Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಕುಷ್ಠನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः कुष्ठनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
5. kuṣṭhanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾಚಾರಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾದ್ಗುರುವಿರುದ್ಧಾಸಾತ್ಮ್ಯಾಜೀರ್ಣಾಹಿತಾಶಿನಃ ಸ್ನೇಹಪೀತಸ್ಯ ವಾನ್ತಸ್ಯ ವಾ ವ್ಯಾಯಾಮಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಸೇವಿನೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಾನಿ ವಾ ಪಯಸಾಽಭೀಕ್ಷ್ಣಮಶ್ನತೋ ಯೋ ವಾ ಮಜ್ಜತ್ಯಪ್ಸೂಷ್ಮಾಭಿತಪ್ತಃ ಸಹಸಾ ಛರ್ದಿಂ ವಾ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ, ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಪ್ರಕುಪಿತೌ ಪರಿಗೃಹ್ಯಾನಿಲಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಗಾಃ ಸಿರಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಪದ್ಯ ಸಮುದ್ಧೂಯ ಬಾಹ್ಯಂ ಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರತಿ ಸಮನ್ತಾದ್ವಿಕ್ಷಿಪತಿ, ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಚ ದೋಷೋ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತೋ ನಿಶ್ಚರತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಸ್ತ್ವಚಿ ದೋಷಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಚ ಪರಿವೃದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಮಾಣೋಽಭ್ಯನ್ತರಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಧಾತೂನಭಿದೂಷಯನ್ ||೩||
View original
मिथ्याहाराचारस्य विशेषाद्गुरुविरुद्धासात्म्याजीर्णाहिताशिनः स्नेहपीतस्य वान्तस्य वा व्यायामग्राम्यधर्मसेविनो ग्राम्यानूपौदकमांसानि वा पयसाऽभीक्ष्णमश्नतो यो वा मज्जत्यप्सूष्माभितप्तः सहसा छर्दिं वा प्रतिहन्ति, तस्य पित्तश्लेष्माणौ प्रकुपितौ परिगृह्यानिलः प्रवृद्धस्तिर्यग्गाः सिराः सम्प्रपद्य समुद्धूय बाह्यं मार्गं प्रति समन्ताद्विक्षिपति, यत्र यत्र च दोषो विक्षिप्तो निश्चरति तत्र तत्र मण्डलानि प्रादुर्भवन्ति, एवं समुत्पन्नस्त्वचि दोषस्तत्र तत्र च परिवृद्धिं प्राप्याप्रतिक्रियमाणोऽभ्यन्तरं प्रतिपद्यते धातूनभिदूषयन् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ- ತ್ವಕ್ಪಾರುಷ್ಯಮಕಸ್ಮಾದ್ರೋಮಹರ್ಷಃ ಕಣ್ಡೂಃ ಸ್ವೇದಬಾಹುಲ್ಯಮಸ್ವೇದನಂ ವಾಽಙ್ಗಪ್ರದೇಶಾನಾಂ ಸ್ವಾಪಃ ಕ್ಷತವಿಸರ್ಪಣಮಸೃಜಃ ಕೃಷ್ಣತಾ ಚೇತಿ ||೪||
View original
तस्य पूर्वरूपाणि- त्वक्पारुष्यमकस्माद्रोमहर्षः कण्डूः स्वेदबाहुल्यमस्वेदनं वाऽङ्गप्रदेशानां स्वापः क्षतविसर्पणमसृजः कृष्णता चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಸಪ್ತ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಿ, ಏಕಾದಶ ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠಾನಿ, ಏವಮಷ್ಟಾದಶ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಭವನ್ತಿ | ತತ್ರ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನ್ಯರುಣೋದುಮ್ಬರರ್ಷ್ಯ(ರ್ಕ್ಷ)ಜಿಹ್ವಕಪಾಲಕಾಕಣಕಪುಣ್ಡರೀಕದದ್ರುಕುಷ್ಠಾನೀತಿ | ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠಾನ್ಯಪಿ ಸ್ಥೂಲಾರುಷ್ಕಂ ಮಹಾಕುಷ್ಠಮೇಕಕುಷ್ಠಂ ಚರ್ಮದಲಂ ವಿಸರ್ಪಃ ಪರಿಸರ್ಪಃ ಸಿಧ್ಮಂ ವಿಚರ್ಚಿಕಾ ಕಿಟಿಭಂ (ಮಂ) ಪಾಮಾ ರಕಸಾ ಚೇತಿ ||೫||
View original
तत्र सप्त महाकुष्ठानि, एकादश क्षुद्रकुष्ठानि, एवमष्टादश कुष्ठानि भवन्ति | तत्र महाकुष्ठान्यरुणोदुम्बरर्ष्य(र्क्ष)जिह्वकपालकाकणकपुण्डरीकदद्रुकुष्ठानीति | क्षुद्रकुष्ठान्यपि स्थूलारुष्कं महाकुष्ठमेककुष्ठं चर्मदलं विसर्पः परिसर्पः सिध्मं विचर्चिका किटिभं (मं) पामा रकसा चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಸರ್ವಾಣಿ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಸವಾತಾನಿ ಸಪಿತ್ತಾನಿ ಸಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಿ ಸಕ್ರಿಮೀಣಿ ಚ ಭವನ್ತಿ, ಉತ್ಸನ್ನತಸ್ತು ದೋಷಗ್ರಹಣಮಭಿಭವಾತ್ ||೬||
View original
सर्वाणि कुष्ठानि सवातानि सपित्तानि सश्लेष्माणि सक्रिमीणि च भवन्ति, उत्सन्नतस्तु दोषग्रहणमभिभवात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ವಾತೇನಾರುಣಂ, ಪಿತ್ತೇನೋದುಮ್ಬರರ್ಷ್ಯ(ರ್ಕ್ಷ)ಜಿಹ್ವಕಪಾಲಕಾಕಣಕಾನಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ದದ್ರುಕುಷ್ಠಂ ಚೇತಿ | ತೇಷಾಂ ಮಹತ್ತ್ವಂ ಕ್ರಿಯಾಗುರುತ್ವಮುತ್ತರೋತ್ತರಂ ಧಾತ್ವನುಪ್ರವೇಶಾದಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಚೇತಿ ||೭||
View original
तत्र वातेनारुणं, पित्तेनोदुम्बरर्ष्य(र्क्ष)जिह्वकपालकाकणकानि, श्लेष्मणा पुण्डरीकं दद्रुकुष्ठं चेति | तेषां महत्त्वं क्रियागुरुत्वमुत्तरोत्तरं धात्वनुप्रवेशादसाध्यत्वं चेति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ, ವಾತೇನಾರುಣಾಭಾನಿ ತನೂನಿ ವಿಸರ್ಪೀಣಿ ತೋದಭೇದಸ್ವಾಪಯುಕ್ತಾನ್ಯರುಣಾನಿ | ಪಿತ್ತೇನ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಫಲಾಕೃತಿವರ್ಣಾನ್ಯೌದುಮ್ಬರಾಣಿ , ಋಷ್ಯ(ಕ್ಷ)ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಕಾಶಾನಿ ಖರಾಣಿ ಋಷ್ಯ(ಕ್ಷ)ಜಿಹ್ವಾನಿ, ಕೃಷ್ಣಕಪಾಲಿಕಾಪ್ರಕಾಶಾನಿ ಕಪಾಲಕುಷ್ಠಾನಿ, ಕಾಕಣನ್ತಿಕಾಫಲಸದೃಶಾನ್ಯತೀವ ರಕ್ತಕೃಷ್ಣಾನಿ ಕಾಕಣಕಾನಿ ; ತೇಷಾಂ ಚತುರ್ಣಾಮಪ್ಯೋಷಚೋಷಪರಿದಾಹಧೂಮಾಯನಾನಿ ಕ್ಷಿಪ್ರೋತ್ಥಾನಪ್ರಪಾಕಭೇದಿತ್ವಾನಿ ಕ್ರಿಮಿಜನ್ಮ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಪತ್ರಪ್ರಕಾಶಾನಿ ಪೌಣ್ಡರೀಕಾಣಿ, ಅತಸೀಪುಷ್ಪವರ್ಣಾನಿ ತಾಮ್ರಾಣಿ ವಾ ವಿಸರ್ಪೀಣಿ ಪಿಡಕಾವನ್ತಿ ಚ ದದ್ರುಕುಷ್ಠಾನಿ; ತಯೋರ್ದ್ವಯೋರಪ್ಯುತ್ಸನ್ನತಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲತಾ ಕಣ್ಡೂಶ್ಚಿರೋತ್ಥಾನತ್ವಂ ಚೇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ||೮||
View original
तत्र, वातेनारुणाभानि तनूनि विसर्पीणि तोदभेदस्वापयुक्तान्यरुणानि | पित्तेन पक्वोदुम्बरफलाकृतिवर्णान्यौदुम्बराणि , ऋष्य(क्ष)जिह्वाप्रकाशानि खराणि ऋष्य(क्ष)जिह्वानि, कृष्णकपालिकाप्रकाशानि कपालकुष्ठानि, काकणन्तिकाफलसदृशान्यतीव रक्तकृष्णानि काकणकानि ; तेषां चतुर्णामप्योषचोषपरिदाहधूमायनानि क्षिप्रोत्थानप्रपाकभेदित्वानि क्रिमिजन्म च सामान्यानि लिङ्गानि | श्लेष्मणा पुण्डरीकपत्रप्रकाशानि पौण्डरीकाणि, अतसीपुष्पवर्णानि ताम्राणि वा विसर्पीणि पिडकावन्ति च दद्रुकुष्ठानि; तयोर्द्वयोरप्युत्सन्नता परिमण्डलता कण्डूश्चिरोत्थानत्वं चेति सामान्यानि रूपाणि ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಕ್ಷುದ್ರಕುಷ್ಠಾನ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಸ್ಥೂಲಾನಿ ಸನ್ಧಿಷ್ವತಿದಾರುಣಾನಿ ಸ್ಥೂಲಾರುಷಿ ಸ್ಯುಃ ಕಠಿನಾನ್ಯರೂಂಷಿ |೯|
View original
क्षुद्रकुष्ठान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- स्थूलानि सन्धिष्वतिदारुणानि स्थूलारुषि स्युः कठिनान्यरूंषि |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (9) · Śloka 9
ತ್ವಕ್ಕೋಚಭೇದಸ್ವಪನಾಙ್ಗಸಾದಾಃ ಕುಷ್ಠೇ ಮಹತ್ಪೂರ್ವಯುತೇ ಭವನ್ತಿ ||೯||
View original
त्वक्कोचभेदस्वपनाङ्गसादाः कुष्ठे महत्पूर्वयुते भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (10) · Śloka 10
ಕೃಷ್ಣಾರುಣಂ ಯೇನ ಭವೇಚ್ಛರೀರಂ ತದೇಕಕುಷ್ಠಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಕುಷ್ಠಮ್ |೧೦|
View original
कृष्णारुणं येन भवेच्छरीरं तदेककुष्ठं प्रवदन्ति कुष्ठम् |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (10) · Śloka 10
ಸ್ಯುರ್ಯೇನ ಕಣ್ಡೂವ್ಯಥನೌಷಚೋಷಾಸ್ತಲೇಷು ತಚ್ಚರ್ಮದಲಂ ವದನ್ತಿ ||೧೦||
View original
स्युर्येन कण्डूव्यथनौषचोषास्तलेषु तच्चर्मदलं वदन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (11) · Śloka 11
