13. kṣudrarōganidānam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾಣಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಸಮಾಸೇನ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ | ತದ್ಯಥಾ,- ಅಜಗಲ್ಲಿಕಾ, ಯವಪ್ರಖ್ಯಾ, ಅನ್ಧಾಲಜೀ, ವಿವೃತಾ, ಕಚ್ಛಪಿಕಾ, ವಲ್ಮೀಕಂ, ಇನ್ದ್ರವೃದ್ಧಾ , ಪನಸಿಕಾ, ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಃ, ಜಾಲಗರ್ದಭಃ, ಕಕ್ಷಾ , ವಿಸ್ಫೋಟಕಃ, ಅಗ್ನಿರೋಹಿಣೀ, ಚಿಪ್ಪಂ, ಕುನಖಃ, ಅನುಶಯೀ, ವಿದಾರಿಕಾ ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದಂ, ಪಾಮಾ, ವಿಚರ್ಚಿಕಾ, ರಕಸಾ, ಪಾದದಾರಿಕಾ, ಕದರಂ, ಅಲಸೇನ್ದ್ರಲುಪ್ತೌ , ದಾರುಣಕಃ, ಅರುಂಷಿಕಾ, ಪಲಿತಂ, ಮಸೂರಿಕಾ, ಯೌವನಪಿಡಕಾ, ಪದ್ಮಿನೀಕಣ್ಟಕಃ, ಜತುಮಣಿಃ, ಮಶಕಃ, ಚರ್ಮಕೀಲಃ , ತಿಲಕಾಲಕಃ, ನ್ಯಚ್ಛಂ, ವ್ಯಙ್ಗಃ, ಪರಿವರ್ತಿಕಾ, ಅವಪಾಟಿಕಾ, ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶಃ ಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದಃ, ಅಹಿಪೂತನಂ, ವೃಷಣಕಚ್ಛ್ರಃ, ಗುದಭ್ರಂಶಶ್ಚೇತಿ ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಸವರ್ಣಾ ಗ್ರಥಿತಾ ನೀರುಜಾ ಮುದ್ಗಸನ್ನಿಭಾ | ಕಫವಾತೋತ್ಥಿತಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಬಾಲಾನಾಮಜಗಲ್ಲಿಕಾ ||೪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ಯವಾಕಾರಾ ಸುಕಠಿನಾ ಗ್ರಥಿತಾ ಮಾಂಸಸಂಶ್ರಿತಾ | ಪಿಡಕಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಯವಪ್ರಖ್ಯೇತಿ ಸೋಚ್ಯತೇ ||೫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ಘನಾಮವಕ್ತ್ರಾಂ ಪಿಡಕಾಮುನ್ನತಾಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾಮ್ | ಅನ್ಧಾಲಜೀಮಲ್ಪಪೂಯಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಫವಾತಜಾಮ್ ||೬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ವಿವೃತಾಸ್ಯಾಂ ಮಹಾದಾಹಾಂ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸನ್ನಿಭಾಮ್ | ವಿವೃತಾಮಿತಿ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತೋತ್ಥಾಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾಮ್ ||೭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ಗ್ರಥಿತಾಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಷಡ್ವಾ ದಾರುಣಾಃ ಕಚ್ಛಪೋನ್ನತಾಃ | ಕಫಾನಿಲಾಭ್ಯಾಂ ಪಿಡಕಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಕಚ್ಛಪಿಕಾ ಬುಧೈಃ ||೮||

Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10

ಪಾಣಿಪಾದತಲೇ ಸನ್ಧೌ ಗ್ರೀವಾಯಾಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಣಿ | ಗ್ರನ್ಥಿರ್ವಲ್ಮೀಕವದ್ಯಸ್ತು ಶನೈಃ ಸಮುಪಚೀಯತೇ ||೯|| ತೋದಕ್ಲೇದಪರೀದಾಹಕಣ್ಡೂಮದ್ಭಿರ್ಮುಖೈರ್ವೃತಃ | ವ್ಯಾಧಿರ್ವಲ್ಮೀಕ ಇತ್ಯೇಷ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲೋದ್ಭವಃ ||೧೦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 12

ಪದ್ಮಪುಷ್ಕರವನ್ಮಧ್ಯೇ ಪಿಡಕಾಭಿಃ ಸಮಾಚಿತಾಮ್ | ಇನ್ದ್ರವೃದ್ಧಾಂ ತು ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ಥಿತಾಂ ಭಿಷಕ್ ||೧೧|| ಮಣ್ಡಲಂ ವೃತ್ತಮುತ್ಸನ್ನಂ ಸರಕ್ತಂ ಪಿಡಕಾಚಿತಮ್ | ರುಜಾಕರೀಂ ಗದರ್ಭಿಕಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಜಾಮ್ |೧೨|

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಕರ್ಣೌ ಪರಿ ಸಮನ್ತಾದ್ವಾ ಪೃಷ್ಠೇ ವಾ ಪಿಡಕೋಗ್ರರುಕ್ | ಶಾಲೂಕವತ್ಪನಸಿಕಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮವಾತಜಾಮ್ ||೧೨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ಹನುಸನ್ಧೌ ಸಮುದ್ಭೂತಂ ಶೋಫಮಲ್ಪರುಜಂ ಸ್ಥಿರಮ್ | ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಬಲಾಸಪವನಾತ್ಮಕಮ್ ||೧೩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ವಿಸರ್ಪವತ್ ಸರ್ಪತಿ ಯೋ ದಾಹಜ್ವರಕರಸ್ತನುಃ | ಅಪಾಕಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಪಿತ್ತಾತ್ ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಜಾಲಗರ್ದಭಃ ||೧೪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ಪಿಡಿಕಾಮುತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಥಾಂ ವೃತ್ತಾಮುಗ್ರರುಜಾಜ್ವರಾಮ್ | ಸರ್ವಾತ್ಮಕಾಂ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾಂ ಜಾನೀಯಾದಿರಿವೇಲ್ಲಿಕಾಮ್ ||೧೫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ಬಾಹುಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಕಕ್ಷಾಸು ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಾಂ ಸವೇದನಾಮ್ | ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಸಮ್ಭೂತಾಂ ಕಕ್ಷಾಮಿತಿ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ಏಕಾಮೇವಂವಿಧಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಿಟಿಕಾಂ ಸ್ಫೋಟಸನ್ನಿಭಾಮ್ | ತ್ವಗ್ಗತಾಂ ಪಿತ್ತಕೋಪೇನ ಗನ್ಧನಾಮಾಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ||೧೭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ಅಗ್ನಿದಗ್ಧನಿಭಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸಜ್ವರಾಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತತಃ | ಕ್ವಚಿತ್ ಸರ್ವತ್ರ ವಾ ದೇಹೇ ಸ್ಮೃತಾ ವಿಸ್ಫೋಟಕಾ ಇತಿ ||೧೮||

Adhikarana 17 (19-20) · Śloka 20

ಕಕ್ಷಾಭಾಗೇಷು ಯೇ ಸ್ಫೋಟಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಮಾಂಸದಾರು(ರ)ಣಾಃ | ಅನ್ತರ್ದಾಹಜ್ವರಕರಾ ದೀಪ್ತಪಾವಕಸನ್ನಿಭಾಃ ||೧೯|| ಸಪ್ತಾಹಾದ್ವಾ ದಶಾಹಾದ್ವಾ ಪಕ್ಷಾದ್ವಾ ನ್ಘನ್ತಿ ಮಾನವಮ್ | ತಾಮಗ್ನಿರೋಹಿಣೀಂ ವಿದ್ಯಾದಸಾಧ್ಯಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತತಃ ||೨೦||

Adhikarana 18 (20-22) · Śloka 23

ನಖಮಾಂಸಮಧಿಷ್ಠಾಯ ಪಿತ್ತಂ ವಾತಶ್ಚ ವೇದನಾಮ್ | ಕರೋತಿ ದಾಹಪಾಕೌ ಚ ತಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಚಿಪ್ಪಮಾದಿಶೇತ್ ||೨೧|| ತದೇವಾಕ್ಷತರೋಗಾಖ್ಯಂ ತಥೋಪನಖಮಿತ್ಯಪಿ | ಅಭಿಘಾತಾತ್ ಪ್ರದುಷ್ಟೋ ಯೋ ನಖೋ ರೂಕ್ಷೋಽಸಿತಃ ಖರಃ ||೨೨|| ಭವೇತ್ತಂ ಕುನಖಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕುಲೀನಮಿತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್ |೨೩|

Adhikarana 19 (23) · Śloka 24

ಗಮ್ಭೀರಾಮಲ್ಪಸಂರಮ್ಭಾಂ ಸವರ್ಣಾಮುಪರಿಸ್ಥಿತಾಮ್ ||೨೩|| ಕಫಾದನ್ತಃಪ್ರಪಾಕಾಂ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದನುಶಯೀಂ ಭಿಷಕ್ |೨೪|

Adhikarana 20 (24) · Śloka 25

ವಿದಾರೀಕನ್ದವದ್ವೃತ್ತಾಂ ಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಷು ||೨೪|| ರಕ್ತಾಂ ವಿದಾರಿಕಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಜಾಂ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾಮ್ |೨೫|

Adhikarana 21 (25-27) · Śloka 28

ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮೇದಸ್ತಥಾಽನಿಲಃ ||೨೫|| ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಭಿನ್ನೋಽಸೌ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ವಸಾನಿಭಮ್ | ಸ್ರವತ್ಯಾಸ್ರಾವಮತ್ಯರ್ಥಂ ತತ್ರ ವೃದ್ಧಿಂ ಗತೋಽನಿಲಃ ||೨೬|| ಮಾಂಸಂ ವಿಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಾಂ ಶರ್ಕರಾಂ ಜನಯೇತ್ ಪುನಃ | ದುರ್ಗನ್ಧಂ ಕ್ಲಿನ್ನಮತ್ಯರ್ಥಂ ನಾನಾವರ್ಣಂ ತತಃ ಸಿರಾಃ ||೨೭|| ಸ್ರವನ್ತಿ ಸಹಸಾ ರಕ್ತಂ ತದ್ವಿದ್ಯಾಚ್ಛರ್ಕರಾರ್ಬುದಮ್ |೨೮|

Adhikarana 22 (28) · Śloka 28

ಪಾಮಾವಿಚರ್ಚ್ಯೌ ಕುಷ್ಠೇಷು ರಕಸಾ ಚ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ||೨೮||

Adhikarana 23 (29) · Śloka 29

ಪರಿಕ್ರಮಣಶೀಲಸ್ಯ ವಾಯುರತ್ಯರ್ಥರೂಕ್ಷಯೋಃ | ಪಾದಯೋಃ ಕುರುತೇ ದಾರೀಂ ಸರುಜಾಂ ತಲಸಂಶ್ರಿತಃ ||೨೯||

Adhikarana 24 (30-31) · Śloka 31

ಶರ್ಕರೋನ್ಮಥಿತೇ ಪಾದೇ ಕ್ಷತೇ ವಾ ಕಣ್ಟಕಾದಿಭಿಃ | ಮೇದೋರಕ್ತಾನುಗೈಶ್ಚೈವ ದೋಷೈರ್ವಾ ಜಾಯತೇ ನೃಣಾಮ್ ||೩೦|| ಸಕೀಲಕಠಿನೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ನಿಮ್ನಮಧ್ಯೋನ್ನತೋಽಪಿ ವಾ | ಕೋಲಮಾತ್ರಃ ಸರುಕ್ ಸ್ರಾವೀ ಜಾಯತೇ ಕದರಸ್ತು ಸಃ ||೩೧||

Adhikarana 25 (32) · Śloka 32

ಕ್ಲಿನ್ನಾಙ್ಗುಲ್ಯನ್ತರೌ ಪಾದೌ ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಗನ್ವಿತೌ | ದುಷ್ಟಕರ್ದಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಾದಲಸಂ ತಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೩೨||

Adhikarana 26 (33-34) · Śloka 34

ರೋಮಕೂಪಾನುಗಂ ಪಿತ್ತಂ ವಾತೇನ ಸಹ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಮ್ | ಪ್ರಚ್ಯಾವಯತಿ ರೋಮಾಣಿ ತತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸಶೋಣಿತಃ ||೩೩|| ರುಣದ್ಧಿ ರೋಮಕೂಪಾಂಸ್ತು ತತೋಽನ್ಯೇಷಾಮಸಮ್ಭವಃ | ತದಿನ್ದ್ರಲುಪ್ತಂ ಖಾಲಿತ್ಯಂ ರುಜ್ಯೇತಿ ಚ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ||೩೪||

Adhikarana 27 (35) · Śloka 35

ದಾರುಣಾ ಕಣ್ಡುರಾ ರೂಕ್ಷಾ ಕೇಶಭೂಮಿಃ ಪ್ರಪಾಟ್ಯತೇ | ಕಫವಾತಪ್ರಕೋಪೇಣ ವಿದ್ಯಾದ್ದಾರುಣಕಂ ತು ತಮ್ ||೩೫||

Adhikarana 28 (36) · Śloka 36

ಅರೂಂಷಿ ಬಹುವಕ್ತ್ರಾಣಿ ಬಹುಕ್ಲೇದೀನಿ ಮೂರ್ಧನಿ | ಕಫಾಸೃಕ್ಕೃಮಿಕೋಪೇನ ನೃಣಾಂ ವಿದ್ಯಾದರುಂಷಿಕಾಮ್ ||೩೬||

Adhikarana 29 (37) · Śloka 37

ಕ್ರೋಧಶೋಕಶ್ರಮಕೃತಃ ಶರೀರೋಷ್ಮಾ ಶಿರೋಗತಃ | ಪಿತ್ತಂ ಚ ಕೇಶಾನ್ ಪಚತಿ ಪಲಿತಂ ತೇನ ಜಾಯತೇ ||೩೭||

Adhikarana 30 (38) · Śloka 38

ದಾಹಜ್ವರರುಜಾವನ್ತಸ್ತಾಮ್ರಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸಪೀತಕಾಃ | ಗಾತ್ರೇಷು ವದನೇ ಚಾನ್ತರ್ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತಾ ಮಸೂರಿಕಾಃ ||೩೮||

Adhikarana 31 (39) · Śloka 39

ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಪ್ರಖ್ಯಾಃ ಕಫಮಾರುತಶೋಣಿತೈಃ | ಜಾಯನ್ತೇ ಪಿಡಕಾ ಯೂನಾಂ ವಕ್ತ್ರೇ ಯಾ ಮುಖದೂಷಿಕಾಃ ||೩೯||

Adhikarana 32 (40) · Śloka 40

ಕಣ್ಟಕೈರಾಚಿತಂ ವೃತ್ತಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ ಪಾಣ್ಡುಮಣ್ಡಲಮ್ | ಪದ್ಮಿನೀಕಣ್ಟಕಪ್ರಖ್ಯೈಸ್ತದಾಖ್ಯಂ ಕಫವಾತಜಮ್ ||೪೦||

Adhikarana 33 (41) · Śloka 41

ನೀರುಜಂ ಸಮಮುತ್ಸನ್ನಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಕಫರಕ್ತಜಮ್ | ಸಹಜಂ ರಕ್ತಮೀಷಚ್ಚ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಜತುಮಣಿಂ ವಿದುಃ ||೪೧||

Adhikarana 34 (42) · Śloka 42

ಅವೇದನಂ ಸ್ಥಿರಂ ಚೈವ ಯಸ್ಯ ಗಾತ್ರೇಷು ದೃಶ್ಯತೇ | ಮಾಷವತ್ಕೃಷ್ಣಮುತ್ಸನ್ನಮನಿಲಾನ್ಮಷಕಂ ವದೇತ್ ||೪೨||

Adhikarana 35 (43) · Śloka 43

ಕೃಷ್ಣಾನಿ ತಿಲಮಾತ್ರಾಣಿ ನೀರುಜಾನಿ ಸಮಾನಿ ಚ | ವಾತಪಿತ್ತಕಫೋಚ್ಛೋಷಾತ್ತಾನ್ ವಿದ್ಯಾತ್ತಿಲಕಾಲಕಾನ್ ||೪೩||

Adhikarana 36 (44) · Śloka 44

ಮಣ್ಡಲಂ ಮಹದಲ್ಪಂ ವಾ ಶ್ಯಾಮಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಸಿತಮ್ | ಸಹಜಂ ನೀರುಜಂ ಗಾತ್ರೇ ನ್ಯಚ್ಛಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ||೪೪||

Adhikarana 37 (45) · Śloka 45

ಸಮುತ್ಥಾನನಿದಾನಾಭ್ಯಾಂ ಚರ್ಮಕೀಲಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ |೪೫|

Adhikarana 38 (45-46) · Śloka 47

ಕ್ರೋಧಾಯಾಸಪ್ರಕುಪಿತೋ ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಯುತಃ ||೪೫|| ಸಹಸಾ ಮುಖಮಾಗತ್ಯ ಮಣ್ಡಲಂ ವಿಸೃಜತ್ಯತಃ | ನೀರುಜಂ ತನುಕಂ ಶ್ಯಾವಂ ಮುಖೇ ವ್ಯಙ್ಗಂ ತಮಾದಿಶೇತ್ ||೪೬|| ಕೃಷ್ಣಮೇವಙ್ಗುಣಂ ಗಾತ್ರೇ ಮುಖೇ ವಾ ನೀಲಿಕಾಂ ವಿದುಃ |೪೭|

