Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പ്രമേഹനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः प्रमेहनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. pramēhanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ദിവാസ്വപ്നാവ്യായാമാലസ്യപ്രസക്തം ശീതസ്നിഗ്ധമധുരമേദ്യദ്രവാന്നപാനസേവിനം പുരുഷം ജാനിയാത് പ്രമേഹീ ഭവിഷ്യതീതി ||൩||
View original
दिवास्वप्नाव्यायामालस्यप्रसक्तं शीतस्निग्धमधुरमेद्यद्रवान्नपानसेविनं पुरुषं जानियात् प्रमेही भविष्यतीति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തസ്യ ചൈവമ്പ്രവൃത്തസ്യാപരിപക്വാ ഏവ വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണോ യദാ മേദസാ സഹൈകത്വമുപേത്യ മൂത്രവാഹിസ്രോതാംസ്യനുസൃത്യാധോ ഗത്വാ ബസ്തേര്മുഖമാശ്രിത്യ നിര്ഭിദ്യന്തേ തദാ പ്രമേഹാഞ്ജനയന്തി ||൪||
View original
तस्य चैवम्प्रवृत्तस्यापरिपक्वा एव वातपित्तश्लेष्माणो यदा मेदसा सहैकत्वमुपेत्य मूत्रवाहिस्रोतांस्यनुसृत्याधो गत्वा बस्तेर्मुखमाश्रित्य निर्भिद्यन्ते तदा प्रमेहाञ्जनयन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തേഷാം തു പൂര്വരൂപാണി- ഹസ്തപാദതലദാഹഃ സ്നിഗ്ധപിച്ഛിലഗുരുതാ ഗാത്രാണാം മധുരശുക്ലമൂത്രതാ തന്ദ്രാ സാദഃ പിപാസാ ദുര്ഗന്ധശ്ച ശ്വാസസ്താലുഗലജിഹ്വാദന്തേഷു മലോത്പത്തിര്ജടിലീഭാവഃ കേശാനാം വൃദ്ധിശ്ച നഖാനാമ് ||൫||
View original
तेषां तु पूर्वरूपाणि- हस्तपादतलदाहः स्निग्धपिच्छिलगुरुता गात्राणां मधुरशुक्लमूत्रता तन्द्रा सादः पिपासा दुर्गन्धश्च श्वासस्तालुगलजिह्वादन्तेषु मलोत्पत्तिर्जटिलीभावः केशानां वृद्धिश्च नखानाम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്രാവിലപ്രഭൂതമൂത്രലക്ഷണാഃ സര്വ ഏവ പ്രമേഹാ ഭവന്തി ||൬||
View original
तत्राविलप्रभूतमूत्रलक्षणाः सर्व एव प्रमेहा भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
സര്വ ഏവ സര്വദോഷസമുത്ഥാഃ സഹ പിഡകാഭിഃ ||൭||
View original
सर्व एव सर्वदोषसमुत्थाः सह पिडकाभिः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
തത്ര, കഫാദുദകേക്ഷുവാലികാസുരാസികതാശനൈര്ലവണപിഷ്ടസാന്ദ്രശുക്രഫേനമേഹാ ദശ സാധ്യാഃ, ദോഷദൂഷ്യാണാം സമക്രിയത്വാത്; പിത്താന്നീലഹരിദ്രാമ്ലക്ഷാരമഞ്ജിഷ്ഠാശോണിതമേഹാഃ ഷഡ് യാപ്യാഃ, ദോഷദൂഷ്യാണാം വിഷമക്തിയത്വാത്; വാതാത് സര്പിര്വസാക്ഷൌദ്രഹസ്തിമേഹാശ്ചത്വാരോऽസാധ്യതമാഃ, മഹാത്യയികത്വാത് ||൮||
View original
तत्र, कफादुदकेक्षुवालिकासुरासिकताशनैर्लवणपिष्टसान्द्रशुक्रफेनमेहा दश साध्याः, दोषदूष्याणां समक्रियत्वात्; पित्तान्नीलहरिद्राम्लक्षारमञ्जिष्ठाशोणितमेहाः षड् याप्याः, दोषदूष्याणां विषमक्तियत्वात्; वातात् सर्पिर्वसाक्षौद्रहस्तिमेहाश्चत्वारोऽसाध्यतमाः, महात्ययिकत्वात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