ವಿಸರ್ಪವತ್ ಸರ್ಪತಿ ಸರ್ವತೋ ಯಸ್ತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಾನ್ಯಭಿಭೂಯ ಶೀಘ್ರಮ್ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾವಿದಾಹಾರತಿತೋದಪಾಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ವಿಸರ್ಪಃ ಸ ಭವೇದ್ವಿಕಾರಃ ||೧೧||
View original
विसर्पवत् सर्पति सर्वतो यस्त्वग्रक्तमांसान्यभिभूय शीघ्रम् | मूर्च्छाविदाहारतितोदपाकान् कृत्वा विसर्पः स भवेद्विकारः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
ಶನೈಃ ಶರೀರೇ ಪಿಡಕಾಃ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಃ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಯಾಸ್ತಂ ಪರಿಸರ್ಪಮಾಹುಃ |೧೨|
View original
शनैः शरीरे पिडकाः स्रवन्त्यः सर्पन्ति यास्तं परिसर्पमाहुः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
ಕಣ್ಡ್ವನ್ವಿತಂ ಶ್ವೇತಮಪಾಯಿ ಸಿಧ್ಮ ವಿದ್ಯಾತ್ತನು ಪ್ರಾಯಶ ಊರ್ಧ್ವಕಾಯೇ ||೧೨||
View original
कण्ड्वन्वितं श्वेतमपायि सिध्म विद्यात्तनु प्रायश ऊर्ध्वकाये ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
ರಾಜ್ಯೋಽತಿಕಣ್ಡ್ವರ್ತಿರುಜಃ ಸರೂಕ್ಷಾ ಭವನ್ತಿ ಗಾತ್ರೇಷು ವಿಚರ್ಚಿಕಾಯಾಮ್ | ಕಣ್ಡೂಮತೀ ದಾಹರುಜೋಪಪನ್ನಾ ವಿಪಾದಿಕಾ ಪಾದಗತೇಯಮೇವ ||೧೩||
View original
राज्योऽतिकण्ड्वर्तिरुजः सरूक्षा भवन्ति गात्रेषु विचर्चिकायाम् | कण्डूमती दाहरुजोपपन्ना विपादिका पादगतेयमेव ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
ಯತ್ ಸ್ರಾವಿ ವೃತ್ತಂ ಘನಮುಗ್ರಕಣ್ಡು ತತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಕೃಷ್ಣಂ ಕಿಟಿಭಂ(ಮಂ) ವದನ್ತಿ |೧೪|
View original
यत् स्रावि वृत्तं घनमुग्रकण्डु तत् स्निग्धकृष्णं किटिभं(मं) वदन्ति |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (14) · Śloka 15
ಸಾಸ್ರಾವಕಣ್ಡೂಪರಿದಾಹಕಾಭಿಃ ಪಾಮಾಽಣುಕಾಭಿಃ ಪಿಡಕಾಭಿರೂಹ್ಯಾ ||೧೪|| ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸದಾಹೈರತಿ ಸೈವ ಕಚ್ಛೂಃ ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪ್ರಭವೈರ್ನಿರೂಪ್ಯಾ |೧೫|
View original
सास्रावकण्डूपरिदाहकाभिः पामाऽणुकाभिः पिडकाभिरूह्या ||१४|| स्फोटैः सदाहैरति सैव कच्छूः स्फिक्पाणिपादप्रभवैर्निरूप्या |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
ಕಣ್ಡ್ವನ್ವಿತಾ ಯಾ ಪಿಡಕಾ ಶರೀರೇ ಸಂಸ್ರಾವಹೀನಾ ರಕಸೋಚ್ಯತೇ ಸಾ ||೧೫||
View original
कण्ड्वन्विता या पिडका शरीरे संस्रावहीना रकसोच्यते सा ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (16) · Śloka 16
ಅರುಃ ಸಸಿಧ್ಮಂ ರಕಸಾ ಮಹಚ್ಚ ಯಚ್ಚೈಕಕುಷ್ಠಂ ಕಫಜಾನ್ಯಮೂನಿ | ವಾಯೋಃ ಪ್ರಕೋಪಾತ್ ಪರಿಸರ್ಪಮೇಕಂ ಶೇಷಾಣಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಭವಾಣಿ ವಿದ್ಯಾತ್ ||೧೬||
View original
अरुः ससिध्मं रकसा महच्च यच्चैककुष्ठं कफजान्यमूनि | वायोः प्रकोपात् परिसर्पमेकं शेषाणि पित्तप्रभवाणि विद्यात् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (17) · Śloka 17
ಕಿಲಾಸಮಪಿ ಕುಷ್ಠವಿಕಲ್ಪ ಏವ; ತತ್ತ್ರಿವಿಧಂ- ವಾತೇನ, ಪಿತ್ತೇನ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಚೇತಿ | ಕುಷ್ಠಕಿಲಾಸಯೋರನ್ತರಂ- ತ್ವಗ್ಗತಮೇವ ಕಿಲಾಸಮಪರಿಸ್ರಾವಿ ಚ | ತದ್ವಾತೇನ ಮಣ್ಡಲಮರುಣಂ ಪರುಷಂ ಪರಿಧ್ವಂಸಿ ಚ, ಪಿತ್ತೇನ ಪದ್ಮಪತ್ರಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಸಪರಿದಾಹಂ ಚ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶ್ವೇತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಬಹಲಂ ಕಣ್ಡೂಮಚ್ಚ | ತೇಷು ಸಮ್ಬದ್ಧಮಣ್ಡಲಮನ್ತೇಜಾತಂ ರಕ್ತರೋಮ ಚಾಸಾಧ್ಯಮಗ್ನಿದಗ್ಧಂ ಚ ||೧೭||
View original
किलासमपि कुष्ठविकल्प एव; तत्त्रिविधं- वातेन, पित्तेन, श्लेष्मणा चेति | कुष्ठकिलासयोरन्तरं- त्वग्गतमेव किलासमपरिस्रावि च | तद्वातेन मण्डलमरुणं परुषं परिध्वंसि च, पित्तेन पद्मपत्रप्रतीकाशं सपरिदाहं च, श्लेष्मणा श्वेतं स्निग्धं बहलं कण्डूमच्च | तेषु सम्बद्धमण्डलमन्तेजातं रक्तरोम चासाध्यमग्निदग्धं च ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (18) · Śloka 18
ಕುಷ್ಠೇಷು ತು ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚಸ್ವಾಪಸ್ವೇದಶೋಫಭೇದಕೌಣ್ಯಸ್ವರೋಪಘಾತಾ ವಾತೇನ, ಪಾಕಾವದರಣಾಙ್ಗುಲಿಪತನಕರ್ಣನಾಸಾಭಙ್ಗಾಕ್ಷಿರಾಗಸತ್ತ್ವೋತ್ಪತ್ತಯಃ ಪಿತ್ತೇನ, ಕಣ್ಡೂವರ್ಣಭೇದಶೋಫಾಸ್ರಾವಗೌರವಾಣಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ||೧೮||
View original
कुष्ठेषु तु त्वक्सङ्कोचस्वापस्वेदशोफभेदकौण्यस्वरोपघाता वातेन, पाकावदरणाङ्गुलिपतनकर्णनासाभङ्गाक्षिरागसत्त्वोत्पत्तयः पित्तेन, कण्डूवर्णभेदशोफास्रावगौरवाणि श्लेष्मणा ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (19) · Śloka 19
ತತ್ರಾದಿಬಲಪ್ರವೃತ್ತಂ ಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಕಾಕಣಂ ಚಾಸಾಧ್ಯಮ್ ||೧೯||
View original
तत्रादिबलप्रवृत्तं पौण्डरीकं काकणं चासाध्यम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (20-21) · Śloka 21
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಥಾ ವನಸ್ಪತಿರ್ಜಾತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಣಮ್ | ಅನ್ತರ್ಭೂಮಿಂ ವಿಗಾಹೇತ ಮೂಲೈರ್ವೃಷ್ಟಿವಿವರ್ಧಿತೈಃ ||೨೦|| ಏವಂ ಕುಷ್ಠಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಂ ತ್ವಚಿ ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷತಃ | ಕ್ರಮೇಣ ಧಾತೂನ್ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ನರಸ್ಯಾಪ್ರತಿಕಾರಿಣಃ ||೨೧||
View original
भवन्ति चात्र- यथा वनस्पतिर्जातः प्राप्य कालप्रकर्षणम् | अन्तर्भूमिं विगाहेत मूलैर्वृष्टिविवर्धितैः ||२०|| एवं कुष्ठं समुत्पन्नं त्वचि कालप्रकर्षतः | क्रमेण धातून् व्याप्नोति नरस्याप्रतिकारिणः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (22-28) · Śloka 28
ಸ್ಪರ್ಶಹಾನಿಃ ಸ್ವೇದನತ್ವಮೀಷತ್ಕಣ್ಡೂಶ್ಚ ಜಾಯತೇ | ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ರೂಕ್ಷಭಾವಶ್ಚ ಕುಷ್ಠೇ ತ್ವಚಿ ಸಮಾಶ್ರಿತೇ ||೨೨|| ತ್ವಕ್ಸ್ವಾಪೋ ರೋಮಹರ್ಷಶ್ಚ ಸ್ವೇದಸ್ಯಾಭಿಪ್ರವರ್ತನಮ್ | ಕಣ್ಡೂರ್ವಿಪೂಯಕಶ್ಚೈವ ಕುಷ್ಠೇ ಶೋಣಿತಸಂಶ್ರಿತೇ ||೨೩|| ಬಾಹುಲ್ಯಂ ವಕ್ರಶೋಷಶ್ಚ ಕಾರ್ಕಶ್ಯಂ ಪಿಡಕೋದ್ಗಮಃ | ತೋದಃ ಸ್ಫೋಟಃ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಚ ಕುಷ್ಠೇ ಮಾಂಸಸಮಾಶ್ರಿತೇ ||೨೪|| ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಮುಪದೇಹಶ್ಚ ಪೂಯೋಽಥ ಕ್ರಿಮಯಸ್ತಥಾ | ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಭೇದನಂ ಚಾಪಿ ಕುಷ್ಠೇ ಮೇದಃಸಮಾಶ್ರಿತೇ ||೨೫|| ನಾಸಾಭಙ್ಗೋಽಕ್ಷಿರಾಗಶ್ಚ ಕ್ಷತೇ ಚ ಕ್ರಿಮಿಸಮ್ಭವಃ | ಭವೇತ್ ಸ್ವರೋಪಘಾತಶ್ಚ ಹ್ಯಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸಮಾಶ್ರಿತೇ ||೨೬|| ಕೌಣ್ಯಂ ಗತಿಕ್ಷಯೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ಸಮ್ಭೇದಃ ಕ್ಷತಸರ್ಪಣಮ್ | ಶುಕ್ರಸ್ಥಾನಗತೇ ಲಿಙ್ಗಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾನಿ ತಥೈವ ಚ ||೨೭|| ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಃ ಕುಷ್ಠದೋಷಾದ್ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಶುಕ್ರಯೋಃ | ಯದಪತ್ಯಂ ತಯೋರ್ಜಾತಂ ಜ್ಞೇಯಂ ತದಪಿ ಕುಷ್ಠಿತಮ್ ||೨೮||
View original
स्पर्शहानिः स्वेदनत्वमीषत्कण्डूश्च जायते | वैवर्ण्यं रूक्षभावश्च कुष्ठे त्वचि समाश्रिते ||२२|| त्वक्स्वापो रोमहर्षश्च स्वेदस्याभिप्रवर्तनम् | कण्डूर्विपूयकश्चैव कुष्ठे शोणितसंश्रिते ||२३|| बाहुल्यं वक्रशोषश्च कार्कश्यं पिडकोद्गमः | तोदः स्फोटः स्थिरत्वं च कुष्ठे मांससमाश्रिते ||२४|| दौर्गन्ध्यमुपदेहश्च पूयोऽथ क्रिमयस्तथा | गात्राणां भेदनं चापि कुष्ठे मेदःसमाश्रिते ||२५|| नासाभङ्गोऽक्षिरागश्च क्षते च क्रिमिसम्भवः | भवेत् स्वरोपघातश्च ह्यस्थिमज्जसमाश्रिते ||२६|| कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां सम्भेदः क्षतसर्पणम् | शुक्रस्थानगते लिङ्गं प्रागुक्तानि तथैव च ||२७|| स्त्रीपुंसयोः कुष्ठदोषाद्दुष्टशोणितशुक्रयोः | यदपत्यं तयोर्जातं ज्ञेयं तदपि कुष्ठितम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
