷಲಿಙ್ಗಮಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸವರ್ಣತ್ವಮಿತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸಮಾನವರ್ಣತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಗ್ರನ್ಥಿತ್ವಂ ಗ್ರನ್ಥಿಭಾವಃ| ಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ತೇಷು ಚರ್ಮಕೀಲೇಷು| ರೌಕ್ಷ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಜಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್| ಸಮುದೀರ್ಣಖರತ್ವಮ್ ಅತೀವ ಕಠಿನತ್ವಮ್| ಚರ್ಮಕೀಲಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ಏತದ್ವಾತಾದಿದೋಷಭೇದತಶ್ಚರ್ಮಕೀಲಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್| ಕೇಚಿಚ್ಚರ್ಮಕೀಲಾನಾಂ ದೋಷಲಿಙ್ಗಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೧೯-೨೦||

Adhikarana 18 (21) · Śloka 21

ಅರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ವ್ಯಾಸಾದುಕ್ತಂ ಸಾಮಾನ್ಯತಸ್ತು ಯತ್ | ತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಗ್ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾತ್ಸಾಧಯೇದ್ಭಿಷಜಾಂ ವರಃ ||೨೧||

ಇದಾನೀಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಮೇಢ್ರಾದಿಜಾನಾಂ ವಾತಾದಿಲಕ್ಷಣಮತಿದೇಶೇನ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅರ್ಶಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅರ್ಶಸಾಂ ಮೇಢ್ರಾದಿಜಾನಾಂ ವಾತಾದಿದೋಷಲಕ್ಷಣಂ ವಿನಾ ಯತ್ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತೋ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಂ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಸಾಧಯೇತ್ ಜಾನೀಯಾತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೇದ್ವಾ| ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಾಗ್ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾದಿತಿ; “ಪ್ರಾಕ್ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಸೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಾತಾದಿಜಾರ್ಶೋಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಂ ವೀಕ್ಷ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ” ಇತಿ ಗಯದಾಸಾಚಾರ್ಯಃ; ಅನ್ಯೇ ತು “ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತಃ ಷೋಢಾ, ವ್ಯಾಸತೋ ವಿಸ್ತರೇಣ, ಪ್ರಾಗ್ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾತ್ ಪಞ್ಚದಶಧಾ ಪ್ರಸರಾತ್ ಸಾಧಯೇತ್” ಇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೨೧||

Adhikarana 19 (22) · Śloka 22

ಅರ್ಶಃಸು ದೃಶ್ಯತೇ ರೂಪಂ ಯದಾ ದೋಷದ್ವಯಸ್ಯ ತು | ಸಂಸರ್ಗಂ ತಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಸಂಸರ್ಗಃ ಸ ಚ ಷಡ್ವಿಧಃ ||೨೨||

ಇದಾನೀಂ ಷಡ್ವಿಧೇಷ್ವೇವಾರ್ಶಃಸ್ವತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಂಸರ್ಗಮೌಷಧಕಲ್ಪನಾರ್ಥಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅರ್ಶಃಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂಸರ್ಗಃ ಸ ಚ ಷಡ್ವಿಧ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತೇ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ, ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ, ವಾತಶೋಣಿತೇ, ಪಿತ್ತಶೋಣಿತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಣಿತೇ, ಏವಂ ಸಂಸರ್ಗಃ ಷಡ್ವಿಧಃ| ಸ ಚ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತವ್ರಣವೇದನಾಲಕ್ಷಣಾದವಗನ್ತವ್ಯಃ ||೨೨||

Adhikarana 20 (23-24) · Śloka 24

ತ್ರಿದೋಷಾಣ್ಯಲ್ಪಲಿಙ್ಗಾನಿ ಯಾಪ್ಯಾನಿ ತು ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ | ದ್ವನ್ದ್ವಜಾನಿ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ವಲೌ ಯಾನ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಿ ಚ ||೨೩|| ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ತಾನ್ಯಾಹುಃ ಪರಿಸಂವತ್ಸರಾಣಿ ಚ | ಸನ್ನಿಪಾತಸಮುತ್ಥಾನಿ ಸಹಜಾನಿ ತು ವರ್ಜಯೇತ್ ||೨೪||

ಇದಾನೀಂ ಯಾಪ್ಯಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತ್ರಿದೋಷಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ದ್ವನ್ದ್ವಜಾನಿ ದ್ವಿದೋಷೋತ್ಥಾನಿ, ತಾನ್ಯಪಿ ಯಾಪ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪರಿಸಂವತ್ಸರಾಣೀತಿ ಪರಿತಃ ಸಂವತ್ಸರಮಭಿವ್ಯಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿತಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಸನ್ನಿಪಾತಸಮುತ್ಥಾನಿ’ ಇತ್ಯಾದೌ ಕೃತ್ವಾ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ಚ ಪಾಠಃ ಸಮಗ್ರೋಽದರ್ಶನಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ||೨೩-೨೪||

Adhikarana 21 (25-26) · Śloka 26

ಸರ್ವಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಲಯೋ ಯೇಷಾಂ ದುರ್ನಾಮಭಿರುಪದ್ರುತಾಃ | ತೈಸ್ತು ಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುರಪಾನಃ ಸನ್ನಿವರ್ತತೇ ||೨೫|| ತತೋ ವ್ಯಾನೇನ ಸಙ್ಗಮ್ಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮೃದ್ನಾತಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ||೨೬||

ಸರ್ವವಲಿವ್ಯಾಪಿನಾಮರ್ಶಸಾಂ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಸ್ಯಾಪ್ಯಗ್ನೇರ್ಮಹಾನರ್ಥಕರತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇಷಾಂ ದೇಹಿನಾಮ್| ದುರ್ನಾಮಭಿಃ ಅರ್ಶೋಭಿಃ| ತೈಸ್ತು ಅರ್ಶೋಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪಾನೋ ವಾಯುರಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸನ್ನಿವರ್ತತೇ ಸ್ಥಿತಿಂ ಬಧ್ನಾತಿ ನ ನಿಃಸರತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಙ್ಗಮ್ಯ ಮಿಲಿತ್ವಾ| ಜ್ಯೋತಿಃ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಮಗ್ನಿಂ, ಮೃದ್ನಾತಿ ಮನ್ದೀಕರೋತಿ| ಅಯಂ ಚೋಪದ್ರವಃ, ಪ್ರಾಯೇಣ ಸಹಜೇಷ್ವರ್ಶಃಸು ಜ್ಞೇಯಃ||೨೫-೨೬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 2

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇಽರ್ಶೋನಿದಾನಂ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹಣಾಚಾರ್ಯವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||