Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಕುಷ್ಠನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः कुष्ठनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥೇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
5. kuṣṭhanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾಚಾರಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾದ್ಗುರುವಿರುದ್ಧಾಸಾತ್ಮ್ಯಾಜೀರ್ಣಾಹಿತಾಶಿನಃ ಸ್ನೇಹಪೀತಸ್ಯ ವಾನ್ತಸ್ಯ ವಾ ವ್ಯಾಯಾಮಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಸೇವಿನೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಾನಿ ವಾ ಪಯಸಾಽಭೀಕ್ಷ್ಣಮಶ್ನತೋ ಯೋ ವಾ ಮಜ್ಜತ್ಯಪ್ಸೂಷ್ಮಾಭಿತಪ್ತಃ ಸಹಸಾ ಛರ್ದಿಂ ವಾ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ, ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಪ್ರಕುಪಿತೌ ಪರಿಗೃಹ್ಯಾನಿಲಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಗಾಃ ಸಿರಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಪದ್ಯ ಸಮುದ್ಧೂಯ ಬಾಹ್ಯಂ ಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರತಿ ಸಮನ್ತಾದ್ವಿಕ್ಷಿಪತಿ, ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಚ ದೋಷೋ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತೋ ನಿಶ್ಚರತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಸ್ತ್ವಚಿ ದೋಷಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಚ ಪರಿವೃದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಮಾಣೋಽಭ್ಯನ್ತರಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಧಾತೂನಭಿದೂಷಯನ್ ||೩||
View original
मिथ्याहाराचारस्य विशेषाद्गुरुविरुद्धासात्म्याजीर्णाहिताशिनः स्नेहपीतस्य वान्तस्य वा व्यायामग्राम्यधर्मसेविनो ग्राम्यानूपौदकमांसानि वा पयसाऽभीक्ष्णमश्नतो यो वा मज्जत्यप्सूष्माभितप्तः सहसा छर्दिं वा प्रतिहन्ति, तस्य पित्तश्लेष्माणौ प्रकुपितौ परिगृह्यानिलः प्रवृद्धस्तिर्यग्गाः सिराः सम्प्रपद्य समुद्धूय बाह्यं मार्गं प्रति समन्ताद्विक्षिपति, यत्र यत्र च दोषो विक्षिप्तो निश्चरति तत्र तत्र मण्डलानि प्रादुर्भवन्ति, एवं समुत्पन्नस्त्वचि दोषस्तत्र तत्र च परिवृद्धिं प्राप्याप्रतिक्रियमाणोऽभ्यन्तरं प्रतिपद्यते धातूनभिदूषयन् ||३||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಹೇತುಮಾಹ- ಮಿಥ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾಚಾರಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಿಧಿಭ್ರಷ್ಟಾಹಾರಾಚಾರಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ- ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾಚಾರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿಕಸ್ಯ| ಸಮುದ್ಭೂಯ ಆಕ್ಷಿಪ್ಯ, ಸಮನ್ತಾತ್ ಸರ್ವತ್ರ; ಏತೇನ ಸರ್ವದೇಹಗತತ್ವಂ ರೋಗಸ್ಯ ಸೂಚಯತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ- ತ್ವಕ್ಪಾರುಷ್ಯಮಕಸ್ಮಾದ್ರೋಮಹರ್ಷಃ ಕಣ್ಡೂಃ ಸ್ವೇದಬಾಹುಲ್ಯಮಸ್ವೇದನಂ ವಾಽಙ್ಗಪ್ರದೇಶಾನಾಂ ಸ್ವಾಪಃ ಕ್ಷತವಿಸರ್ಪಣಮಸೃಜಃ ಕೃಷ್ಣತಾ ಚೇತಿ ||೪||
View original
तस्य पूर्वरूपाणि- त्वक्पारुष्यमकस्माद्रोमहर्षः कण्डूः स्वेदबाहुल्यमस्वेदनं वाऽङ्गप्रदेशानां स्वापः क्षतविसर्पणमसृजः कृष्णता चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ- ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಂ ವಿನಾ| ಸ್ವಾಪಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಮ್||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಸಪ್ತ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಿ, ಏಕಾದಶ ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠಾನಿ, ಏವಮಷ್ಟಾದಶ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಭವನ್ತಿ | ತತ್ರ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನ್ಯರುಣೋದುಮ್ಬರರ್ಷ್ಯ(ರ್ಕ್ಷ)ಜಿಹ್ವಕಪಾಲಕಾಕಣಕಪುಣ್ಡರೀಕದದ್ರುಕುಷ್ಠಾನೀತಿ | ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠಾನ್ಯಪಿ ಸ್ಥೂಲಾರುಷ್ಕಂ ಮಹಾಕುಷ್ಠಮೇಕಕುಷ್ಠಂ ಚರ್ಮದಲಂ ವಿಸರ್ಪಃ ಪರಿಸರ್ಪಃ ಸಿಧ್ಮಂ ವಿಚರ್ಚಿಕಾ ಕಿಟಿಭಂ (ಮಂ) ಪಾಮಾ ರಕಸಾ ಚೇತಿ ||೫||
View original