ಕುಷ್ಠಮಾತ್ಮವತಃ ಸಾಧ್ಯಂ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಪಿಶಿತಾಶ್ರಿತಮ್ | ಮೇದೋಗತಂ ಭವೇದ್ಯಾಪ್ಯಮಸಾಧ್ಯಮತ ಉತ್ತರಮ್ ||೨೯||
View original
कुष्ठमात्मवतः साध्यं त्वग्रक्तपिशिताश्रितम् | मेदोगतं भवेद्याप्यमसाध्यमत उत्तरम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (30) · Śloka 30
ಬ್ರಹ್ಮಸ್ತ್ರೀಸಜ್ಜನವಧಪರಸ್ವಹರಣಾದಿಭಿಃ | ಕರ್ಮಭಿಃ ಪಾಪರೋಗಸ್ಯ ಪ್ರಾಹುಃ ಕುಷ್ಠಸ್ಯ ಸಮ್ಭವಮ್ ||೩೦||
View original
ब्रह्मस्त्रीसज्जनवधपरस्वहरणादिभिः | कर्मभिः पापरोगस्य प्राहुः कुष्ठस्य सम्भवम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (31-32) · Śloka 32
ಮ್ರಿಯತೇ ಯದಿ ಕುಷ್ಠೇನ ಪುನರ್ಜಾತೇಽಪಿ ಗಚ್ಛತಿ | ನಾತಃ ಕಷ್ಟತರೋ ರೋಗೋ ಯಥಾ ಕುಷ್ಠಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ||೩೧|| ಆಹಾರಾಚಾರಯೋಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಮಾಸ್ಥಾಯ ಮಹತೀಂ ಕ್ರಿಯಾಮ್ | ಔಷಧೀನಾಂ ವಿಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ತಪಸಶ್ಚ ನಿಷೇವಣಾತ್ | ಯಸ್ತೇನ ಮುಚ್ಯತೇ ಜನ್ತುಃ ಸ ಪುಣ್ಯಾಂ ಗತಿಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ||೩೨||
View original
म्रियते यदि कुष्ठेन पुनर्जातेऽपि गच्छति | नातः कष्टतरो रोगो यथा कुष्ठं प्रकीर्तितम् ||३१|| आहाराचारयोः प्रोक्तामास्थाय महतीं क्रियाम् | औषधीनां विशिष्टानां तपसश्च निषेवणात् | यस्तेन मुच्यते जन्तुः स पुण्यां गतिमाप्नुयात् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (33-34) · Śloka 34
ಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ಗಾತ್ರಸಂಸ್ಪರ್ಶಾನ್ನಿಶ್ವಾಸಾತ್ ಸಹಭೋಜನಾತ್ | ಸಹಶಯ್ಯಾಸನಾಚ್ಚಾಪಿ ವಸ್ತ್ರಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಾತ್ ||೩೩|| ಕುಷ್ಠಂ ಜ್ವರಶ್ಚ ಶೋಷಶ್ಚ ನೇತ್ರಾಭಿಷ್ಯನ್ದ ಏವ ಚ | ಔಪಸರ್ಗಿಕರೋಗಾಶ್ಚ ಸಙ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ನರಾನ್ನರಮ್ ||೩೪||
View original
प्रसङ्गाद्गात्रसंस्पर्शान्निश्वासात् सहभोजनात् | सहशय्यासनाच्चापि वस्त्रमाल्यानुलेपनात् ||३३|| कुष्ठं ज्वरश्च शोषश्च नेत्राभिष्यन्द एव च | औपसर्गिकरोगाश्च सङ्क्रामन्ति नरान्नरम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಕುಷ್ಠನಿದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने कुष्ठनिदानं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon