Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പ്രമേഹനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः प्रमेहनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
6. pramēhanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ദിവാസ്വപ്നാവ്യായാമാലസ്യപ്രസക്തം ശീതസ്നിഗ്ധമധുരമേദ്യദ്രവാന്നപാനസേവിനം പുരുഷം ജാനിയാത് പ്രമേഹീ ഭവിഷ്യതീതി ||൩||
View original
दिवास्वप्नाव्यायामालस्यप्रसक्तं शीतस्निग्धमधुरमेद्यद्रवान्नपानसेविनं पुरुषं जानियात् प्रमेही भविष्यतीति ||३||
🔊 Audio coming soon
പ്രമേഹഹേതുമാഹ- ദിവാസ്വപ്നേത്യാദി| പ്രസക്തം പ്രകര്ഷേണ സക്തമതിശയേനാനുഷങ്ഗിണമ്| മേദ്യം മേദുരം മേദോജനകമിത്യര്ഥഃ| പുരുഷം ജാനീയാത് പ്രമേഹീ ഭവിഷ്യതി; തത്രാഹുരേകേ- സ്ത്രീണാം പ്രമേഹാ ന ഭവന്തി, തഥാ ച തന്ത്രാന്തരേ- “രജഃപ്രസേകാന്നാരീണാം മാസി മാസി വിശുധ്യതി| സര്വം ശരീരം ദോഷാശ്ച ന പ്രമേഹന്ത്യതഃ സ്ത്രിയഃ” ഇതി; ഏതത്തു ന യുക്തം, സര്വതന്ത്രാപ്രസിദ്ധേഃ പ്രത്യക്ഷവിരോധാച്ച||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തസ്യ ചൈവമ്പ്രവൃത്തസ്യാപരിപക്വാ ഏവ വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണോ യദാ മേദസാ സഹൈകത്വമുപേത്യ മൂത്രവാഹിസ്രോതാംസ്യനുസൃത്യാധോ ഗത്വാ ബസ്തേര്മുഖമാശ്രിത്യ നിര്ഭിദ്യന്തേ തദാ പ്രമേഹാഞ്ജനയന്തി ||൪||
View original
तस्य चैवम्प्रवृत्तस्यापरिपक्वा एव वातपित्तश्लेष्माणो यदा मेदसा सहैकत्वमुपेत्य मूत्रवाहिस्रोतांस्यनुसृत्याधो गत्वा बस्तेर्मुखमाश्रित्य निर्भिद्यन्ते तदा प्रमेहाञ्जनयन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രാപ്തിം ദര്ശയന്നാഹ- തസ്യേത്യാദി| അപരിപക്വാ ആമാഃ| മേദസേതി അത്രാപിശബ്ദോ ലുപ്തോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, തേന വസാദയോ ഗ്രാഹ്യാഃ; അന്യേ തി ‘മേദശ്ചാപരിപക്വം’ ഇതി പഠന്തി, ചകോരേണാനുക്താനപി വസാദീന് സമുച്ചിന്വന്തി| ഉപേത്യ ഗത്വാ| നിര്ഭിദ്യന്തേ നിഃസരന്തീത്യര്ഥഃ| അന്യേ തു ‘വിനിര്ഭിദ്യാന്തേ’ ഇതി പഠിത്വാ, ‘തത്രൈവ സ്ഥിര്തി കുര്വന്തി’ ഇതി തു വ്യാഖ്യാനയന്തി; അപരേ ‘അതിദ്രവത്വം യാന്തി’ ഇത്യാഹുഃ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തേഷാം തു പൂര്വരൂപാണി- ഹസ്തപാദതലദാഹഃ സ്നിഗ്ധപിച്ഛിലഗുരുതാ ഗാത്രാണാം മധുരശുക്ലമൂത്രതാ തന്ദ്രാ സാദഃ പിപാസാ ദുര്ഗന്ധശ്ച ശ്വാസസ്താലുഗലജിഹ്വാദന്തേഷു മലോത്പത്തിര്ജടിലീഭാവഃ കേശാനാം വൃദ്ധിശ്ച നഖാനാമ് ||൫||
View original
तेषां तु पूर्वरूपाणि- हस्तपादतलदाहः स्निग्धपिच्छिलगुरुता गात्राणां मधुरशुक्लमूत्रता तन्द्रा सादः पिपासा दुर्गन्धश्च श्वासस्तालुगलजिह्वादन्तेषु मलोत्पत्तिर्जटिलीभावः केशानां वृद्धिश्च नखानाम् ||५||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വരൂപമാഹ- തേഷാമിത്യാദി| കേശാനാം ജടിലീഭാവോऽന്യോന്യമിലനം, സ്വേദമലബാഹുല്യാദ്രോഗപ്രഭാവാച്ച||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്രാവിലപ്രഭൂതമൂത്രലക്ഷണാഃ സര്വ ഏവ പ്രമേഹാ ഭവന്തി ||൬||
View original
तत्राविलप्रभूतमूत्रलक्षणाः सर्व एव प्रमेहा भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
പ്രമേഹാണാം സാമാന്യം ലക്ഷണമാഹ- തത്രേത്യാദി| ആവിലം സമലമ്||൬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
സര്വ ഏവ സര്വദോഷസമുത്ഥാഃ സഹ പിഡകാഭിഃ ||൭||
View original
सर्व एव सर्वदोषसमुत्थाः सह पिडकाभिः ||७||
🔊 Audio coming soon
തേഷാം പ്രമേഹാണാം പ്രമേഹപിഡകാനാം ച ദോഷം നിര്ദിശന്നാഹ- സര്വ ഏവേത്യാദി| ഏതേന പ്രമേഹാണാം പ്രമേഹപിഡകാനാം ച കുഷ്ഠവത് സര്വദോഷജത്വമുക്തമ്||൭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
തത്ര, കഫാദുദകേക്ഷുവാലികാസുരാസികതാശനൈര്ലവണപിഷ്ടസാന്ദ്രശുക്രഫേനമേഹാ ദശ സാധ്യാഃ, ദോഷദൂഷ്യാണാം സമക്രിയത്വാത്; പിത്താന്നീലഹരിദ്രാമ്ലക്ഷാരമഞ്ജിഷ്ഠാശോണിതമേഹാഃ ഷഡ് യാപ്യാഃ, ദോഷദൂഷ്യാണാം വിഷമക്തിയത്വാത്; വാതാത് സര്പിര്വസാക്ഷൌദ്രഹസ്തിമേഹാശ്ചത്വാരോऽസാധ്യതമാഃ, മഹാത്യയികത്വാത് ||൮||
View original
तत्र, कफादुदकेक्षुवालिकासुरासिकताशनैर्लवणपिष्टसान्द्रशुक्रफेनमेहा दश साध्याः, दोषदूष्याणां समक्रियत्वात्; पित्तान्नीलहरिद्राम्लक्षारमञ्जिष्ठाशोणितमेहाः षड् याप्याः, दोषदूष्याणां विषमक्तियत्वात्; वातात् सर्पिर्वसाक्षौद्रहस्तिमेहाश्चत्वारोऽसाध्यतमाः, महात्ययिकत्वात् ||८||
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷാം സര്വദോഷജത്വേऽപ്യുത്കര്ഷതോ ദോഷഗ്രഹണം ദര്ശയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| ഉദകമേഹഃ, ഇക്ഷുവാലികാമേഹഃ , സുരാമേഹഃ, സികതാമേഹഃ, ശനൈര്മേഹഃ, ലവണമേഹഃ, പിഷ്ടമേഹഃ, സാന്ദ്രമേഹഃ, ശുക്രമേഹഃ, ഫേനമേഹശ്ചേതി ദശ പ്രമേഹാഃ സാധ്യാ യദ്യതിശയേന മേദോ ദൂഷിതം ന ഭവതി| ദോഷദൂഷ്യാണാം സമക്രിയത്വാദിതി അത്ര ദോഷഃ ശ്ലേഷ്മാ, ദൂഷ്യാണി രസമാംസമേദോമജ്ജാശുക്രലസീകൌജാംസി, ഏഷാം കടുതിക്തകഷായാദിഭിഃ സമൈവ ക്രിയാ| പിത്താദിത്യാദി| യാപ്യാ ഇതി അത്രാപി യദ്യതിശയേന ഭേദോ ദൂഷിതം ന ഭവതി| ദോഷദൂഷ്യാണാം വിഷമക്രിയത്വാദിതി അത്ര ദോഷഃ പിത്തം, ദൂഷ്യാണി രസമാംസാദീനി, ഏതേഷാം തു വിഷമാ ക്രിയാ പിത്തഹന്ത്രീ രസമാംസാദ്യുത്പാദികേതി| വാതാദിത്യാദി| മഹാത്യയികത്വാദിതി ശീഘ്രം വിനാശകാരിത്വാത്, മഹാത്യയികത്വം പുനരേഷാമുത്തരോത്തരസാരതരധാതുസ്രാവകരത്വാത്; വിഷമക്രിയത്വാച്ചേത്യത്രാപി സമ്ബധ്യതേ||൮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
തത്ര വാതപിത്തമേദോഭിരന്വിതഃ ശ്ലേഷ്മാ ശ്ലേഷ്മപ്രമേഹാഞ്ജനയതി, വാതകഫശോണിതമേദോഭിരന്വിതം പിത്തം പിത്തപ്രമേഹാന്, കഫപിത്തവസാമജ്ജമേദോഭിരന്വിതോ വായുര്വാതപ്രമേഹാന് ||൯||
View original
तत्र वातपित्तमेदोभिरन्वितः श्लेष्मा श्लेष्मप्रमेहाञ्जनयति, वातकफशोणितमेदोभिरन्वितं पित्तं पित्तप्रमेहान्, कफपित्तवसामज्जमेदोभिरन्वितो वायुर्वातप्रमेहान् ||९||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം സര്വേഷാമേവ സര്വജത്വം പ്രകടയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി||൯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
തത്ര, ശ്വേതമവേദനമുദകസദൃശമുദകമേഹീ മേഹതി; ഇക്ഷുരസതുല്യമിക്ഷുവാലികാമേഹീ; സുരാതുല്യം സുരാമേഹീ; സരുജം സികതാനുവിദ്ധം സികതാമേഹീ; ശനൈഃ സകഫം മൃത്സ്നം ശനൈര്മേഹീ; വിശദം ലവണതുല്യം ലവണമേഹീ; ഹൃഷ്ടരോമാ പിഷ്ടരസതുല്യം പിഷ്ടമേഹീ; ആവിലം സാന്ദ്രം സാന്ദ്രമേഹീ; ശുക്രതുല്യം ശുക്രമേഹീ; സ്തോകം സ്തോകം സഫേനമച്ഛം ഫേനമേഹീ മേഹതി ||൧൦||
View original
तत्र, श्वेतमवेदनमुदकसदृशमुदकमेही मेहति; इक्षुरसतुल्यमिक्षुवालिकामेही; सुरातुल्यं सुरामेही; सरुजं सिकतानुविद्धं सिकतामेही; शनैः सकफं मृत्स्नं शनैर्मेही; विशदं लवणतुल्यं लवणमेही; हृष्टरोमा पिष्टरसतुल्यं पिष्टमेही; आविलं सान्द्रं सान्द्रमेही; शुक्रतुल्यं शुक्रमेही; स्तोकं स्तोकं सफेनमच्छं फेनमेही मेहति ||१०||
🔊 Audio coming soon
കഫജാനാമനുക്രമേണ ലക്ഷണം ദര്ശയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| സികതാനുവിദ്ധം വാലുകാമിശ്രമ്| മൃത്സ്നം പിച്ഛിലമ്| ലവണതുല്യം ലവണാമ്ബുതുല്യമ്| ഹൃഷ്ടരോമാ പ്രാപ്തരോമഞ്ചഃ| പുഷ്ടരസതുല്യം പിഷ്ടമിശ്രോദകതുല്യമ്| ആവിലമത്യര്ഥം കലുഷം, പുനര്വചനാത്| മേഹതി മൂത്രയതീത്യര്ഥഃ||൧൦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
