Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಭಗ್ನಾನಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो भग्नानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
15. bhagnanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಪತನಪೀಡನಪ್ರಹಾರಾಕ್ಷೇಪಣವ್ಯಾಲಮೃಗದಶನಪ್ರಭೃತಿಭಿರಭಿಘಾತವಿಶೇಷೈರನೇಕವಿಧಮಸ್ಥ್ನಾಂ ಭಙ್ಗಮುಪದಿಶನ್ತಿ ||೩||
View original
पतनपीडनप्रहाराक्षेपणव्यालमृगदशनप्रभृतिभिरभिघातविशेषैरनेकविधमस्थ्नां भङ्गमुपदिशन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
ಭಗ್ನಾನಾಂ ಹೇತುಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪತನಪೀಡನೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಹಾರೋ ಮುಷ್ಟಿಲಗುಡಕೃಪಾಣಬಾಣಾದೀನಾಮ್, ಆಕ್ಷೇಪಣಮತಿಶಯೇನ ಚಾಲನಂ, ವ್ಯಾಲಮೃಗದಶನಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಕ್ಷಣಂ, ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದ್ಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹಾದೀನಾಮವರೋಧಃ| ಅನೇಕವಿಧಂ ಬಹುಪ್ರಕಾರಮ್||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಭಙ್ಗ(ಗ್ನ)ಜಾತಮನೇಕವಿಧಮನುಸಾರ್ಯಮಾಣಂ ದ್ವಿವಿಧಮೇವೋಪಪದ್ಯತೇ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ, ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಂ ಚ | ತತ್ರ ಷಡ್ವಿಧಂ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ, ದ್ವಾದಶವಿಧಂ ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಂ ಭವತಿ ||೪||
View original
तत्र भङ्ग(ग्न)जातमनेकविधमनुसार्यमाणं द्विविधमेवोपपद्यते सन्धिमुक्तं, काण्डभग्नं च | तत्र षड्विधं सन्धिमुक्तं, द्वादशविधं काण्डभग्नं भवति ||४||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಭಗ್ನಜಾತಮಿತಿ ಜಾತಂ ಸಮೂಹಃ| ಅನುಸಾರ್ಯಮಾಣಮ್ ಅನುಸರ್ತುಂ ಪ್ರೇರ್ಯಮಾಣಮ್| ‘ಅನುಶ್ರಿಯಮಾಣಂ’ ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ| ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತತ್ರ ಪರ್ವಣೀತ್ಯಾದಿ; ಅಯಂ ಪಾಠೋಽಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತೋ ನ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಮ್- ಉತ್ಪಿಷ್ಟಂ, ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಂ, ವಿವರ್ತಿತಮ್, ಅವಕ್ಷಿಪ್ತಮ್, ಅತಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ, ತಿರ್ಯಕ್ಕ್ಷಿಪ್ತಮಿತಿ ಷಡ್ವಿಧಮ್ ||೫||
View original
तत्र सन्धिमुक्तम्- उत्पिष्टं, विश्लिष्टं, विवर्तितम्, अवक्षिप्तम्, अतिक्षिप्तं, तिर्यक्क्षिप्तमिति षड्विधम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಸ್ಯ ಷಾಡ್ವಿಧ್ಯಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ ಷಡ್ವಿಧಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನವಿವರ್ತನಾಕ್ಷೇಪಣಾಶಕ್ತಿರುಗ್ರರುಜತ್ವಂ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹತ್ವಂ ಚೇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್ ||೬||
View original
तत्र प्रसारणाकुञ्चनविवर्तनाक्षेपणाशक्तिरुग्ररुजत्वं स्पर्शासहत्वं चेति सामान्यं सन्धिमुक्तलक्षणमुक्तम् ||६||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತತ್ರ ಪ್ರಸಾರಣೇತ್ಯಾದಿ| ವಿವರ್ತನಂ ವಿಪರೀತವರ್ತನಮ್, ಆಕ್ಷೇಪಣಮತಿಶಯೇನ ಚಾಲನಮ್||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ವೈಶೇಷಿಕಂ ತೂತ್ಪಿಷ್ಟೇ ಸನ್ಧಾವುಭಯತಃ ಶೋಫೋ ವೇದನಾಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾ ವೇದನಾ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ; ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟೇಽಲ್ಪಃ ಶೋಫೋ ವೇದನಾಸಾತತ್ಯಂ ಸನ್ಧಿವಿಕ್ರಿಯಾ ಚ; ವಿವರ್ತಿತೇ ತು ಸನ್ಧಿಪಾರ್ಶ್ವಾಪಗಮನಾದ್ವಿಷಮಾಙ್ಗತಾ ವೇದನಾ ಚ; ಅವಕ್ಷಿಪ್ತೇ ಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷಸ್ತೀವ್ರರುಜತ್ವಂ ಚ; ಅತಿಕ್ಷಿಪ್ತೇ ದ್ವಯೋಃ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥ್ನೋರತಿಕ್ರಾನ್ತತಾ ವೇದನಾ ಚ; ತಿರ್ಯಕ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ತ್ವೇಕಾಸ್ಥಿಪಾರ್ಶ್ವಾಪಗಮನಮತ್ಯರ್ಥಂ ವೇದನಾ ಚೇತಿ ||೭||
View original
वैशेषिकं तूत्पिष्टे सन्धावुभयतः शोफो वेदनाप्रादुर्भावो विशेषतश्च नानाप्रकारा वेदना रात्रौ प्रादुर्भवन्ति; विश्लिष्टेऽल्पः शोफो वेदनासातत्यं सन्धिविक्रिया च; विवर्तिते तु सन्धिपार्श्वापगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च; अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्ररुजत्वं च; अतिक्षिप्ते द्वयोः सन्ध्यस्थ्नोरतिक्रान्तता वेदना च; तिर्यक्क्षिप्ते त्वेकास्थिपार्श्वापगमनमत्यर्थं वेदना चेति ||७||
🔊 Audio coming soon
ಉತ್ಪಿಷ್ಟಾದಿಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವೈಶೇಷಿಕಂ ತೂತ್ಪಿಷ್ಟೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಪಿಷ್ಟೇ ಚೂರ್ಣಿತೇ| ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟೇ ಘಟ್ಟಿತೇ, ‘ಸನ್ಧೌ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ವಿವರ್ತಿತೇ ವಿಪರೀತಂ ವರ್ತಿತೇ, ‘ಸನ್ಧೌ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸನ್ಧಿವಿಕ್ರಿಯಾ ಮಧ್ಯನಿಮ್ನತ್ವಮ್| ಸನ್ಧಿಸಂಶ್ರಯಯೋರಸ್ಥ್ನೋರ್ವ್ಯಾವರ್ತನೇನ ಪಾರ್ಶ್ವಾಗಮನಾದ್ವಿಷಮಾಙ್ಗತಾ| ವೇದನಾ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾದ್ವೇದನಾಽಪಿ ವಿಷಮೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಕ್ಷಿಪ್ತೇ ಸನ್ಧಾವಧೋಗತೇ| ಅತಿಕ್ಷಿಪ್ತೇ ದೂರಂ ಗತೇ ಸನ್ಧೌ| ಅತಿಕ್ರಾನ್ತತಾ ದೂರಗಮನಮ್| ಅತಿವೇದನಾ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾರ್ಥಃ| ತಿರ್ಯಕ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ‘ಸನ್ಧೌ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅತ್ರೈಕಸ್ಯೈವಾಸ್ಥ್ನಃ ಪಾರ್ಶ್ವಗಮನಂ, ವಿವರ್ತಿತೇ ದ್ವಯೋರಪೀತಿ ವಿಶೇಷಃ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಮತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಕರ್ಕಟಕಮ್, ಅಶ್ವಕರ್ಣಂ, ಚೂರ್ಣಿತಂ, ಪಿಚ್ಚಿತಮ್, ಅಸ್ಥಿಚ್ಛಲ್ಲಿತಂ, ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಂ, ಮಜ್ಜಾನುಗತಮ್, ಅತಿಪಾತಿತಂ, ವಕ್ರಂ, ಛಿನ್ನಂ, ಪಾಟಿತಂ, ಸ್ಫುಟಿತಮಿತಿ ದ್ವಾದಶವಿಧಮ್ ||೮||
View original
काण्डभग्नमत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- कर्कटकम्, अश्वकर्णं, चूर्णितं, पिच्चितम्, अस्थिच्छल्लितं, काण्डभग्नं, मज्जानुगतम्, अतिपातितं, वक्रं, छिन्नं, पाटितं, स्फुटितमिति द्वादशविधम् ||८||
🔊 Audio coming soon
ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಶ್ವಯಥುಬಾಹುಲ್ಯಂ ಸ್ಪನ್ದನವಿವರ್ತನಸ್ಪರ್ಶಾಸಹಿಷ್ಣುತ್ವಮವಪೀಡ್ಯಮಾನೇ ಶಬ್ದಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗತಾ ವಿವಿಧವೇದನಾಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ನ ಶರ್ಮಲಾಭ ಇತಿ ಸಮಾಸೇನ ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್ ||೯||
View original
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनविवर्तनस्पर्शासहिष्णुत्वमवपीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता विविधवेदनाप्रादुर्भावः सर्वास्ववस्थासु न शर्मलाभ इति समासेन काण्डभग्नलक्षणमुक्तम् ||९||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶ್ವಯಥುಬಾಹುಲ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶರ್ಮ ಸುಖಮ್||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ವಿಶೇಷಸ್ತು ಸಮ್ಮೂಢಮುಭಯತೋಽಸ್ಥಿ ಮಧ್ಯೇ ಭ(ಲ)ಗ್ನಂ ಗ್ರನ್ಥಿರಿವೋನ್ನತಂ ಕರ್ಕಟಕಮ್, ಅಶ್ವಕರ್ಣವದುದ್ಗತಮಶ್ವಕರ್ಣಕಂ, ಸ್ಪೃಶ್ಯಮಾನಂ ಶಬ್ದವಚ್ಚೂರ್ಣಿತಮವಗಚ್ಛೇತ್, ಪಿಚ್ಚಿತಂ ಪೃಥುತಾಂ ಗತಮನಲ್ಪಶೋಫಂ , ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರಸ್ಥಿ ಹೀನೋದ್ಗತಮಸ್ಥಿಚ್ಛಲಿತಂ, ವೇಲ್ಲತೇ ಪ್ರಕಮ್ಪಮಾನಂ ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಮ್, ಅಸ್ಥ್ಯವಯವೋಽಸ್ಥಿಮಧ್ಯಮನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮಜ್ಜಾನಮುನ್ನಹ್ಯತೀತಿ ಮಜ್ಜಾನುಗತಮ್, ಅಸ್ಥಿ ನಿಃಶೇಷತಶ್ಛಿನ್ನಮತಿಪಾತಿತಮ್, ಆಭುಗ್ನಮವಿಮುಕ್ತಾಸ್ಥಿ ವಕ್ರಮ್, ಅನ್ಯತರಪಾರ್ಶ್ವಾವಶಿಷ್ಟಂ ಛಿನ್ನಂ, ಪಾಟಿತಮಣುಬಹುವಿದಾರಿತಂ ವೇದನಾವಚ್ಚ, ಶೂಕಪೂರ್ಣಮಿವಾಧ್ಮಾತಂ ವಿಪುಲಂ ವಿಸ್ಫುಟಿತಂ ಸ್ಫುಟಿತಮಿತಿ ||೧೦||
View original
