Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾಣಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः क्षुद्ररोगाणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗೇಷು ರೋಹಿಣೀವಲ್ಮೀಕಾದಯೋ ಮಹಾವ್ಯಾಧಯಃ ಸನ್ತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾಣಾಂ ಬಹುತ್ವಾತ್ತೈರೇವ ವ್ಯಪದೇಶಃ; ಯಥಾ ಬಹುಷು ಛತ್ರಿಷು ಗಚ್ಛತ್ಸು ಅಚ್ಛತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಕೇಷುಚಿಚ್ಛತ್ರಿಣೋ ಯಾನ್ತೀತಿ ವ್ಯಪದೇಶಃ, ತಥಾಽತ್ರಾಪೀತಿ ನ ದೋಷಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ಷುದ್ರಾ ಲಘವಸ್ತಿಲಕಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ, ಅಗ್ನಿರೋಹಿಣೀವಲ್ಮೀಕಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಕ್ಷುದ್ರಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ ; ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ನಿರ್ಹೇತುಕೇಯಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸಮಾಸೇನ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ |
ತದ್ಯಥಾ,- ಅಜಗಲ್ಲಿಕಾ, ಯವಪ್ರಖ್ಯಾ, ಅನ್ಧಾಲಜೀ, ವಿವೃತಾ, ಕಚ್ಛಪಿಕಾ, ವಲ್ಮೀಕಂ, ಇನ್ದ್ರವೃದ್ಧಾ , ಪನಸಿಕಾ, ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಃ, ಜಾಲಗರ್ದಭಃ, ಕಕ್ಷಾ , ವಿಸ್ಫೋಟಕಃ, ಅಗ್ನಿರೋಹಿಣೀ, ಚಿಪ್ಪಂ, ಕುನಖಃ, ಅನುಶಯೀ, ವಿದಾರಿಕಾ ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದಂ, ಪಾಮಾ, ವಿಚರ್ಚಿಕಾ, ರಕಸಾ, ಪಾದದಾರಿಕಾ, ಕದರಂ, ಅಲಸೇನ್ದ್ರಲುಪ್ತೌ , ದಾರುಣಕಃ, ಅರುಂಷಿಕಾ, ಪಲಿತಂ, ಮಸೂರಿಕಾ, ಯೌವನಪಿಡಕಾ, ಪದ್ಮಿನೀಕಣ್ಟಕಃ, ಜತುಮಣಿಃ, ಮಶಕಃ, ಚರ್ಮಕೀಲಃ , ತಿಲಕಾಲಕಃ, ನ್ಯಚ್ಛಂ, ವ್ಯಙ್ಗಃ, ಪರಿವರ್ತಿಕಾ, ಅವಪಾಟಿಕಾ, ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶಃ ಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದಃ, ಅಹಿಪೂತನಂ, ವೃಷಣಕಚ್ಛ್ರಃ, ಗುದಭ್ರಂಶಶ್ಚೇತಿ ||೩||
View original
समासेन चतुश्चत्वारिंशत् क्षुद्ररोगा भवन्ति |
तद्यथा,- अजगल्लिका, यवप्रख्या, अन्धालजी, विवृता, कच्छपिका, वल्मीकं, इन्द्रवृद्धा , पनसिका, पाषाणगर्दभः, जालगर्दभः, कक्षा , विस्फोटकः, अग्निरोहिणी, चिप्पं, कुनखः, अनुशयी, विदारिका शर्करार्बुदं, पामा, विचर्चिका, रकसा, पाददारिका, कदरं, अलसेन्द्रलुप्तौ , दारुणकः, अरुंषिका, पलितं, मसूरिका, यौवनपिडका, पद्मिनीकण्टकः, जतुमणिः, मशकः, चर्मकीलः , तिलकालकः, न्यच्छं, व्यङ्गः, परिवर्तिका, अवपाटिका, निरुद्धप्रकशः सन्निरुद्धगुदः, अहिपूतनं, वृषणकच्छ्रः, गुदभ्रंशश्चेति ||३||
ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ಸಮಾಸೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಸಮಾಸೇನ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ, ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರಮಾಣಂ ತು ನಾಸ್ತ್ಯೇವ| ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮದೇವಸ್ತು ಗರ್ದಭಿಕೇರಿವೇಲ್ಲಿಕಾಗನ್ಧಪಿಡಿಕಾನೀಲಿಕಾನಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಣೇನಾಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶದಿತಿ ಪಠತಿ| ಶ್ರೀಜೇಜ್ಝಟೇನ ತು ಗರ್ದಭಿಕಾದಯಶ್ಚತ್ವಾರೋ ನ ಪಠಿತಾಃ| ಪೂರ್ವವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾರೋಽಪಿ ಸುವೀರನನ್ದಿವಾರಾಹಾದಯಃ ಸಮಾನತನ್ತ್ರಾಪಾಠಾತ್ ಗರ್ದಭಿಕಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಪಾಠಂ ಗರ್ಹಿತಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಗಯದಾಸಾಚಾಯಸ್ತು ಸಮಾನತನ್ತ್ರಾದರ್ಶನೇಽಪಿ ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಪಾಠೇಷು ಪಾತಾದ್ ಗರ್ದಭಿಕಾದೀನ್ ಪಠತಿ, ಪಾಮಾದೀಂಶ್ಚ ಕ್ಷುದ್ರತ್ವೇಽಪಿ ಚತುರಃ ಕುಷ್ಠ ಏವ ಪಠತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಸವರ್ಣಾ ಗ್ರಥಿತಾ ನೀರುಜಾ ಮುದ್ಗಸನ್ನಿಭಾ |
ಕಫವಾತೋತ್ಥಿತಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಬಾಲಾನಾಮಜಗಲ್ಲಿಕಾ ||೪||
View original
स्निग्धा सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसन्निभा |
कफवातोत्थिता ज्ञेया बालानामजगल्लिका ||४||
ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| “ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮತ್ರ ಲುಪ್ತನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ, ತೇನ ಕ್ವಚಿದಬಾಲೇಷ್ವಪಿ” ಇತ್ಯೇಕೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಯವಾಕಾರಾ ಸುಕಠಿನಾ ಗ್ರಥಿತಾ ಮಾಂಸಸಂಶ್ರಿತಾ |
ಪಿಡಕಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಯವಪ್ರಖ್ಯೇತಿ ಸೋಚ್ಯತೇ ||೫||
View original
यवाकारा सुकठिना ग्रथिता मांससंश्रिता |
पिडका श्लेष्मवाताभ्यां यवप्रख्येति सोच्यते ||५||
ಯವೇತ್ಯಾದಿ| ಯವಾಕಾರಾ ಸ್ಥೂಲಮಧ್ಯನಿಮ್ನಾನ್ತತ್ವೇನ ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಘನಾಮವಕ್ತ್ರಾಂ ಪಿಡಕಾಮುನ್ನತಾಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾಮ್ |
ಅನ್ಧಾಲಜೀಮಲ್ಪಪೂಯಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಫವಾತಜಾಮ್ ||೬||
View original
घनामवक्त्रां पिडकामुन्नतां परिमण्डलाम् |
अन्धालजीमल्पपूयां तां विद्यात् कफवातजाम् ||६||
ಘನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಕ್ತ್ರಾಮಿತಿ ಅಲ್ಪಮುಖೀಮ್| ಪರಿಮಣ್ಡಲಾಂ ವರ್ತುಲಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಧಾಲಜೀಂ ಸ್ನಾಯುಪ್ರಸೃತಾನ್ತರ್ಮುಖೀಮ್||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ವಿವೃತಾಸ್ಯಾಂ ಮಹಾದಾಹಾಂ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸನ್ನಿಭಾಮ್ |
ವಿವೃತಾಮಿತಿ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತೋತ್ಥಾಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾಮ್ ||೭||
View original
विवृतास्यां महादाहां पक्वोदुम्बरसन्निभाम् |
विवृतामिति तां विद्यात् पित्तोत्थां परिमण्डलाम् ||७||
ವಿವೃತಾಸ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿವೃತಾಸ್ಯಾಮಿತಿ ವ್ಯಾತ್ತಮುಖೀಮ್||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಗ್ರಥಿತಾಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಷಡ್ವಾ ದಾರುಣಾಃ ಕಚ್ಛಪೋನ್ನತಾಃ |
ಕಫಾನಿಲಾಭ್ಯಾಂ ಪಿಡಕಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಕಚ್ಛಪಿಕಾ ಬುಧೈಃ ||೮||
View original
ग्रथिताः पञ्च वा षड्वा दारुणाः कच्छपोन्नताः |
कफानिलाभ्यां पिडका ज्ञेया कच्छपिका बुधैः ||८||
ದಾರುಣಾಃ ಕಠಿನಾಃ||೮||
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ಪಾಣಿಪಾದತಲೇ ಸನ್ಧೌ ಗ್ರೀವಾಯಾಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಣಿ |
ಗ್ರನ್ಥಿರ್ವಲ್ಮೀಕವದ್ಯಸ್ತು ಶನೈಃ ಸಮುಪಚೀಯತೇ ||೯||
ತೋದಕ್ಲೇದಪರೀದಾಹಕಣ್ಡೂಮದ್ಭಿರ್ಮುಖೈರ್ವೃತಃ |
ವ್ಯಾಧಿರ್ವಲ್ಮೀಕ ಇತ್ಯೇಷ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲೋದ್ಭವಃ ||೧೦||
View original
पाणिपादतले सन्धौ ग्रीवायामूर्ध्वजत्रुणि |
ग्रन्थिर्वल्मीकवद्यस्तु शनैः समुपचीयते ||९||
तोदक्लेदपरीदाहकण्डूमद्भिर्मुखैर्वृतः |
व्याधिर्वल्मीक इत्येष कफपित्तानिलोद्भवः ||१०||
ಗ್ರನ್ಥಯ ಇತ್ಯಾದಿ||೯-೧೦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 12
ಪದ್ಮಪುಷ್ಕರವನ್ಮಧ್ಯೇ ಪಿಡಕಾಭಿಃ ಸಮಾಚಿತಾಮ್ |
ಇನ್ದ್ರವೃದ್ಧಾಂ ತು ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ಥಿತಾಂ ಭಿಷಕ್ ||೧೧||
ಮಣ್ಡಲಂ ವೃತ್ತಮುತ್ಸನ್ನಂ ಸರಕ್ತಂ ಪಿಡಕಾಚಿತಮ್ |
ರುಜಾಕರೀಂ ಗದರ್ಭಿಕಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಜಾಮ್ |೧೨|
View original
पद्मपुष्करवन्मध्ये पिडकाभिः समाचिताम् |
इन्द्रवृद्धां तु तां विद्याद्वातपित्तोत्थितां भिषक् ||११||
मण्डलं वृत्तमुत्सन्नं सरक्तं पिडकाचितम् |
रुजाकरीं गदर्भिकां तां विद्याद्वातपित्तजाम् |१२|
ಪದ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಪದ್ಮಪುಷ್ಕರಂ ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾ| ಗಯೀ ತ್ವತ್ರ ಗರ್ದಭಿಕಾಂ ಪಠತಿ; ಯಥಾ- “ಮಣ್ಡಲಾಂ ವೃತ್ತಮುತ್ಸನ್ನಾಂ ಸರಕ್ತಾಂ ಪಿಡಕಾಚಿತಾಮ್| ರುಜಾಕರೀಂ ಗರ್ದಭಿಕಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಜಾಮ್”||೧೧||-
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಕರ್ಣೌ ಪರಿ ಸಮನ್ತಾದ್ವಾ ಪೃಷ್ಠೇ ವಾ ಪಿಡಕೋಗ್ರರುಕ್ |
ಶಾಲೂಕವತ್ಪನಸಿಕಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮವಾತಜಾಮ್ ||೧೨||
View original
कर्णौ परि समन्ताद्वा पृष्ठे वा पिडकोग्ररुक् |
शालूकवत्पनसिकां तां विद्याच्छ्लेष्मवातजाम् ||१२||
ಕರ್ಣಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೇ ದೇಶೇ ಜಾತಾ ವಾತಕಫಾತ್ಮಿಕಾ| ಸಮನ್ತತ ಇತಿ ವಚನಾತ್ ಕರ್ಣಾದ್ಬಹಿರಪೀತಿ ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ, ತನ್ನ, ಸರ್ವೇಷು ಪಾದೇಷು ಬಹಿರಿತಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತೇಃ| ನ ಚ ಸಮಾನತನ್ತ್ರೇಷು ಬಹಿರಿತಿ ಲಭ್ಯತೇ| ತಥಾಹಿ ಭೋಜಃ- “ಕಫವಾತೌ ಪ್ರಕುಪಿತೌ ಮಾಂಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕರ್ಣಯೋಃ| ಸಮನ್ತತಃ ಪರಿಸ್ತಬ್ಧಾಂ ಕುರುತಃ ಪಿಡಕಾಂ ಸ್ಥಿರಾಮ್|| ವಿಷಮಾಂ ದಾಹಸಂಯುಕ್ತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪನಸಿಕಾಂ ತು ತಾಮ್” ಇತಿ| ಭೋಜೇಽಸ್ಯಾಂ ವಾತಕಫಜಾಯಾಂ ದಾಹಃ ಪಠಿತಃ, ಸ ಹಿ ವಿಕೃತಿವಿಷಮಸಮವಾಯಾರಮ್ಭಾದಧಿಷ್ಠಾನಪ್ರಭಾವಾದ್ವಾಽವಗನ್ತವ್ಯಃ||೧೨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ಹನುಸನ್ಧೌ ಸಮುದ್ಭೂತಂ ಶೋಫಮಲ್ಪರುಜಂ ಸ್ಥಿರಮ್ |
ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಬಲಾಸಪವನಾತ್ಮಕಮ್ ||೧೩||
View original
हनुसन्धौ समुद्भूतं शोफमल्परुजं स्थिरम् |
पाषाणगर्दभं विद्याद्बलासपवनात्मकम् ||१३||
ಹನುಸನ್ಧಿಸಮುದ್ಭೂತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಃ| ಸ್ಥಿರಕಠಿನಪಾಷಾಣವತ್ ಕಾಠಿನ್ಯೇನ ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಃ||೧೩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ವಿಸರ್ಪವತ್ ಸರ್ಪತಿ ಯೋ ದಾಹಜ್ವರಕರಸ್ತನುಃ |
ಅಪಾಕಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಪಿತ್ತಾತ್ ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಜಾಲಗರ್ದಭಃ ||೧೪||
