Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో మూఢగర్భనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो मूढगर्भनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
అథాత ఇత్యాది| మూఢో నిరుద్ధగతిః| తదుక్తం- ‘సర్వావయవసంపూర్ణో మనోబుద్ధ్యాదిసంయుతః| విగుణాపానసమ్మూఢో మూఢగర్భోఽభిధీయతే”- ఇతి||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
గ్రామ్యధర్మయానవాహనాధ్వగమనప్రస్ఖలనప్రపతనప్రపీడనధావనాభిఘాతవిషమశయనాసనోపవాసవేగాభిఘాతాతిరూక్ష- కటుతిక్తభోజనశోకాతిక్షారసేవనాతిసారవమనవిరేచనప్రేంఖోలనాజీర్ణగర్భశాతనప్రభృతిభిర్విశేషైర్బంధనాన్ముచ్యతే గర్భః, ఫలమివ వృంతబంధనాదభిఘాతవిశేషైః; స విముక్తబంధనో గర్భాశయమతిక్రమ్య యకృత్ప్లీహాంత్రవివరైరవస్రంసమానః కోష్ఠసంక్షోభమాపాదయతి, తస్యా జఠరసంక్షోభాద్వాయురపానో మూఢః పార్శ్వబస్తిశీర్షోదరయోనిశూలానాహమూత్రసంగానామన్యతమమాపద్య గర్భం చ్యావయతి తరుణం శోణితస్రావేణ; తమేవ కదాచిద్వివృద్ధమసమ్యగాగతమపత్యపథమనుప్రాప్తమనిరస్యమానం విగుణాపానసమ్మోహితం గర్భం మూఢగర్భమిత్యాచక్షతే ||3||
ग्राम्यधर्मयानवाहनाध्वगमनप्रस्खलनप्रपतनप्रपीडनधावनाभिघातविषमशयनासनोपवासवेगाभिघातातिरूक्ष- कटुतिक्तभोजनशोकातिक्षारसेवनातिसारवमनविरेचनप्रेङ्खोलनाजीर्णगर्भशातनप्रभृतिभिर्विशेषैर्बन्धनान्मुच्यते गर्भः, फलमिव वृन्तबन्धनादभिघातविशेषैः; स विमुक्तबन्धनो गर्भाशयमतिक्रम्य यकृत्प्लीहान्त्रविवरैरवस्रंसमानः कोष्ठसङ्क्षोभमापादयति, तस्या जठरसङ्क्षोभाद्वायुरपानो मूढः पार्श्वबस्तिशीर्षोदरयोनिशूलानाहमूत्रसङ्गानामन्यतममापद्य गर्भं च्यावयति तरुणं शोणितस्रावेण; तमेव कदाचिद्विवृद्धमसम्यगागतमपत्यपथमनुप्राप्तमनिरस्यमानं विगुणापानसम्मोहितं गर्भं मूढगर्भमित्याचक्षते ||३||
🔊 Audio coming soon
తస్య హేతుం దర్శయన్నాహ- గ్రామ్యధర్మేత్యాది| గ్రామ్యధర్మో మైథునం, యానం రథాది, వాహనమశ్వాది, అధ్వగమనం పద్భ్యాం మార్గగమనం, ప్రస్ఖలనమాఖుడనాది, ప్రపతనం ప్రాసాదాదేః సకాశాదతిశయేన పతనం, ప్రపీడనమతిశయేన పీడనం, ప్రధావనమతిశయేన ధావనం, అభిఘాతః శస్త్రలోష్టకశాదిభిః ప్రహారః, వేగాభిఘాతో వాతాద్యవరోధః, ప్రేంఖోలనం హిందోలనం, గర్భశాతనం భేషజేన గర్భపాతనం| కేచిదేతద్గద్యమన్యథా పఠంతి, తత్త్వభావాన్న లిఖితం| బంధనమత్ర గర్భాశయప్రతిబద్ధాః సిరాః పేశ్యశ్చ| మోచనే ఉపమానమాహ- ఫలమిత్యాది| ఏతేనైతదుక్తం భవతి- యథా వృక్షేఽపరిపక్వం ఫలమభిఘాతైరకాల ఏవ పతతి, తద్వద్యథోక్తపాతనహేతుసామర్థ్యాదప్రసవకాల