विशेषस्तु सम्मूढमुभयतोऽस्थि मध्ये भ(ल)ग्नं ग्रन्थिरिवोन्नतं कर्कटकम्, अश्वकर्णवदुद्गतमश्वकर्णकं, स्पृश्यमानं शब्दवच्चूर्णितमवगच्छेत्, पिच्चितं पृथुतां गतमनल्पशोफं , पार्श्वयोरस्थि हीनोद्गतमस्थिच्छलितं, वेल्लते प्रकम्पमानं काण्डभग्नम्, अस्थ्यवयवोऽस्थिमध्यमनुप्रविश्य मज्जानमुन्नह्यतीति मज्जानुगतम्, अस्थि निःशेषतश्छिन्नमतिपातितम्, आभुग्नमविमुक्तास्थि वक्रम्, अन्यतरपार्श्वावशिष्टं छिन्नं, पाटितमणुबहुविदारितं वेदनावच्च, शूकपूर्णमिवाध्मातं विपुलं विस्फुटितं स्फुटितमिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಿಶಿಷ್ಟಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಿಶೇಷತಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೇಷತಃ ಸಮ್ಮೂಢಮಿತಿ ಅತಿಶಯೇನ ಸ್ಪರ್ಶಂ ಜಾನಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗಯದಾಸಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಉಭಯತಃ ಸಮ್ಮೂಢಮಿತಿ ಉಭಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ನಿಪೀಡನೇನಾತತಾವನತಂ ಮಧ್ಯೇ ಗ್ರನ್ಥಿರಿವೋನ್ನ(ದ್ಗ)ತಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ| ಕರ್ಕಟಕಂ ಕರ್ಕಟಸದೃಶಮ್| ಅಶ್ವಕರ್ಣಮಶ್ವಕರ್ಣಸದೃಶಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚೂರ್ಣಿತಂ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಮ್| ಅವಗಚ್ಛೇತ್ ಜಾನೀಯಾತ್| ಪಿಚ್ಚಿತಮಿತ್ಯಾದಿ ಪಿಚ್ಚಿತಂ ಪೀಡಿತಸದೃಶಂ, ಪೃಥುತಾಂ ಗತಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣತಾಂ ಗತಮ್| ಅಸ್ಥಿ ಛಲ್ಲಮಿವ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ತದಸ್ಥಿಚ್ಛಲ್ಲಿತಮ್| ಅಸ್ಥಿಚ್ಛಲ್ಲಿಕಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ವೇಲ್ಲತೇ ಚಲತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನವ್ಯಪದೇಶೋ ದ್ವಾದಶಾನಾಮಪಿ, ತಥಾಽಪಿ ವಿಶೇಷತಃ ಕಸ್ಯಚಿದ್ವ್ಯಪದೇಶಃ; ಯಥಾ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಂ ವಿದ್ಯಮಾನಜಙ್ಘತ್ವೇಽಪಿ ವಿಶಿಷ್ಟಜಙ್ಘಾಯೋಗೇನ ಏಣಾದೀನಾಮೇವ ಜಙ್ಘಾಲತ್ವಮ್| ಆಭುಗ್ನಮೀಷಜ್ಜಿಹ್ಮಮ್| ಅನ್ಯತರಪಾರ್ಶ್ವೇಣ ಏಕಪಾರ್ಶ್ವೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಣೂನಿ ಬಹೂನಿ ವಿದಾರಿತಾನಿ ಯಸ್ಯ ತತ್ತಥಾ| ಗಯೀ ತು ಸ್ಫುಟಿತಲಕ್ಷಣಮೇತತ್ ಪಠತಿ, ಅಗ್ರೇತನಂ ಪಾಟಿತಲಕ್ಷಣಮಿತಿ| ಶೂಕಪೂರ್ಣಮಿತಿ ಶೂಕೋ ಯವಾದೀನಾಮಗ್ರಭಾಗಃ, ತತ್ಪೂರ್ಣಮಿವ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ| ಆಧ್ಮಾತಂ ಶೂನಮ್| ವಿಸ್ಫುಟಿತಂ ವಿಪುಲಸ್ಫುಟಿತಂ, ಗಯೀ ತು ‘ವಿಪುಲೈಕದಾರಿ’ ಇತಿ ಪಠತಿ||೧೦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ತೇಷು ಚೂರ್ಣಿತಚ್ಛಿನ್ನಾತಿಪಾತಿತಮಜ್ಜಾನುಗತಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ, ಕೃಶವೃದ್ಧಬಾಲಾನಾಂ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಕುಷ್ಠಿಶ್ವಾಸಿನಾಂ ಸನ್ಧ್ಯುಪಗತಂ ಚೇತಿ ||೧೧||
View original
तेषु चूर्णितच्छिन्नातिपातितमज्जानुगतानि कृच्छ्रसाध्यानि, कृशवृद्धबालानां क्षतक्षीणकुष्ठिश्वासिनां सन्ध्युपगतं चेति ||११||
🔊 Audio coming soon
ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಚಕಾರಾತ್ ಕಾಣ್ಡೋಪಗತಮಿತಿ||೧೧||
Adhikarana 11 (12-14) · Śloka 15
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಭಿನ್ನಂ ಕಪಾಲಂ ಕಟ್ಯಾಂ ತು ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ ತಥಾ ಚ್ಯುತಮ್ | ಜಘನಂ ಪ್ರತಿ ಪಿಷ್ಟಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ ||೧೨|| ಅಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಕಪಾಲಂ ತು ಲಲಾಟೇ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಚ ಯತ್ | ಭಗ್ನಂ ಸ್ತನಾನ್ತರೇ ಶಙ್ಖೇ ಪೃಷ್ಠೇ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ ||೧೩|| ಆದಿತೋ ಯಚ್ಚ ದುರ್ಜಾತಮಸ್ಥಿ ಸನ್ಧಿರಥಾಪಿ ವಾ | ಸಮ್ಯಗ್ಯಮಿತಮಪ್ಯಸ್ಥಿ ದುರ್ನ್ಯಾಸಾದ್ದುರ್ನಿಬನ್ಧನಾತ್ ||೧೪|| ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಾದ್ವಾಽಪಿ ಯದ್ಗಚ್ಛೇದ್ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ತಚ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ |೧೫|
View original
भवन्ति चात्र- भिन्नं कपालं कट्यां तु सन्धिमुक्तं तथा च्युतम् | जघनं प्रति पिष्टं च वर्जयेत्तच्चिकित्सकः ||१२|| असंश्लिष्टं कपालं तु ललाटे चूर्णितं च यत् | भग्नं स्तनान्तरे शङ्खे पृष्ठे मूर्ध्नि च वर्जयेत् ||१३|| आदितो यच्च दुर्जातमस्थि सन्धिरथापि वा | सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात् ||१४|| सङ्क्षोभाद्वाऽपि यद्गच्छेद्विक्रियां तच्च वर्जयेत् |१५|
🔊 Audio coming soon
ಅಸಾಧ್ಯಾನ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಭಿನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭಿನ್ನಂ ಕಪಾಲಂ ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಂ, ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಮಸಾಧ್ಯಂ ಷಡ್ವಿಧಮಪಿ, ತಥಾ ಚ್ಯುತಂ ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಲಮ್ಬಿತಮಸಾಧ್ಯಂ; ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಶಬ್ದೇನ ಚ್ಯುತಸ್ಯಾಪಿ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಭೇದಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವೇ ಲಬ್ಧೇ ತದುಪಾದಾನಂ ವಿಶೇಷಾರ್ಥಮ್| ಜಘನಂ ಪ್ರತೀತಿ ಜಘನಸ್ಥಾನೇ ಪಿಷ್ಟಂ, ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಭೇದೋಽಯಮ್| ಅಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ವಿಘಟ್ಟಿತಸನ್ಧಿ| ಲಲಾಟೇ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಚ ಯದಿತಿ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಮೇತತ್| ಭಗ್ನಂ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಂ ದ್ವಯಮಪಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಇದಾನೀಂ ದ್ವಿವಿಧಸ್ಯಾಪಿ ಸರ್ವಸ್ಥಾನಗತಸ್ಯಾವಸ್ಥಾಯಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಆದಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆದಿತೋ ಯಚ್ಚ ದುರ್ಜಾತಮಿತಿ ಆದಿತ ಉತ್ಪತ್ತಾವೇವ ದುಃಸನ್ಧಾನೋಪಪಾದಿತಂ ಯತ್ ‘ಅಸ್ಥಿಭಗ್ನಮ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ತದಸಾಧ್ಯಮ್| ಅಸ್ಥಿಸನ್ಧಿರಥಾಪಿ ವೇತಿ ಸನ್ಧಿರಸ್ಥ್ನೋರನ್ತರಾಲಂ, ಸೋಽಪಿ ದುರ್ಜಾತೋಽಸಾಧ್ಯಃ| ಸಮ್ಯಗ್ಯಮಿತಮಪ್ಯಸ್ಥಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಹಿತಮಪ್ಯಸ್ಥಿ, ದುರ್ನ್ಯಾಸಾತ್ ದುಃಸ್ಥಾಪನಾತ್, ದುರ್ನಿಬನ್ಧನಾತ್ ದುರ್ಬನ್ಧಾತ್, ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಾತ್ ವ್ಯವಾಯಾದಿನಾ ಚಲನಾತ್; ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ವಿಕೃತಿಮ್||೧೨-೧೪||-
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
ಮಧ್ಯಸ್ಯ ವಯಸೋಽವಸ್ಥಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ಯಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ||೧೫|| ತತ್ರ ಸ್ಥಿರೋ ಭವೇಜ್ಜನ್ತುರುಪಕ್ರಾನ್ತೋ ವಿಜಾನತಾ |೧೬|
View original
मध्यस्य वयसोऽवस्थास्तिस्रो याः परिकीर्तिताः ||१५|| तत्र स्थिरो भवेज्जन्तुरुपक्रान्तो विजानता |१६|
🔊 Audio coming soon
ಮಧ್ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತಿಸ್ರೋಽವಸ್ಥಾ ಇತಿ ಷೋಡಶವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ಯಾವತ್ ಪೂರ್ಯತೇ||೧೫||-
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
ತರುಣಾಸ್ಥೀನಿ ನಮ್ಯನ್ತೇ ಭಜ್ಯನ್ತೇ ನಲಕಾನಿ ತು ||೧೬|| ಕಪಾಲಾನಿ ವಿಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಸ್ಫುಟನ್ತಿ ರುಚಕಾನಿ ಚ ||೧೭||
View original
तरुणास्थीनि नम्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु ||१६|| कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्ति रुचकानि च ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ಥಿವಿಶೇಷೇಣಾಪಿ ಭಗ್ನವಿಶೇಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತರುಣಾಸ್ಥೀನೀತ್ಯಾದಿ| ಘ್ರಾಣಕರ್ಣಕಣ್ಠಾಕ್ಷಿಕೂಟೇಷು ತರುಣಾಸ್ಥೀನಿ| ನಮ್ಯನ್ತೇ ವಕ್ರೀಭವನ್ತಿ, ಏತೇನ ವಕ್ರಲಕ್ಷಣಂ ಭಗ್ನಮುಕ್ತಮ್| ನಲಕಾನಿ ಶಾಖಾಸ್ಥೀನಿ; ಭಜ್ಯನ್ತೇ ತ್ರುಟನ್ತಿ| ಕಪಾಲಾನಿ ಮಸ್ತಕಾದಿಕರ್ಪರಾಣಿ; ವಿಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಇತ್ಯನೇನ ಕಪಾಲೇಷು ವಿದರಣಲಕ್ಷಣೋ ಭಙ್ಗ ಉಕ್ತಃ ಸ್ಫುಟಿತಪಾಟಿತಾದಿಃ| ರುಚಕಾನೀತಿ ರುಚಕಾ ದನ್ತಾಃ, ತೇಷು ಸ್ಫುಟಿತಂ ಭಗ್ನಮುಕ್ತಮ್| ಚಕಾರೇಣ ವಲಯೇಷ್ವಪಿ ಸ್ಫುಟಿತಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಏತೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾನ್ಯಸ್ಥೀನಿ ತರುಣನಲಕಕಪಾಲವಲಯರುಚಕಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ||೧೬||-
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಭಗ್ನನಿದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने भग्ननिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೫||