അത ഊര്ധ്വം പിത്തനിമിത്താന് വക്ഷ്യാമഃ- സഫേനമച്ഛം നീലം നീലമേഹീ മേഹതി; സദാഹം ഹരിദ്രാഭം ഹരിദ്രാമേഹീ; അമ്ലരസഗന്ധമമ്ലമേഹീ; സ്രുതക്ഷാരപ്രതിമം ക്ഷാരമേഹീ; മഞ്ജിഷ്ഠോദകപ്രകാശം മഞ്ജിഷ്ഠാമേഹീ; ശോണിതപ്രകാശം ശോണിതമേഹീ മേഹതി ||൧൧||
View original
अत ऊर्ध्वं पित्तनिमित्तान् वक्ष्यामः- सफेनमच्छं नीलं नीलमेही मेहति; सदाहं हरिद्राभं हरिद्रामेही; अम्लरसगन्धमम्लमेही; स्रुतक्षारप्रतिमं क्षारमेही; मञ्जिष्ठोदकप्रकाशं मञ्जिष्ठामेही; शोणितप्रकाशं शोणितमेही मेहति ||११||
🔊 Audio coming soon
അത ഇത്യാദി| സ്രുതക്ഷാരപ്രതിമം ഗലിതക്ഷാരദ്രവതുല്യമ്| മഞ്ജിഷ്ഠോദകപ്രകാശം ശോണിതപ്രകാശം ച മൂത്രം രക്തപിത്തേऽപി ഭവതി, തത് കോऽയം പ്രമേഹവിശേഷഃ? അത്രോച്യതേ- രക്തപിത്തേ പ്രമേഹപൂര്വരൂപം ന ഭവതി, മഞ്ജിഷ്ഠാശോണിതമേഹയോസ്തു പ്രമേഹപൂര്വരൂപസമ്ഭവ ഇതി വിശോഷഃ||൧൧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
അത ഊര്ധ്വം വാതനിമിത്താന് വക്ഷ്യാമഃ- സര്പിഃപ്രകാശം സര്പിര്മേഹീ മേഹതി; വസാപ്രകാശം വസാമേഹീ; ക്ഷൌദ്രരസവര്ണം ക്ഷൌദ്രമേഹീ; മത്തമാതങ്ഗവദനുപ്രബന്ധം ഹസ്തിമേഹീ മേഹതി ||൧൨||
View original
अत ऊर्ध्वं वातनिमित्तान् वक्ष्यामः- सर्पिःप्रकाशं सर्पिर्मेही मेहति; वसाप्रकाशं वसामेही; क्षौद्ररसवर्णं क्षौद्रमेही; मत्तमातङ्गवदनुप्रबन्धं हस्तिमेही मेहति ||१२||
🔊 Audio coming soon
അത ഇത്യാദി| അനുപ്രബന്ധം സതതമ്||൧൨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
മക്ഷികോപസര്പണമാലസ്യം മാംസോപചയഃ പ്രതിശ്യായഃ ശൈഥില്യാരോചകാവിപാകാഃ കഫപ്രസേകച്ഛര്ദിനിദ്രാകാസശ്വാസാശ്ചേതി ശ്ലേഷ്മജാനാമുപദ്രവാഃ; വൃഷണയോരവദരണം ബസ്തിഭേദോ മേഢ്രതോദോ ഹൃദി ശൂലമമ്ലീകാജ്വരാതീസാരാരോചകാ വമഥുഃ പരിധൂപനം ദാഹോ മൂര്ച്ഛാ പിപാസാ നിദ്രാനാശഃ പാണ്ഡുരോഗഃ പീതവിണ്മൂത്രനേത്രത്വം ചേതി പൈത്തികാനാം; ഹൃദ്ഗ്രഹോ ലൌല്യമനിദ്രാ സ്തമ്ഭഃ കമ്പഃ ശൂലം ബദ്ധപുരീഷത്വം ചേതി വാതജാനാമ് | ഏവമേതേ വിംശതി പ്രമേഹാഃ സോപദ്രവാ വ്യാഖ്യാതാഃ ||൧൩||
View original
मक्षिकोपसर्पणमालस्यं मांसोपचयः प्रतिश्यायः शैथिल्यारोचकाविपाकाः कफप्रसेकच्छर्दिनिद्राकासश्वासाश्चेति श्लेष्मजानामुपद्रवाः; वृषणयोरवदरणं बस्तिभेदो मेढ्रतोदो हृदि शूलमम्लीकाज्वरातीसारारोचका वमथुः परिधूपनं दाहो मूर्च्छा पिपासा निद्रानाशः पाण्डुरोगः पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं चेति पैत्तिकानां; हृद्ग्रहो लौल्यमनिद्रा स्तम्भः कम्पः शूलं बद्धपुरीषत्वं चेति वातजानाम् | एवमेते विंशति प्रमेहाः सोपद्रवा व्याख्याताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പ്രതിദോഷമുപദ്രവാന് ദര്ശയന്നാഹ- മക്ഷികോപസര്പണമിത്യാദി| അവദരണം വിദരണമ്| അമ്ലീകാ അമ്ലോദ്ഗാരഃ| വമഥുഃ ഛര്ദിഃ| പരിധൂപനം സമന്തതസ്താപഃ| ദാഹോऽഗ്നിദഗ്ധസ്യേവ| ലൌല്യം സര്വരസാഭികാങ്ക്ഷാ വാതജഗ്രഹണീവത്||൧൩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
തത്ര വസാമേദോഭ്യാമഭിപന്നശരീരസ്യ ത്രിഭിര്ദോഷൈശ്ചാനുഗതധാതോഃ പ്രമേഹിണോ ദശ പിഡകാ ജായന്തേ | തദ്യഥാ- ശരാവികാ, സര്ഷപികാ, കച്ഛപികാ, ജാലിനീ, വിനതാ, പുത്രിണീ, മസൂരികാ, അലജീ, വിദാരികാ, വിദ്രധികാ ചേതി ||൧൪||
View original
तत्र वसामेदोभ्यामभिपन्नशरीरस्य त्रिभिर्दोषैश्चानुगतधातोः प्रमेहिणो दश पिडका जायन्ते | तद्यथा- शराविका, सर्षपिका, कच्छपिका, जालिनी, विनता, पुत्रिणी, मसूरिका, अलजी, विदारिका, विद्रधिका चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
പിഡകാനാമുപദ്രവവിശേഷാണാം സമ്പ്രാപ്തിം ദര്ശയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| വസാ മാംസസ്നേഹഃ, ‘സകലശരീസ്നേഹഃ’ ഇത്യന്യേ| അഭിപന്നശരീരസ്യ വ്യാപ്തശരീരസ്യ| അനുഗതധാതോര്വ്യാപ്തധാതോഃ| പിഡകാസ്തു പ്രായേണാധഃകായ ഏവ| താസാം പിഡകാനാം നാമാന്യാഹ- തദ്യഥേത്യാദി||൧൪||
Adhikarana 14 (15-19) · Śloka 19
ശരാവമാത്രാ തദ്രൂപാ നിമ്നമധ്യാ ശരാവികാ | ഗൌരസര്ഷപസംസ്ഥാനാ തത്പ്രമാണാ ച സാര്ഷപീ ||൧൫|| സദാഹാ കൂര്മസംസ്ഥാനാ ജ്ഞേയാ കച്ഛപികാ ബുധൈഃ | ജാലിനീ തീവ്രദാഹാ തു മാംസജാലസമാവൃതാ ||൧൬|| മഹതീ പിഡകാ നീലാ പിഡകാ വിനതാ സ്മൃതാ | മഹത്യല്പാചിതാ ജ്ഞേയാ പിഡകാ സാ തു പുത്രിണീ ||൧൭|| മസൂരസമസംസ്ഥാനാ ജ്ഞേയാ സാ തു മസൂരികാ | രക്താ സിതാ സ്ഫോടവതീ ദാരുണാ ത്വലജീ ഭവേത് ||൧൮|| വിദാരീകന്ദവദ്വൃത്താ കഠിനാ ച വിദാരികാ | വിദ്രധേര്ലക്ഷണൈര്യുക്താ ജ്ഞേയാ വിദ്രധികാ ബുധൈഃ ||൧൯||
View original
शरावमात्रा तद्रूपा निम्नमध्या शराविका | गौरसर्षपसंस्थाना तत्प्रमाणा च सार्षपी ||१५|| सदाहा कूर्मसंस्थाना ज्ञेया कच्छपिका बुधैः | जालिनी तीव्रदाहा तु मांसजालसमावृता ||१६|| महती पिडका नीला पिडका विनता स्मृता | महत्यल्पाचिता ज्ञेया पिडका सा तु पुत्रिणी ||१७|| मसूरसमसंस्थाना ज्ञेया सा तु मसूरिका | रक्ता सिता स्फोटवती दारुणा त्वलजी भवेत् ||१८|| विदारीकन्दवद्वृत्ता कठिना च विदारिका | विद्रधेर्लक्षणैर्युक्ता ज्ञेया विद्रधिका बुधैः ||१९||