തത്ര വാതപിത്തമേദോഭിരന്വിതഃ ശ്ലേഷ്മാ ശ്ലേഷ്മപ്രമേഹാഞ്ജനയതി, വാതകഫശോണിതമേദോഭിരന്വിതം പിത്തം പിത്തപ്രമേഹാന്, കഫപിത്തവസാമജ്ജമേദോഭിരന്വിതോ വായുര്വാതപ്രമേഹാന് ||൯||
View original
तत्र वातपित्तमेदोभिरन्वितः श्लेष्मा श्लेष्मप्रमेहाञ्जनयति, वातकफशोणितमेदोभिरन्वितं पित्तं पित्तप्रमेहान्, कफपित्तवसामज्जमेदोभिरन्वितो वायुर्वातप्रमेहान् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
തത്ര, ശ്വേതമവേദനമുദകസദൃശമുദകമേഹീ മേഹതി; ഇക്ഷുരസതുല്യമിക്ഷുവാലികാമേഹീ; സുരാതുല്യം സുരാമേഹീ; സരുജം സികതാനുവിദ്ധം സികതാമേഹീ; ശനൈഃ സകഫം മൃത്സ്നം ശനൈര്മേഹീ; വിശദം ലവണതുല്യം ലവണമേഹീ; ഹൃഷ്ടരോമാ പിഷ്ടരസതുല്യം പിഷ്ടമേഹീ; ആവിലം സാന്ദ്രം സാന്ദ്രമേഹീ; ശുക്രതുല്യം ശുക്രമേഹീ; സ്തോകം സ്തോകം സഫേനമച്ഛം ഫേനമേഹീ മേഹതി ||൧൦||
View original
तत्र, श्वेतमवेदनमुदकसदृशमुदकमेही मेहति; इक्षुरसतुल्यमिक्षुवालिकामेही; सुरातुल्यं सुरामेही; सरुजं सिकतानुविद्धं सिकतामेही; शनैः सकफं मृत्स्नं शनैर्मेही; विशदं लवणतुल्यं लवणमेही; हृष्टरोमा पिष्टरसतुल्यं पिष्टमेही; आविलं सान्द्रं सान्द्रमेही; शुक्रतुल्यं शुक्रमेही; स्तोकं स्तोकं सफेनमच्छं फेनमेही मेहति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
അത ഊര്ധ്വം പിത്തനിമിത്താന് വക്ഷ്യാമഃ- സഫേനമച്ഛം നീലം നീലമേഹീ മേഹതി; സദാഹം ഹരിദ്രാഭം ഹരിദ്രാമേഹീ; അമ്ലരസഗന്ധമമ്ലമേഹീ; സ്രുതക്ഷാരപ്രതിമം ക്ഷാരമേഹീ; മഞ്ജിഷ്ഠോദകപ്രകാശം മഞ്ജിഷ്ഠാമേഹീ; ശോണിതപ്രകാശം ശോണിതമേഹീ മേഹതി ||൧൧||
View original
अत ऊर्ध्वं पित्तनिमित्तान् वक्ष्यामः- सफेनमच्छं नीलं नीलमेही मेहति; सदाहं हरिद्राभं हरिद्रामेही; अम्लरसगन्धमम्लमेही; स्रुतक्षारप्रतिमं क्षारमेही; मञ्जिष्ठोदकप्रकाशं मञ्जिष्ठामेही; शोणितप्रकाशं शोणितमेही मेहति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
അത ഊര്ധ്വം വാതനിമിത്താന് വക്ഷ്യാമഃ- സര്പിഃപ്രകാശം സര്പിര്മേഹീ മേഹതി; വസാപ്രകാശം വസാമേഹീ; ക്ഷൌദ്രരസവര്ണം ക്ഷൌദ്രമേഹീ; മത്തമാതങ്ഗവദനുപ്രബന്ധം ഹസ്തിമേഹീ മേഹതി ||൧൨||
View original
अत ऊर्ध्वं वातनिमित्तान् वक्ष्यामः- सर्पिःप्रकाशं सर्पिर्मेही मेहति; वसाप्रकाशं वसामेही; क्षौद्ररसवर्णं क्षौद्रमेही; मत्तमातङ्गवदनुप्रबन्धं हस्तिमेही मेहति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
മക്ഷികോപസര്പണമാലസ്യം മാംസോപചയഃ പ്രതിശ്യായഃ ശൈഥില്യാരോചകാവിപാകാഃ കഫപ്രസേകച്ഛര്ദിനിദ്രാകാസശ്വാസാശ്ചേതി ശ്ലേഷ്മജാനാമുപദ്രവാഃ; വൃഷണയോരവദരണം ബസ്തിഭേദോ മേഢ്രതോദോ ഹൃദി ശൂലമമ്ലീകാജ്വരാതീസാരാരോചകാ വമഥുഃ പരിധൂപനം ദാഹോ മൂര്ച്ഛാ പിപാസാ നിദ്രാനാശഃ പാണ്ഡുരോഗഃ പീതവിണ്മൂത്രനേത്രത്വം ചേതി പൈത്തികാനാം; ഹൃദ്ഗ്രഹോ ലൌല്യമനിദ്രാ സ്തമ്ഭഃ കമ്പഃ ശൂലം ബദ്ധപുരീഷത്വം ചേതി വാതജാനാമ് | ഏവമേതേ വിംശതി പ്രമേഹാഃ സോപദ്രവാ വ്യാഖ്യാതാഃ ||൧൩||
