15. bhagnanidānam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ பக்நாநாஂ நிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

அதாத இத்யாதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

பதநபீடநப்ரஹாராக்ஷேபணவ்யாலமகதஶநப்ரபதிபிரபிகாதவிஶேஷைரநேகவிதமஸ்த்நாஂ பங்கமுபதிஶந்தி ||௩||

பக்நாநாஂ ஹேதுஂ நிர்திஶந்நாஹ- பதநபீடநேத்யாதி| ப்ரஹாரோ முஷ்டிலகுடகபாணபாணாதீநாம், ஆக்ஷேபணமதிஶயேந சாலநஂ, வ்யாலமகதஶநஂ வ்யாக்ராதிபக்ஷணஂ, ப்ரபதிக்ரஹணாத்பலவத்விக்ரஹாதீநாமவரோதஃ| அநேகவிதஂ பஹுப்ரகாரம்||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தத்ர பங்க(க்ந)ஜாதமநேகவிதமநுஸார்யமாணஂ த்விவிதமேவோபபத்யதே ஸந்திமுக்தஂ, காண்டபக்நஂ ச | தத்ர ஷட்விதஂ ஸந்திமுக்தஂ, த்வாதஶவிதஂ காண்டபக்நஂ பவதி ||௪||

தேஷாஂ த்வைவித்யமாஹ- தத்ரேத்யாதி| பக்நஜாதமிதி ஜாதஂ ஸமூஹஃ| அநுஸார்யமாணம் அநுஸர்துஂ ப்ரேர்யமாணம்| ‘அநுஶ்ரியமாணஂ’ இத்யேகே படந்தி| ஸந்திமுக்தகாண்டபக்நயோர்லக்ஷணமாஹ- தத்ர பர்வணீத்யாதி; அயஂ பாடோऽபாவாந்ந லிகிதோ ந ச வ்யாக்யாதஃ||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

தத்ர ஸந்திமுக்தம்- உத்பிஷ்டஂ, விஶ்லிஷ்டஂ, விவர்திதம், அவக்ஷிப்தம், அதிக்ஷிப்தஂ, திர்யக்க்ஷிப்தமிதி ஷட்விதம் ||௫||

ஸந்திமுக்தஸ்ய ஷாட்வித்யமாஹ- தத்ரேத்யாதி| ஸந்திமுக்தஂ ஷட்விதமிதி ஸம்பந்தஃ||௫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

தத்ர ப்ரஸாரணாகுஞ்சநவிவர்தநாக்ஷேபணாஶக்திருக்ரருஜத்வஂ ஸ்பர்ஶாஸஹத்வஂ சேதி ஸாமாந்யஂ ஸந்திமுக்தலக்ஷணமுக்தம் ||௬||

தத்ர ஸந்திமுக்தஸ்ய ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ- தத்ர ப்ரஸாரணேத்யாதி| விவர்தநஂ விபரீதவர்தநம், ஆக்ஷேபணமதிஶயேந சாலநம்||௬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

வைஶேஷிகஂ தூத்பிஷ்டே ஸந்தாவுபயதஃ ஶோபோ வேதநாப்ராதுர்பாவோ விஶேஷதஶ்ச நாநாப்ரகாரா வேதநா ராத்ரௌ ப்ராதுர்பவந்தி; விஶ்லிஷ்டேऽல்பஃ ஶோபோ வேதநாஸாதத்யஂ ஸந்திவிக்ரியா ச; விவர்திதே து ஸந்திபார்ஶ்வாபகமநாத்விஷமாங்கதா வேதநா ச; அவக்ஷிப்தே ஸந்திவிஶ்லேஷஸ்தீவ்ரருஜத்வஂ ச; அதிக்ஷிப்தே த்வயோஃ ஸந்த்யஸ்த்நோரதிக்ராந்ததா வேதநா ச; திர்யக்க்ஷிப்தே த்வேகாஸ்திபார்ஶ்வாபகமநமத்யர்தஂ வேதநா சேதி ||௭||

உத்பிஷ்டாதிலக்ஷணமாஹ- வைஶேஷிகஂ தூத்பிஷ்டே இத்யாதி| உத்பிஷ்டே சூர்ணிதே| விஶ்லிஷ்டே கட்டிதே, ‘ஸந்தௌ’ இதி ஶேஷஃ| விவர்திதே விபரீதஂ வர்திதே, ‘ஸந்தௌ’ இதி ஶேஷஃ| ஸந்திவிக்ரியா மத்யநிம்நத்வம்| ஸந்திஸஂஶ்ரயயோரஸ்த்நோர்வ்யாவர்தநேந பார்ஶ்வாகமநாத்விஷமாங்கதா| வேதநா சேதி சகாராத்வேதநாऽபி விஷமேத்யர்தஃ| அவக்ஷிப்தே ஸந்தாவதோகதே| அதிக்ஷிப்தே தூரஂ கதே ஸந்தௌ| அதிக்ராந்ததா தூரகமநம்| அதிவேதநா சேதி சகாரார்தஃ| திர்யக்க்ஷிப்தே ‘ஸந்தௌ’ இதி ஶேஷஃ| அத்ரைகஸ்யைவாஸ்த்நஃ பார்ஶ்வகமநஂ, விவர்திதே த்வயோரபீதி விஶேஷஃ||௭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

காண்டபக்நமத ஊர்த்வஂ வக்ஷ்யாமஃ- கர்கடகம், அஶ்வகர்ணஂ, சூர்ணிதஂ, பிச்சிதம், அஸ்திச்சல்லிதஂ, காண்டபக்நஂ, மஜ்ஜாநுகதம், அதிபாதிதஂ, வக்ரஂ, சிந்நஂ, பாடிதஂ, ஸ்புடிதமிதி த்வாதஶவிதம் ||௮||

காண்டபக்நமித்யாதி||௮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ஶ்வயதுபாஹுல்யஂ ஸ்பந்தநவிவர்தநஸ்பர்ஶாஸஹிஷ்ணுத்வமவபீட்யமாநே ஶப்தஃ ஸ்ரஸ்தாங்கதா விவிதவேதநாப்ராதுர்பாவஃ ஸர்வாஸ்வவஸ்தாஸு ந ஶர்மலாப இதி ஸமாஸேந காண்டபக்நலக்ஷணமுக்தம் ||௯||

தேஷாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ- ஶ்வயதுபாஹுல்யமித்யாதி| ஶர்ம ஸுகம்||௯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

விஶேஷஸ்து ஸம்மூடமுபயதோऽஸ்தி மத்யே ப(ல)க்நஂ க்ரந்திரிவோந்நதஂ கர்கடகம், அஶ்வகர்ணவதுத்கதமஶ்வகர்ணகஂ, ஸ்பஶ்யமாநஂ ஶப்தவச்சூர்ணிதமவகச்சேத், பிச்சிதஂ பதுதாஂ கதமநல்பஶோபஂ , பார்ஶ்வயோரஸ்தி ஹீநோத்கதமஸ்திச்சலிதஂ, வேல்லதே ப்ரகம்பமாநஂ காண்டபக்நம், அஸ்த்யவயவோऽஸ்திமத்யமநுப்ரவிஶ்ய மஜ்ஜாநமுந்நஹ்யதீதி மஜ்ஜாநுகதம், அஸ்தி நிஃஶேஷதஶ்சிந்நமதிபாதிதம், ஆபுக்நமவிமுக்தாஸ்தி வக்ரம், அந்யதரபார்ஶ்வாவஶிஷ்டஂ சிந்நஂ, பாடிதமணுபஹுவிதாரிதஂ வேதநாவச்ச, ஶூகபூர்ணமிவாத்மாதஂ விபுலஂ விஸ்புடிதஂ ஸ்புடிதமிதி ||௧௦||

தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ விஶிஷ்டலக்ஷணமாஹ- விஶேஷதஸ்த்வித்யாதி| விஶேஷதஃ ஸம்மூடமிதி அதிஶயேந ஸ்பர்ஶஂ ஜாநாதீத்யர்தஃ| கயதாஸாசார்யஸ்து உபயதஃ ஸம்மூடமிதி உபயோஃ பார்ஶ்வயோர்நிபீடநேநாததாவநதஂ மத்யே க்ரந்திரிவோந்ந(த்க)தமிதி வ்யாக்யாநயதி| கர்கடகஂ கர்கடஸதஶம்| அஶ்வகர்ணமஶ்வகர்ணஸதஶமித்யர்தஃ| சூர்ணிதஂ சூர்ணீகதம்| அவகச்சேத் ஜாநீயாத்| பிச்சிதமித்யாதி பிச்சிதஂ பீடிதஸதஶஂ, பதுதாஂ கதஂ விஸ்தீர்ணதாஂ கதம்| அஸ்தி சல்லமிவ வித்யதே யஸ்மிந் ததஸ்திச்சல்லிதம்| அஸ்திச்சல்லிகமித்யந்யே| வேல்லதே சலதி| யத்யபி காண்டபக்நவ்யபதேஶோ த்வாதஶாநாமபி, ததாऽபி விஶேஷதஃ கஸ்யசித்வ்யபதேஶஃ; யதா ஸர்வேஷாமேவ மகபக்ஷிணாஂ வித்யமாநஜங்கத்வேऽபி விஶிஷ்டஜங்காயோகேந ஏணாதீநாமேவ ஜங்காலத்வம்| ஆபுக்நமீஷஜ்ஜிஹ்மம்| அந்யதரபார்ஶ்வேண ஏகபார்ஶ்வேணேத்யர்தஃ| அணூநி பஹூநி விதாரிதாநி யஸ்ய தத்ததா| கயீ து ஸ்புடிதலக்ஷணமேதத் படதி, அக்ரேதநஂ பாடிதலக்ஷணமிதி| ஶூகபூர்ணமிதி ஶூகோ யவாதீநாமக்ரபாகஃ, தத்பூர்ணமிவ வேதநாவிஶேஷஃ| ஆத்மாதஂ ஶூநம்| விஸ்புடிதஂ விபுலஸ்புடிதஂ, கயீ து ‘விபுலைகதாரி’ இதி படதி||௧௦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

தேஷு சூர்ணிதச்சிந்நாதிபாதிதமஜ்ஜாநுகதாநி கச்ச்ரஸாத்யாநி, கஶவத்தபாலாநாஂ க்ஷதக்ஷீணகுஷ்டிஶ்வாஸிநாஂ ஸந்த்யுபகதஂ சேதி ||௧௧||

கச்ச்ரஸாத்யாந்நிர்திஶந்நாஹ- தேஷ்வித்யாதி| சகாராத் காண்டோபகதமிதி||௧௧||

Adhikarana 11 (12-14) · Śloka 15

பவந்தி சாத்ர- பிந்நஂ கபாலஂ கட்யாஂ து ஸந்திமுக்தஂ ததா ச்யுதம் | ஜகநஂ ப்ரதி பிஷ்டஂ ச வர்ஜயேத்தச்சிகித்ஸகஃ ||௧௨|| அஸஂஶ்லிஷ்டஂ கபாலஂ து லலாடே சூர்ணிதஂ ச யத் | பக்நஂ ஸ்தநாந்தரே ஶங்கே பஷ்டே மூர்த்நி ச வர்ஜயேத் ||௧௩|| ஆதிதோ யச்ச துர்ஜாதமஸ்தி ஸந்திரதாபி வா | ஸம்யக்யமிதமப்யஸ்தி துர்ந்யாஸாத்துர்நிபந்தநாத் ||௧௪|| ஸங்க்ஷோபாத்வாऽபி யத்கச்சேத்விக்ரியாஂ தச்ச வர்ஜயேத் |௧௫|

அஸாத்யாந்நிர்திஶந்நாஹ- பிந்நமித்யாதி| பிந்நஂ கபாலஂ காண்டபக்நஂ, ஸந்திமுக்தமஸாத்யஂ ஷட்விதமபி, ததா ச்யுதஂ விஶ்லிஷ்டஂ லம்பிதமஸாத்யஂ; ஸந்திமுக்தஶப்தேந ச்யுதஸ்யாபி ஸந்திமுக்தபேதஸ்யாஸாத்யத்வே லப்தே ததுபாதாநஂ விஶேஷார்தம்| ஜகநஂ ப்ரதீதி ஜகநஸ்தாநே பிஷ்டஂ, ஸந்திமுக்தபேதோऽயம்| அஸஂஶ்லிஷ்டஂ விகட்டிதஸந்தி| லலாடே சூர்ணிதஂ ச யதிதி சூர்ணிதஂ காண்டபக்நமேதத்| பக்நஂ ஸந்திமுக்தஂ காண்டபக்நஂ த்வயமபி போத்தவ்யம்| இதாநீஂ த்விவிதஸ்யாபி ஸர்வஸ்தாநகதஸ்யாவஸ்தாயாமஸாத்யத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஆதித இத்யாதி| ஆதிதோ யச்ச துர்ஜாதமிதி ஆதித உத்பத்தாவேவ துஃஸந்தாநோபபாதிதஂ யத் ‘அஸ்திபக்நம்’ இதி ஶேஷஃ, ததஸாத்யம்| அஸ்திஸந்திரதாபி வேதி ஸந்திரஸ்த்நோரந்தராலஂ, ஸோऽபி துர்ஜாதோऽஸாத்யஃ| ஸம்யக்யமிதமப்யஸ்தி ஸம்யக் ஸஂஹிதமப்யஸ்தி, துர்ந்யாஸாத் துஃஸ்தாபநாத், துர்நிபந்தநாத் துர்பந்தாத், ஸங்க்ஷோபாத் வ்யவாயாதிநா சலநாத்; விக்ரியாஂ விகதிம்||௧௨-௧௪||-

Adhikarana 12 (15) · Śloka 16

மத்யஸ்ய வயஸோऽவஸ்தாஸ்திஸ்ரோ யாஃ பரிகீர்திதாஃ ||௧௫|| தத்ர ஸ்திரோ பவேஜ்ஜந்துருபக்ராந்தோ விஜாநதா |௧௬|

மத்யஸ்யேத்யாதி| திஸ்ரோऽவஸ்தா இதி ஷோடஶவர்ஷாதூர்த்வஂ சத்வாரிஂஶத்யாவத் பூர்யதே||௧௫||-

Adhikarana 13 (16) · Śloka 17

தருணாஸ்தீநி நம்யந்தே பஜ்யந்தே நலகாநி து ||௧௬|| கபாலாநி விபித்யந்தே ஸ்புடந்தி ருசகாநி ச ||௧௭||

அஸ்திவிஶேஷேணாபி பக்நவிஶேஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- தருணாஸ்தீநீத்யாதி| க்ராணகர்ணகண்டாக்ஷிகூடேஷு தருணாஸ்தீநி| நம்யந்தே வக்ரீபவந்தி, ஏதேந வக்ரலக்ஷணஂ பக்நமுக்தம்| நலகாநி ஶாகாஸ்தீநி; பஜ்யந்தே த்ருடந்தி| கபாலாநி மஸ்தகாதிகர்பராணி; விபித்யந்தே இத்யநேந கபாலேஷு விதரணலக்ஷணோ பங்க உக்தஃ ஸ்புடிதபாடிதாதிஃ| ருசகாநீதி ருசகா தந்தாஃ, தேஷு ஸ்புடிதஂ பக்நமுக்தம்| சகாரேண வலயேஷ்வபி ஸ்புடிதஂ ஸமுச்சீயதே| ஏதேந பஞ்சவிதாந்யஸ்தீநி தருணநலககபாலவலயருசகாந்யுக்தாநி||௧௬||-

Adhikarana puShpikA · Śloka 15

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ நிதாநஸ்தாநே பக்நநிதாநஂ நாம பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ ||௧௫||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ நிதாநஸ்தாநே பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ||௧௫||