Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो मूढगर्भनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਢੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧਗਤਿਃ| ਤਦੁਕ੍ਤਂ- ‘ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸਂਯੁਤਃ| ਵਿਗੁਣਾਪਾਨਸਮ੍ਮੂਢੋ ਮੂਢਗਰ੍ਭੋਭਿਧੀਯਤੇ”- ਇਤਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਯਾਨਵਾਹਨਾਧ੍ਵਗਮਨਪ੍ਰਸ੍ਖਲਨਪ੍ਰਪਤਨਪ੍ਰਪੀਡਨਧਾਵਨਾਭਿਘਾਤਵਿਸਮਸ਼ਯਨਾਸਨੋਪਵਾਸਵੇਗਾਭਿਘਾਤਾਤਿਰੂਕ੍ਸ- ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਭੋਜਨਸ਼ੋਕਾਤਿਕ੍ਸਾਰਸੇਵਨਾਤਿਸਾਰਵਮਨਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰੇਙ੍ਖੋਲਨਾਜੀਰ੍ਣਗਰ੍ਭਸ਼ਾਤਨਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਬਨ੍ਧਨਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਗਰ੍ਭਃ, ਫਲਮਿਵ ਵਨ੍ਤਬਨ੍ਧਨਾਦਭਿਘਾਤਵਿਸ਼ੇਸੈਃ; ਸ ਵਿਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨੋ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਨ੍ਤ੍ਰਵਿਵਰੈਰਵਸ੍ਰਂਸਮਾਨਃ ਕੋਸ੍ਠਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਮਾਪਾਦਯਤਿ, ਤਸ੍ਯਾ ਜਠਰਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ਵਾਯੁਰਪਾਨੋ ਮੂਢਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਬਸ੍ਤਿਸ਼ੀਰ੍ਸੋਦਰਯੋਨਿਸ਼ੂਲਾਨਾਹਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਮਾਪਦ੍ਯ ਗਰ੍ਭਂ ਚ੍ਯਾਵਯਤਿ ਤਰੁਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਰਾਵੇਣ; ਤਮੇਵ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧਮਸਮ੍ਯਗਾਗਤਮਪਤ੍ਯਪਥਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਨਿਰਸ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਗੁਣਾਪਾਨਸਮ੍ਮੋਹਿਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ||੩||
ग्राम्यधर्मयानवाहनाध्वगमनप्रस्खलनप्रपतनप्रपीडनधावनाभिघातविषमशयनासनोपवासवेगाभिघातातिरूक्ष- कटुतिक्तभोजनशोकातिक्षारसेवनातिसारवमनविरेचनप्रेङ्खोलनाजीर्णगर्भशातनप्रभृतिभिर्विशेषैर्बन्धनान्मुच्यते गर्भः, फलमिव वृन्तबन्धनादभिघातविशेषैः; स विमुक्तबन्धनो गर्भाशयमतिक्रम्य यकृत्प्लीहान्त्रविवरैरवस्रंसमानः कोष्ठसङ्क्षोभमापादयति, तस्या जठरसङ्क्षोभाद्वायुरपानो मूढः पार्श्वबस्तिशीर्षोदरयोनिशूलानाहमूत्रसङ्गानामन्यतममापद्य गर्भं च्यावयति तरुणं शोणितस्रावेण; तमेव कदाचिद्विवृद्धमसम्यगागतमपत्यपथमनुप्राप्तमनिरस्यमानं विगुणापानसम्मोहितं गर्भं मूढगर्भमित्याचक्षते ||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੋ ਮੈਥੁਨਂ, ਯਾਨਂ ਰਥਾਦਿ, ਵਾਹਨਮਸ਼੍ਵਾਦਿ, ਅਧ੍ਵਗਮਨਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਮਾਰ੍ਗਗਮਨਂ, ਪ੍ਰਸ੍ਖਲਨਮਾਖੁਡਨਾਦਿ, ਪ੍ਰਪਤਨਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਦੇਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪਤਨਂ, ਪ੍ਰਪੀਡਨਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪੀਡਨਂ, ਪ੍ਰਧਾਵਨਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਧਾਵਨਮ੍, ਅਭਿਘਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਲੋਸ੍ਟਕਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਹਾਰਃ, ਵੇਗਾਭਿਘਾਤੋ ਵਾਤਾਦ੍ਯਵਰੋਧਃ, ਪ੍ਰੇਙ੍ਖੋਲਨਂ ਹਿਨ੍ਦੋਲਨਂ, ਗਰ੍ਭਸ਼ਾਤਨਂ ਭੇਸਜੇਨ ਗਰ੍ਭਪਾਤਨਮ੍| ਕੇਚਿਦੇਤਦ੍ਗਦ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍| ਬਨ੍ਧਨਮਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ ਸਿਰਾਃ ਪੇਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ| ਮੋਚਨੇ ਉਪਮਾਨਮਾਹ- ਫਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਯਥਾ ਵਕ੍ਸੇਪਰਿਪਕ੍ਵਂ ਫਲਮਭਿਘਾਤੈਰਕਾਲ ਏਵ ਪਤਤਿ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਪਾਤਨਹੇਤੁਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਵਕਾਲ ਏਵ ਗਰ੍ਭਃ ਪਤਤਿ| ਅਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਉਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ| ਵਿਵਰੈਃ ਅਨ੍ਤਰਾਲੈਃ| ਅਵਸ੍ਰਂਸਮਾਨਃ ਅਧਃ ਪਤਨ੍| ਕੋਸ੍ਠਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਮਾਸ਼ਯਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਿਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਸ਼੍ਚਲਨਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਮੂਢੋ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਾਮੀ | ਅਨ੍ਯਤਮਮ੍ ਏਕਤਮਮ੍| ਆਪਾਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ| ਤਰੁਣਂ ਗਰ੍ਭਮਪਾਨੋ ਮੂਢਃ ਸਨ੍ ਚ੍ਯਾਵਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਰੁਣਮ੍ ਅਘਨਾਙ੍ਗਮਵ੍ਯਕ੍ਤਚੇਤਨਮ੍| ਮੂਢਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਮਾਹ- ਤਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਮ੍ਯਗਾਗਤਂ ਵਿਲੋਮਭਾਗੇਨਾਗਤਮ੍, ਅਵਾਗ੍ਗਮਨਾਤ੍| ਅਪਤ੍ਯਪਥਂ ਯੋਨਿਮ੍| ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਅਨਿਰਸ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਨਿਃਸਰਨ੍ਤਮ੍| ਸਮ੍ਮੋਹਿਤਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤਃ ਕੀਲਃ ਪ੍ਰਤਿਖੁਰੋ ਬੀਜਕਃ ਪਰਿਘ ਇਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਸ਼ਿਰਃਪਾਦੋ ਯੋ ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਕੀਲ ਇਵ ਸ ਕੀਲਃ; ਨਿਃਸਤਹਸ੍ਤਪਾਦਸ਼ਿਰਾਃ ਕਾਯਸਙ੍ਗੀ ਪ੍ਰਤਿਖੁਰਃ; ਯੋ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯੇਕਸ਼ਿਰੋਭੁਜਃ ਸ ਬੀਜਕਃ; ਯਸ੍ਤੁ ਪਰਿਘ ਇਵ ਯੋਨਿਮੁਖਮਾਵਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਸ ਪਰਿਘਃ; ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਕੇ ਭਾਸਨ੍ਤੇ | ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍; ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਸ ਯਦਾ ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਪ੍ਰਪੀਡਿਤੋਪਤ੍ਯਪਥਮਨੇਕਧਾ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਹੀਯਤੇ ||੪||
ततः कीलः प्रतिखुरो बीजकः परिघ इति | तत्र, ऊर्ध्वबाहुशिरःपादो यो योनिमुखं निरुणद्धि कील इव स कीलः; निःसृतहस्तपादशिराः कायसङ्गी प्रतिखुरः; यो निर्गच्छत्येकशिरोभुजः स बीजकः; यस्तु परिघ इव योनिमुखमावृत्य तिष्ठति स परिघः; इति चतुर्विधो भवतीत्येके भाषन्ते | तत्तु न सम्यक्; कस्मात्? स यदा विगुणानिलप्रपीडितोऽपत्यपथमनेकधा प्रपद्यते तदा सङ्ख्या हीयते ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਮਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤਃ ਅਸਮ੍ਯਗਾਗਮਨਾਤ੍| ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਕਟਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਸ਼ਿਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਯਸਙ੍ਗੀ ਨਿਰੁਦ੍ਧਕਾਯਃ| ਏਕਸ਼ਿਰੋਭੁਜ ਇਤਿ ਏਕੋ ਭੁਜਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸਹ ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਰਿਘ ਇਵੇਤਿ ਪਰਿਘੋਰ੍ਗਲਾਦਣ੍ਡਃ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ, ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਕ੍ਥਿਭ੍ਯਾਂ ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ; ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨੈਕਸਕ੍ਥਿਰੇਕੇਨ; ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨਸਕ੍ਥਿਸ਼ਰੀਰਃ ਸ੍ਫਿਗ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਤਿਰ੍ਯਗਾਗਤਃ; ਕਸ਼੍ਚਿਦੁਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰਂ ਪਿਧਾਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ; ਅਨ੍ਤਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤਸ਼ਿਰਾਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਕੇਨ ਬਾਹੁਨਾ; ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨਸ਼ਿਰਾ ਬਾਹੁਦ੍ਵਯੇਨ; ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨਮਧ੍ਯੋ ਹਸ੍ਤਪਾਦਸ਼ਿਰੋਭਿਃ; ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਕੇਨ ਸਕ੍ਥ੍ਨਾ ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇਪਰੇਣ ਪਾਯੁਮ੍; ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਵਿਧਾ ਮੂਢਗਰ੍ਭਗਤਿਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਸਮਾਸੇਨ ||੫||
तत्र, कश्चिद्द्वाभ्यां सक्थिभ्यां योनिमुखं प्रतिपद्यते; कश्चिदाभुग्नैकसक्थिरेकेन; कश्चिदाभुग्नसक्थिशरीरः स्फिग्देशेन तिर्यगागतः; कश्चिदुरःपार्श्वपृष्ठानामन्यतमेन योनिद्वारं पिधायावतिष्ठते; अन्तःपार्श्वापवृत्तशिराः कश्चिदेकेन बाहुना; कश्चिदाभुग्नशिरा बाहुद्वयेन; कश्चिदाभुग्नमध्यो हस्तपादशिरोभिः; कश्चिदेकेन सक्थ्ना योनिमुखं प्रतिपद्यतेऽपरेण पायुम्; इत्यष्टविधा मूढगर्भगतिरुद्दिष्टा समासेन ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੇਵਾਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਭੁਗ੍ਨਂ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਮ੍| ਏਕੇਨ ਸਕ੍ਥ੍ਨਾ ‘ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਆਭੁਗ੍ਨਂ ਸਕ੍ਥਿਸ਼ਰੀਰਂ ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਪਿਧਾਯ ਆਚ੍ਛਾਦ੍ਯ| ਅਨ੍ਤਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤਸ਼ਿਰਾਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਧ੍ਯਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ਼ਿਰਾਃ| ਏਕੇਨ ਬਾਹੁਨਾ ‘ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਅਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨਮਧ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ‘ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਸਮਾਸੇਨਾਸ੍ਟਵਿਧਾ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗ੍ਰੀਵੋਰੁਜਙ੍ਘਾਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਨਨ੍ਤਾਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾਵਸਾਧ੍ਯੌ ਮੂਢਗਰ੍ਭੌ, ਸ਼ੇਸਾਨਪਿ ਵਿਪਰੀਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਕ੍ਸੇਪਕਯੋਨਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸਂਵਰਣਮਕ੍ਕਲ੍ਲਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਭ੍ਰਮਨਿਪੀਡਿਤਾਨ੍ ਪਰਿਹਰੇਤ੍ ||੬||
तत्र द्वावन्त्यावसाध्यौ मूढगर्भौ, शेषानपि विपरीतेन्द्रियार्थाक्षेपकयोनिभ्रंशसंवरणमक्कल्लश्वासकासभ्रमनिपीडितान् परिहरेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਤ੍ਯੌ ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਟਮਾਵਸਾਧ੍ਯੌ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ| ਅਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੇਸਾਨਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਪਰੀਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਿਤਾ ਜਨਨੀ ਯੈਰ੍ਮੂਢਗਰ੍ਭੈਸ੍ਤੇ ਤਥਾਵਿਧਾਸ੍ਤਾਨ੍| ਵਿਪਰੀਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾ ਰੂਪਾਦ੍ਯਰ੍ਥਗ੍ਰਹਣਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ| ਯੋਨਿਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਯੋਨਿਬਹਿਰ੍ਗਮਨਮ੍| ਯੋਨਿਸਂਵਰਣਂ ਯੋਨਿਸਙ੍ਕੋਚਃ| ਪ੍ਰਸੂਤਾਯਾ ਵਾਯੁਰਸਗਾਰੋਧ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਸ਼ੂਲਂ ਕਰੋਤਿ ਸ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਃ| ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਧਿਰੂਢਸ੍ਯੇਵ ਭ੍ਰਮਣਮ੍||੬||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਮੁਕ੍ਤਂ ਵਨ੍ਤਾਦ੍ਯਥਾ ਫਲਮ੍ | ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਪਤਿਤੁਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ||੭|| ਏਵਂ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਾਡੀਨਿਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ | ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਯੋ ਗਰ੍ਭੋ ਜਨਨਾਯ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ||੮||
भवन्ति चात्र- कालस्य परिणामेन मुक्तं वृन्ताद्यथा फलम् | प्रपद्यते स्वभावेन नान्यथा पतितुं ध्रुवम् ||७|| एवं कालप्रकर्षेण मुक्तो नाडीनिबन्धनात् | गर्भाशयस्थो यो गर्भो जननाय प्रपद्यते ||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਜਨਨਕਾਲੇ ਯਥਾ ਮੂਢਗਰ੍ਭੋ ਨ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੋਕਦ੍ਵਯੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਾਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਕਾਲਕਤਪਰਿਪਾਕੇਨ ਵਨ੍ਤਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਫਲਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਪਤਿਤੁਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਪਤਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਕਾਲਪਰਿਪਾਕਾਭਾਵੇਨ ਪਤਿਤੁਂ ਨ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਪਤਨਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਏਵਂ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਨਾਡੀਨਿਬਨ੍ਧਨਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯੋ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸ ਜਨਨਾਯ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭-੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਕਮਿਵਾਤਾਭਿਘਾਤੈਸ੍ਤੁ ਤਦੇਵੋਪਦ੍ਰੁਤਂ ਫਲਮ੍ | ਪਤਤ੍ਯਕਾਲੇਪਿ ਯਥਾ ਤਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਰ੍ਭਵਿਚ੍ਯੁਤਿਃ ||੯||
कृमिवाताभिघातैस्तु तदेवोपद्रुतं फलम् | पतत्यकालेऽपि यथा तथा स्याद्गर्भविच्युतिः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਢਗਰ੍ਭੋ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਮਿਵਾਤਾਭਿਘਾਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰ੍ਭਵਿਚ੍ਯੁਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ - ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਸ੍ਰਾਵਰੂਪੇਣ, ਘਨਾਵਯਵਸ੍ਯ ਪਾਤਰੂਪੇਣ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਸ੍ਰਵਣੇ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਾਮ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਸਮ੍ਮੋਹਾਨਿਰ੍ਗਮਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਆਚਤੁਰ੍ਥਾਤ੍ਤਤੋ ਮਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇਦ੍ਗਰ੍ਭਵਿਚ੍ਯੁਤਿਃ | ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਰਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪਾਤਃ ਪਞ੍ਚਮਸਸ੍ਠਯੋਃ ||੧੦||
आचतुर्थात्ततो मासात् प्रस्रवेद्गर्भविच्युतिः | ततः स्थिरशरीरस्य पातः पञ्चमषष्ठयोः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਤਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਚਤੁਰ੍ਥਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰ੍ਭਵਿਚ੍ਯੁਤਿਃ ਗਰ੍ਭਵਿਮੁਕ੍ਤਿਃ; ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਸ੍ਰਾਵਰੂਪਾ ਭਵੇਤ੍| ਏਤੇਨ ਮਾਸਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਯਾਵਨ੍ਮੂਢਗਰ੍ਭਤਾ ਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਰਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਚ੍ਯੁਤਿਃ ਪਾਤਃ ਪਾਤਰੂਪ ਭਵੇਤ੍| ਏਤੇਨ ਵਿਚ੍ਯੁਤਿਰਿਯਂ ਨ ਸ੍ਰਾਵਰੂਪਾ; ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਮਾਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਘਨਾਵਯਵਤ੍ਵਾਨ੍ਮੂਢਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਪ੍ਰਵਿਧ੍ਯਤਿ ਸ਼ਿਰੋ ਯਾ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗੀ ਨਿਰਪਤ੍ਰਪਾ | ਨੀਲੋਦ੍ਧਤਸਿਰਾ ਹਨ੍ਤਿ ਸਾ ਗਰ੍ਭਂ ਸ ਚ ਤਾਂ ਤਥਾ ||੧੧||
प्रविध्यति शिरो या तु शीताङ्गी निरपत्रपा | नीलोद्धतसिरा हन्ति सा गर्भं स च तां तथा ||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਸਾਧ੍ਯਮੂਢਗਰ੍ਭਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਵਿਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਵਿਧ੍ਯਤਿ ਤਾਡਯਤਿ, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਧੁਨੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਅਪਵਿਦ੍ਧਸ਼ਿਰਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਵਨਤਸ਼ੀਰ੍ਸੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨਿਰਪਤ੍ਰਪਾ ਲਜ੍ਜਾਰਹਿਤਾ| ਨੀਲੋਦ੍ਧਤਸਿਰਾ ਕਸ੍ਣੋਦ੍ਧਤਸਿਰਾ| ਸਾ ਗਰ੍ਭਂ ਸ ਚ ਤਾਂ ਤਥੇਤਿ ਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗਰ੍ਭਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਸ ਚ ਗਰ੍ਭਵਤੀਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ||੧੧||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
ਗਰ੍ਭਾਸ੍ਪਨ੍ਦਨਮਾਵੀਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪਾਣ੍ਡੁਤਾ | ਭਵਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਪੂਤਿਤ੍ਵਂ ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਮਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ ||੧੨|| ਮਾਨਸਾਗਨ੍ਤੁਭਿਰ੍ਮਾਤੁਰੁਪਤਾਪੈਃ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ | ਗਰ੍ਭੋ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ||੧੩||
गर्भास्पन्दनमावीनां प्रणाशः श्यावपाण्डुता | भवत्युच्छ्वासपूतित्वं शूलं चान्तर्मृते शिशौ ||१२|| मानसागन्तुभिर्मातुरुपतापैः प्रपीडितः | गर्भो व्यापद्यते कुक्षौ व्याधिभिश्च प्रपीडितः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭਿਣੀਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਨ੍ਤਰ੍ਮਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਣਾਯ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਗਰ੍ਭਾਸ੍ਪਨ੍ਦਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਵੀ ਪ੍ਰਸਵਵੇਦਨਾ; ਅਥਵਾ ਆਵੀਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਯੋਨੇਰ੍ਮੂਤ੍ਰਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾਦੀਨ੍ਯਾਵੀਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੨-੧੩||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ਬਸ੍ਤਮਾਰਵਿਪਨ੍ਨਾਯਾਃ ਕੁਕ੍ਸਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਯਦਿ | ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਜ੍ਜਨ੍ਮਕਾਲੇ ਤਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵੋਦ੍ਧਰੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੧੪||
बस्तमारविपन्नायाः कुक्षिः प्रस्पन्दते यदि | तत्क्षणाज्जन्मकाले तं पाटयित्वोद्धरेद्भिषक् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਤੁਰ੍ਮਤਾਯਾ ਅਪਿ ਜੀਵਤੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਬਸ੍ਤਮਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਮਾਰਸ਼੍ਛਗਲਵਨ੍ਮਰਣਮ੍, ਏਤੇਨ ਗ੍ਰੀਵਾਮੋਟਨੇਨਾਸ਼ੁਤਮਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਮਰਣਮੁਕ੍ਤਂ; ਤੇਨ ਵਿਪਨ੍ਨਾਯਾ ਮਤਾਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਮਭਿਪ੍ਰਾਯਃ- ਯਥਾ ਬਸ੍ਤਂ ਨਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾ ਮਾਰਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਯਾ ਮਤਾ ਤਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਘਟਿਕਾਦ੍ਵਯਮਧ੍ਯੇ, ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭੋਪਿ ਮ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਜਨ੍ਮਕਾਲੇ ਨਵਮਮਾਸਾਦਿਕਾਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਂ ਗਰ੍ਭਂ, ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕੁਕ੍ਸਿਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯ| ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍- “ਯਦਾ ਸੋਨ੍ਤਰ੍ਮਤੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸ਼ੂਨੋ ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਃ| ਤੇਨਾਵਤਾਯਾ ਨਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕੁਕ੍ਸਿਰਾਨਹ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਮ੍|| ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਮੂਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਿਦ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਲੋਮ ਪ੍ਲੀਹਾ ਯਕਚ੍ਚੈਵ ਫੁਫ੍ਫੁਸਂ ਹਦਯਂ ਤਥਾ|| ਗਰ੍ਭੇਣ ਪੀਡਿਤਂ ਹ੍ਯੇਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਸਾ ਸ਼ੂਯਤੇ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾ ਚ ਜਾਯਤੇ|| ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦੋ ਜਿਹ੍ਵਾ ਤਾਲੁ ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ| ਵੇਪਤੇ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਜੀਵਿਤਂ ਚੋਪਰੁਧ੍ਯਤੇ|| ਏਤੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਨ੍ਮਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ”- ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ ਪਠਨੀਯਂ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਜੇਜ੍ਜਟਾਦਿਭਿਃ ਪਰਿਹਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵੇਨ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ, ਤੇਨ ਤ੍ਵਾਰ੍ਸਾਨਾਰ੍ਸਚਿਨ੍ਤਾ ਨ ਕਤਾ||੧੪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੮||
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने मूढगर्भनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||