Skip to content
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation

൭. ഉദരനിദാനമ്

DevanagariIAST (Roman)TeluguTamilMalayalamKannadaGujaratiBengaliGurmukhi

Adhikarana ൧ (൧-൨) · Śloka ൨

അഥാത ഉദരാണാം നിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

View original

अथात उदराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Meaning of the śloka

Now the diagnosis of udara disorders will be explained, as taught by the revered Dhanvantari.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||

Meaning of the commentary

The commentary gives only the conventional opening and adds no separate explanation.

Key terms

udara
A classical group of disorders characterized especially by abdominal enlargement.
nidAna (nidāna)
An account of causes and diagnostic features.

Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩

ധന്വന്തരിര്ധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠോ രാജര്ഷിരിന്ദ്രപ്രതിമോऽഭവദ്യഃ | ബ്രഹ്മര്ഷിപുത്രം വിനയോപപന്നം ശിഷ്യം ശുഭം സുശ്രുതമന്വശാത് സഃ ||൩||

View original

धन्वन्तरिर्धर्मभृतां वरिष्ठो राजर्षिरिन्द्रप्रतिमोऽभवद्यः | ब्रह्मर्षिपुत्रं विनयोपपन्नं शिष्यं शुभं सुश्रुतमन्वशात् सः ||३||

Meaning of the śloka

Dhanvantari, foremost among those who uphold dharma, a royal sage comparable to Indra, instructed his worthy and disciplined student Sushruta, the son of a Brahmarṣi.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

യോ ധന്വന്തരിരഭവത് സ സുശ്രുതമന്വശാദിതി സമ്ബന്ധഃ, ശിക്ഷിതവാനിത്യര്ഥഃ| ധര്മഭൃതാം ധാര്മികാണാം മധ്യേ| ഇന്ദ്രപ്രതിമോ ജ്ഞാനൈശ്വര്യാദിഭിഃ| ബ്രഹ്മര്ഷിര്വിശ്വാമിത്രഃ, രാജര്ഷിരപി തപസാ ബ്രഹ്മര്ഷിത്വം പ്രാപ്തവാന്| വിനയോപപന്നം ജിതേന്ദ്രിയമ്| ശുഭമിതി പൂര്വോക്തൈരന്വയവയഃശീലാദിഗുണൈരുപേതമ്||൩||

Meaning of the commentary

The commentary connects the sentence as: Dhanvantari instructed Sushruta. 'Foremost' means foremost among righteous people, and comparable to Indra refers to knowledge, sovereignty, and similar qualities. The Brahmarṣi is Viśvāmitra, who, though originally a royal sage, attained the status of Brahmarṣi through austerity. Sushruta is described as disciplined because he has mastered his senses and as worthy because he possesses the previously stated qualities of lineage, age, character, and others.

Key terms

rAjarShi (rājarṣi)
A royal sage.
brahmarShi (brahmarṣi)
A sage of the Brahmarṣi rank; identified here as Viśvāmitra.
vinayopapanna
Endowed with discipline and self-restraint.
anvashAt (anvaśāt)
Instructed or taught.

Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪

പൃഥക് സമസ്തൈരപി ചേഹ ദോഷൈഃ പ്ലീഹോദരം ബദ്ധഗുദം തഥൈവ | ആഗന്തുകം സപ്തമമഷ്ടമം ച ദകോദരം ചേതി വദന്തി താനി ||൪||

View original

पृथक् समस्तैरपि चेह दोषैः प्लीहोदरं बद्धगुदं तथैव | आगन्तुकं सप्तममष्टमं च दकोदरं चेति वदन्ति तानि ||४||

Meaning of the śloka

Eight udara disorders are enumerated: one from each doṣa separately, one from all the doṣas together, plīhodara, baddhaguda, an externally caused form, and dakodara.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ഉദരാണാം സങ്ഖ്യാമാഹ- പൃഥഗിത്യാദി| പൃഥഗ്ദോഷൈസ്ത്രീണി, സമസ്തൈര്ദോഷൈരേകമ്; ഏതേന ചത്വാരി ദോഷപ്രധാനാനി| ഇഹേതി അസ്മിഞ്ഛാസ്ത്രേ| താനീതി ഉദരാണീത്യര്ഥഃ| പ്ലീഹോദരാദീനി ചത്വാരി ദൂഷ്യപ്രധാനാനി| അഷ്ടമമിതി സങ്ഖ്യോക്ത്യാ പ്ലീഹോദരയകൃദ്ദാല്യുദരയോരൈക്യമേവ ജ്ഞാതവ്യമ്||൪||

Meaning of the commentary

The commentary counts three forms caused by the individual doṣas and one caused by all of them, making four in which doṣas predominate. Plīhodara and the remaining three are described as forms in which affected bodily structures or materials predominate. Because the verse explicitly says there are eight, plīhodara and yakṛddālyudara are to be understood as a single category rather than counted separately.

