Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ ശൂകദോഷനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः शूकदोषनिदानं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
അഥാത ഇത്യാദി| ശൂകദോഷനിദാനമിതി അത്രാദിശബ്ദോ ലുപ്തനിര്ദിഷ്ടോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, തേന ശൂകാദിദോഷനിദാനമിത്യര്ഥഃ; ആദിശബ്ദാച്ച ദുഷ്ടയോനിഗൂഢാന്തര്ലോമയോനിദുര്ഭഗാഗമനമഭിഘാതശ്ചാഭിപ്രേതഃ| തന്നേച്ഛതി ഗയീ, ദുഷ്ടയോന്യാദീനാമുപദംശഹേതുത്വാത്| ശൂകഃ സജന്തുജലമലഃ, ലിങ്ഗവൃദ്ധികരോ യോഗോ വാ; ദോഷോऽത്ര ദുഷ്ടിഃ, അസമ്യക്കരണാദ്വൈകൃതമ്; അഥവാ ദോഷോ വാതാദിഃ, വാതാദികൃതോ വാ വികാരഃ; തേഷാം ലക്ഷണസ്യൈവ നിര്ദേശാന്നിദാനം, ന തു ഹേതോഃ; ഹേതുഃ പുനരത്ര ശൂക ഏവ, സ ച പ്രതിജ്ഞാസൂത്രേണൈവാഭിഹിതഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ലിങ്ഗവൃദ്ധിമിച്ഛതാമക്രമപ്രവൃത്താനാം ശൂകദോഷനിമിത്താ ദശ ചാഷ്ടൌ ച വ്യാധയോ ജായന്തേ |
തദ്യഥാ സര്ഷപികാ, അഷ്ഠീലികാ, ഗ്രഥിതം, കുമ്ഭീകാ, അലജീ, മൃദിതം, സമ്മൂഢപിഡകാ, അവമന്ഥഃ, പുഷ്കരികാ, സ്പര്ശഹാനിഃ, ഉത്തമാ, ശതപോനകഃ, ത്വക്പാകഃ, ശോണിതാര്ബുദം, മാംസാര്ബുദം, മാംസപാകഃ, വിദ്രധിഃ, തിലകാലകശ്ചേതി ||൩||
View original
लिङ्गवृद्धिमिच्छतामक्रमप्रवृत्तानां शूकदोषनिमित्ता दश चाष्टौ च व्याधयो जायन्ते |
तद्यथा सर्षपिका, अष्ठीलिका, ग्रथितं, कुम्भीका, अलजी, मृदितं, सम्मूढपिडका, अवमन्थः, पुष्करिका, स्पर्शहानिः, उत्तमा, शतपोनकः, त्वक्पाकः, शोणितार्बुदं, मांसार्बुदं, मांसपाकः, विद्रधिः, तिलकालकश्चेति ||३||
തേഷാം ശൂകദോഷജാനാം വ്യാധീനാം സാമാന്യാം സമ്പ്രാപ്തിമാഹ- ലിങ്ഗേത്യാദി| ലിങ്ഗവൃദ്ധിഃ സ്ഥൂലീകരണമ്; ആയാമപരിണാഹാഭ്യാമിത്യന്യേ | വാത്സ്യായനാദ്യുക്തലിങ്ഗവൃദ്ധികരയോഗസ്യ അക്രമോऽനാചാരഃ; ‘ഉത്തരബസ്തികര്മണോऽനാചാര’ ഇത്യന്യേ, തന്നേച്ഛതി ഗയീ| സങ്ഖ്യേയനിര്ദേശാദേവ സങ്ഖ്യായാം ലബ്ധായാമഷ്ടാദശവചനം സങ്ഖ്യേയനിര്ദേശഭ്രാന്തിനിരാസാര്ഥമ്||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ഗൌരസര്ഷപതുല്യാ തു ശൂകദുര്ഭഗ്നഹേതുകാ |
പിഡകാ കഫരക്താഭ്യാം ജ്ഞേയാ സര്ഷപികാ ബുധൈഃ ||൪||
View original
गौरसर्षपतुल्या तु शूकदुर्भग्नहेतुका |
पिडका कफरक्ताभ्यां ज्ञेया सर्षपिका बुधैः ||४||
ശൂകദുര്ഭഗ്നഹേതുകേതി ദുരവചാരിതശൂകഹേതുകേത്യര്ഥഃ| അന്യേ ‘ശൂകദുര്ഭഗഹേതുകാ’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- ശൂകോ ദുഷ്ടഭഗശ്ച ഹേതുര്യസ്യാഃ സാ തഥാ| തന്നേച്ഛതി ഗയീ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