View original
मक्षिकोपसर्पणमालस्यं मांसोपचयः प्रतिश्यायः शैथिल्यारोचकाविपाकाः कफप्रसेकच्छर्दिनिद्राकासश्वासाश्चेति श्लेष्मजानामुपद्रवाः; वृषणयोरवदरणं बस्तिभेदो मेढ्रतोदो हृदि शूलमम्लीकाज्वरातीसारारोचका वमथुः परिधूपनं दाहो मूर्च्छा पिपासा निद्रानाशः पाण्डुरोगः पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं चेति पैत्तिकानां; हृद्ग्रहो लौल्यमनिद्रा स्तम्भः कम्पः शूलं बद्धपुरीषत्वं चेति वातजानाम् | एवमेते विंशति प्रमेहाः सोपद्रवा व्याख्याताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
തത്ര വസാമേദോഭ്യാമഭിപന്നശരീരസ്യ ത്രിഭിര്ദോഷൈശ്ചാനുഗതധാതോഃ പ്രമേഹിണോ ദശ പിഡകാ ജായന്തേ | തദ്യഥാ- ശരാവികാ, സര്ഷപികാ, കച്ഛപികാ, ജാലിനീ, വിനതാ, പുത്രിണീ, മസൂരികാ, അലജീ, വിദാരികാ, വിദ്രധികാ ചേതി ||൧൪||
View original
तत्र वसामेदोभ्यामभिपन्नशरीरस्य त्रिभिर्दोषैश्चानुगतधातोः प्रमेहिणो दश पिडका जायन्ते | तद्यथा- शराविका, सर्षपिका, कच्छपिका, जालिनी, विनता, पुत्रिणी, मसूरिका, अलजी, विदारिका, विद्रधिका चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15-19) · Śloka 19
ശരാവമാത്രാ തദ്രൂപാ നിമ്നമധ്യാ ശരാവികാ | ഗൌരസര്ഷപസംസ്ഥാനാ തത്പ്രമാണാ ച സാര്ഷപീ ||൧൫|| സദാഹാ കൂര്മസംസ്ഥാനാ ജ്ഞേയാ കച്ഛപികാ ബുധൈഃ | ജാലിനീ തീവ്രദാഹാ തു മാംസജാലസമാവൃതാ ||൧൬|| മഹതീ പിഡകാ നീലാ പിഡകാ വിനതാ സ്മൃതാ | മഹത്യല്പാചിതാ ജ്ഞേയാ പിഡകാ സാ തു പുത്രിണീ ||൧൭|| മസൂരസമസംസ്ഥാനാ ജ്ഞേയാ സാ തു മസൂരികാ | രക്താ സിതാ സ്ഫോടവതീ ദാരുണാ ത്വലജീ ഭവേത് ||൧൮|| വിദാരീകന്ദവദ്വൃത്താ കഠിനാ ച വിദാരികാ | വിദ്രധേര്ലക്ഷണൈര്യുക്താ ജ്ഞേയാ വിദ്രധികാ ബുധൈഃ ||൧൯||
View original
शरावमात्रा तद्रूपा निम्नमध्या शराविका | गौरसर्षपसंस्थाना तत्प्रमाणा च सार्षपी ||१५|| सदाहा कूर्मसंस्थाना ज्ञेया कच्छपिका बुधैः | जालिनी तीव्रदाहा तु मांसजालसमावृता ||१६|| महती पिडका नीला पिडका विनता स्मृता | महत्यल्पाचिता ज्ञेया पिडका सा तु पुत्रिणी ||१७|| मसूरसमसंस्थाना ज्ञेया सा तु मसूरिका | रक्ता सिता स्फोटवती दारुणा त्वलजी भवेत् ||१८|| विदारीकन्दवद्वृत्ता कठिना च विदारिका | विद्रधेर्लक्षणैर्युक्ता ज्ञेया विद्रधिका बुधैः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
യേ യന്മയാഃ സ്മൃതാ മേഹാസ്തേഷാമേതാസ്തു തത്കൃതാഃ |൨൦|
View original
ये यन्मयाः स्मृता मेहास्तेषामेतास्तु तत्कृताः |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ഗുദേ ഹൃദി ശിരസ്യംസേ പൃഷ്ഠേ മര്മണി ചോത്ഥിതാഃ | സോപദ്രവാ ദുര്ബലാഗ്നേഃ പിഡകാഃ പരിവര്ജയേത് ||൨൦||
View original