Key terms

plIhodara (plīhodara)
An udara form associated with the spleen; linked by the commentary with yakṛddālyudara.
baddhaguda
An udara form associated with obstruction of the lower bowel or rectal passage.
Agantuka (āgantuka)
An externally caused or acquired form.
dakodara
A fluid-associated abdominal enlargement category.
dUShyapradhAna (dūṣya-pradhāna)
A form classified chiefly by the affected bodily structure or material.

Adhikarana ൪ (൫) · Śloka ൬

സുദുര്ബലാഗ്നേരഹിതാശനസ്യ സംശുഷ്കപൂത്യന്നനിഷേവണാദ്വാ | സ്നേഹാദിമിഥ്യാചരണാച്ച ജന്തോര്വൃദ്ധിം ഗതാഃ കോഷ്ഠമഭിപ്രപന്നാഃ ||൫|| ഗുല്മാകൃതിവ്യഞ്ജിതലക്ഷണാനി കുര്വന്തി ഘോരാണ്യുദരാണി ദോഷാഃ |൬|

View original

सुदुर्बलाग्नेरहिताशनस्य संशुष्कपूत्यन्ननिषेवणाद्वा | स्नेहादिमिथ्याचरणाच्च जन्तोर्वृद्धिं गताः कोष्ठमभिप्रपन्नाः ||५|| गुल्माकृतिव्यञ्जितलक्षणानि कुर्वन्ति घोराण्युदराणि दोषाः |६|

Meaning of the śloka

In a person whose digestive fire is extremely weak, disturbed doṣas are said to increase, enter the abdominal cavity, and produce severe udara disorders with signs resembling gulma. The stated causes include unsuitable eating, repeated consumption of thoroughly dried or spoiled food, and incorrect performance of oleation and related procedures.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ഉദരാണാം ഹേതും ദര്ശയന്നാഹ- സുദുര്ബലാഗ്നേരിതാദി ദുര്ബലാഗ്നേഃ അത്യന്തനഷ്ടാഗ്നേഃ| അഹിതാശനസ്യേതി വിരുദ്ധസമശനാധ്യശനവിഷമാശനസ്യ| സ്നേഹാദീത്യാദിശബ്ദാദ്വമനവിരേചനാസ്ഥാപനാനുവാസനപരിഗ്രഹഃ| മിഥ്യാചരണം യഥോക്താനുഷ്ടാനപരിത്യാഗഃ| ജന്തോഃ പ്രാണിനഃ| അഭിപ്രപന്നാഃ പ്രാപ്താ ഇത്യര്ഥഃ| കിംവിശിഷ്ടാന്യുദരണി കുര്വന്തി? ഗുല്മാകൃതിവ്യഞ്ജിതലക്ഷണാനി ഗുല്മാകൃത്യാ ഗുല്മരൂപേണ വ്യഞ്ജിതാനി പ്രകടിതാനി ലക്ഷണാനി യേഷാം താനി തഥാ| പുനരപി കിംവിശിഷ്ടാനി? ഘോരാണി കൃച്ഛ്രതമാനി||൫||-

Meaning of the commentary

The commentary explains very weak agni as digestive fire that is almost completely lost. Unsuitable eating includes incompatible combinations, eating equal mixtures regarded as improper, eating again before digestion, and irregular eating. 'Oleation and so forth' includes emesis, purgation, decoction enema, and oil enema. Incorrect performance means abandoning or deviating from the prescribed method. The doṣas reach the abdominal cavity and create very difficult disorders whose signs are expressed in a form resembling gulma.