तत्र सप्त महाकुष्ठानि, एकादश क्षुद्रकुष्ठानि, एवमष्टादश कुष्ठानि भवन्ति | तत्र महाकुष्ठान्यरुणोदुम्बरर्ष्य(र्क्ष)जिह्वकपालकाकणकपुण्डरीकदद्रुकुष्ठानीति | क्षुद्रकुष्ठान्यपि स्थूलारुष्कं महाकुष्ठमेककुष्ठं चर्मदलं विसर्पः परिसर्पः सिध्मं विचर्चिका किटिभं (मं) पामा रकसा चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಮಹತ್ತ್ವಮುತ್ತರೋತ್ತರಧಾತ್ವನುಪ್ರವೇಶಾತ್| ಏಕಾದಶಕುಷ್ಠಾನಾಂ ಕ್ಷುದ್ರತ್ವಮುತ್ತರೋತ್ತರಧಾತ್ವನನುಪ್ರವೇಶಾತ್| ಅಷ್ಟಾದಶ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ದಿಙ್ಮಾತ್ರಮಿದಂ ದರ್ಶಿತಂ, ಕುಷ್ಠಾನಾಮನಿಯತಸಙ್ಖ್ಯತ್ವಾತ್; ತಥಾ ಚ ಚರಕಃ- “ಸಪ್ತವಿಧೋಽಷ್ಟಾದಶವಿಧೋಽಸಙ್ಖ್ಯೇಯವಿಧೋ ವಾ” (ಚ. ನಿ. ೫) ಇತಿ| ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಿ ನಾಮತಃ ಪ್ರಾಹ- ತತ್ರ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠಾನಿ ನಾಮತಃ ಪ್ರಾಹ- ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠಾನ್ಯಪೀತ್ಯಾದಿ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಸರ್ವಾಣಿ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಸವಾತಾನಿ ಸಪಿತ್ತಾನಿ ಸಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಿ ಸಕ್ರಿಮೀಣಿ ಚ ಭವನ್ತಿ, ಉತ್ಸನ್ನತಸ್ತು ದೋಷಗ್ರಹಣಮಭಿಭವಾತ್ ||೬||
View original
सर्वाणि कुष्ठानि सवातानि सपित्तानि सश्लेष्माणि सक्रिमीणि च भवन्ति, उत्सन्नतस्तु दोषग्रहणमभिभवात् ||६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಕುಷ್ಠೇಷು ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ದೋಷಾಣಾಂ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಚ ಸಮ್ಭವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಾಣಿ ಕ್ಷುದ್ರಾಣಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ| ಕಥಂ ತರ್ಹಿ ವಾತೇನಾರುಣಮಿತ್ಯಾದೀತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ- ಉತ್ಸನ್ನತಸ್ತು ದೋಷಗ್ರಹಣಮಭಿಭವಾದಿತಿ; ಉತ್ಸನ್ನತ ಔತ್ಕಟ್ಯಾತ್ ದೋಷಗ್ರಹಣಮ್, ಅಭಿಭವಾತ್ ‘ಇತರದೋಷಯೋಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ವಾತೇನಾರುಣಂ, ಪಿತ್ತೇನೋದುಮ್ಬರರ್ಷ್ಯ(ರ್ಕ್ಷ)ಜಿಹ್ವಕಪಾಲಕಾಕಣಕಾನಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ದದ್ರುಕುಷ್ಠಂ ಚೇತಿ | ತೇಷಾಂ ಮಹತ್ತ್ವಂ ಕ್ರಿಯಾಗುರುತ್ವಮುತ್ತರೋತ್ತರಂ ಧಾತ್ವನುಪ್ರವೇಶಾದಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಚೇತಿ ||೭||
View original
तत्र वातेनारुणं, पित्तेनोदुम्बरर्ष्य(र्क्ष)जिह्वकपालकाकणकानि, श्लेष्मणा पुण्डरीकं दद्रुकुष्ठं चेति | तेषां महत्त्वं क्रियागुरुत्वमुत्तरोत्तरं धात्वनुप्रवेशादसाध्यत्वं चेति ||७||
🔊 Audio coming soon
ಯಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕುಷ್ಠೇ ಔತ್ಕಟ್ಯಂ ತೇನ ತದ್ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾರುಣಾದೀನಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಮಹತ್ತ್ವಾದಿಷು ಹೇತುಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನುಶಬ್ದೇನ ಪಶ್ಚಾದರ್ಥವಾಚಿನಾ ಮಹತ್ವೇಽಸಾಧ್ಯತ್ವೇಽಪಿ ಕಾಕಣಕವರ್ಜಂ ಕಾಲಾನ್ತರಂ ಚ ಸೂಚ್ಯತೇ; ಕಾಕಣಕಂ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಾವೇವಾಸಾಧ್ಯಂ, ವ್ಯಾಧಿಸ್ವಭಾವಾತ್| ಅಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಚೇತಿ ಚಕಾರೋ ಧಾತ್ವನುಪ್ರವೇಶಾಚ್ಚೇತ್ಯನನ್ತರಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ; ತೇನಾನುಕ್ತಮಾರಮ್ಭಕದೋಷಮಹತ್ತ್ವಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ, ವಾತೇನಾರುಣಾಭಾನಿ ತನೂನಿ ವಿಸರ್ಪೀಣಿ ತೋದಭೇದಸ್ವಾಪಯುಕ್ತಾನ್ಯರುಣಾನಿ | ಪಿತ್ತೇನ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಫಲಾಕೃತಿವರ್ಣಾನ್ಯೌದುಮ್ಬರಾಣಿ , ಋಷ್ಯ(ಕ್ಷ)ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಕಾಶಾನಿ ಖರಾಣಿ ಋಷ್ಯ(ಕ್ಷ)ಜಿಹ್ವಾನಿ, ಕೃಷ್ಣಕಪಾಲಿಕಾಪ್ರಕಾಶಾನಿ ಕಪಾಲಕುಷ್ಠಾನಿ, ಕಾಕಣನ್ತಿಕಾಫಲಸದೃಶಾನ್ಯತೀವ ರಕ್ತಕೃಷ್ಣಾನಿ ಕಾಕಣಕಾನಿ ; ತೇಷಾಂ ಚತುರ್ಣಾಮಪ್ಯೋಷಚೋಷಪರಿದಾಹಧೂಮಾಯನಾನಿ ಕ್ಷಿಪ್ರೋತ್ಥಾನಪ್ರಪಾಕಭೇದಿತ್ವಾನಿ ಕ್ರಿಮಿಜನ್ಮ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಪತ್ರಪ್ರಕಾಶಾನಿ ಪೌಣ್ಡರೀಕಾಣಿ, ಅತಸೀಪುಷ್ಪವರ್ಣಾನಿ ತಾಮ್ರಾಣಿ ವಾ ವಿಸರ್ಪೀಣಿ ಪಿಡಕಾವನ್ತಿ ಚ ದದ್ರುಕುಷ್ಠಾನಿ; ತಯೋರ್ದ್ವಯೋರಪ್ಯುತ್ಸನ್ನತಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲತಾ ಕಣ್ಡೂಶ್ಚಿರೋತ್ಥಾನತ್ವಂ ಚೇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ||೮||
View original