കഠിനാ വിഷമൈരന്തൈര്മാരുതസ്യ പ്രകോപതഃ |
ശൂകൈസ്തു വിഷസമ്ഭുഗ്നൈഃ പിഡകാऽഷ്ഠീലികാ ഭവേത് ||൫||
View original
कठिना विषमैरन्तैर्मारुतस्य प्रकोपतः |
शूकैस्तु विषसम्भुग्नैः पिडकाऽष्ठीलिका भवेत् ||५||
കഠിനേത്യാദി| ശൂകൈരഷ്ഠീലികാ ഭവേദിതി സമ്ബന്ധഃ| വിഷമൈഃ അപ്രശസ്തൈഃ| അന്തൈരിതി കോऽര്ഥഃ; പതിതൈഃ| അന്യേ തു “വിഷമൈരന്തൈരുപലക്ഷിതാ” ഇതി വ്യാചക്ഷതേ; ഏതേന വിഷമാന്തസഹിതേത്യുക്തമ്| വിഷസമ്ഭുഗ്നൈഃ വിഷേണ കൃത്വാ വക്രൈരിത്യര്ഥഃ||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ശൂകൈര്യത് പൂരിതം ശശ്വദ്ഗ്രഥിതം തത് കഫോത്ഥിതമ് |൬|
View original
शूकैर्यत् पूरितं शश्वद्ग्रथितं तत् कफोत्थितम् |६|
ശൂകൈരിത്യാദി| ശശ്വത് പ്രതിദിനമ്, ഏതേനൈകദിനാന്തരപൂരണം പ്രശസ്തമിച്ഛന്തി കാമതന്ത്രാചാര്യാഃ; നിത്യപൂരണാദ്ഗ്രഥിതനാമ്നോ രോഗസ്യോത്പത്തിഃ|൬|-
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
കുമ്ഭീകാ രക്തപിത്തോത്ഥാ ജാമ്ബവാസ്ഥിനിഭാऽശുഭാ ||൬||
View original
कुम्भीका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुभा ||६||
കുമ്ഭീകേത്യാദി| കുമ്ഭീകാ കുമ്ഭീഫലമിവ| അശുഭേതി ശുഭാ ശുക്ലാ, തദ്വിരോധേനാശുഭാ കൃഷ്ണേത്യര്ഥഃ| ഇയമപി ദുരവചാരിതശൂകജാ| ‘ആശുജാ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി; തത്ര ശൂകപാതാനന്തരം ശീഘ്രം ജായത ഇത്യര്ഥഃ||൬||
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
അലജീലക്ഷണൈര്യുക്താമലജീം ച വിതര്കയേത് |
മൃദിതം പീഡിതം യത്തു സംരബ്ധം വായുകോപതഃ ||൭||
View original
अलजीलक्षणैर्युक्तामलजीं च वितर्कयेत् |
मृदितं पीडितं यत्तु संरब्धं वायुकोपतः ||७||
അലജീലക്ഷണൈഃ പ്രമേഹപിഡകാലജീലക്ഷണൈരിത്യര്ഥഃ| ഇയമപി ദുഷ്ടശൂകാവചാരണാജ്ജ്ഞേയാ| യത് പുനര്ലിങ്ഗം പാതിതശൂകം സത് ഹസ്താഭ്യാം ഭൃശപീഡിതമ്, അത ഏവ വാതകോപതഃ സംരബ്ധം സശോഫം, തന്മൃദിതാഖ്യരോഗാക്രാന്തം ജ്ഞേയമ്||൭||
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
പാണിഭ്യാം ഭൃശസമ്മൂഢേ സമ്മൂഢപിഡകാ ഭവേത് |൮|
View original
पाणिभ्यां भृशसम्मूढे सम्मूढपिडका भवेत् |८|
ഭൃശസമ്മൂഢേ അത്യര്ഥപിച്ചിതാവനതേ, ‘പാതിതശൂകേ ലിങ്ഗേ’ ഇത്യധ്യാഹാര്യമ്| സമ്മൂഢപിഡകാ മൃദിതം ച വാതരക്താത്|൮|-
Adhikarana 9 (8) · Śloka 9
ദീര്ഘാ ബഹ്വ്യശ്ച പിഡകാ ദീര്യന്തേ മധ്യതസ്തു യാഃ ||൮||
സോऽവമന്ഥഃ കഫാസൃഗ്ഭ്യാം വേദനാരോമഹര്ഷകൃത് |൯|
View original
दीर्घा बह्व्यश्च पिडका दीर्यन्ते मध्यतस्तु याः ||८||
सोऽवमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षकृत् |९|
ബഹ്വ്യഃ പ്രഭൂതാഃ| അവമന്ഥോऽപി സ്ഥൂലീകരണശൂകകര്മാപചാരേണ ജ്ഞേയഃ||൮||-
Adhikarana 10 (9) · Śloka 10
പിത്തശോണിതസമ്ഭൂതാ പിഡകാ പിഡകാചിതാ ||൯||
പദ്മപുഷ്കരസംസ്ഥാനാ ജ്ഞേയാ പുഷ്കരികേതി സാ |൧൦|
View original
पित्तशोणितसम्भूता पिडका पिडकाचिता ||९||
पद्मपुष्करसंस्थाना ज्ञेया पुष्करिकेति सा |१०|
പദ്മപുഷ്കരം പദ്മകര്ണികാ| ഏഷാऽപി ശൂകകര്മാപചാരജാ ജ്ഞേയാ||൯||-
Adhikarana 11 (10) · Śloka 10
ജനയേത് സ്പര്ശഹാനിം തു ശോണിതം ശൂകദൂഷിതമ് ||൧൦||
View original
जनयेत् स्पर्शहानिं तु शोणितं शूकदूषितम् ||१०||
ജനയേദിത്യാദി| സ്പര്ശഹാനിം സ്പര്ശഹാനിനാമാനം വ്യാധിവിശേഷമ്| ശൂകദൂഷിതം ശൂകേന ദുഷ്ടിം നീതമ്||൧൦||
Adhikarana 12 (11) · Śloka 11
മുദ്ഗമാഷോപമാ രക്താ പിഡകാ രക്തപിത്തജാ |
ഉത്തമൈഷാ തു വിജ്ഞേയാ ശൂകാജീര്ണനിമിത്തജാ ||൧൧||
View original
मुद्गमाषोपमा रक्ता पिडका रक्तपित्तजा |
उत्तमैषा तु विज्ञेया शूकाजीर्णनिमित्तजा ||११||
മുദ്ഗേത്യാദി| ഉത്തമാ വ്യാധിവിശേഷഃ| ശൂകാജീര്ണനിമിത്തജേതി ശൂകാജീര്ണം പുനഃ പുനര്ദുരവചാരിതശൂകവികൃതിലക്ഷണ ഏവ പരിണാമഃ, തദേവ നിമിത്തം, തതോ ജാതേതി; അന്യേ തു “ശൂകാജീര്ണം ശൂകേനാജീര്ണം പ്രതിക്ഷണപാതിതശൂകനിമിത്താഭ്യാം രക്തപിതാഭ്യാം ജായതേ” ഇത്യാഹുഃ||൧൧||
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
ഛിദ്രൈരണുമുഖൈര്വസ്തു ചിതം യസ്യ സമന്തതഃ |
വാതശോണിതജോ വ്യാധിര്വിജ്ഞേയഃ ശതപോനകഃ ||൧൨||
View original
छिद्रैरणुमुखैर्वस्तु चितं यस्य समन्ततः |
वातशोणितजो व्याधिर्विज्ञेयः शतपोनकः ||१२||
ഛിദ്രൈരിത്യാദി| ഛിദ്രൈഃ ദുരവചാരിതശൂകനിമിത്തവാതശോണിതജൈഃ| വസ്തു അധിഷ്ഠാനമിത്യര്ഥഃ||൧൨||
Adhikarana 14 (13) · Śloka 13
പിത്തരക്തകൃതോ ജ്ഞേയസ്ത്വക്പാകോ ജ്വരദാഹവാന് |൧൩|
View original
पित्तरक्तकृतो ज्ञेयस्त्वक्पाको ज्वरदाहवान् |१३|
പിത്തരക്തേത്യാദി| പിത്തരക്തകൃത ഇതി ദുരവചാരിതശൂകജനിതപിത്തശോണിതജ ഇത്യര്ഥഃ| ഗയീ തു ദുരവചാരിതശൂകദൂഷിതവാതപിത്തജ ഇത്യാഹഃ|൧൩|-
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
കൃഷ്ണൌഃ സ്ഫോടൈഃ സരക്തൈശ്ച പിഡകാഭിശ്ച പീഡിതമ് |
യസ്യ വസ്തു രുജശ്ചോഗ്രാ ജ്ഞേയം തച്ഛോണിതാര്ബുദമ് ||൧൩||
View original
कृष्णौः स्फोटैः सरक्तैश्च पिडकाभिश्च पीडितम् |
यस्य वस्तु रुजश्चोग्रा ज्ञेयं तच्छोणितार्बुदम् ||१३||
കൃഷ്ണൈരിത്യാദി| യസ്യ വസ്തു അധിഷ്ഠാനം സ്ഫോടൈഃ പിഡകാഭിശ്ച പീഡിതം ഭവതി തച്ഛോണിതാര്ബുദം ജ്ഞേയമിതി സമ്ബന്ധഃ| അയമപി ദുരവചാരിതശൂകേഭ്യഃ||൧൩||
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
മാംസദോഷേണ ജാനീയാദര്ബുദം മാംസസമ്ഭവമ് |൧൪|
View original
मांसदोषेण जानीयादर्बुदं मांससम्भवम् |१४|
മാംസേത്യാദി| മാംസദോഷേണ മാംസവൃദ്ധ്യാ| ഇദമപി ദുരവചാരിതശൂകേ ലിങ്ഗേ പ്രഹാരാദിഭിര്ജായതേ|൧൪|-
Adhikarana 17 (14) · Śloka 15
ശീര്യന്തേ യസ്യ മാംസാനി യത്ര സര്വാശ്ച വേദനാഃ ||൧൪||
വിദ്യാത്തം മാംസപാകം തു സര്വദോഷകൃതം ഭിഷക് |൧൫|
View original
शीर्यन्ते यस्य मांसानि यत्र सर्वाश्च वेदनाः ||१४||
विद्यात्तं मांसपाकं तु सर्वदोषकृतं भिषक् |१५|
ശീര്യന്തേ ഗലന്തി| ഏഷോऽപി ദുരവചാരിതശൂകദൂഷിതദോഷജഃ||൧൪||-
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
വിദ്രധിം സന്നിപാതേന യഥോക്തമഭിനിര്ദിശേത് ||൧൫||
View original
विद्रधिं सन्निपातेन यथोक्तमभिनिर्दिशेत् ||१५||
വിദ്രധിമിത്യാദി| അയമപി ദുരവചാരിതശൂകദൂഷിതദോഷത്രയജഃ||൧൫||
Adhikarana 19 (16-17) · Śloka 17
കൃഷ്ണാനി ചിത്രാണ്യഥവാ ശൂകാനി സവിഷാണി ച |
പാതിതാനി പചന്ത്യാശു മേഢ്രം നിരവശേഷതഃ ||൧൬||
കാലാനി ഭൂത്വാ മാംസാനി ശീര്യന്തേ യസ്യ ദേഹിനഃ |
സന്നിപാതസമുത്ഥാനം തം വിദ്യാത്തിലകാലകമ് ||൧൭||
View original
कृष्णानि चित्राण्यथवा शूकानि सविषाणि च |
पातितानि पचन्त्याशु मेढ्रं निरवशेषतः ||१६||
कालानि भूत्वा मांसानि शीर्यन्ते यस्य देहिनः |
सन्निपातसमुत्थानं तं विद्यात्तिलकालकम् ||१७||
കൃഷ്ണാനീത്യാദി| കൃഷ്ണാനി കൃഷ്ണവര്ണാനി| ചിത്രാണി ശുക്ലപീതനീലാദിവര്ണാനീത്യര്ഥഃ| കാലാനി പരിണതതിലഫലവര്ണാനി| ശീര്യന്തേ ഗലന്തി||൧൬-൧൭||
Adhikarana 20 (18) · Śloka 18
തത്ര മാംസാര്ബുദം യച്ച മാംസപാകശ്ച യഃ സ്മൃതഃ |
വിദ്രധിശ്ച ന സിധ്യന്തി യേ ച സ്യുസ്തിലകാലകാഃ ||൧൮||
View original
तत्र मांसार्बुदं यच्च मांसपाकश्च यः स्मृतः |
विद्रधिश्च न सिध्यन्ति ये च स्युस्तिलकालकाः ||१८||
ശൂകദോഷജാനാമസാധ്യാന്നിര്ദിശന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| യേ ചേതി ചകാരാത് കദാചിത് സിധ്യന്തീത്യുക്തമ്||൧൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ ശൂകദോഷനിദാനം നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ ||൧൪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने शूकदोषनिदानं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ||१४||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിദാനസ്ഥാനേ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||