ఏవ గర్భః పతతి| అతిక్రమ్య ఉల్లంఘ్య| వివరైః అంతరాలైః| అవస్రంసమానః అధః పతన్| కోష్ఠశబ్దేనామాశయపక్వాశయాదిస్థానం| సంక్షోభశ్చలనం| తస్యాః స్త్రియాః| మూఢో విమార్గగామీ | అన్యతమం ఏకతమం| ఆపాద్య నిర్వర్త్య| తరుణం గర్భమపానో మూఢః సన్ చ్యావయతీతి సంబంధః| తరుణం అఘనాంగమవ్యక్తచేతనం| మూఢగర్భస్య నిరుక్తిమాహ- తమేవేత్యాది| అసమ్యగాగతం విలోమభాగేనాగతం, అవాగ్గమనాత్| అపత్యపథం యోనిం| అనుప్రాప్తం ఆశ్రితం| అనిరస్యమానం అనిఃసరంతం| సమ్మోహితం మూర్చ్ఛితం||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తతః కీలః ప్రతిఖురో బీజకః పరిఘ ఇతి | తత్ర, ఊర్ధ్వబాహుశిరఃపాదో యో యోనిముఖం నిరుణద్ధి కీల ఇవ స కీలః; నిఃసృతహస్తపాదశిరాః కాయసంగీ ప్రతిఖురః; యో నిర్గచ్ఛత్యేకశిరోభుజః స బీజకః; యస్తు పరిఘ ఇవ యోనిముఖమావృత్య తిష్ఠతి స పరిఘః; ఇతి చతుర్విధో భవతీత్యేకే భాషంతే | తత్తు న సమ్యక్; కస్మాత్? స యదా విగుణానిలప్రపీడితోఽపత్యపథమనేకధా ప్రపద్యతే తదా సంఖ్యా హీయతే ||4||
ततः कीलः प्रतिखुरो बीजकः परिघ इति | तत्र, ऊर्ध्वबाहुशिरःपादो यो योनिमुखं निरुणद्धि कील इव स कीलः; निःसृतहस्तपादशिराः कायसङ्गी प्रतिखुरः; यो निर्गच्छत्येकशिरोभुजः स बीजकः; यस्तु परिघ इव योनिमुखमावृत्य तिष्ठति स परिघः; इति चतुर्विधो भवतीत्येके भाषन्ते | तत्तु न सम्यक्; कस्मात्? स यदा विगुणानिलप्रपीडितोऽपत्यपथमनेकधा प्रपद्यते तदा सङ्ख्या हीयते ||४||
🔊 Audio coming soon
తస్య చాతుర్విధ్యమాహ- తత ఇత్యాది| తతః అసమ్యగాగమనాత్| తాన్ ప్రకారాన్ ప్రకటయన్నాహ- తత్రోర్ధ్వబాహుశిర ఇత్యాది| కాయసంగీ నిరుద్ధకాయః| ఏకశిరోభుజ ఇతి ఏకో భుజః శిరసా సహ యస్య నిర్గచ్ఛతీత్యర్థః| పరిఘ ఇవేతి పరిఘోఽర్గలాదండః||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్ర, కశ్చిద్ద్వాభ్యాం సక్థిభ్యాం యోనిముఖం ప్రతిపద్యతే; కశ్చిదాభుగ్నైకసక్థిరేకేన; కశ్చిదాభుగ్నసక్థిశరీరః స్ఫిగ్దేశేన తిర్యగాగతః; కశ్చిదురఃపార్శ్వపృష్ఠానామన్యతమేన యోనిద్వారం పిధాయావతిష్ఠతే; అంతఃపార్శ్వాపవృత్తశిరాః కశ్చిదేకేన బాహునా; కశ్చిదాభుగ్నశిరా బాహుద్వయేన; కశ్చిదాభుగ్నమధ్యో హస్తపాదశిరోభిః; కశ్చిదేకేన సక్థ్నా యోనిముఖం ప్రతిపద్యతేఽపరేణ పాయుం; ఇత్యష్టవిధా మూఢగర్భగతిరుద్దిష్టా సమాసేన ||5||
तत्र, कश्चिद्द्वाभ्यां सक्थिभ्यां योनिमुखं प्रतिपद्यते; कश्चिदाभुग्नैकसक्थिरेकेन; कश्चिदाभुग्नसक्थिशरीरः स्फिग्देशेन तिर्यगागतः; कश्चिदुरःपार्श्वपृष्ठानामन्यतमेन योनिद्वारं पिधायावतिष्ठते; अन्तःपार्श्वापवृत्तशिराः कश्चिदेकेन बाहुना; कश्चिदाभुग्नशिरा बाहुद्वयेन; कश्चिदाभुग्नमध्यो हस्तपादशिरोभिः; कश्चिदेकेन सक्थ्ना योनिमुखं प्रतिपद्यतेऽपरेण पायुम्; इत्यष्टविधा मूढगर्भगतिरुद्दिष्टा समासेन ||५||
🔊 Audio coming soon
తానేవానేకప్రకారాన్ దర్శయన్నాహ- తత్రేత్యాది| ఆభుగ్నం సంకుచితం| ఏకేన సక్థ్నా ‘యోనిముఖం ప్రతిపద్యతే’ ఇతి సంబంధనీయం| ఆభుగ్నం సక్థిశరీరం యస్యేత్యర్థః| ‘యోనిముఖం ప్రతిపద్యతే’ ఇత్యత్రాపి సంబంధనీయం| పిధాయ ఆచ్ఛాద్య| అంతఃపార్శ్వాపవృత్తశిరాః పార్శ్వమధ్యనిక్షిప్తశిరాః| ఏకేన బాహునా ‘యోనిముఖం ప్రతిపద్యతే’ ఇతి సంబంధనీయం| కశ్చిదిత్యాది అత్రాపి ‘యోనిముఖం ప్రతిపద్యతే’ ఇతి సంబంధనీయం| కశ్చిదాభుగ్నమధ్య ఇత్యాది ‘యోనిముఖం ప్రతిపద్యతే’ ఇత్యత్రాపి సంబంధనీయం| సమాసేనాష్టవిధా విస్తరేణ తు తిర్యగ్గ్రీవోరుజంఘాప్రకారేణానంతాః||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తత్ర ద్వావంత్యావసాధ్యౌ మూఢగర్భౌ, శేషానపి విపరీతేంద్రియార్థాక్షేపకయోనిభ్రంశసంవరణమక్కల్లశ్వాసకాసభ్రమనిపీడితాన్ పరిహరేత్ ||6||
तत्र द्वावन्त्यावसाध्यौ मूढगर्भौ, शेषानपि विपरीतेन्द्रियार्थाक्षेपकयोनिभ्रंशसंवरणमक्कल्लश्वासकासभ्रमनिपीडितान् परिहरेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
తేష్వసాధ్యాన్నిర్దిశన్నాహ- తత్రేత్యాది| ద్వావంత్యౌ సప్తమాష్టమావసాధ్యౌ స్వభావేనైవ| అన్యేష్వప్యవస్థయాఽసాధ్యత్వం దర్శయన్నాహ- శేషానపీత్యాది| విపరీతేంద్రియార్థాదిభిః పీడితా జననీ యైర్మూఢగర్భైస్తే తథావిధాస్తాన్| విపరీతేంద్రియార్థా రూపాద్యర్థగ్రహణభ్రాంతాః| యోనిభ్రంశో యోనిబహిర్గమనం| యోనిసంవరణం యోనిసంకోచః| ప్రసూతాయా వాయురసృగారోధ్య బస్తిశిరఃప్రభృతిషు శూలం కరోతి స మక్కల్లః| భ్రమశ్చక్రాధిరూఢస్యేవ భ్రమణం||6||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
భవంతి చాత్ర- కాలస్య పరిణామేన ముక్తం వృంతాద్యథా ఫలం | ప్రపద్యతే స్వభావేన నాన్యథా పతితుం ధ్రువం ||7|| ఏవం కాలప్రకర్షేణ ముక్తో నాడీనిబంధనాత్ | గర్భాశయస్థో యో గర్భో జననాయ ప్రపద్యతే ||8||
भवन्ति चात्र- कालस्य परिणामेन मुक्तं वृन्ताद्यथा फलम् | प्रपद्यते स्वभावेन नान्यथा पतितुं ध्रुवम् ||७|| एवं कालप्रकर्षेण मुक्तो नाडीनिबन्धनात् | गर्भाशयस्थो यो गर्भो जननाय प्रपद्यते ||८||
🔊 Audio coming soon
స్వభావప్రజననకాలే యథా మూఢగర్భో న భవతి తథా శ్లోకద్వయేన దర్శయన్నాహ- కాలస్యేత్యాది| యథా కాలస్య పరిణామేన కాలకృతపరిపాకేన వృంతాన్ముక్తం ఫలం స్వభావేన పతితుం ప్రపద్యతే పతనం ప్రాప్నోతి, అన్యథా కాలపరిపాకాభావేన పతితుం న ప్రపద్యతే పతనం న ప్రాప్నోతి, ఏవం కాలప్రకర్షేణ నాడీనిబంధనాన్ముక్తో యో గర్భాశయస్థో గర్భః స జననాయ ప్రపద్యతే జన్మ ప్రాప్నోతీత్యర్థః||7-8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
కృమివాతాభిఘాతైస్తు తదేవోపద్రుతం ఫలం | పతత్యకాలేఽపి యథా తథా స్యాద్గర్భవిచ్యుతిః ||9||
कृमिवाताभिघातैस्तु तदेवोपद्रुतं फलम् | पतत्यकालेऽपि यथा तथा स्याद्गर्भविच्युतिः ||९||
🔊 Audio coming soon
మూఢగర్భో యథా భవతి తథా దర్శయన్నాహ- కృమివాతాభిఘాతైరిత్యాది| గర్భవిచ్యుతిర్ద్వివిధా - ద్రవస్య స్రావరూపేణ, ఘనావయవస్య పాతరూపేణ| తత్ర ద్రవస్య స్రవణే మూఢగర్భనామ నాస్తి, విగుణానిలసమ్మోహానిర్గమలక్షణస్యాభావాత్||9||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ఆచతుర్థాత్తతో మాసాత్ ప్రస్రవేద్గర్భవిచ్యుతిః | తతః స్థిరశరీరస్య పాతః పంచమషష్ఠయోః ||10||
आचतुर्थात्ततो मासात् प्रस्रवेद्गर्भविच्युतिः | ततः स्थिरशरीरस्य पातः पञ्चमषष्ठयोः ||१०||
🔊 Audio coming soon
పరతస్త్వస్తీతి దర్శయన్నాహ- ఆచతుర్థాదిత్యాది| గర్భవిచ్యుతిః గర్భవిముక్తిః; ప్రస్రవేత్ స్రావరూపా భవేత్| ఏతేన మాసచతుష్టయం యావన్మూఢగర్భతా నాస్తీత్యుక్తం| తత ఇత్యాది| తతశ్చతుర్థమాసాదూర్ధ్వం స్థిరశరీరస్య విచ్యుతిః పాతః పాతరూప భవేత్| ఏతేన విచ్యుతిరియం న స్రావరూపా; తస్మాచ్చతుర్థమాసానంతరం ఘనావయవత్వాన్మూఢగర్భో భవతీత్యుక్తం||10||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ప్రవిధ్యతి శిరో యా తు శీతాంగీ నిరపత్రపా | నీలోద్ధతసిరా హంతి సా గర్భం స చ తాం తథా ||11||
प्रविध्यति शिरो या तु शीताङ्गी निरपत्रपा | नीलोद्धतसिरा हन्ति सा गर्भं स च तां तथा ||११||
🔊 Audio coming soon
అసాధ్యమూఢగర్భగర్భిణ్యోర్లక్షణం దర్శయన్నాహ- ప్రవిధ్యతీత్యాది| ప్రవిధ్యతి తాడయతి, అతిశయేన ధునోతీత్యర్థః| అన్యే ‘అపవిద్ధశిరా’ ఇతి పఠంతి; తత్రావనతశీర్షేత్యర్థః| యా స్త్రీ నిరపత్రపా లజ్జారహితా| నీలోద్ధతసిరా కృష్ణోద్ధతసిరా| సా గర్భం స చ తాం తథేతి సా స్త్రీ గర్భం హంతి, స చ గర్భవతీం స్త్రీం హంతీత్యర్థః| తథా తేన ప్రకారేణ||11||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
గర్భాస్పందనమావీనాం ప్రణాశః శ్యావపాండుతా | భవత్యుచ్ఛ్వాసపూతిత్వం శూలం చాంతర్మృతే శిశౌ ||12|| మానసాగంతుభిర్మాతురుపతాపైః ప్రపీడితః | గర్భో వ్యాపద్యతే కుక్షౌ వ్యాధిభిశ్చ ప్రపీడితః ||13||
गर्भास्पन्दनमावीनां प्रणाशः श्यावपाण्डुता | भवत्युच्छ्वासपूतित्वं शूलं चान्तर्मृते शिशौ ||१२|| मानसागन्तुभिर्मातुरुपतापैः प्रपीडितः | गर्भो व्यापद्यते कुक्षौ व्याधिभिश्च प्रपीडितः ||१३||
🔊 Audio coming soon
గర్భిణీరక్షార్థమంతర్మృతస్య గర్భస్యాపకర్షణాయ తల్లక్షణం దర్శయన్నాహ- గర్భాస్పందనమిత్యాది| ఆవీ ప్రసవవేదనా; అథవా ఆవీశబ్దేన యోనేర్మూత్రకఫప్రసేకాదీన్యావీలింగాన్యుచ్యంతే||12-13||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
బస్తమారవిపన్నాయాః కుక్షిః ప్రస్పందతే యది | తత్క్షణాజ్జన్మకాలే తం పాటయిత్వోద్ధరేద్భిషక్ ||14||
बस्तमारविपन्नायाः कुक्षिः प्रस्पन्दते यदि | तत्क्षणाज्जन्मकाले तं पाटयित्वोद्धरेद्भिषक् ||१४||
🔊 Audio coming soon
మాతుర్మృతాయా అపి జీవతో గర్భస్యాపకర్షణం దర్శయన్నాహ- బస్తమారేత్యాది| బస్తమారశ్ఛగలవన్మరణం, ఏతేన గ్రీవామోటనేనాశుతమమక్లిష్టం మరణముక్తం; తేన విపన్నాయా మృతాయాః స్త్రియ ఇత్యర్థః| అయమభిప్రాయః- యథా బస్తం నిరుచ్ఛ్వాసం కృత్వా యాజ్ఞికా మారయంతి, ఏవం యా మృతా తస్యా ఇత్యర్థః| తత్క్షణాత్ ఘటికాద్వయమధ్యే, పరతస్తు గర్భోఽపి మ్రియత ఇతి భావః| అన్యే ‘తత్క్షణాత్’ ఇత్యత్ర ‘ముహూర్తాత్’ ఇతి పఠంతి, తత్రాపి స ఏవార్థః| జన్మకాలే నవమమాసాదికాల ఇత్యర్థః| తం గర్భం, పాటయిత్వా స్త్రీకుక్షిం విదార్య| అత్ర కేచిత్- “యదా సోఽంతర్మృతో గర్భః శూనో బస్తిరివాతతః| తేనావృతాయా నార్యాస్తు కుక్షిరానహ్యతే భృశం|| ఉత్క్షిప్యంత ఇవాంగాని మూత్రబస్తిశ్చ భిద్యతే| క్లోమ ప్లీహా యకృచ్చైవ ఫుఫ్ఫుసం హృదయం తథా|| గర్భేణ పీడితం హ్యేతదూర్ధ్వం ప్రక్రామతి స్త్రియాః| సా శూయతే ముహ్యతి చ కృచ్ఛ్రోచ్ఛ్వాసా చ జాయతే|| పూతిగంధస్తథా స్వేదో జిహ్వా తాలు చ శుష్యతి| వేపతే భ్రామ్యతి తథా జీవితం చోపరుధ్యతే|| ఏతైర్లింగైర్విజానీయాన్మృతం గర్భం చికిత్సకః”- ఇతి పఠంతి; తన్న పఠనీయం పునరుక్తత్వాత్, జేజ్జటాదిభిః పరిహృతత్వాచ్చ| శ్రీబ్రహ్మదేవేన తు కించిద్వ్యాఖ్యాతం, తేన త్వార్షానార్షచింతా న కృతా||14||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానే మూఢగర్భనిదానం నామాష్టమోఽధ్యాయః ||8||
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने मूढगर्भनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం నిదానస్థానేఽష్టమోఽధ్యాయః||8||