View original
विसर्पवत् सर्पति यो दाहज्वरकरस्तनुः |
अपाकः श्वयथुः पित्तात् स ज्ञेयो जालगर्दभः ||१४||
ವಿಸರ್ಪವತ್ ಸರ್ಪತಿ ಯ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಜಾಲಗರ್ದಭಃ| ಅಪಾಕವಾನ್ ಈಷತ್ಪಾಕವಾನ್, ಈಷದರ್ಥೇ ನಞ್; ಪಿತ್ತಕೃತತ್ವೇನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಪಾಕಾಭಾವಸ್ಯಾಯುಕ್ತತ್ವಾದಲ್ಪಪಾಕ ಇತ್ಯಙ್ಗೀಕ್ರಿಯತೇ| ಪ್ರತನುಸ್ತೋಕಪಾಕಪಿಡಿಕಾಜಾಲಾಭತ್ವಾಜ್ ಜಾಲಗರ್ದಭಃ| ಪಿತ್ತಾದಿತ್ಯುದ್ಭೂತಪಿತ್ತಾತ್, ಪಿತ್ತೋತ್ಕಟೈಸ್ತ್ರಿಭಿರೇವ ದೋಷೈರನ್ಯತ್ರ ಪಠ್ಯತೇ| ತಥಾಹಿ ಭೋಜಃ- “ಪಿತ್ತೋತ್ಕಟಾಸ್ತ್ರಯೋ ದೋಷಾ ಜನಯನ್ತಿ ತ್ವಗಾಶ್ರಿತಾಃ| ಶ್ಯಾವರಕ್ತತನುಶೋಥಪ್ರಪಾಕಂ ಬಹುವೇದನಮ್|| ವಿಸರ್ಪಿಣಂ ಸದಾಹಂ ಚ ತೃಷ್ಣಾಜ್ವರಸಮನ್ವಿತಮ್| ವಿಸರ್ಪಮಾಹುಸ್ತಂ ವ್ಯಾಧಿಮಪರೇ ಜಾಲಗರ್ದಭಮ್” ಇತಿ||೧೪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ಪಿಡಿಕಾಮುತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಥಾಂ ವೃತ್ತಾಮುಗ್ರರುಜಾಜ್ವರಾಮ್ |
ಸರ್ವಾತ್ಮಕಾಂ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾಂ ಜಾನೀಯಾದಿರಿವೇಲ್ಲಿಕಾಮ್ ||೧೫||
View original
पिडिकामुत्तमाङ्गस्थां वृत्तामुग्ररुजाज्वराम् |
सर्वात्मकां सर्वलिङ्गां जानीयादिरिवेल्लिकाम् ||१५||
ಪಿಡಕಾಮುತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಥಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಇರಿವೇಲ್ಲಿಕಾ| ಸಾ ಚ ಸರ್ವಜಾ ಸರ್ವದೋಷಾರಬ್ಧೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಾತಾದಿದೋಷಾಣಾಂ ಸ್ವಭಾವಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ಲಿಙ್ಗದರ್ಶನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಪ್ರಕೃತಿಸಮವಾಯಾರಬ್ಧತ್ವಾನ್ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಇಯಂ ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಪಾಠೇಷು ಪಠ್ಯತೇ, ನ ತು ಸಮಾನತನ್ತ್ರೇಷ್ವಿತಿ ಪೂರ್ವವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾರೋ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೧೫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ಬಾಹುಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಕಕ್ಷಾಸು ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಾಂ ಸವೇದನಾಮ್ |
ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಸಮ್ಭೂತಾಂ ಕಕ್ಷಾಮಿತಿ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೬||
View original
बाहुपार्श्वांसकक्षासु कृष्णस्फोटां सवेदनाम् |
पित्तप्रकोपसम्भूतां कक्षामिति विनिर्दिशेत् ||१६||
ಬಾಹುಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಕಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಕ್ಷಾ||೧೬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ಏಕಾಮೇವಂವಿಧಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಿಟಿಕಾಂ ಸ್ಫೋಟಸನ್ನಿಭಾಮ್ |
ತ್ವಗ್ಗತಾಂ ಪಿತ್ತಕೋಪೇನ ಗನ್ಧನಾಮಾಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ||೧೭||
View original
एकामेवंविधां दृष्ट्वा पिटिकां स्फोटसन्निभाम् |
त्वग्गतां पित्तकोपेन गन्धनामां प्रचक्षते ||१७||
ಏಕಾಮೇತಾದೃಶೀಂ ಕಕ್ಷಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಸ್ಫೋಟಸದೃಶೀಂ ಗನ್ಧನಾಮಾಂ ವದನ್ತಿ||೧೭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ಅಗ್ನಿದಗ್ಧನಿಭಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸಜ್ವರಾಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತತಃ |
ಕ್ವಚಿತ್ ಸರ್ವತ್ರ ವಾ ದೇಹೇ ಸ್ಮೃತಾ ವಿಸ್ಫೋಟಕಾ ಇತಿ ||೧೮||
View original
अग्निदग्धनिभाः स्फोटाः सज्वराः पित्तरक्ततः |
क्वचित् सर्वत्र वा देहे स्मृता विस्फोटका इति ||१८||
ಅಗ್ನಿದಗ್ಧನಿಭಾಃ| ಸ್ಫೋಟಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಸ್ಫೋಟಕಾಃ| ಅನ್ಯೈಃ ಪುನರಮೀ ವಿಸರ್ಪಭೇದತ್ವಾದೇಷಾಂ ನ ಪಠ್ಯನ್ತೇ| ಅತ ಏವಾನ್ಯತನ್ತ್ರೀಯೈರ್ವಿಸರ್ಪಭೇದತ್ವಾದೇಷಾಂ ದೋಷಭೇದೇನ ಲಕ್ಷಣಂ ಪಠ್ಯತೇ| ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಪಾಠೇ ತು ದೋಷಭೇದೋಽತ್ರ ನ ಯುಜ್ಯತೇ| ಅತ್ರಾರ್ಥೇ ಭೋಜಃ “ಪಿತ್ತಂ ರಕ್ತಂ ಚ ಕುಪಿತಂ ವಾತೇನಾತುಗತಂ ತ್ವಚಿ| ಅಗ್ನಿದಗ್ಧನಿಭಾನ್ ಸ್ಫೋಟಾನ್ ಕುರುತೇ ಸರ್ವದೇಹಗಾನ್|| ಸಜ್ವರಾನ್ ಸಪರೀದಾಹಾನ್ ವಿದ್ಯಾದ್ವಿಸ್ಫೋಟಕಾಂಸ್ತು ತಾನ್” ಇತಿ||೧೮||
Adhikarana 17 (19-20) · Śloka 20
ಕಕ್ಷಾಭಾಗೇಷು ಯೇ ಸ್ಫೋಟಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಮಾಂಸದಾರು(ರ)ಣಾಃ |
ಅನ್ತರ್ದಾಹಜ್ವರಕರಾ ದೀಪ್ತಪಾವಕಸನ್ನಿಭಾಃ ||೧೯||
ಸಪ್ತಾಹಾದ್ವಾ ದಶಾಹಾದ್ವಾ ಪಕ್ಷಾದ್ವಾ ನ್ಘನ್ತಿ ಮಾನವಮ್ |
ತಾಮಗ್ನಿರೋಹಿಣೀಂ ವಿದ್ಯಾದಸಾಧ್ಯಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತತಃ ||೨೦||
View original
कक्षाभागेषु ये स्फोटा जायन्ते मांसदारु(र)णाः |
अन्तर्दाहज्वरकरा दीप्तपावकसन्निभाः ||१९||
सप्ताहाद्वा दशाहाद्वा पक्षाद्वा न्घन्ति मानवम् |
तामग्निरोहिणीं विद्यादसाध्यां सन्निपाततः ||२०||
ಕಕ್ಷಾಭಾಗೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಾಧ್ಯಾಮಿತಿ ಅತ ಏವಾಸ್ಯಾಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷು ನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಭಿಧಾನಮ್| ‘ಮಾಂಸದಾರಣಾ” ಇತ್ಯಪಿ ಪಾಠಃ| ತಥಾಹಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಮ್,- “ಪಿತ್ತೋತ್ಕಟಾ ನೃಣಾಂ ದೋಷಾಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಾಙ್ಗಾರಸನ್ನಿಭಾನ್| ಕಕ್ಷಾಭಾಗೇಷು ಕುರ್ವನ್ತಿ ತೀವ್ರದಾಹರುಜಾಜ್ವರಾನ್|| ಮಾಂಸಾವದಾರಣಾನ್ ಸ್ಫೋಟಾನ್ ಯೇ ಹನ್ಯುರನುಪಕ್ರಮಾತ್| ಪಕ್ಷಾದ್ದಶಾಹಾದರ್ವಾಗ್ವಾ ಸಾ ಜ್ಞೇಯಾ ವಹ್ನಿರೋಹಿಣೀ” ಇತಿ| ತತ್ರ ವಾತಾಧಿಕೈಃ ಸಪ್ತಾಹಾತ್, ಪಿತ್ತಾಧಿಕೈರ್ದಶಾಹಾತ್, ಕಫಾಧಿಕೈಃ ಪಕ್ಷಾತ್||೧೯-೨೦||
Adhikarana 18 (20-22) · Śloka 23
ನಖಮಾಂಸಮಧಿಷ್ಠಾಯ ಪಿತ್ತಂ ವಾತಶ್ಚ ವೇದನಾಮ್ |
ಕರೋತಿ ದಾಹಪಾಕೌ ಚ ತಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಚಿಪ್ಪಮಾದಿಶೇತ್ ||೨೧||
ತದೇವಾಕ್ಷತರೋಗಾಖ್ಯಂ ತಥೋಪನಖಮಿತ್ಯಪಿ |
ಅಭಿಘಾತಾತ್ ಪ್ರದುಷ್ಟೋ ಯೋ ನಖೋ ರೂಕ್ಷೋಽಸಿತಃ ಖರಃ ||೨೨||
ಭವೇತ್ತಂ ಕುನಖಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕುಲೀನಮಿತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್ |೨೩|
View original
नखमांसमधिष्ठाय पित्तं वातश्च वेदनाम् |
करोति दाहपाकौ च तं व्याधिं चिप्पमादिशेत् ||२१||
तदेवाक्षतरोगाख्यं तथोपनखमित्यपि |
अभिघातात् प्रदुष्टो यो नखो रूक्षोऽसितः खरः ||२२||
भवेत्तं कुनखं विद्यात् कुलीनमिति सञ्ज्ञितम् |२३|
ನಖೇತ್ಯಾದಿ| ಚಿಪ್ಪಮಿತಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇಽಙ್ಗುಲೀವೇಷ್ಠಕಮಿತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್||೨೦-೨೨||-
Adhikarana 19 (23) · Śloka 24
ಗಮ್ಭೀರಾಮಲ್ಪಸಂರಮ್ಭಾಂ ಸವರ್ಣಾಮುಪರಿಸ್ಥಿತಾಮ್ ||೨೩||
ಕಫಾದನ್ತಃಪ್ರಪಾಕಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದನುಶಯೀಂ ಭಿಷಕ್ |೨೪|
View original
गम्भीरामल्पसंरम्भां सवर्णामुपरिस्थिताम् ||२३||
कफादन्तःप्रपाकां तां विद्यादनुशयीं भिषक् |२४|
ಗಮ್ಭೀರಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತಃಪಾಕೇನ ಗಮ್ಭೀರಾಮ್| ಅಲ್ಪಸಂರಮ್ಭಾಮ್ ಅಲ್ಪಶೋಥಾಮ್| ಉಪರಿಸ್ಥಿತಾಂ ಮಸ್ತಕೇ ಸ್ಥಿತಾಮ್||೨೩||-
Adhikarana 20 (24) · Śloka 25
ವಿದಾರೀಕನ್ದವದ್ವೃತ್ತಾಂ ಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಷು ||೨೪||
ರಕ್ತಾಂ ವಿದಾರಿಕಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಜಾಂ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾಮ್ |೨೫|
View original
विदारीकन्दवद्वृत्तां कक्षावङ्क्षणसन्धिषु ||२४||
रक्तां विदारिकां विद्यात् सर्वजां सर्वलक्षणाम् |२५|
ವಿದಾರೀಕನ್ದವದಿತ್ಯಾದಿ| ವಙ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಃ ಗಣ್ಡಕಃ| ರಕ್ತಾಂ ಲೋಹಿತಾಮ್| ಸರ್ವಜಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತಜಾಂ; ಪರಂ ತಥಾಽಪಿ ಸಾಧ್ಯಾ, ನ ಹಿ ಸರ್ವ ಏವ ಸನ್ನಿಪಾತಜಾ ವ್ಯಾಧಯೋಽಸಾಧ್ಯಾಃ| ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾಂ ದೋಷಸಮುದಾಯಲಕ್ಷಣಾಂ, ನ ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷಲಕ್ಷಣಾಂ, ದೋಷೇಭ್ಯೋ ದೋಷಸಮುದಾಯಸ್ಯಾನ್ಯತ್ವಾತ್, ಚೂರ್ಣಹರಿದ್ರಾಸಂಯೋಗಸ್ಯೇವ| ಅನ್ಯೇ ತು “ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೇಭ್ಯಃ ಪೃಥಕ್ ದ್ವಿಶಸ್ತ್ರಿಶೋ ವಾ ಜಾಯತ ಇತಿ ಸರ್ವಜಾ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾಪ್ತವಿಧ್ಯಂ ದೋಷಲಿಙ್ಗೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿನಾಽನುಕ್ತಮಪ್ಯೂಹ್ಯಮ್” ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ; ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ “ಯೇನ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಸಾಮಾನ್ಯನ್ಯಾಯೇನಾಸ್ಯಾಃ ಸಾಪ್ತವಿಧ್ಯಂ ನ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ, ನ ಹಿ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗೇಷು ಕೋಽಪಿ ವ್ಯಾಧಿಃ ಪಠಿತೋ ಯಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಾದಿದೋಷಜಃ, ಅಪಿ ಚ ಯದ್ಯಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ಸಾಪ್ತವಿಧ್ಯಮಭಿಪ್ರೇತಂ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ‘ದೋಷೈಃ ಸಪ್ತವಿಧಾ ತು ಸಾ’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ಕುರ್ಯಾತ್; ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಚೇಯಂ ವಾತಕಫಾನ್ವಿತಾ ಪಠಿತಾ, ತಸ್ಮಾದ್ವಾತಕಫಾಧಿಕ್ಯೇನ ಹೀನಪಿತ್ತತಯಾ ಅಸ್ಯಾ ಉತ್ಪತ್ತಿರ್ಜ್ಞೇಯಾ” ಇತಿ||೨೪||-
Adhikarana 21 (25-27) · Śloka 28
ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮೇದಸ್ತಥಾಽನಿಲಃ ||೨೫||
ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಭಿನ್ನೋಽಸೌ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ವಸಾನಿಭಮ್ |
ಸ್ರವತ್ಯಾಸ್ರಾವಮತ್ಯರ್ಥಂ ತತ್ರ ವೃದ್ಧಿಂ ಗತೋಽನಿಲಃ ||೨೬||
ಮಾಂಸಂ ವಿಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಾಂ ಶರ್ಕರಾಂ ಜನಯೇತ್ ಪುನಃ |
ದುರ್ಗನ್ಧಂ ಕ್ಲಿನ್ನಮತ್ಯರ್ಥಂ ನಾನಾವರ್ಣಂ ತತಃ ಸಿರಾಃ ||೨೭||