🔊 Audio coming soon
താസാം ലക്ഷണാമാഹ- ശരാവമാത്രേത്യാദി| ഗൌരസര്ഷപസംസ്ഥാനാ ഗൌരസര്ഷപാകരാ| ജാലിനിത്യാദി| യദ്യപി ‘യേ യന്മയാസ്മൃതാ മേഹാസ്തേഷാമേതാസ്തു തക്തൃതാഃ’- ഇത്യഗ്രേ വക്ഷ്യതേ, തഥാऽപി ജാലിനീ പിത്തേത്തരാ ജ്ഞേയാ, തദ്വചനസ്യ ബാഹുല്യേനോക്തത്വാത്| മഹതീ സ്ഥൂലാ| അല്പാചിതേതി സൂക്ഷ്മപിഡകാവേഷ്ടിതാ||൧൫-൧൯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
യേ യന്മയാഃ സ്മൃതാ മേഹാസ്തേഷാമേതാസ്തു തത്കൃതാഃ |൨൦|
View original
ये यन्मयाः स्मृता मेहास्तेषामेतास्तु तत्कृताः |२०|
🔊 Audio coming soon
പിഡകാജനകാന് ദോഷാനാഹ- യേ ഇത്യാദി| യേ യന്മയാ യദ്ദോഷാരബ്ധാഃ| തേഷാം പ്രമേഹാണാമ്| ഏതാ ഇതി പിഡകാഃ|൨൦|-
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ഗുദേ ഹൃദി ശിരസ്യംസേ പൃഷ്ഠേ മര്മണി ചോത്ഥിതാഃ | സോപദ്രവാ ദുര്ബലാഗ്നേഃ പിഡകാഃ പരിവര്ജയേത് ||൨൦||
View original
गुदे हृदि शिरस्यंसे पृष्ठे मर्मणि चोत्थिताः | सोपद्रवा दुर्बलाग्नेः पिडकाः परिवर्जयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
താസാമസാധ്യതാം ദര്ശയന്നാഹ- ഗുദേ ഹൃദീത്യാദി| അംസോ ബാഹുശിരഃ| സോപദ്രവാ ഇതി “തൃട്കാസമാംസസങ്കോഥമോഹഹിക്കാമദജ്വരാഃ| വിസര്പമര്മരോധാഃ പിഡകാനാമുപദ്രവാഃ” (ച. സൂ. ൧൭)| ‘സോപദ്രവാല്പകായാഗ്നേഃ പിഡകാഃ പരിവര്ജയേത്’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| തത്ര സോപദ്രവ ഇതി പുരുഷവിശേഷണമ്||൨൦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
കൃത്സ്നം ശരീരം നിഷ്പീഡ്യ മേദോമജ്ജവസായുതഃ | അധഃ പ്രക്രമതേ വായുസ്തേനാസാധ്യാസ്തു വാതജാഃ ||൨൧||
View original
कृत्स्नं शरीरं निष्पीड्य मेदोमज्जवसायुतः | अधः प्रक्रमते वायुस्तेनासाध्यास्तु वातजाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
വാതജാനാമസാധ്യത്വേ ഹേതും ദര്ശയന്നാഹ- കൃത്സ്നം ശരീരമിത്യാദി| കൃത്സ്നം ശരീരം നിഷ്പീഡ്യേതി നിശ്ച്യോതയിത്വാ മൂത്രമാര്ഗേണ സമസ്താന് ധാതൂന് പ്രവാഹയിത്വേത്യര്ഥഃ| വസേത്യുപലക്ഷണം, തേന ഓജോലസീകയോര്ഗ്രഹണമ്| അധഃ പ്രക്രമതേ അധഃ സ്ഫീതീഭവതി പ്രബലീഭവതീത്യര്ഥഃ| ഗയദാസാചാര്യസ്തു ആപാതനികാപൂര്വം പ്രമേഹപൂര്വരൂപാണാമിത്യാദിശ്ലോകത്രയമന്യഥാ പഠതി| അസാധ്യാസ്ത്വിതി പൂര്വഹേതുഭ്യാം ചേതി തുശബ്ദാര്ഥഃ||൨൧||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
പ്രമേഹപൂര്വരൂപാണാമാകൃതിര്യത്ര ദൃശ്യതേ | കിഞ്ചിച്ചാപ്യധികം മൂത്രം തം പ്രമേഹിണമാദിശേത് ||൨൨||