गुदे हृदि शिरस्यंसे पृष्ठे मर्मणि चोत्थिताः | सोपद्रवा दुर्बलाग्नेः पिडकाः परिवर्जयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
കൃത്സ്നം ശരീരം നിഷ്പീഡ്യ മേദോമജ്ജവസായുതഃ | അധഃ പ്രക്രമതേ വായുസ്തേനാസാധ്യാസ്തു വാതജാഃ ||൨൧||
View original
कृत्स्नं शरीरं निष्पीड्य मेदोमज्जवसायुतः | अधः प्रक्रमते वायुस्तेनासाध्यास्तु वातजाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
പ്രമേഹപൂര്വരൂപാണാമാകൃതിര്യത്ര ദൃശ്യതേ | കിഞ്ചിച്ചാപ്യധികം മൂത്രം തം പ്രമേഹിണമാദിശേത് ||൨൨||
View original
प्रमेहपूर्वरूपाणामाकृतिर्यत्र दृश्यते | किञ्चिच्चाप्यधिकं मूत्रं तं प्रमेहिणमादिशेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
കൃത്സ്നാന്യര്ധാനി വാ യസ്മിന് പൂര്വരൂപാണി മാനവേ | പ്രവൃത്തമൂത്രമത്യര്ഥം തം പ്രമേഹിണമാദിരോത് ||൨൩||
View original
कृत्स्नान्यर्धानि वा यस्मिन् पूर्वरूपाणि मानवे | प्रवृत्तमूत्रमत्यर्थं तं प्रमेहिणमादिरोत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
പിഡകാപീഡിതം ഗാഢമുപസൃഷ്ടമുപദ്രവൈഃ | മധുമേഹിനമാചഷ്ടേ സ ചാസാധ്യഃ പ്രകീര്തിതഃ ||൨൪||
View original
पिडकापीडितं गाढमुपसृष्टमुपद्रवैः | मधुमेहिनमाचष्टे स चासाध्यः प्रकीर्तितः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
സ ചാപി ഗമനാത് സ്ഥാനം സ്ഥാനാദാസനമിച്ഛതി | ആസനാദൃണുതേ ശയ്യാം ശയനാത് സ്വപ്നമിച്ഛതി ||൨൫||
View original
स चापि गमनात् स्थानं स्थानादासनमिच्छति | आसनादृणुते शय्यां शयनात् स्वप्नमिच्छति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
യഥാ ഹി വര്ണാനാം പഞ്ചാനാമുത്കര്ഷാപകര്ഷകൃതേന സംയോഗവിശേഷേണ ശബലബഭ്രുകപിലകപോതമേചകാദീനാം വര്ണാനാമനേകേഷാമുത്പത്തിര്ഭവതി, ഏവമേവ ദോഷധാതുമലാഹാരവിശേഷേണോത്കര്ഷാപകര്ഷകൃതേന സംയോഗവിശേഷേണ പ്രമേഹാണാം നാനാകരണം ഭവതി ||൨൬||
View original
यथा हि वर्णानां पञ्चानामुत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण शबलबभ्रुकपिलकपोतमेचकादीनां वर्णानामनेकेषामुत्पत्तिर्भवति, एवमेव दोषधातुमलाहारविशेषेणोत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण प्रमेहाणां नानाकरणं भवति ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (27) · Śloka 27
ഭവതി ചാത്ര- സര്വ ഏവ പ്രമേഹാസ്തു കാലേനാപ്രതികുര്വതഃ | മധുമേഹത്വമായാന്തി തദാऽസാധ്യാ ഭവന്തി ഹി ||൨൭||
View original
भवति चात्र- सर्व एव प्रमेहास्तु कालेनाप्रतिकुर्वतः | मधुमेहत्वमायान्ति तदाऽसाध्या भवन्ति हि ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ പ്രമേഹനിദാനം നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ ||൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने प्रमेहनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon