ഗ്രാമ്യധര്മയാനവാഹനാധ്വഗമനപ്രസ്ഖലനപ്രപതനപ്രപീഡനധാവനാഭിഘാതവിഷമശയനാസനോപവാസവേഗാഭിഘാതാതിരൂക്ഷ- കടുതിക്തഭോജനശോകാതിക്ഷാരസേവനാതിസാരവമനവിരേചനപ്രേങ്ഖോലനാജീര്ണഗര്ഭശാതനപ്രഭൃതിഭിര്വിശേഷൈര്ബന്ധനാന്മുച്യതേ ഗര്ഭഃ, ഫലമിവ വൃന്തബന്ധനാദഭിഘാതവിശേഷൈഃ; സ വിമുക്തബന്ധനോ ഗര്ഭാശയമതിക്രമ്യ യകൃത്പ്ലീഹാന്ത്രവിവരൈരവസ്രംസമാനഃ കോഷ്ഠസങ്ക്ഷോഭമാപാദയതി, തസ്യാ ജഠരസങ്ക്ഷോഭാദ്വായുരപാനോ മൂഢഃ പാര്ശ്വബസ്തിശീര്ഷോദരയോനിശൂലാനാഹമൂത്രസങ്ഗാനാമന്യതമമാപദ്യ ഗര്ഭം ച്യാവയതി തരുണം ശോണിതസ്രാവേണ; തമേവ കദാചിദ്വിവൃദ്ധമസമ്യഗാഗതമപത്യപഥമനുപ്രാപ്തമനിരസ്യമാനം വിഗുണാപാനസമ്മോഹിതം ഗര്ഭം മൂഢഗര്ഭമിത്യാചക്ഷതേ ||൩||
Meaning of the śloka
The passage lists numerous circumstances said to loosen a fetus from its attachments: sexual intercourse, travel in vehicles or on animals, walking a long road, stumbling, falling, severe pressure, running, injury, uneven posture in lying or sitting, fasting, suppression of natural urges, excessively dry, pungent, or bitter food, grief, excessive use of alkali, diarrhoea, vomiting, purgation, swinging, indigestion, measures intended to cause pregnancy loss, and similar factors. Like an unripe fruit separated from its stalk by force, the fetus is described as becoming detached, passing beyond the uterus, descending through spaces near the liver, spleen, and intestines, and disturbing the abdomen. The resulting disturbance is said to derange apāna, producing one or more of pain in the flanks, bladder region, head, abdomen, or vagina, distension, or urinary retention, and to expel an immature fetus with bleeding. If that same fetus has grown, enters the birth passage incorrectly, fails to emerge, and is rendered unresponsive by deranged apāna, it is called mūḍhagarbha.
Hide commentary
തസ്യ ഹേതും ദര്ശയന്നാഹ- ഗ്രാമ്യധര്മേത്യാദി| ഗ്രാമ്യധര്മോ മൈഥുനം, യാനം രഥാദി, വാഹനമശ്വാദി, അധ്വഗമനം പദ്ഭ്യാം മാര്ഗഗമനം, പ്രസ്ഖലനമാഖുഡനാദി, പ്രപതനം പ്രാസാദാദേഃ സകാശാദതിശയേന പതനം, പ്രപീഡനമതിശയേന പീഡനം, പ്രധാവനമതിശയേന ധാവനമ്, അഭിഘാതഃ ശസ്ത്രലോഷ്ടകശാദിഭിഃ പ്രഹാരഃ, വേഗാഭിഘാതോ വാതാദ്യവരോധഃ, പ്രേങ്ഖോലനം ഹിന്ദോലനം, ഗര്ഭശാതനം ഭേഷജേന ഗര്ഭപാതനമ്| കേചിദേതദ്ഗദ്യമന്യഥാ പഠന്തി, തത്ത്വഭാവാന്ന ലിഖിതമ്| ബന്ധനമത്ര ഗര്ഭാശയപ്രതിബദ്ധാഃ സിരാഃ പേശ്യശ്ച| മോചനേ ഉപമാനമാഹ- ഫലമിത്യാദി| ഏതേനൈതദുക്തം ഭവതി- യഥാ വൃക്ഷേऽപരിപക്വം ഫലമഭിഘാതൈരകാല ഏവ പതതി, തദ്വദ്യഥോക്തപാതനഹേതുസാമര്ഥ്യാദപ്രസവകാല ഏവ ഗര്ഭഃ പതതി| അതിക്രമ്യ ഉല്ലങ്ഘ്യ| വിവരൈഃ അന്തരാലൈഃ| അവസ്രംസമാനഃ അധഃ പതന്| കോഷ്ഠശബ്ദേനാമാശയപക്വാശയാദിസ്ഥാനമ്| സങ്ക്ഷോഭശ്ചലനമ്| തസ്യാഃ സ്ത്രിയാഃ| മൂഢോ വിമാര്ഗഗാമീ | അന്യതമമ് ഏകതമമ്| ആപാദ്യ നിര്വര്ത്യ| തരുണം ഗര്ഭമപാനോ മൂഢഃ സന് ച്യാവയതീതി സമ്ബന്ധഃ| തരുണമ് അഘനാങ്ഗമവ്യക്തചേതനമ്| മൂഢഗര്ഭസ്യ നിരുക്തിമാഹ- തമേവേത്യാദി| അസമ്യഗാഗതം വിലോമഭാഗേനാഗതമ്, അവാഗ്ഗമനാത്| അപത്യപഥം യോനിമ്| അനുപ്രാപ്തമ് ആശ്രിതമ്| അനിരസ്യമാനമ് അനിഃസരന്തമ്| സമ്മോഹിതം മൂര്ച്ഛിതമ്||൩||
Meaning of the commentary
The commentary explains the listed causes individually: grāmyadharma means sexual intercourse; yāna and vāhana refer respectively to conveyances such as a chariot and mounts such as a horse; adhvagamana is travel on foot; praskhalana is stumbling; prapatana is a severe fall, such as from a building; prapīḍana and pradhāvana are excessive pressure and running; abhighāta is a blow from a weapon, clod, or similar object; vegābhighāta is suppression of urges such as flatus; preṅkholana is swinging; and garbhaśātana is causing pregnancy loss with medicine. It notes that some read this prose differently but does not record that reading because it considers it inauthentic. Here, ‘attachments’ means the vessels and muscular tissues connected with the uterus. The fruit simile indicates premature loss caused by the stated factors, as an unripe fruit falls through trauma. The commentary glosses the fetus as crossing or passing beyond its place and descending through intervening spaces; koṣṭha includes locations such as the stomach and large intestine, and saṅkṣobha means disturbance or movement. Mūḍha apāna is described as moving in an improper course. Taruṇa denotes an immature fetus whose limbs are not firm and whose consciousness is not manifest. For the derivation of mūḍhagarbha, ‘incorrectly entered’ means coming with a reversed part rather than descending normally; apatyapatha is the vaginal birth passage, ‘not expelled’ means not emerging, and sammohita is glossed as unconscious or fainted.