ಸ್ರವನ್ತಿ ಸಹಸಾ ರಕ್ತಂ ತದ್ವಿದ್ಯಾಚ್ಛರ್ಕರಾರ್ಬುದಮ್ |೨೮|
View original
प्राप्य मांससिरास्नायु श्लेष्मा मेदस्तथाऽनिलः ||२५||
ग्रन्थिं कुर्वन्ति भिन्नोऽसौ मधुसर्पिर्वसानिभम् |
स्रवत्यास्रावमत्यर्थं तत्र वृद्धिं गतोऽनिलः ||२६||
मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करां जनयेत् पुनः |
दुर्गन्धं क्लिन्नमत्यर्थं नानावर्णं ततः सिराः ||२७||
स्रवन्ति सहसा रक्तं तद्विद्याच्छर्करार्बुदम् |२८|
ಪ್ರಾಪ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಇಯಂ ಶರ್ಕರಾಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರುಕ್ತಾ, ಸಾ ಚ ಶರ್ಕರಾ ಹೇತುಃ ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದಸ್ಯ| ಕಾಠಿನ್ಯಾದೇವ ಶರ್ಕರಾಸಾದೃಶ್ಯೇನ ಶರ್ಕರಾ| ಅತ್ಯಗಾಧೋಚ್ಛ್ರಾಯಾಭ್ಯಾಮರ್ಬುದಮ್| ನಾನಾವರ್ಣಂ ಮಧುಘೃತವಸಾಸನ್ನಿಭಮ್| ತತ ಇತ್ಯಾದಿ ತತಃ ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಸಿರಾ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿತ್ ಶರ್ಕರಾ ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದಂ ಚೇತಿ ವ್ಯಾಧಿದ್ವಯಂ ವದನ್ತಿ; ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ, ಸಙ್ಖ್ಯಾತಿರೇಕಾಚ್ಛರ್ಕರಾಯಾಃ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನೋಕ್ತೇರದರ್ಶನಾಚ್ಚ||೨೫-೨೭||-
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
ಪಾಮಾವಿಚರ್ಚ್ಯೌ ಕುಷ್ಠೇಷು ರಕಸಾ ಚ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ||೨೮||
View original
पामाविचर्च्यौ कुष्ठेषु रकसा च प्रकीर्तिता ||२८||
ಪಾಮೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಷ್ಠೇಷ್ವಿತಿ ಕುಷ್ಠನಿದಾನೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೮||
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
ಪರಿಕ್ರಮಣಶೀಲಸ್ಯ ವಾಯುರತ್ಯರ್ಥರೂಕ್ಷಯೋಃ |
ಪಾದಯೋಃ ಕುರುತೇ ದಾರೀಂ ಸರುಜಾಂ ತಲಸಂಶ್ರಿತಃ ||೨೯||
View original
परिक्रमणशीलस्य वायुरत्यर्थरूक्षयोः |
पादयोः कुरुते दारीं सरुजां तलसंश्रितः ||२९||
ಪರೀತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಕ್ರಮಣಶೀಲಸ್ಯ ಸರ್ವತೋ ಭ್ರಮಣಸ್ವಭಾವಸ್ಯ| ದಾರೀಮಿತಿ ವಿಪಾದಿಕಾಂ; ‘ವಿಶ್ರಾವಾಕು’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೨೯||
Adhikarana 24 (30-31) · Śloka 31
ಶರ್ಕರೋನ್ಮಥಿತೇ ಪಾದೇ ಕ್ಷತೇ ವಾ ಕಣ್ಟಕಾದಿಭಿಃ |
ಮೇದೋರಕ್ತಾನುಗೈಶ್ಚೈವ ದೋಷೈರ್ವಾ ಜಾಯತೇ ನೃಣಾಮ್ ||೩೦||
ಸಕೀಲಕಠಿನೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ನಿಮ್ನಮಧ್ಯೋನ್ನತೋಽಪಿ ವಾ |
ಕೋಲಮಾತ್ರಃ ಸರುಕ್ ಸ್ರಾವೀ ಜಾಯತೇ ಕದರಸ್ತು ಸಃ ||೩೧||
View original
शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः |
मेदोरक्तानुगैश्चैव दोषैर्वा जायते नृणाम् ||३०||
सकीलकठिनो ग्रन्थिर्निम्नमध्योन्नतोऽपि वा |
कोलमात्रः सरुक् स्रावी जायते कदरस्तु सः ||३१||
ಶರ್ಕರೇತ್ಯಾದಿ| ಶರ್ಕರಾ ಘಟಕರ್ಪರಖಣ್ಡಾದಯಃ, ತಾಭಿರುನ್ಮಥಿತೇ ಪೀಡಿತೇ| ಕೀಲೇನ ಸದೃಶಂ ಸಕೀಲಮಿತ್ಯವ್ಯಯೀಭಾವಃ, ಸಕೀಲಂ ಚಾಸೌ ಕಠಿನಶ್ಚ ಸಕೀಲಕಠಿನಃ| ‘ಹಸ್ತಯೋರಪಿ’ ಇತಿ ಭೋಜಃ||೩೦-೩೧||
Adhikarana 25 (32) · Śloka 32
ಕ್ಲಿನ್ನಾಙ್ಗುಲ್ಯನ್ತರೌ ಪಾದೌ ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಗನ್ವಿತೌ |
ದುಷ್ಟಕರ್ದಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಾದಲಸಂ ತಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೩೨||
View original
क्लिन्नाङ्गुल्यन्तरौ पादौ कण्डूदाहरुगन्वितौ |
दुष्टकर्दमसंस्पर्शादलसं तं विनिर्दिशेत् ||३२||
ಕ್ಲಿನ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಯಂ ಕಫೇನ ಸಶೋಣಿತೇನ||೩೨||
Adhikarana 26 (33-34) · Śloka 34
ರೋಮಕೂಪಾನುಗಂ ಪಿತ್ತಂ ವಾತೇನ ಸಹ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಮ್ |
ಪ್ರಚ್ಯಾವಯತಿ ರೋಮಾಣಿ ತತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸಶೋಣಿತಃ ||೩೩||
ರುಣದ್ಧಿ ರೋಮಕೂಪಾಂಸ್ತು ತತೋಽನ್ಯೇಷಾಮಸಮ್ಭವಃ |
ತದಿನ್ದ್ರಲುಪ್ತಂ ಖಾಲಿತ್ಯಂ ರುಜ್ಯೇತಿ ಚ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ||೩೪||
View original
रोमकूपानुगं पित्तं वातेन सह मूर्च्छितम् |
प्रच्यावयति रोमाणि ततः श्लेष्मा सशोणितः ||३३||
रुणद्धि रोमकूपांस्तु ततोऽन्येषामसम्भवः |
तदिन्द्रलुप्तं खालित्यं रुज्येति च विभाव्यते ||३४||
ರೋಮಕೂಪಾನುಗಮಿತ್ಯಾದಿ| ಖಾಲಿತ್ಯಂ ಪುಂಸಾಮೇವ ನ ತು ಯೋಷಿತಾಮ್| ತಥಾಚ ವಿದೇಹಃ- “ಅತ್ಯನ್ತಸುಕುಮಾರಾಙ್ಗ್ಯೋ ರಜೋ ದುಷ್ಟಂ ಸ್ರವನ್ತಿ ಚ| ಅವ್ಯಾಯಾಮರತಾ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಖಲಿತಿಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ” ಇತಿ||೩೩-೩೪||
Adhikarana 27 (35) · Śloka 35
ದಾರುಣಾ ಕಣ್ಡುರಾ ರೂಕ್ಷಾ ಕೇಶಭೂಮಿಃ ಪ್ರಪಾಟ್ಯತೇ |
ಕಫವಾತಪ್ರಕೋಪೇಣ ವಿದ್ಯಾದ್ದಾರುಣಕಂ ತು ತಮ್ ||೩೫||
View original
दारुणा कण्डुरा रूक्षा केशभूमिः प्रपाट्यते |
कफवातप्रकोपेण विद्याद्दारुणकं तु तम् ||३५||
ದಾರುಣೇನ್ಯಾದಿ| ದಾರುಣಾ ಕಠಿನಾ| ಕಣ್ಡುರಾ ಕಣ್ಡೂಯುಕ್ತಾ| ಪ್ರಪಾಟ್ಯತೇ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಪಾಟ್ಯತೇ | ಪಿತ್ತರುಧಿರಯೋರಪ್ಯನುಬನ್ಧೋ ಜ್ಞೇಯಃ, ವಿದೇಹವಚನಾನ್| ದಾರುಣಕಂ ‘ಪಹಾ ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೩೫||
Adhikarana 28 (36) · Śloka 36
ಅರೂಂಷಿ ಬಹುವಕ್ತ್ರಾಣಿ ಬಹುಕ್ಲೇದೀನಿ ಮೂರ್ಧನಿ |
ಕಫಾಸೃಕ್ಕೃಮಿಕೋಪೇನ ನೃಣಾಂ ವಿದ್ಯಾದರುಂಷಿಕಾಮ್ ||೩೬||
View original
अरूंषि बहुवक्त्राणि बहुक्लेदीनि मूर्धनि |
कफासृक्कृमिकोपेन नृणां विद्यादरुंषिकाम् ||३६||
ಅರೂಂಷೀತ್ಯಾದಿ| ಅರೂಂಷಿ ವ್ರಣಾನ್||೩೬||
Adhikarana 29 (37) · Śloka 37
ಕ್ರೋಧಶೋಕಶ್ರಮಕೃತಃ ಶರೀರೋಷ್ಮಾ ಶಿರೋಗತಃ |
ಪಿತ್ತಂ ಚ ಕೇಶಾನ್ ಪಚತಿ ಪಲಿತಂ ತೇನ ಜಾಯತೇ ||೩೭||
View original
क्रोधशोकश्रमकृतः शरीरोष्मा शिरोगतः |
पित्तं च केशान् पचति पलितं तेन जायते ||३७||
ಕ್ರೋಧೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರೋಧಾದಿಕೃತೇನ ಶರೀರೋಷ್ಮಣಾ ಶಿರೋಗತೇನ ವೈಕೃತಂ, ಪಿತ್ತೇನ ಪುನಃ ಪ್ರಾಕೃತಂ ಪಲಿತಮ್; ಅನ್ಯಥಾ ಪಿತ್ತೋಷ್ಮಣೋರಭೇದಾತ್ ಪುನರುಕ್ತಿದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್; ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಸ್ತು “ಶರೀರೋಷ್ಮಾ ಪಾವಕಃ, ಪಿತ್ತಂ ತದಾಶ್ರಯಃ, ಏತೌ ಪಿತ್ತಪಾವಕಾವೇಕೀಭೂಯ ಕೇಶಾನ್ ಪಚತಃ; ಏತೇನ ಕೇವಲೋಷ್ಮಕೃತಸ್ಯ ವೈಕೃತಸ್ಯಾದೋಷಜಪ್ರಸಙ್ಗೋ ನಿರಾಕೃತಃ” ಇತಿ ಮನ್ಯತೇ||೩೭||
Adhikarana 30 (38) · Śloka 38
ದಾಹಜ್ವರರುಜಾವನ್ತಸ್ತಾಮ್ರಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸಪೀತಕಾಃ |
ಗಾತ್ರೇಷು ವದನೇ ಚಾನ್ತರ್ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತಾ ಮಸೂರಿಕಾಃ ||೩೮||
View original
दाहज्वररुजावन्तस्ताम्राः स्फोटाः सपीतकाः |
गात्रेषु वदने चान्तर्विज्ञेयास्ता मसूरिकाः ||३८||
ದಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಮ್ರತ್ವೇನ ಶೋಣಿತಾನುಬನ್ಧೋಽಪ್ಯೇಷಾಂ; ತಥಾಹಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ- “ಪಿತ್ತಂ ಶೋಣಿತಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಯದಾ ದೂಷಯತಿ ತ್ವಚಮ್| ತದಾ ಕರೋತಿ ಪಿಡಕಾಃ ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ದೇಹಿನಃ|| ಮಸೂರಮುದ್ಗಮಾಷಾಣಾಂ ತುಲ್ಯಾಃ ಕೋಲೋಪಮಾ ಅಪಿ| ಮಸೂರಿಕಾಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಪಿಡಕಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಾಃ”- ಇತಿ| ಏತಾಸಾಂ ‘ಶೀತಲಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕಾಶ್ರಯಾ ಸಞ್ಜ್ಞಾ||೩೮||
Adhikarana 31 (39) · Śloka 39
ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಪ್ರಖ್ಯಾಃ ಕಫಮಾರುತಶೋಣಿತೈಃ |
ಜಾಯನ್ತೇ ಪಿಡಕಾ ಯೂನಾಂ ವಕ್ತ್ರೇ ಯಾ ಮುಖದೂಷಿಕಾಃ ||೩೯||
View original
शाल्मलीकण्टकप्रख्याः कफमारुतशोणितैः |
जायन्ते पिडका यूनां वक्त्रे या मुखदूषिकाः ||३९||
ಶಾಲ್ಮಲೀತ್ಯಾದಿ| ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಪ್ರಖ್ಯಾಃ ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಸದೃಶಾಃ| ಯೂನಾಂ ತರುಣಾನಾಮ್||೩೯||
Adhikarana 32 (40) · Śloka 40
ಕಣ್ಟಕೈರಾಚಿತಂ ವೃತ್ತಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ ಪಾಣ್ಡುಮಣ್ಡಲಮ್ |
ಪದ್ಮಿನೀಕಣ್ಟಕಪ್ರಖ್ಯೈಸ್ತದಾಖ್ಯಂ ಕಫವಾತಜಮ್ ||೪೦||
View original
कण्टकैराचितं वृत्तं कण्डूमत् पाण्डुमण्डलम् |
पद्मिनीकण्टकप्रख्यैस्तदाख्यं कफवातजम् ||४०||
ಕಣ್ಟಕೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಪದ್ಮಿನೀಕಣ್ಟಕಪ್ರಖ್ಯೈಃ ಪದ್ಮಿನೀಕಣ್ಟಕಸದೃಶೈಃ| ಆಚಿತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಮ್| ತದಾಖ್ಯಂ ಪದ್ಮಿನೀಕಣ್ಟಕಾಖ್ಯಮ್||೪೦||
Adhikarana 33 (41) · Śloka 41
ನೀರುಜಂ ಸಮಮುತ್ಸನ್ನಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಕಫರಕ್ತಜಮ್ |
ಸಹಜಂ ರಕ್ತಮೀಷಚ್ಚ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಜತುಮಣಿಂ ವಿದುಃ ||೪೧||
View original
नीरुजं सममुत्सन्नं मण्डलं कफरक्तजम् |
सहजं रक्तमीषच्च श्लक्ष्णं जतुमणिं विदुः ||४१||
ನೀರುಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮ್| ಉತ್ಸನ್ನಮುನ್ನತಮ್| ಸಹಜಂ ಜನ್ಮಬಲಪ್ರವೃತ್ತಮ್| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಕರ್ಕಶಮ್| ಜತುಮಣಿಃ ‘ಜದುಲ’ ಇತಿ ಲೋಕಾಶ್ರಯಾ ತತ್ಸಞ್ಜ್ಞಾ||೪೧||
Adhikarana 34 (42) · Śloka 42
ಅವೇದನಂ ಸ್ಥಿರಂ ಚೈವ ಯಸ್ಯ ಗಾತ್ರೇಷು ದೃಶ್ಯತೇ |
ಮಾಷವತ್ಕೃಷ್ಣಮುತ್ಸನ್ನಮನಿಲಾನ್ಮಷಕಂ ವದೇತ್ ||೪೨||
View original
अवेदनं स्थिरं चैव यस्य गात्रेषु दृश्यते |
माषवत्कृष्णमुत्सन्नमनिलान्मषकं वदेत् ||४२||
ಅವೇದನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರಂ ಕಠಿನಮ್||೪೨||
Adhikarana 35 (43) · Śloka 43
ಕೃಷ್ಣಾನಿ ತಿಲಮಾತ್ರಾಣಿ ನೀರುಜಾನಿ ಸಮಾನಿ ಚ |
ವಾತಪಿತ್ತಕಫೋಚ್ಛೋಷಾತ್ತಾನ್ ವಿದ್ಯಾತ್ತಿಲಕಾಲಕಾನ್ ||೪೩||
View original
कृष्णानि तिलमात्राणि नीरुजानि समानि च |
वातपित्तकफोच्छोषात्तान् विद्यात्तिलकालकान् ||४३||