तत्र, वातेनारुणाभानि तनूनि विसर्पीणि तोदभेदस्वापयुक्तान्यरुणानि | पित्तेन पक्वोदुम्बरफलाकृतिवर्णान्यौदुम्बराणि , ऋष्य(क्ष)जिह्वाप्रकाशानि खराणि ऋष्य(क्ष)जिह्वानि, कृष्णकपालिकाप्रकाशानि कपालकुष्ठानि, काकणन्तिकाफलसदृशान्यतीव रक्तकृष्णानि काकणकानि ; तेषां चतुर्णामप्योषचोषपरिदाहधूमायनानि क्षिप्रोत्थानप्रपाकभेदित्वानि क्रिमिजन्म च सामान्यानि लिङ्गानि | श्लेष्मणा पुण्डरीकपत्रप्रकाशानि पौण्डरीकाणि, अतसीपुष्पवर्णानि ताम्राणि वा विसर्पीणि पिडकावन्ति च दद्रुकुष्ठानि; तयोर्द्वयोरप्युत्सन्नता परिमण्डलता कण्डूश्चिरोत्थानत्वं चेति सामान्यानि रूपाणि ||८||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ವಾತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಋಷ್ಯಜಿಹ್ವಾಪ್ರಕಾಶಾನೀತಿ ಋಷ್ಯಜಿಹ್ವಾಯಾ ಇವ ಪ್ರಕಾಶಃ ಸಾದೃಶ್ಯಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ ಖರತ್ವಯುಕ್ತಾನಿ, ಋಷ್ಯೋ ನೀಲಾಣ್ಡಃ ‘ರೋರು ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಅನ್ಯೇ ‘ಋಕ್ಷ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಋಕ್ಷೋ ‘ರೀಛ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಕೃಷ್ಣಕಪಾಲಿಕಾ ಕೃಷ್ಣಕರ್ಕರಾ| ಕಾಕಣನ್ತಿಕಾ ಗುಞ್ಜಾ, ‘ಚಿರಹಣ್ಟಿಕಾ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ, ತತ್ಫಲವದ್ರಕ್ತಾನಿ ಮಧ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣಾನಿ| ಉದುಮ್ಬರಾದೀನಾಂ ಪಿತ್ತಕೃತತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉಷೋಽನಲಸಮೀಪ ಇವೋಪತಾಪಃ, ಪ್ಲುಷ್ಟಸ್ಯೇವ ವೇದನಾವಿಶೇಷ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಚೋಷ ಆಚೂಷ್ಯತ ಇವ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ, ಪಿಪಾಸೇತ್ಯನ್ಯೇ; ಪರಿದಾಹಃ ಸರ್ವತೋ ದಾಹಃ; ಧೂಮಾಯನಂ ಧೂಮೋಪಹತಸ್ಯೇವ, ‘ಧೂಮೋದ್ವಮನಮಿವಾಙ್ಗಾನಾಮ್’ ಇತ್ಯೇಕೇ| ಪುಣ್ಡರೀಕದದ್ರುಕುಷ್ಠಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಶ್ವೇತಪದ್ಮಮ್| ದದ್ರುಕುಷ್ಠಂ ದ್ವಿವಿಧಂ- ಸಿತಮಸಿತಂ ಚ; ಅಸಿತಸ್ಯ ಮಹೋಪಕ್ರಮಸಾಧ್ಯತ್ವಾದನುಬನ್ಧಿತ್ವಪ್ರಕರ್ಷಾಚ್ಚ ಮಹಾಕುಷ್ಠೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಸುಶ್ರುತೇ ಪಾಠಃ, ಸಿತದದ್ರುಕುಷ್ಠಸ್ಯ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಾದುತ್ತರೋತ್ತರಧಾತ್ವನುಪ್ರವೇಶಾಭಾವಾತ್ತಥಾಽತ್ಯರ್ಥಪೀಡಾರಹಿತತ್ವಾಚ್ಚ ಚರಕೇ ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಪಾಠ ಇತ್ಯದೋಷಃ| ದದ್ರುಸಿಧ್ಮಯೋಃ ಸುಶ್ರುತಚರಕೋದಿತಯೋರಭಿಧಾನಭೇದ ಇತಿ ಜೇಜ್ಝಟಃ ಸಮಾದಧತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ| ತಯೋಃ ಪುಣ್ಡರೀಕದದ್ರುಕುಷ್ಠಯೋಃ ಪಿತ್ತಕಫಕೃತತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಮಣ್ಡಲತಾ ಪರಿಪೂರ್ಣಮಣ್ಡಲತಾ||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠಾನ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಸ್ಥೂಲಾನಿ ಸನ್ಧಿಷ್ವತಿದಾರುಣಾನಿ ಸ್ಥೂಲಾರುಷಿ ಸ್ಯುಃ ಕಠಿನಾನ್ಯರೂಂಷಿ |೯|
View original
क्षुद्रकुष्ठान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- स्थूलानि सन्धिष्वतिदारुणानि स्थूलारुषि स्युः कठिनान्यरूंषि |९|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠೇಷು ಪ್ರಾಕ್ ಸ್ಥೂಲಾರುಷ್ಕಮಾಹ- ಸ್ಥೂಲಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥೂಲಾನಿ ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನಿ| ದಾರುಣಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ| ಅರೂಂಷಿ ವ್ರಣಾಃ|೯|-
Adhikarana 9 (9) · Śloka 9
ತ್ವಕ್ಕೋಚಭೇದಸ್ವಪನಾಙ್ಗಸಾದಾಃ ಕುಷ್ಠೇ ಮಹತ್ಪೂರ್ವಯುತೇ ಭವನ್ತಿ ||೯||
View original
त्वक्कोचभेदस्वपनाङ्गसादाः कुष्ठे महत्पूर्वयुते भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
ಮಹಾಕುಷ್ಠಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತ್ವಕ್ಕೋಚೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ವಕ್ಶಬ್ದಃ ಕೋಚಭೇದಸ್ವಪ್ನೈಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ತ್ವಕ್ಕೋಚಃ ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚಃ, ತ್ವಗ್ಭೇದಃ ತ್ವಗ್ವಿದಾರಣಂ, ತ್ವಕ್ಸ್ವಪನಂ ತ್ವಚೋಽಚೇತನತ್ವಮ್, ಅಙ್ಗಸಾದೋಽಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ಕುಷ್ಠೇ ಮಹತ್ಪೂರ್ವಯುತ ಇತಿ ಮಹಾಕುಷ್ಠ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೯||
Adhikarana 10 (10) · Śloka 10
ಕೃಷ್ಣಾರುಣಂ ಯೇನ ಭವೇಚ್ಛರೀರಂ ತದೇಕಕುಷ್ಠಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಕುಷ್ಠಮ್ |೧೦|
View original
कृष्णारुणं येन भवेच्छरीरं तदेककुष्ठं प्रवदन्ति कुष्ठम् |१०|
🔊 Audio coming soon
ಏಕಕುಷ್ಠಮಾಹ- ಕುಷ್ಣಾರುಣಮಿತ್ಯಾದಿ|೧೦|-
Adhikarana 11 (10) · Śloka 10
ಸ್ಯುರ್ಯೇನ ಕಣ್ಡೂವ್ಯಥನೌಷಚೋಷಾಸ್ತಲೇಷು ತಚ್ಚರ್ಮದಲಂ ವದನ್ತಿ ||೧೦||
View original
स्युर्येन कण्डूव्यथनौषचोषास्तलेषु तच्चर्मदलं वदन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಚರ್ಮದಲಮಾಹ- ಸ್ಯುರ್ಯೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಚೋಷ ಆಚೂಷಣಮಿವ| ತಲೇಷು ಹಸ್ತಪಾದತಲೇಷು||೧೦||
Adhikarana 12 (11) · Śloka 11
ವಿಸರ್ಪವತ್ ಸರ್ಪತಿ ಸರ್ವತೋ ಯಸ್ತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಾನ್ಯಭಿಭೂಯ ಶೀಘ್ರಮ್ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾವಿದಾಹಾರತಿತೋದಪಾಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ವಿಸರ್ಪಃ ಸ ಭವೇದ್ವಿಕಾರಃ ||೧೧||
View original
विसर्पवत् सर्पति सर्वतो यस्त्वग्रक्तमांसान्यभिभूय शीघ्रम् | मूर्च्छाविदाहारतितोदपाकान् कृत्वा विसर्पः स भवेद्विकारः ||११||
🔊 Audio coming soon
ವಿಸರ್ಪಕುಷ್ಠಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಿಸರ್ಪವದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರೋಕ್ತವಿಸರ್ಪಾಖ್ಯಕುಷ್ಠಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಿಸರ್ಪರೋಗಸ್ಯ ಚ ಚಿರವಿಸರ್ಪಣಶೀಘ್ರವಿಸರ್ಪಣತೋ ಭೇದಃ||೧೧||
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
ಶನೈಃ ಶರೀರೇ ಪಿಡಕಾಃ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಃ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಯಾಸ್ತಂ ಪರಿಸರ್ಪಮಾಹುಃ |೧೨|
View original
शनैः शरीरे पिडकाः स्रवन्त्यः सर्पन्ति यास्तं परिसर्पमाहुः |१२|
🔊 Audio coming soon
ಪರಿಸರ್ಪಮಾಹ- ಶನೈರಿತ್ಯಾದಿ|೧೨|-
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
ಕಣ್ಡ್ವನ್ವಿತಂ ಶ್ವೇತಮಪಾಯಿ ಸಿಧ್ಮ ವಿದ್ಯಾತ್ತನು ಪ್ರಾಯಶ ಊರ್ಧ್ವಕಾಯೇ ||೧೨||
View original
कण्ड्वन्वितं श्वेतमपायि सिध्म विद्यात्तनु प्रायश ऊर्ध्वकाये ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಸಿಧ್ಮಕುಷ್ಠಮಾಹ- ಕುಣ್ಡ್ವನ್ವಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಪಾಯಿ ಅಕಷ್ಟಕಾರಿ | ಪ್ರಾಯಶ ಊರ್ಧ್ವಕಾಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಯಃಶಬ್ದೋಪಾದಾನಾದಧಃಕಾಯೇಽಪಿ ಕದಾಚಿದ್ಭವತಿ| ಸಿಧ್ಮಕುಷ್ಠಂ ದ್ವಿವಿಧಂ- ಪುಷ್ಪಿಕಾಸಿಧ್ಮಂ, ಸಿಧ್ಮಂ ಚ; ಪುಷ್ಪಿಕಾಸಿಧ್ಮಸ್ಯ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ ಸುಶ್ರುತೇ ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠೇಷು ಪಾಠಃ, ಸಿಧ್ಮಸ್ಯ ದುಃಖಸಾಧ್ಯತ್ವಾಚ್ಚರಕೇ ಮಹಾಕುಷ್ಠೇ ಪಾಠ ಇತ್ಯದೋಷಃ||೧೨||
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
ರಾಜ್ಯೋಽತಿಕಣ್ಡ್ವರ್ತಿರುಜಃ ಸರೂಕ್ಷಾ ಭವನ್ತಿ ಗಾತ್ರೇಷು ವಿಚರ್ಚಿಕಾಯಾಮ್ | ಕಣ್ಡೂಮತೀ ದಾಹರುಜೋಪಪನ್ನಾ ವಿಪಾದಿಕಾ ಪಾದಗತೇಯಮೇವ ||೧೩||
View original
राज्योऽतिकण्ड्वर्तिरुजः सरूक्षा भवन्ति गात्रेषु विचर्चिकायाम् | कण्डूमती दाहरुजोपपन्ना विपादिका पादगतेयमेव ||१३||
🔊 Audio coming soon
ವಿಚರ್ಚಿಕಾಮಾಹ- ರಾಜ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ರಾಜ್ಯೋ ರೇಖಾಃ, ತಾಶ್ಚ ಸರೂಕ್ಷಾ ಭವನ್ತಿ| ಕಣ್ಡ್ವರ್ತಿಃ ಖರ್ಜೂಪೀಡಾ, ರುಜೋ ವೇದನಾಃ, ಅತಿಶಬ್ದಃ ಕಣ್ಡ್ವರ್ತಿರುಗ್ಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಗಾತ್ರೇಷು ಪಾಣಿಪಾದೇಷು| ಕಣ್ಡೂಮತೀತ್ಯಾದಿ| ಇಯಮೇವ ವಿಚರ್ಚಿಕಾ ಪಾದಗತಾ ಯದಾ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ವಿಚರ್ಚಿಕಾಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ವಿಹಾಯ ವಿಪಾದಿಕಾಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩||
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
ಯತ್ ಸ್ರಾವಿ ವೃತ್ತಂ ಘನಮುಗ್ರಕಣ್ಡು ತತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಕೃಷ್ಣಂ ಕಿಟಿಭಂ(ಮಂ) ವದನ್ತಿ |೧೪|
View original
यत् स्रावि वृत्तं घनमुग्रकण्डु तत् स्निग्धकृष्णं किटिभं(मं) वदन्ति |१४|
🔊 Audio coming soon
ಕಿಟಿಭಮಾಹ- ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ‘ರಕ್ತಕೃಷ್ಣಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ|೧೪|-
Adhikarana 17 (14) · Śloka 15
ಸಾಸ್ರಾವಕಣ್ಡೂಪರಿದಾಹಕಾಭಿಃ ಪಾಮಾಽಣುಕಾಭಿಃ ಪಿಡಕಾಭಿರೂಹ್ಯಾ ||೧೪|| ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸದಾಹೈರತಿ ಸೈವ ಕಚ್ಛೂಃ ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪ್ರಭವೈರ್ನಿರೂಪ್ಯಾ |೧೫|
View original
सास्रावकण्डूपरिदाहकाभिः पामाऽणुकाभिः पिडकाभिरूह्या ||१४|| स्फोटैः सदाहैरति सैव कच्छूः स्फिक्पाणिपादप्रभवैर्निरूप्या |१५|
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಪಾಮಾಮಾಹ,- ಸಾಸ್ರಾವೇತ್ಯಾದಿ| ಸಹಾಸ್ರಾವಕಣ್ಡೂಪರಿದಾಹಕೈರ್ವರ್ತನ್ತೇ ಯಾಃ ಪಿಡಕಾಸ್ತಾಸ್ತಥಾವಿಧಾಃ, ತಾಭಿರೂಹ್ಯಾ ಪಾಮೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ; ಯೇ ತು ‘ಸಾಸ್ರಾವಕಣ್ಡೂಪರಿದಾಹವದ್ಭಿಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇ ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ಸಾಸ್ರಾವೌ ಯೌ ಕಣ್ಡೂಪರಿದಾಹೌ ತದ್ಯುಕ್ತೈಃ ಪುರುಷೈಃ ಕೃತ್ವಾ, ಅಣುಕಾಭಿಃ ಪಿಡಕಾಭಿಃ ಕೃತ್ವಾ, ಪಾಮಾ ಊಹ್ಯಾ ‘ವೈದ್ಯೈಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸೈವ ಕಚ್ಛೂರಿತಿ ಸೈವ ಪಾಣ್ಯೋಃ ಸ್ಫಿಜೋಶ್ಚ ತೀವ್ರದಾಹೈಃ ಸ್ಫೋಟೈರುಪಗತಾ ಕಚ್ಛೂರುಚ್ಯತೇ||೧೪||-
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
ಕಣ್ಡ್ವನ್ವಿತಾ ಯಾ ಪಿಡಕಾ ಶರೀರೇ ಸಂಸ್ರಾವಹೀನಾ ರಕಸೋಚ್ಯತೇ ಸಾ ||೧೫||
View original
कण्ड्वन्विता या पिडका शरीरे संस्रावहीना रकसोच्यते सा ||१५||
🔊 Audio coming soon
ರಕಸಾಮಾಹ- ಕಣ್ಡ್ವನ್ವಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಶರೀರೇ ಸಕಲೇ ಕಾಯೇ||೧೫||
Adhikarana 19 (16) · Śloka 16
ಅರುಃ ಸಸಿಧ್ಮಂ ರಕಸಾ ಮಹಚ್ಚ ಯಚ್ಚೈಕಕುಷ್ಠಂ ಕಫಜಾನ್ಯಮೂನಿ | ವಾಯೋಃ ಪ್ರಕೋಪಾತ್ ಪರಿಸರ್ಪಮೇಕಂ ಶೇಷಾಣಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಭವಾಣಿ ವಿದ್ಯಾತ್ ||೧೬||
View original
अरुः ससिध्मं रकसा महच्च यच्चैककुष्ठं कफजान्यमूनि | वायोः प्रकोपात् परिसर्पमेकं शेषाणि पित्तप्रभवाणि विद्यात् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಕಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠೇ ಕಸ್ಯಾಧಿಕ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಅರುರಿತ್ಯಾದಿ| ಅರುಃ ಸ್ಥೂಲಾರುಷ್ಕಮ್| ಶೇಷಾಣಿ ವಿಸರ್ಪಕಿಟಿಭವಿಚರ್ಚಿಕಾಪಾಮಾಚರ್ಮದಲಾನಿ| ಅರುಃ ಸಸಿಧ್ಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜೇಜ್ಝಟೇನ ಸ್ವಕಪೋಲಕಲ್ಪಿತಃ ಶ್ಲೋಕ ಇತಿ ಗಯದಾಸೋ ನ ಮನ್ಯತೇ, ಯಸ್ಮಾದೇಕಕುಷ್ಠಂ ಮಹಾಕುಷ್ಠಂ ಚ ವಾತಾದೇವ ಭವತಿ ನ ಕಫಾತ್, ಪರಿಸರ್ಪಂ ಪಿತ್ತಾತ್; ಪಾಠಾನ್ತರಂ ಚಾತ್ರ ‘ಅರುಷ್ಕಂ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಠತಿ, ತಚ್ಚಾಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಮ್||೧೬||
Adhikarana 20 (17) · Śloka 17
ಕಿಲಾಸಮಪಿ ಕುಷ್ಠವಿಕಲ್ಪ ಏವ; ತತ್ತ್ರಿವಿಧಂ- ವಾತೇನ, ಪಿತ್ತೇನ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಚೇತಿ | ಕುಷ್ಠಕಿಲಾಸಯೋರನ್ತರಂ- ತ್ವಗ್ಗತಮೇವ ಕಿಲಾಸಮಪರಿಸ್ರಾವಿ ಚ | ತದ್ವಾತೇನ ಮಣ್ಡಲಮರುಣಂ ಪರುಷಂ ಪರಿಧ್ವಂಸಿ ಚ, ಪಿತ್ತೇನ ಪದ್ಮಪತ್ರಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಸಪರಿದಾಹಂ ಚ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶ್ವೇತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಬಹಲಂ ಕಣ್ಡೂಮಚ್ಚ | ತೇಷು ಸಮ್ಬದ್ಧಮಣ್ಡಲಮನ್ತೇಜಾತಂ ರಕ್ತರೋಮ ಚಾಸಾಧ್ಯಮಗ್ನಿದಗ್ಧಂ ಚ ||೧೭||
View original
किलासमपि कुष्ठविकल्प एव; तत्त्रिविधं- वातेन, पित्तेन, श्लेष्मणा चेति | कुष्ठकिलासयोरन्तरं- त्वग्गतमेव किलासमपरिस्रावि च | तद्वातेन मण्डलमरुणं परुषं परिध्वंसि च, पित्तेन पद्मपत्रप्रतीकाशं सपरिदाहं च, श्लेष्मणा श्वेतं स्निग्धं बहलं कण्डूमच्च | तेषु सम्बद्धमण्डलमन्तेजातं रक्तरोम चासाध्यमग्निदग्धं च ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಕಿಲಾಸಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಿಲಾಸಮಪೀತ್ಯಾದಿ| ಅಪಿಶಬ್ದಃ ಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಂ, ತೇನ ಕಿಲಾಸಂ ಕುಷ್ಠವಿಕೃತಿರಿತಿ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ; ಅನ್ಯೇ ತು, ಕಿಮಪಿ ಕಿಲಾಸಂ ಕುಷ್ಠವಿಕಲ್ಪೋ ನ ಭವತೀತ್ಯಪಿಶಬ್ದಾದಾಹುಃ; ಕಿಂ ತತ್ ಕಿಲಾಸಂ ಕುಷ್ಠವಿಕಲ್ಪೋ ನ ಭವತಿ? ಉಚ್ಯತೇ- ತ್ವಗ್ಗತಮಪರಿಸ್ರಾವಿ ಚೇತಿ; ಅನ್ತರಂ ಭೇದಃ| ತ್ವಗ್ಗತಮಿತಿ ಕುಷ್ಠಂ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮಧಿಷ್ಠಾಯ ತ್ವಚಿ ದರ್ಶಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ, ಕಿಲಾಸಂ ತು ತ್ವಚಮೇವ ಕೇವಲಾಮಧಿತಿಷ್ಠತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ತ್ವಗ್ಗತಮೇವ ಕಿಲಾಸಸಞ್ಜ್ಞಂ, ತದೇವ ಧಾತ್ವನುಪ್ರವೇಶಾಚ್ಛ್ವಿತ್ರಸಞ್ಜ್ಞಮ್’ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ತಥಾ ಚ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಃ,- “ತ್ವಗ್ಗತಂ ತು ಯದಸ್ರಾವಿ ಕಿಲಾಸಂ ತತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್| ಯದಾ ತ್ವಚಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ತದ್ಧಾತೂನವಗಾಹತೇ|| ಹಿತ್ವಾ ಕಿಲಾಸಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಚ ಶ್ವಿತ್ರಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಲಭೇತ ತತ್”- ಇತಿ| ವಾತಾದಿಜಾನಾಂ ಕಿಲಾಸಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತದ್ವಾತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಧ್ವಂಸೀತಿ ಘೃಷ್ಟಂ ಸದ್ರಜೋ ವಿಮುಞ್ಚತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಹಲಂ ಸ್ಥೂಲಮ್| ಅತಃ ಪರಮಸಾಧ್ಯಾವಧಾರಣಂ- ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷು ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇಷು ಕಿಲಾಸೇಷು| ಸಮ್ಬದ್ಧಮಣ್ಡಲಮಿತಿ ಪರಸ್ಪರಮಭಿನ್ನಮಣ್ಡಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ತೇ ಜಾತಮ್ ಓಷ್ಠಪಾಣಿಪಾದಗುಹ್ಯಜಮ್; ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ ‘ಅನ್ತರ್ಜಾತರಕ್ತರೋಮ ಚ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಅನ್ತರ್ಮಧ್ಯೇ ಜಾತಾನಿ ರಕ್ತಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಯತ್ರ ತತ್ತಥಾ; ತೇ ಚಾಚಾರ್ಯಾ ‘ಅಗ್ನಿದಗ್ಧಂ ಚ’ ಇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಪಾಣಿಪಾದಗುಹ್ಯೌಷ್ಠಜಮನುಕ್ತಮಪ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ಸಮುಚ್ಚಿನ್ವನ್ತಿ||೧೭||
Adhikarana 21 (18) · Śloka 18
ಕುಷ್ಠೇಷು ತು ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚಸ್ವಾಪಸ್ವೇದಶೋಫಭೇದಕೌಣ್ಯಸ್ವರೋಪಘಾತಾ ವಾತೇನ, ಪಾಕಾವದರಣಾಙ್ಗುಲಿಪತನಕರ್ಣನಾಸಾಭಙ್ಗಾಕ್ಷಿರಾಗಸತ್ತ್ವೋತ್ಪತ್ತಯಃ ಪಿತ್ತೇನ, ಕಣ್ಡೂವರ್ಣಭೇದಶೋಫಾಸ್ರಾವಗೌರವಾಣಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ||೧೮||
View original
कुष्ठेषु तु त्वक्सङ्कोचस्वापस्वेदशोफभेदकौण्यस्वरोपघाता वातेन, पाकावदरणाङ्गुलिपतनकर्णनासाभङ्गाक्षिरागसत्त्वोत्पत्तयः पित्तेन, कण्डूवर्णभेदशोफास्रावगौरवाणि श्लेष्मणा ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಕುಷ್ಠಾನಾಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೋಕ್ತತ್ವಾದನುಕ್ತಮಪಿ ದೋಷಲಿಙ್ಗಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕುಷ್ಠೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ವಾತಕಾರ್ಯೇಷು ಸ್ವೇದಶ್ಚಿನ್ತ್ಯಃ| ‘ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚಸ್ವಾಪಾಸ್ವೇದೌ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ನಞ್ ಸ್ವೇದನಿಷೇಧಾರ್ಥಃ; ‘ವ್ಯಾಧಿಸ್ವಭಾವಾತ್ ಸ್ವೇದೋಽಪಿ ಸ್ಯಾತ್’ ಇತ್ಯಪರೇ| ಕೌಣ್ಯಂ ನಷ್ಟಕರತಾ| ಸತ್ತ್ವೋತ್ಪತ್ತಯಃ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಜನ್ಮಾನಿ ||೧೮||
Adhikarana 22 (19) · Śloka 19
ತತ್ರಾದಿಬಲಪ್ರವೃತ್ತಂ ಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಕಾಕಣಂ ಚಾಸಾಧ್ಯಮ್ ||೧೯||
View original
तत्रादिबलप्रवृत्तं पौण्डरीकं काकणं चासाध्यम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮಸಾಧ್ಯತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪುಣ್ಡರೀಕಮಾದಿಬಲಪ್ರವೃತ್ತಂ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತದೋಷಜಮಸಾಧ್ಯಮ್| ನನು ಚಾದಿಬಲಪ್ರವೃತ್ತಮನ್ಯದಪಿ ಕುಷ್ಠಮಸಾಧ್ಯಮೇವ, ಯದಾಹ ಚರಕಃ,- “ಯೇ ಚಾಪಿ ಕೇಚಿತ್ ಕುಲಜಾ ವಿಕಾರಾಸ್ತಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯಸಾಧ್ಯಾನ್ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ” (ಚ. ಚಿ. ೬) ಇತಿ; ಕುಲಜಾ ಇತ್ಯನೇನ ದುಷ್ಟಶುಕ್ರಶೋಣಿತಜಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಪುಣ್ಡರೀಕಗ್ರಹಣಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಾಮುಪಲಕ್ಷಣಂ; ತೇಷಾಮೇವೋತ್ತರೋತ್ತರಧಾತ್ವನುಕ್ರಮೇಣ ಶುಕ್ರಧಾತೋರ್ದುಷ್ಟಿಜನನಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್| ಏತೇನ ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠೇಷ್ವಾದಿಬಲಪ್ರವೃತ್ತತ್ವಂ ನಾಸ್ತಿ, ಉತ್ತರೋತ್ತರಧಾತ್ವನನುಕ್ರಮಣಾಭಾವೇನ ಶುಕ್ರದೋಷಕರಣೇಽಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್| ಕಾಕಣಕಂ ಚಾಸಾಧ್ಯಮ್, ಉತ್ಪತ್ತಾವೇವ ತ್ರಿದೋಷಬಲಪ್ರವೃತ್ತತ್ವಾತ್; ಧಾತ್ವನುಕ್ರಮಣೇನ ಹಿ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಾಮಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರಗತಾನಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವಮುಪರಿಷ್ಠಾದೇವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ||೧೯||
Adhikarana 23 (20-21) · Śloka 21
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಥಾ ವನಸ್ಪತಿರ್ಜಾತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಣಮ್ | ಅನ್ತರ್ಭೂಮಿಂ ವಿಗಾಹೇತ ಮೂಲೈರ್ವೃಷ್ಟಿವಿವರ್ಧಿತೈಃ ||೨೦|| ಏವಂ ಕುಷ್ಠಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಂ ತ್ವಚಿ ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷತಃ | ಕ್ರಮೇಣ ಧಾತೂನ್ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ನರಸ್ಯಾಪ್ರತಿಕಾರಿಣಃ ||೨೧||
View original
भवन्ति चात्र- यथा वनस्पतिर्जातः प्राप्य कालप्रकर्षणम् | अन्तर्भूमिं विगाहेत मूलैर्वृष्टिविवर्धितैः ||२०|| एवं कुष्ठं समुत्पन्नं त्वचि कालप्रकर्षतः | क्रमेण धातून् व्याप्नोति नरस्याप्रतिकारिणः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಮಪ್ರತಿಕಾರಿಣ ಉತ್ತರೋತ್ತರಧಾತ್ವನುಕ್ರಮಣೇ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾ ವನಸ್ಪತಿರ್ವೃಕ್ಷಃ, ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಣಂ ಕಾಲಾಧಿಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ, ಮೂಲೈಃ ಕೃತ್ವಾ, ಅನ್ತರ್ಭೂಮಿಂ ವಿಗಾಹೇತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತ್ವಚೀತಿ ಅತ್ರ ತ್ವಕ್ಶಬ್ದೇನ ರಸ ಉಕ್ತಃ, ರಸಾರಬ್ಧತ್ವಾತ್; ತೇನ ರಸಸ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೦-೨೧||
Adhikarana 24 (22-28) · Śloka 28
ಸ್ಪರ್ಶಹಾನಿಃ ಸ್ವೇದನತ್ವಮೀಷತ್ಕಣ್ಡೂಶ್ಚ ಜಾಯತೇ | ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ರೂಕ್ಷಭಾವಶ್ಚ ಕುಷ್ಠೇ ತ್ವಚಿ ಸಮಾಶ್ರಿತೇ ||೨೨|| ತ್ವಕ್ಸ್ವಾಪೋ ರೋಮಹರ್ಷಶ್ಚ ಸ್ವೇದಸ್ಯಾಭಿಪ್ರವರ್ತನಮ್ | ಕಣ್ಡೂರ್ವಿಪೂಯಕಶ್ಚೈವ ಕುಷ್ಠೇ ಶೋಣಿತಸಂಶ್ರಿತೇ ||೨೩|| ಬಾಹುಲ್ಯಂ ವಕ್ರಶೋಷಶ್ಚ ಕಾರ್ಕಶ್ಯಂ ಪಿಡಕೋದ್ಗಮಃ | ತೋದಃ ಸ್ಫೋಟಃ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಚ ಕುಷ್ಠೇ ಮಾಂಸಸಮಾಶ್ರಿತೇ ||೨೪|| ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಮುಪದೇಹಶ್ಚ ಪೂಯೋಽಥ ಕ್ರಿಮಯಸ್ತಥಾ | ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಭೇದನಂ ಚಾಪಿ ಕುಷ್ಠೇ ಮೇದಃಸಮಾಶ್ರಿತೇ ||೨೫|| ನಾಸಾಭಙ್ಗೋಽಕ್ಷಿರಾಗಶ್ಚ ಕ್ಷತೇ ಚ ಕ್ರಿಮಿಸಮ್ಭವಃ | ಭವೇತ್ ಸ್ವರೋಪಘಾತಶ್ಚ ಹ್ಯಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸಮಾಶ್ರಿತೇ ||೨೬|| ಕೌಣ್ಯಂ ಗತಿಕ್ಷಯೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ಸಮ್ಭೇದಃ ಕ್ಷತಸರ್ಪಣಮ್ | ಶುಕ್ರಸ್ಥಾನಗತೇ ಲಿಙ್ಗಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾನಿ ತಥೈವ ಚ ||೨೭|| ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಃ ಕುಷ್ಠದೋಷಾದ್ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಶುಕ್ರಯೋಃ | ಯದಪತ್ಯಂ ತಯೋರ್ಜಾತಂ ಜ್ಞೇಯಂ ತದಪಿ ಕುಷ್ಠಿತಮ್ ||೨೮||
View original
स्पर्शहानिः स्वेदनत्वमीषत्कण्डूश्च जायते | वैवर्ण्यं रूक्षभावश्च कुष्ठे त्वचि समाश्रिते ||२२|| त्वक्स्वापो रोमहर्षश्च स्वेदस्याभिप्रवर्तनम् | कण्डूर्विपूयकश्चैव कुष्ठे शोणितसंश्रिते ||२३|| बाहुल्यं वक्रशोषश्च कार्कश्यं पिडकोद्गमः | तोदः स्फोटः स्थिरत्वं च कुष्ठे मांससमाश्रिते ||२४|| दौर्गन्ध्यमुपदेहश्च पूयोऽथ क्रिमयस्तथा | गात्राणां भेदनं चापि कुष्ठे मेदःसमाश्रिते ||२५|| नासाभङ्गोऽक्षिरागश्च क्षते च क्रिमिसम्भवः | भवेत् स्वरोपघातश्च ह्यस्थिमज्जसमाश्रिते ||२६|| कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां सम्भेदः क्षतसर्पणम् | शुक्रस्थानगते लिङ्गं प्रागुक्तानि तथैव च ||२७|| स्त्रीपुंसयोः कुष्ठदोषाद्दुष्टशोणितशुक्रयोः | यदपत्यं तयोर्जातं ज्ञेयं तदपि कुष्ठितम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ಧಾತುಗತಕುಷ್ಠಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ಪರ್ಶಹಾನಿರಿತ್ಯಾದಿ| “ಪ್ರಾಗೇವ ರಸಧಾತುಂ ಕ್ರೋಡೀಕೃತ್ಯ ದೋಷಾಃ ಕುಷ್ಠಾರಮ್ಭಕಾಃ, ಅತೋ ರಸಧಾತುಲಕ್ಷಣಂ ನೋಕ್ತಮ್” ಇತ್ಯೇಕೇ; ಅಪರೇ ತ್ವಕ್ಶಬ್ದೇನ ರಸಮಾಹುಃ| ಜಾಯತ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ವಿಪೂಯಕೋ ದುರ್ಗನ್ಧತಾ| ಶೋಣಿತಸಂಶ್ರಿತೇ ಇತಿ ‘ಜಾಯತೇ’ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಬಾಹುಲ್ಯಂ ಸ್ಥೂಲಮಣ್ಡಲತಾ| ಸ್ಫೋಟಃ ತ್ವಚಃ ಸ್ಫುಟನಮ್| ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಕಠಿನಮಣ್ಡಲತಾ| ಕೇಚಿದತ್ರಾನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ಪಾಠೋಽಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ| ಅತ್ರಾಪಿ ‘ಜಾಯತೇ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ಉಪದೇಹೋ ಮಲವೃದ್ಧಿಃ| ಅತ್ರಾಪಿ ಕೇಚಿದನ್ಯಥಾ ಶ್ಲೋಕಂ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋಽಪಿ ಪಾಠೋಽಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ| ಶುಕ್ರಗತಸ್ಯ ಕುಷ್ಠಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕೌಣ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ತದಪೀತ್ಯಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ಯಪಿ ರಸಾದಿಮಜ್ಜಾನ್ತಗತಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಕುಷ್ಠಿತಂ ಸಞ್ಜಾತಕುಷ್ಠಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಕುಷ್ಠವತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಕುಷ್ಠಸಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ‘ಕುಷ್ಠಿಲಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ಯದಾ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಃ ಕುಷ್ಠಿನೋರ್ಬೀಜಮುಪಹತಂ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ತಯೋಃ ಪ್ರಜಾ ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ; ಉಪತಪ್ತಮಾತ್ರಬೀಜಯೋಃ ಪುನಃ ಪ್ರಜೋಪತಾಪ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ||೨೨-೨೮||
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
ಕುಷ್ಠಮಾತ್ಮವತಃ ಸಾಧ್ಯಂ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಪಿಶಿತಾಶ್ರಿತಮ್ | ಮೇದೋಗತಂ ಭವೇದ್ಯಾಪ್ಯಮಸಾಧ್ಯಮತ ಉತ್ತರಮ್ ||೨೯||
View original
कुष्ठमात्मवतः साध्यं त्वग्रक्तपिशिताश्रितम् | मेदोगतं भवेद्याप्यमसाध्यमत उत्तरम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಧಾತ್ವನುಕ್ರಮೇಽಪಿ ಸಾಧ್ಯಾದಿಭೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕುಷ್ಠಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆತ್ಮವತೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ||೨೯||
Adhikarana 26 (30) · Śloka 30
ಬ್ರಹ್ಮಸ್ತ್ರೀಸಜ್ಜನವಧಪರಸ್ವಹರಣಾದಿಭಿಃ | ಕರ್ಮಭಿಃ ಪಾಪರೋಗಸ್ಯ ಪ್ರಾಹುಃ ಕುಷ್ಠಸ್ಯ ಸಮ್ಭವಮ್ ||೩೦||
View original
ब्रह्मस्त्रीसज्जनवधपरस्वहरणादिभिः | कर्मभिः पापरोगस्य प्राहुः कुष्ठस्य सम्भवम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ಕುಷ್ಠಸ್ಯ ಕರ್ಮಜತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಬ್ರಹ್ಮಸ್ತ್ರೀತ್ಯಾದಿ| ಸಜ್ಜನಃ ಸತ್ಪುರುಷಃ| ಪರಸ್ವಂ ಪರದ್ರವ್ಯಮ್||೩೦||
Adhikarana 27 (31-32) · Śloka 32
ಮ್ರಿಯತೇ ಯದಿ ಕುಷ್ಠೇನ ಪುನರ್ಜಾತೇಽಪಿ ಗಚ್ಛತಿ | ನಾತಃ ಕಷ್ಟತರೋ ರೋಗೋ ಯಥಾ ಕುಷ್ಠಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ||೩೧|| ಆಹಾರಾಚಾರಯೋಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಮಾಸ್ಥಾಯ ಮಹತೀಂ ಕ್ರಿಯಾಮ್ | ಔಷಧೀನಾಂ ವಿಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ತಪಸಶ್ಚ ನಿಷೇವಣಾತ್ | ಯಸ್ತೇನ ಮುಚ್ಯತೇ ಜನ್ತುಃ ಸ ಪುಣ್ಯಾಂ ಗತಿಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ||೩೨||
View original
म्रियते यदि कुष्ठेन पुनर्जातेऽपि गच्छति | नातः कष्टतरो रोगो यथा कुष्ठं प्रकीर्तितम् ||३१|| आहाराचारयोः प्रोक्तामास्थाय महतीं क्रियाम् | औषधीनां विशिष्टानां तपसश्च निषेवणात् | यस्तेन मुच्यते जन्तुः स पुण्यां गतिमाप्नुयात् ||३२||
🔊 Audio coming soon
ಕುಷ್ಠಂ ದೀರ್ಘರೋಗಾಣಾಂ ಪ್ರಧಾನಮಿತಿ ಜನ್ಮಾನ್ತರೇಽಪಿ ತದನುಬನ್ಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮ್ರಿಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗಚ್ಛತಿ ಅನುಗತಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಕುಷ್ಠಜನಕಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋಽಕ್ಷೀಣತ್ವಾತ್| ಆಸ್ಥಾಯ ಆಶ್ರಿತ್ಯ| ಸ ಪುಣ್ಯಾಂ ಗತಿಮಾಪ್ನುಯಾತ್, ಕ್ಷೀಣಪಾಪತ್ವಾತ್||೩೧-೩೨||
Adhikarana 28 (33-34) · Śloka 34
ಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ಗಾತ್ರಸಂಸ್ಪರ್ಶಾನ್ನಿಶ್ವಾಸಾತ್ ಸಹಭೋಜನಾತ್ | ಸಹಶಯ್ಯಾಸನಾಚ್ಚಾಪಿ ವಸ್ತ್ರಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಾತ್ ||೩೩|| ಕುಷ್ಠಂ ಜ್ವರಶ್ಚ ಶೋಷಶ್ಚ ನೇತ್ರಾಭಿಷ್ಯನ್ದ ಏವ ಚ | ಔಪಸರ್ಗಿಕರೋಗಾಶ್ಚ ಸಙ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ನರಾನ್ನರಮ್ ||೩೪||
View original
प्रसङ्गाद्गात्रसंस्पर्शान्निश्वासात् सहभोजनात् | सहशय्यासनाच्चापि वस्त्रमाल्यानुलेपनात् ||३३|| कुष्ठं ज्वरश्च शोषश्च नेत्राभिष्यन्द एव च | औपसर्गिकरोगाश्च सङ्क्रामन्ति नरान्नरम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ಸಂಸರ್ಗಸಮ್ಭವಪ್ರಧಾನಂ ಕುಷ್ಠಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕುಷ್ಠಿಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಸಂಸರ್ಗಪರಿಹಾರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರಸಙ್ಗಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸಙ್ಗಾದಿತಿ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಅಭ್ಯಾಸೇನ ಕೃತಾತ್, ಪುನಃ ಪುನಃ ಕೃತಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇದಂ ವಿಶೇಷಣಂ ಗಾತ್ರಸಂಸ್ಪರ್ಶಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವೈಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಸಹಶಯ್ಯಾಸನಾದಿತಿ ಏಕಶಯ್ಯಾಸನಸ್ಥಿತೇಃ| ಮಾಲ್ಯಂ ಪುಷ್ಪಮ್| ಔಪಸರ್ಗಿಕರೋಗಾಃ ಶೀತಲಿಕಾದಯಃ| ಸಙ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಆವಿಶನ್ತಿ||೩೩-೩೪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಕುಷ್ಠನಿದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने कुष्ठनिदानं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||