Adhikarana 39 (47-49) · Śloka 50

ಮರ್ದನಾತ್ ಪೀಡನಾಚ್ಚಾತಿ ತಥೈವಾಪ್ಯಭಿಘಾತತಃ | ಮೇಢ್ರಚರ್ಮ ಯದಾ ವಾಯುರ್ಭಜತೇ ಸರ್ವತಶ್ಚರಃ ||೪೭|| ತದಾ ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟಂ ತು ಚರ್ಮ ಪ್ರತಿನಿವರ್ತತೇ | ಮಣೇರಧಸ್ತಾತ್ ಕೋಶಶ್ಚ ಗ್ರನ್ಥಿರೂಪೇಣ ಲಮ್ಬತೇ ||೪೮|| ಸವೇದನಃ ಸದಾಹಶ್ಚ ಪಾಕಂ ಚ ವ್ರಜತಿ ಕ್ವಚಿತ್ | ಮಾರುತಾಗನ್ತುಸಮ್ಭೂತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತಾಂ ಪರಿವರ್ತಿಕಾಮ್ ||೪೯|| ಸಕಣ್ಡೂಃ ಕಠಿನಾ ಚಾಪಿ ಸೈವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮುತ್ಥಿತಾ |೫೦|

Adhikarana 40 (50-51) · Śloka 52

ಅಲ್ಪೀಯಃಖಾಂ ಯದಾ ಹರ್ಷಾದ್ಬಾಲಾಂ ಗಚ್ಛೇತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ನರಃ ||೫೦|| ಹಸ್ತಾಭಿಘಾತಾದಥವಾ ಚರ್ಮಣ್ಯುದ್ವರ್ತಿತೇ ಬಲಾತ್ | ಮರ್ದನಾತ್ಪೀಡನಾದ್ವಾಽಪಿ ಶುಕ್ರವೇಗವಿಘಾತತಃ ||೫೧|| ಯಸ್ಯಾವಪಾಟ್ಯತೇ ಚರ್ಮ ತಾಂ ವಿದ್ಯಾದವಪಾಟಿಕಾಮ್ |೫೨|

Adhikarana 41 (52-54) · Śloka 54

ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟಮೇವಂ ತು ಚರ್ಮ ಸಂಶ್ರಯತೇ ಮಣಿಮ್ ||೫೨|| ಮಣಿಶ್ಚರ್ಮೋಪನದ್ಧಸ್ತು ಮೂತ್ರಸ್ರೋತೋ ರುಣದ್ಧಿ ಚ | ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶೇ ತಸ್ಮಿನ್ಮನ್ದಧಾರಮವೇದನಮ್ ||೫೩|| ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಜನ್ತೋರ್ಮಣಿರ್ನ ಚ ವಿದೀರ್ಯತೇ | ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುರೂಢಾಂ ಚಾವಪಾಟಿಕಾಮ್ ||೫೪||

Adhikarana 42 (55-56) · Śloka 56

ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಾದ್ವಾಯುರ್ವಿಹತೋ ಗುದಮಾಶ್ರಿತಃ | ನಿರುಣದ್ಧಿ ಮಹತ್ಸ್ರೋತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮದ್ವಾರಂ ಕರೋತಿ ಚ ||೫೫|| ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಪುರೀಷಂ ತಸ್ಯ ಗಚ್ಛತಿ | ಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದಂ ವ್ಯಾಧಿಮೇನಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸುದುಸ್ತರಮ್ ||೫೬||

Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 58

ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಸಮಾಯುಕ್ತೇಽಧೌತೇಽಪಾನೇ ಶಿಶೋರ್ಭವೇತ್ | ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯಾಸ್ನಾಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕಣ್ಡೂ ರಕ್ತಕಫೋದ್ಭವಾ ||೫೭|| ಕಣ್ಡೂಯನಾತ್ತತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸ್ರಾವಶ್ಚ ಜಾಯತೇ | ಏಕೀಭೂತಂ ವ್ರಣೈರ್ಘೋರಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾದಹಿಪೂತನಮ್ ||೫೮||

Adhikarana 44 (59-60) · Śloka 60

ಸ್ನಾನೋತ್ಸಾದನಹೀನಸ್ಯ ಮಲೋ ವೃಷಣಸಂಶ್ರಿತಃ | ಯದಾ ಪ್ರಕ್ಲಿದ್ಯತೇ ಸ್ವೇದಾತ್ ಕಣ್ಡೂಂ ಸಞ್ಜನಯೇತ್ತದಾ ||೫೯|| ತತ್ರ ಕಣ್ಡೂಯನಾತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸ್ರಾವಶ್ಚ ಜಾಯತೇ | ಪ್ರಾಹುರ್ವೃಷಣಕಚ್ಛೂಂ ತಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಪ್ರಕೋಪಜಾಮ್ ||೬೦||

Adhikarana 45 (61) · Śloka 61

ಪ್ರವಾಹಣಾತಿಸಾರಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ಗುದಂ ಬಹಿಃ | ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲದೇಹಸ್ಯ ತಂ ಗುದಭ್ರಂಶಮಾದಿಶೇತ್ ||೬೧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 13

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗನಿದಾನಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೩||