View original
प्रमेहपूर्वरूपाणामाकृतिर्यत्र दृश्यते | किञ्चिच्चाप्यधिकं मूत्रं तं प्रमेहिणमादिशेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പ്രമേഹഹേതുയുക്തസ്യ പുരുഷസ്യ സാമാന്യാകാരേണ ലക്ഷണമാഹ- പ്രമേഹപൂര്വരൂപാണാമിത്യാദി||൨൨||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
കൃത്സ്നാന്യര്ധാനി വാ യസ്മിന് പൂര്വരൂപാണി മാനവേ | പ്രവൃത്തമൂത്രമത്യര്ഥം തം പ്രമേഹിണമാദിരോത് ||൨൩||
View original
कृत्स्नान्यर्धानि वा यस्मिन् पूर्वरूपाणि मानवे | प्रवृत्तमूत्रमत्यर्थं तं प्रमेहिणमादिरोत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
പ്രമേഹസ്യ പൂര്വോക്തസാമാന്യലക്ഷണസ്യ ശേഷം ലക്ഷണമാഹ- കൃത്സ്നാനീത്യാദി| ഗയദാസസ്ത്വാപാതനികാപൂര്വം പ്രമേഹപൂര്വരൂപാണീത്യാദിശ്ലോകമന്യഥാ പഠതി; യഥാ- ഇദാനീം പ്രമേഹപിഡകാചികിത്സിതനിര്ദേശ്യമര്ഥം പഞ്ചഗുണാശ്രയം പൂര്വരൂപശോഫപിഡകാവസ്ഥാഖ്യം പ്രതിപാദയന്നാഹ- പ്രമേഹപൂര്വരൂപാണാമിത്യാദി| തസ്മിന്മേഹോ ഭവിഷ്യതീതി മേഹസ്യ തത് പൂര്വരൂപമ്| തത്ര ച പൂര്വരൂപേऽപതര്പണം വനസ്പതികഷായപാനാദികം ച കര്തവ്യമ്| പ്രവൃത്തമൂത്രമത്യര്ഥമിതി രൂപജ്ഞാനമ്| തത്ര രൂപചികിത്സാവിശേഷഃ| തദുക്തമ്- “ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ ഹീന പ്രഥമകര്മഗുണസ്യ മധുരാഹാരസ്യ മൂത്രം സ്വേദഃ ശ്ലേഷ്മാ ച മധുരീഭവതി, പ്രമേഹശ്ചാഭിവ്യക്തോ ഭവതി, തത്രോഭയതഃ സംശോധനമ്; ഏവമകുര്വതസ്തസ്യ ദോഷാഃ പ്രവൃദ്ധാ മാംസശോണിതേ പ്രദൂഷ്യ ശോഥം ജനയന്ത്യുപദ്രവാംശ്ച കാംശ്ചിത്, തത്രോക്തഃ പ്രതീകാരഃ സിരാമോക്ഷശ്ച; ഏതദപ്യകുര്വതഃ പിഡകാഃ, തത്കര്മാപ്യകുര്വതഃ പഞ്ചത്വമ് ” (ചി. ൧൯) ഇതി||൨൩||
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
പിഡകാപീഡിതം ഗാഢമുപസൃഷ്ടമുപദ്രവൈഃ | മധുമേഹിനമാചഷ്ടേ സ ചാസാധ്യഃ പ്രകീര്തിതഃ ||൨൪||
View original
पिडकापीडितं गाढमुपसृष्टमुपद्रवैः | मधुमेहिनमाचष्टे स चासाध्यः प्रकीर्तितः ||२४||
🔊 Audio coming soon
സര്വപ്രമേഹാണാമവസ്ഥാന്തരപ്രാപ്താനാം സജ്ഞാന്തരമസധ്യിത്വം ച ദര്ശയന്നാഹ- പിഡകാപീഡിതമിത്യാദി| സ ചേതി ചകാര ഉത്പത്തൌ വാതജാനാമസാധ്യത്വം സമുച്ചിനോതി| അത്പത്തൌ ച സഹജോ യാപ്യത്വാദസാധ്യഃ, പിത്തജഃ പുനരസാധ്യതരഃ, വാതജഃ പുനരുത്പത്തിക്രമേണാസാധ്യതമഃ||൨൪||
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
സ ചാപി ഗമനാത് സ്ഥാനം സ്ഥാനാദാസനമിച്ഛതി | ആസനാദൃണുതേ ശയ്യാം ശയനാത് സ്വപ്നമിച്ഛതി ||൨൫||
View original
स चापि गमनात् स्थानं स्थानादासनमिच्छति | आसनादृणुते शय्यां शयनात् स्वप्नमिच्छति ||२५||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം മധുമേഹിനോ വിഹാരാഖ്യം പഞ്ചവിധിക്രിയാശ്രയം ലിങ്ഗം ദര്ശയന്നാഹ- സ ചാപീത്യാദി| സ്ഥാനമൂര്ധ്വഭവനമിച്ഛതീതി സമ്ബന്ധഃ| വൃണുതേ പ്രാര്ഥയതേ| ശയനാത് ശയ്യാതഃ||൨൫||
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
യഥാ ഹി വര്ണാനാം പഞ്ചാനാമുത്കര്ഷാപകര്ഷകൃതേന സംയോഗവിശേഷേണ ശബലബഭ്രുകപിലകപോതമേചകാദീനാം വര്ണാനാമനേകേഷാമുത്പത്തിര്ഭവതി, ഏവമേവ ദോഷധാതുമലാഹാരവിശേഷേണോത്കര്ഷാപകര്ഷകൃതേന സംയോഗവിശേഷേണ പ്രമേഹാണാം നാനാകരണം ഭവതി ||൨൬||
View original
यथा हि वर्णानां पञ्चानामुत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण शबलबभ्रुकपिलकपोतमेचकादीनां वर्णानामनेकेषामुत्पत्तिर्भवति, एवमेव दोषधातुमलाहारविशेषेणोत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण प्रमेहाणां नानाकरणं भवति ||२६||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ദോഷാണാം ത്രയാണാമപി യഥാ വിംശതിപ്രമേഹസമ്ഭവസ്തഥോപമാനേനാഹ- യതേത്യാദി| പഞ്ചാനാം വര്ണാനാം സിതഹരിതകൃഷ്ണപീതരക്താനാമ്| ഉത്കര്ഷാപകര്ഷകൃതേന വൃദ്ധിഹ്രാസകൃതേന| ബഭ്രുഃ കപിലപിങ്ഗലഃ, കപോതഃ കപോതാഭഃ, മേചകഃ ശ്യാമലഃ| മലഗ്രഹണമുപധാതുഭൂതവസാലസീകയോരുദകസ്യ ചോപലക്ഷണമ്||൨൬||
Adhikarana 23 (27) · Śloka 27
ഭവതി ചാത്ര- സര്വ ഏവ പ്രമേഹാസ്തു കാലേനാപ്രതികുര്വതഃ | മധുമേഹത്വമായാന്തി തദാऽസാധ്യാ ഭവന്തി ഹി ||൨൭||
View original
भवति चात्र- सर्व एव प्रमेहास्तु कालेनाप्रतिकुर्वतः | मधुमेहत्वमायान्ति तदाऽसाध्या भवन्ति हि ||२७||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം സര്വേഷ്വേവ പ്രമേഹേഷു പൂര്വരൂപാദീനാമുപേക്ഷാലക്ഷണമനര്ഥം ദര്ശയന്നാഹ- ഭവതി ചാത്രേത്യാദി| കാലഃ പ്രഥമക്രിയാകാലാദികഃ| അപ്രതികുര്വതഃ അപ്രതിക്രിയമാണസ്യ||൨൭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ പ്രമേഹനിദാനം നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ ||൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने प्रमेहनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡഹ്ല(ല്ഹ)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിദാനസ്ഥാനേ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ||൬||