ಕೃಷ್ಣಾನೀತ್ಯಾದಿ| ವಾತಪಿತ್ತಕಫೋಚ್ಛೋಷಾದಿತಿ ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕಫಸ್ಯ ಶೋಷಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು “ವಾತಪಿತ್ತಾಸೃಗುಚ್ಛೋಷಾತ್” ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ರಕ್ತಸ್ಯ ಶೋಷಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅತ ಏವ ತಿಲಕಾಲಕೇ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಮ್| ‘ವಾತಪಿತ್ತಕಫೋದ್ರೇಕಾತ್’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ಪಾಠೇ ಕಫೋದ್ರೇಕಲಕ್ಷಣಂ ತಿಲಕಾಲಕೇ ನಾಸ್ತಿ||೪೩||
Adhikarana 36 (44) · Śloka 44
ಮಣ್ಡಲಂ ಮಹದಲ್ಪಂ ವಾ ಶ್ಯಾಮಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಸಿತಮ್ |
ಸಹಜಂ ನೀರುಜಂ ಗಾತ್ರೇ ನ್ಯಚ್ಛಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ||೪೪||
View original
मण्डलं महदल्पं वा श्यामं वा यदि वा सितम् |
सहजं नीरुजं गात्रे न्यच्छमित्यभिधीयते ||४४||
ಮಣ್ಡಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಹಜಂ ಜನ್ಮಬಲಪ್ರವೃತ್ತಮ್| ನ್ಯಚ್ಛಂ ಲೋಕಾ ಲಾಞ್ಛನಮಿತಿ ವದನ್ತಿ; ಪಿತ್ತರಕ್ತಾನ್ವಿತೋ ವಾಯುರಸ್ಯ ಕಾರಣಮ್||೪೪||
Adhikarana 37 (45) · Śloka 45
ಸಮುತ್ಥಾನನಿದಾನಾಭ್ಯಾಂ ಚರ್ಮಕೀಲಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ |೪೫|
View original
समुत्थाननिदानाभ्यां चर्मकीलं प्रकीर्तितम् |४५|
ಸಮುತ್ಥಾನೇತ್ಯಾದಿ| ಸಮುತ್ಥಾನಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ನಿದಾನಂ ಹೇತುಲಕ್ಷಣನಿರ್ದೇಶಃ| ಗಯೀ ತು ಸಮುತ್ಥಾನನಿದಾನಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ ಚರ್ಮಕೀಲಪ್ರತಿಪಾದಕಂ ವಾಕ್ಯಮೇವ ನ ಪಠತಿ|೪೫|-
Adhikarana 38 (45-46) · Śloka 47
ಕ್ರೋಧಾಯಾಸಪ್ರಕುಪಿತೋ ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಯುತಃ ||೪೫||
ಸಹಸಾ ಮುಖಮಾಗತ್ಯ ಮಣ್ಡಲಂ ವಿಸೃಜತ್ಯತಃ |
ನೀರುಜಂ ತನುಕಂ ಶ್ಯಾವಂ ಮುಖೇ ವ್ಯಙ್ಗಂ ತಮಾದಿಶೇತ್ ||೪೬||
ಕೃಷ್ಣಮೇವಙ್ಗುಣಂ ಗಾತ್ರೇ ಮುಖೇ ವಾ ನೀಲಿಕಾಂ ವಿದುಃ |೪೭|
View original
क्रोधायासप्रकुपितो वायुः पित्तेन संयुतः ||४५||
सहसा मुखमागत्य मण्डलं विसृजत्यतः |
नीरुजं तनुकं श्यावं मुखे व्यङ्गं तमादिशेत् ||४६||
कृष्णमेवङ्गुणं गात्रे मुखे वा नीलिकां विदुः |४७|
ಕ್ರೋಧೇತ್ಯಾದಿ| “ವ್ಯಙ್ಗಮೇವ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರೇಣ ವರ್ಣಾನ್ತರೇಣ ಚ ನೀಲಿಕಾ” ಇತ್ಯನ್ಯೇ||೪೫-೪೬||-
Adhikarana 39 (47-49) · Śloka 50
ಮರ್ದನಾತ್ ಪೀಡನಾಚ್ಚಾತಿ ತಥೈವಾಪ್ಯಭಿಘಾತತಃ |
ಮೇಢ್ರಚರ್ಮ ಯದಾ ವಾಯುರ್ಭಜತೇ ಸರ್ವತಶ್ಚರಃ ||೪೭||
ತದಾ ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟಂ ತು ಚರ್ಮ ಪ್ರತಿನಿವರ್ತತೇ |
ಮಣೇರಧಸ್ತಾತ್ ಕೋಶಶ್ಚ ಗ್ರನ್ಥಿರೂಪೇಣ ಲಮ್ಬತೇ ||೪೮||
ಸವೇದನಃ ಸದಾಹಶ್ಚ ಪಾಕಂ ಚ ವ್ರಜತಿ ಕ್ವಚಿತ್ |
ಮಾರುತಾಗನ್ತುಸಮ್ಭೂತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತಾಂ ಪರಿವರ್ತಿಕಾಮ್ ||೪೯||
ಸಕಣ್ಡೂಃ ಕಠಿನಾ ಚಾಪಿ ಸೈವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮುತ್ಥಿತಾ |೫೦|
View original
मर्दनात् पीडनाच्चाति तथैवाप्यभिघाततः |
मेढ्रचर्म यदा वायुर्भजते सर्वतश्चरः ||४७||
तदा वातोपसृष्टं तु चर्म प्रतिनिवर्तते |
मणेरधस्तात् कोशश्च ग्रन्थिरूपेण लम्बते ||४८||
सवेदनः सदाहश्च पाकं च व्रजति क्वचित् |
मारुतागन्तुसम्भूतां विद्यात्तां परिवर्तिकाम् ||४९||
सकण्डूः कठिना चापि सैव श्लेष्मसमुत्थिता |५०|
ಮರ್ದನಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತೀತಿ ಮರ್ದನಪೀಡನಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತೌ ಹಿ ಮರ್ದನಪೀಡನೌ ವಾಯುಪ್ರಶಾನ್ತಿಕರಾವೇವ ಭವತಃ| ಭಜತೇ ಆಶ್ರಯತಿ| ಸರ್ವತಶ್ಚರೋ ವಾಯುರ್ವ್ಯಾನಃ| ಚರ್ಮ ಪ್ರತಿನಿವರ್ತತ ಇತಿ ಮಣಿಂ ವಿಹಾಯ ಸರ್ವತೋ ವ್ಯಾಘುಟತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೋಶಃ ಚರ್ಮಕೋಶಃ| ಸೈವ ಪರಿವರ್ತಿಕೇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೭-೪೯||-
Adhikarana 40 (50-51) · Śloka 52
ಅಲ್ಪೀಯಃಖಾಂ ಯದಾ ಹರ್ಷಾದ್ಬಾಲಾಂ ಗಚ್ಛೇತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ನರಃ ||೫೦||
ಹಸ್ತಾಭಿಘಾತಾದಥವಾ ಚರ್ಮಣ್ಯುದ್ವರ್ತಿತೇ ಬಲಾತ್ |
ಮರ್ದನಾತ್ಪೀಡನಾದ್ವಾಽಪಿ ಶುಕ್ರವೇಗವಿಘಾತತಃ ||೫೧||
ಯಸ್ಯಾವಪಾಟ್ಯತೇ ಚರ್ಮ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದವಪಾಟಿಕಾಮ್ |೫೨|
View original
अल्पीयःखां यदा हर्षाद्बालां गच्छेत् स्त्रियं नरः ||५०||
हस्ताभिघातादथवा चर्मण्युद्वर्तिते बलात् |
मर्दनात्पीडनाद्वाऽपि शुक्रवेगविघाततः ||५१||
यस्यावपाट्यते चर्म तां विद्यादवपाटिकाम् |५२|
ಅಲ್ಪೀಯಃಖಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪೀಯಃಖಾಮ್ ಅಲ್ಪತರಯೋನಿದ್ವಾರಾಮ್| ಚರ್ಮಣ್ಯುದ್ವರ್ತಿತೇ ಉತ್ತಾನೀಭೂಯ ವ್ಯಾಘುಟಿತೇ| ಯಸ್ಯ ಚರ್ಮ ಮರ್ದನಾದಿಭಿರವಪಾಟ್ಯತೇ ವಿದೀರ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ತಾಮವಪಾಟಿಕಾಂ ವಿದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚರ್ಮ ಕರ್ತೃ| ಉದ್ವರ್ತತೇ ನಿಶ್ಚಿತಮೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತ್ಯನ್ಯೇ||೫೦-೫೧||-
Adhikarana 41 (52-54) · Śloka 54
ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟಮೇವಂ ತು ಚರ್ಮ ಸಂಶ್ರಯತೇ ಮಣಿಮ್ ||೫೨||
ಮಣಿಶ್ಚರ್ಮೋಪನದ್ಧಸ್ತು ಮೂತ್ರಸ್ರೋತೋ ರುಣದ್ಧಿ ಚ |
ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶೇ ತಸ್ಮಿನ್ಮನ್ದಧಾರಮವೇದನಮ್ ||೫೩||
ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಜನ್ತೋರ್ಮಣಿರ್ನ ಚ ವಿದೀರ್ಯತೇ |
ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುರೂಢಾಂ ಚಾವಪಾಟಿಕಾಮ್ ||೫೪||
View original
वातोपसृष्टमेवं तु चर्म संश्रयते मणिम् ||५२||
मणिश्चर्मोपनद्धस्तु मूत्रस्रोतो रुणद्धि च |
निरुद्धप्रकशे तस्मिन्मन्दधारमवेदनम् ||५३||
मूत्रं प्रवर्तते जन्तोर्मणिर्न च विदीर्यते |
निरुद्धप्रकशं विद्याद्दुरूढां चावपाटिकाम् ||५४||
ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಮಿತಿ ಮರ್ದನಪೀಡನಾಭಿಘಾತಾದಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಂಶ್ರಯತೇ ಸಮಗ್ರಂ ಶ್ರಯತೇ| ದುರೂಢಾಂ ಚಾವಪಾಟಿಕಾಮಿತಿ ಅವಪಾಟಿಕಾಽಪಿ ದುರೂಢಾ ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಾಶಾಖ್ಯಾಂ ಲಭತೇ||೫೨-೫೪||
Adhikarana 42 (55-56) · Śloka 56
ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಾದ್ವಾಯುರ್ವಿಹತೋ ಗುದಮಾಶ್ರಿತಃ |
ನಿರುಣದ್ಧಿ ಮಹತ್ಸ್ರೋತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮದ್ವಾರಂ ಕರೋತಿ ಚ ||೫೫||
ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಪುರೀಷಂ ತಸ್ಯ ಗಚ್ಛತಿ |
ಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದಂ ವ್ಯಾಧಿಮೇನಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸುದುಸ್ತರಮ್ ||೫೬||
View original
वेगसन्धारणाद्वायुर्विहतो गुदमाश्रितः |
निरुणद्धि महत्स्रोतः सूक्ष्मद्वारं करोति च ||५५||
मार्गस्य सौक्ष्म्यात् कृच्छ्रेण पुरीषं तस्य गच्छति |
सन्निरुद्धगुदं व्याधिमेनं विद्यात् सुदुस्तरम् ||५६||
ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಾದಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಹತೋ ನಿರುದ್ಧಗತಿಃ| ಮಹತ್ಸ್ರೋತೋ ಗುದಮ್||೫೫-೫೬||
Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 58
ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಸಮಾಯುಕ್ತೇಽಧೌತೇಽಪಾನೇ ಶಿಶೋರ್ಭವೇತ್ |
ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯಾಸ್ನಾಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕಣ್ಡೂ ರಕ್ತಕಫೋದ್ಭವಾ ||೫೭||
ಕಣ್ಡೂಯನಾತ್ತತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸ್ರಾವಶ್ಚ ಜಾಯತೇ |
ಏಕೀಭೂತಂ ವ್ರಣೈರ್ಘೋರಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾದಹಿಪೂತನಮ್ ||೫೮||
View original
शकृन्मूत्रसमायुक्तेऽधौतेऽपाने शिशोर्भवेत् |
स्विन्नस्यास्नाप्यमानस्य कण्डू रक्तकफोद्भवा ||५७||
कण्डूयनात्ततः क्षिप्रं स्फोटाः स्रावश्च जायते |
एकीभूतं व्रणैर्घोरं तं विद्यादहिपूतनम् ||५८||
ಶಕೃದಿತ್ಯಾದಿ| ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಸಮಾಯುಕ್ತೇಽಪಾನೇ ಗುದೇ, ಅಧೌತೇ ಅಕ್ರಿಯಮಾಣಶೌಚೇ, ಶಿಶೋ ರಕ್ತಕಫೋದ್ಭವಾ ಕಣ್ಡೂರ್ಭವೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಥಮ್ಭೂತಸ್ಯ? ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಅಸ್ನಾಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಚ| ಏಕೀಭೂತಮಪಾನಂ ವ್ರಣೈಃ ‘ಸಹ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್| ಅಹಿಪೂತನಂ ಕಫರಕ್ತಜಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೫೭-೫೮||
Adhikarana 44 (59-60) · Śloka 60
ಸ್ನಾನೋತ್ಸಾದನಹೀನಸ್ಯ ಮಲೋ ವೃಷಣಸಂಶ್ರಿತಃ |
ಯದಾ ಪ್ರಕ್ಲಿದ್ಯತೇ ಸ್ವೇದಾತ್ ಕಣ್ಡೂಂ ಸಞ್ಜನಯೇತ್ತದಾ ||೫೯||
ತತ್ರ ಕಣ್ಡೂಯನಾತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸ್ರಾವಶ್ಚ ಜಾಯತೇ |
ಪ್ರಾಹುರ್ವೃಷಣಕಚ್ಛೂಂ ತಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಪ್ರಕೋಪಜಾಮ್ ||೬೦||
View original
स्नानोत्सादनहीनस्य मलो वृषणसंश्रितः |
यदा प्रक्लिद्यते स्वेदात् कण्डूं सञ्जनयेत्तदा ||५९||
तत्र कण्डूयनात् क्षिप्रं स्फोटाः स्रावश्च जायते |
प्राहुर्वृषणकच्छूं तां श्लेष्मरक्तप्रकोपजाम् ||६०||
ಸ್ನಾನೋತ್ಸಾದನೇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಸಾದನಮ್ ಉದ್ವರ್ತನಮ್||೫೯-೬೦||
Adhikarana 45 (61) · Śloka 61
ಪ್ರವಾಹಣಾತಿಸಾರಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ಗುದಂ ಬಹಿಃ |
ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲದೇಹಸ್ಯ ತಂ ಗುದಭ್ರಂಶಮಾದಿಶೇತ್ ||೬೧||
View original
प्रवाहणातिसाराभ्यां निर्गच्छति गुदं बहिः |
रूक्षदुर्बलदेहस्य तं गुदभ्रंशमादिशेत् ||६१||
ಪ್ರವಾಹಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರವಾಹಣಂ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ನಿರ್ವಾಹಣಮ್| ಅಯಂ ವಾತಕೋಪಜಃ||೬೧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗನಿದಾನಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने क्षुद्ररोगनिदानं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१३||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||