Key terms

sudurbalAgni (sudurbalāgni)
Extremely weak digestive activity in the classical framework.
ahitAshana (ahitāśana)
Eating regarded as unsuitable or harmful by the source.
pUtyanna (pūtyanna)
Spoiled, putrid, or decomposed food.
snehAdimithyAcaraNa (snehādi-mithyācaraṇa)
Incorrect performance of oleation and related classical procedures.
gulma
A classical abdominal mass or swelling disorder used here as a resemblance.

Adhikarana ൫ (൬) · Śloka ൭

കോഷ്ഠാദുപസ്നേഹവദന്നസാരോ നിഃസൃത്യ ദുഷ്ടോऽനിലവേഗനുന്നഃ ||൬|| ത്വചഃ സമുന്നമ്യ ശനൈഃ സമന്താദ്വിവര്ധമാനോ ജഠരം കരോതി |൭|

View original

कोष्ठादुपस्नेहवदन्नसारो निःसृत्य दुष्टोऽनिलवेगनुन्नः ||६|| त्वचः समुन्नम्य शनैः समन्ताद्विवर्धमानो जठरं करोति |७|

Meaning of the śloka

Disturbed nutritive essence is said to leave the digestive cavity through minute pathways, like moisture seeping through a new earthen pot. Driven by vāta, it raises or distends the skin and gradually increases in all directions, producing the abdominal disorder called jaṭhara.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സമ്പ്രാപ്തി ദര്ശയന്നാഹ- കോഷ്ഠാദിത്യാദി| ഉപസ്നേഹവദിതി നവഘടാദ്യുപസ്നേഹോ യഥാऽണുതമസ്രോതോഭിര്ബഹിഃസ്രവദ് ദൃശ്യതേ തദ്വത് കോഷ്ഠാദന്നസാരോऽന്നരസോ നിഃസൃത്യ, ശനൈഃ ക്രമേണ, ജഠരമുദരാഖ്യം രോഗം കരോതീതി സമ്ബന്ധഃ| കോഷ്ഠശബ്ദേനാത്രാഹാരപാകാധാര ഉച്യതേ| കിമ്ഭൂതോऽന്നസാരഃ? ദുഷ്ടഃ| പുനഃ കിമ്ഭൂതഃ? അനിലവേഗനുന്നോ വാതവേഗപ്രേരിതഃ| കിം കൃത്വാ? ത്വചഃ സമുന്നമ്യ ആനദ്ധാഃ കൃത്വാ| പുനഃ കിമ്ഭൂതോ രസഃ? സമന്താദ്വിവര്ധമാനഃ സമന്താത് സര്വതോ വൃദ്ധിം ഗച്ഛന്||൬||-

Meaning of the commentary

The commentary presents this as the pathogenic sequence. Koṣṭha here is the receptacle of food and digestion, and annasāra or annarasa is the nutritive essence of food. Its passage outward is compared with moisture emerging through extremely fine pores of a new pot. The essence is disturbed, propelled by the force of vāta, and makes the skin tense or distended. It then gradually enlarges throughout the abdomen and creates the disease called udara or jaṭhara.

Key terms

annasAra (anna-sāra)
The nutritive essence derived from food in the classical framework.
koShTha (koṣṭha)
The internal cavity that holds food and digestion in this passage.
anilaveganunna (anila-vega-nunna)
Driven or propelled by the force of vāta.
jaThara (jaṭhara)
An abdominal enlargement disorder, used here as another name for udara.

Adhikarana ൬ (൭) · Śloka ൮

തത്പൂര്വരൂപം ബലവര്ണകാങ്ക്ഷാവലീവിനാശോ ജഠരേ ഹി രാജ്യഃ ||൭|| ജീര്ണാപരിജ്ഞാനവിദാഹവത്യോ ബസ്തൌ രുജഃ പാദഗതശ്ച ശോഫഃ |൮|

View original

तत्पूर्वरूपं बलवर्णकाङ्क्षावलीविनाशो जठरे हि राज्यः ||७|| जीर्णापरिज्ञानविदाहवत्यो बस्तौ रुजः पादगतश्च शोफः |८|

Meaning of the śloka

Prodromal features include loss of strength, complexion, desire for food, and the natural abdominal folds, with lines appearing on the abdomen. The person may be unable to determine whether food has digested, may experience burning and pain in the bladder region, and may develop swelling of the feet.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

പൂര്വരൂപമാഹ- തദിത്യാദി| വിനാശശബ്ദോ ബലാദിഭിഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| കാങ്ക്ഷാ അന്നാഭിലാഷഃ| വലീ ത്വക്സങ്കോചഃ| രാജ്യോ രേഖാഃ ‘ഭവന്തി’ ഇതി ശേഷഃ| ജീര്ണാപരിജ്ഞാനവിദാഹവത്യോ ബസ്തൌ രുജ ഇതി ജീര്ണാപരിജ്ഞാനവിദാഹൌ വിദ്യേതേ യാസു ബസ്തിരുജാസു താസ്തഥാ| ജീര്ണാപരിജ്ഞാനമന്നപരിണാമാനിശ്ചയഃ; ജീര്ണാപരിജ്ഞാനം തു യഥാസമ്ഭവത്വാത് പുരുഷസ്യൈവ ജ്ഞേയമ്||൭||-

Meaning of the commentary

The commentary applies 'loss' separately to strength, complexion, appetite, and the abdominal folds. Kāṅkṣā means desire for food; valī means skin folds; and rāji means lines, for which the verb 'appear' is supplied. The bladder-region pains are accompanied by uncertainty about whether food has digested and by burning. The uncertainty about digestion is more properly understood as a feature experienced by the person, as context allows.

Key terms

pUrvarUpa (pūrvarūpa)
A prodromal feature before the disorder is fully manifest.
jIrNAparij~jAna (jīrṇāparijñāna)
Uncertainty about whether a meal has been digested.
vidAha (vidāha)
A burning or corrosive digestive sensation in the classical account.
pAdashopha (pāda-śopha)
Swelling of the feet.
rAjI (rājī)
A line or streak appearing on the abdomen.

Adhikarana ൭ (൮) · Śloka ൯

സങ്ഗൃഹ്യ പാര്ശ്വോദരപൃഷ്ഠനാഭീര്യദ്വര്ധതേ കൃഷ്ണസിരാവനദ്ധമ് ||൮|| സശൂലമാനാഹവദുഗ്രശബ്ദം സതോദഭേദം പവനാത്മകം തത് |൯|

View original

सङ्गृह्य पार्श्वोदरपृष्ठनाभीर्यद्वर्धते कृष्णसिरावनद्धम् ||८|| सशूलमानाहवदुग्रशब्दं सतोदभेदं पवनात्मकं तत् |९|

Meaning of the śloka

The abdominal condition that constricts the flanks, abdomen, back, and navel, enlarges with dark visible veins, and is accompanied by pain, distension, loud abdominal sounds, pricking, and splitting sensations is described as vāta-origin udara.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

വാതോദരമാഹ- സങ്ഗൃഹ്യേത്യാദി||൮||-

Meaning of the commentary

The commentary identifies these verses as the description of vātodara and provides no additional gloss.

Key terms

vAtodara (vātodara)
A classical abdominal enlargement syndrome attributed predominantly to vāta.
kRuShNasirAvanaddha (kṛṣṇa-sirā-vanaddha)
Covered or bound with dark-appearing veins.
AnAha (ānāha)
Abdominal distension or obstruction.
todabheda (toda-bheda)
Pricking and splitting kinds of pain.

Adhikarana ൮ (൯) · Śloka ൧൦

യച്ചോഷതൃഷ്ണാജ്വരദാഹയുക്തം പീതം സിരാ ഭാന്തി ച യത്ര പീതാഃ ||൯|| പീതാക്ഷിവിണ്മൂത്രനഖാനനസ്യ പിത്തോദരം തത്ത്വചിരാഭിവൃദ്ധി |൧൦|

View original

यच्चोषतृष्णाज्वरदाहयुक्तं पीतं सिरा भान्ति च यत्र पीताः ||९|| पीताक्षिविण्मूत्रनखाननस्य पित्तोदरं तत्त्वचिराभिवृद्धि |१०|

Meaning of the śloka

An abdominal condition accompanied by a drawing or burning sensation, thirst, fever, and heat, yellow in appearance with yellow visible veins, and occurring in a person whose eyes, stool, urine, nails, and face are yellow is called pittodara. It is described as enlarging rapidly.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

പിത്തോദരമാഹ- യദിത്യാദി| അചിരാഭിവൃദ്ധി ശീഘ്രവര്ധനശീലമ്||൯||-

Meaning of the commentary

The commentary identifies this as pittodara and explains acirābhivṛddhi as having a tendency to enlarge quickly.

Key terms

pittodara
A classical abdominal enlargement syndrome attributed predominantly to pitta.
coSha (coṣa)
A drawing, drying, or suction-like discomfort in this symptom group.
pItasirA (pīta-sirā)
Yellow-appearing visible veins.
acirAbhivRuddhi (acirābhivṛddhi)
Increasing or enlarging rapidly.

Adhikarana ൯ (൧൦) · Śloka ൧൧

യച്ഛീതലം ശുക്ലസിരാവനദ്ധം ഗുരു സ്ഥിരം ശുക്ലനഖാനനസ്യ ||൧൦|| സ്നിഗ്ധം മഹച്ഛോഫയുതം സസാദം കഫോദരം തത്തു ചിരാഭിവൃദ്ധി |൧൧|

View original

यच्छीतलं शुक्लसिरावनद्धं गुरु स्थिरं शुक्लनखाननस्य ||१०|| स्निग्धं महच्छोफयुतं ससादं कफोदरं तत्तु चिराभिवृद्धि |११|

Meaning of the śloka

An abdominal condition that is cold, covered with pale visible veins, heavy, firm, unctuous, greatly enlarged, associated with swelling and bodily fatigue, and occurring in a person with pale nails and face is called kaphodara. It is described as enlarging slowly.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ശ്ലേഷ്മോദരമാഹ- യച്ഛീതലമിത്യാദി| സ്ഥിരം കഠിനമ്| സസാദമങ്ഗഗ്ലാനിയുക്തമ്||൧൦||-

Meaning of the commentary

The commentary identifies this as śleṣmodara. Sthira means hard or firm, and sa-sāda means accompanied by fatigue or weakness of the limbs.

Key terms

kaphodara
A classical abdominal enlargement syndrome attributed predominantly to kapha.
shuklasirAvanaddha (śukla-sirā-vanaddha)
Covered or bound with pale-appearing veins.
sthira
Firm or hard according to the commentary.
sAda (sāda)
Bodily or limb fatigue.
cirAbhivRuddhi (cirābhivṛddhi)
Increasing slowly over a prolonged period.

Adhikarana ൧൦ (൧൧-൧൩) · Śloka ൧൪

സ്ത്രിയോऽന്നപാനം നഖരോമമൂത്രവിഡാര്തവൈര്യുക്തമസാധുവൃത്താഃ ||൧൧|| യസ്മൈ പ്രയച്ഛന്ത്യരയോ ഗരാംശ്ച ദുഷ്ടാമ്ബുദൂഷീവിഷസേവനാദ്വാ | തേനാശു രക്തം കുപിതാശ്ച ദോഷാഃ കുര്വന്തി ഘോരം ജഠരം ത്രിലിങ്ഗമ് ||൧൨|| തച്ഛീതവാതാഭ്രസമുദ്ഭവേഷു വിശേഷതഃ കുപ്യതി ദഹ്യതേ ച സ ചാതുരോ മൂര്ച്ഛതി സമ്പ്രസക്തം പാണ്ഡുഃ കൃശഃ ശുഷ്യതി തൃഷ്ണയാ ച ||൧൩|| പ്രകീര്തിതം ദൂഷ്യുദരം തു ഘോരം ... |൧൪|

View original

स्त्रियोऽन्नपानं नखरोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः ||११|| यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा | तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्वन्ति घोरं जठरं त्रिलिङ्गम् ||१२|| तच्छीतवाताभ्रसमुद्भवेषु विशेषतः कुप्यति दह्यते च स चातुरो मूर्च्छति सम्प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च ||१३|| प्रकीर्तितं दूष्युदरं तु घोरं ... |१४|

Meaning of the śloka

The passage attributes a severe three-doṣa abdominal disorder to ingestion of food or drink contaminated with nails, hair, urine, stool, menstrual blood, deliberately administered artificial poisons, contaminated water, or dūṣīviṣa. Blood and all three doṣas are said to become rapidly aggravated, producing a grave abdominal condition with their combined signs. It becomes especially aggravated during cold, wind, and cloudy weather. The affected person experiences burning and recurrent fainting and is described as pale, thin, wasting, and afflicted by thirst. This severe condition is called dūṣyudara.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സന്നിപാതോദരമാഹ- സ്ത്രിയ ഇത്യാദി| സ്ത്രിയോऽന്നപാനം നഖരോമമൂത്രവിഡാര്തവയുക്തം യസ്മൈ പുരുഷായ പ്രയച്ഛന്തി ദദതി| കിമ്ഭൂതാഃ സ്ത്രിയഃ? അസാധുവൃത്താ ദുരാചാരാഃ| സ്ത്രീഗ്രഹണമത്രോപലക്ഷണം, തേനാന്യേऽപി സന്നിഹിതാ അവിവേകിനോ ഗ്രാഹ്യാഃ| അരയഃ ശത്രവഃ| ഗരാന് കൃത്രിമവിഷാണി യസ്മൈ പ്രയച്ഛന്തി| ദുഷ്ടാമ്ബു സവിഷമത്സ്യാദിസമ്ബന്ധാത്| വിഷമേവ ദാവാഗ്നിവാതാതപാദ്യഭിഭവേന മന്ദതാം ഗതം വിഷപീതസ്യ വാ വിഷം ദൂഷീവിഷം; തേന നഖരോമാദിനാ വിഷകല്പേന ഗരേണ ദൂഷീവിഷേണ വാऽऽശു ശീഘ്രം രക്തം കുപിതമിതി ബോദ്ധവ്യമ്| ത്രിലിങ്ഗം വാതപിത്തശ്ലേഷ്മലിങ്ഗമ്| സമ്പ്രസക്തം നിരന്തരമ്| ദൂഷ്യുദരമിതി യദേവ സാന്നിപാതികോദരം തദേവ ദൂഷ്യുദരമ്, ഏതേന ന സങ്ഖ്യാതിരേകഃ| ഘോരം ഭയാനകം, പുനര്ഘോരം കഷ്ടകാരി||൧൧-൧൩||-

Meaning of the commentary

The commentary calls this sannipātodara. It reproduces a historical narrative in which persons described pejoratively as behaving badly contaminate a man’s food or drink; it then clarifies that the reference is illustrative and includes any nearby person acting without judgment. Enemies may administer gara, an artificially prepared poison. Duṣṭāmbu is water contaminated through contact with poisonous fish or similar causes. Dūṣīviṣa is explained either as poison weakened by forest fire, wind, sunlight, and other exposure or as residual poison in someone previously poisoned. Nails, hair, and the other materials are treated as poison-like contaminants. Triliṅga means signs of vāta, pitta, and kapha; samprasakta means continuous. Dūṣyudara is said to be the same condition as sannipātodara, so it does not add another type to the count. Ghora is repeated to mean both alarming and distressing.

Key terms

sannipAtodara (sannipātodara)
A classical abdominal syndrome displaying signs of all three doṣas.
dUShyudara (dūṣyudara)
The same three-doṣa abdominal condition framed here as arising from contamination or poison.
gara
An artificially compounded poison in the historical account.
dUShIviSha (dūṣīviṣa)
Weakened or residual poison according to two explanations in the commentary.
trili~gga (tri-liṅga)
Possessing signs attributed to all three doṣas.

Adhikarana ൧൧ (൧൪-൧൫) · Śloka ൧൬

... പ്ലീഹോദരം കീര്തയതോ നിബോധ | വിദാഹ്യഭിഷ്യന്ദിരതസ്യ ജന്തോഃ പ്രദുഷ്ടമത്യര്ഥമസൃക് കഫശ്ച ||൧൪|| പ്ലീഹാഭിവൃദ്ധിം സതതം കരോതി പ്ലീഹോദരം തത് പ്രവദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ | വാമേ ച പാര്ശ്വേ പരിവൃദ്ധിമേതി വിശേഷതഃ സീദതി ചാതുരോऽത്ര ||൧൫|| മന്ദജ്വരാഗ്നിഃ കഫപിത്തലിങ്ഗൈരുപദ്രുതഃ ക്ഷീണബലോऽതിപാണ്ഡുഃ |൧൬|

View original

... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध | विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च ||१४|| प्लीहाभिवृद्धिं सततं करोति प्लीहोदरं तत् प्रवदन्ति तज्ज्ञाः | वामे च पार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र ||१५|| मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः |१६|

Meaning of the śloka

The text next describes plīhodara. In a person habitually consuming foods that produce burning or abhiṣyanda, severely affected blood and kapha are said continually to enlarge the spleen; specialists call this plīhodara. Enlargement occurs particularly on the left side, and the person develops marked fatigue. The condition is associated with low fever, weak digestive fire, signs of kapha and pitta, diminished strength, and pronounced pallor.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

നിബോധ ജാനീഹി| അഭിഷ്യന്ദി ദോഷധാതുമലസ്രോതസാം ക്ലേദപ്രാപ്തിജനകമ്| അസൃക് കഫശ്ചേതി അസൃഗ്ഗ്രഹണേന പിത്തസ്യാപി ഗ്രഹണമ്| പ്ലീഹാ ഉദരസ്യ വാമപാര്ശ്വസ്ഥിതഃ| ഏതി ഗച്ഛതി| സീദതി അങ്ഗഗ്ലാനിയുക്തോ ഭവതി| അത്ര പ്ലീഹോദരേ||൧൪-൧൫||-

Meaning of the commentary

The commentary explains abhiṣyandin as producing moisture or obstruction in the channels of doṣas, dhātus, and wastes. Mention of blood also includes pitta. The spleen is located on the left side of the abdomen. Sīdati means becoming fatigued or weak in the limbs, specifically in plīhodara.

Key terms

plIhodara (plīhodara)
A classical abdominal syndrome centered on enlargement of the spleen.
abhiShyandin (abhiṣyandin)
Considered to promote moisture or obstruction in bodily channels.
plIhAbhivRuddhi (plīhābhivṛddhi)
Enlargement of the spleen.
mandajvara (manda-jvara)
Low-grade or mild fever.
atipANDu (ati-pāṇḍu)
Marked pallor.

Adhikarana ൧൨ (൧൬) · Śloka ൧൬

സവ്യേതരസ്മിന് യകൃതി പ്രദുഷ്ടേ ജ്ഞേയം യകൃദ്ദാല്യുദരം തദേവ ||൧൬||

View original

सव्येतरस्मिन् यकृति प्रदुष्टे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१६||

Meaning of the śloka

When the corresponding condition occurs on the right side in an affected liver, it is to be recognized as yakṛddālyudara.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

യകൃദ്ദാല്യുദരസ്യ പ്ലീഹോദരേ ഏവാവരോധം ദര്ശയന്നാഹ- സവ്യേതരസ്മിന്നിത്യാദി| സവ്യേതരസ്മിന് ദക്ഷിണപാര്ശ്വേ| തദേവ പ്ലീഹോദരം യകൃദ്ദാല്യുദരം ജ്ഞേയമ്| ക്വ ജ്ഞേയമിത്യാഹ- യകൃതി കാലഖണ്ഡേ; കിമ്ഭൂതേ? പ്രദുഷ്ടേ; ഏതേന ന സങ്ഖ്യാതിരേകഃ||൧൬||

Meaning of the commentary

The commentary includes yakṛddālyudara within the preceding discussion of plīhodara rather than treating it as an additional numbered type. ‘The side other than the left’ means the right side. The same pattern called plīhodara is termed yakṛddālyudara when it involves the affected liver, described as the dark organ.

Key terms

yakRuddAlyudara (yakṛddālyudara)
A classical abdominal syndrome corresponding to plīhodara but centered on the liver and right side.
savyetara
The side other than the left, interpreted as the right side.
yakRut (yakṛt)
The liver.
kAlakhaNDa (kāla-khaṇḍa)
The dark-coloured organ, used here as a gloss for the liver.

Adhikarana ൧൩ (൧൭-൧൮) · Śloka ൧൯

യസ്യാന്ത്രമന്നൈരുപലേപിഭിര്വാ ബാലാശ്മഭിര്വാ സഹിതൈഃ പൃഥഗ്വാ | സഞ്ചീയതേ തത്ര മലഃ സദോഷഃ ക്രമേണ നാഡ്യാമിവ സങ്കരോ ഹി ||൧൭|| നിരുധ്യതേ ചാസ്യ ഗുദേ പുരീഷം നിരേതി കൃച്ഛ്രാദപി ചാല്പമല്പമ് | ഹൃന്നാഭിമധ്യേ പരിവൃദ്ധിമേതി ത(യ)ച്ചോദരം വിട്സമഗന്ധികം ച ||൧൮|| പ്രച്ഛര്ദയന് ബദ്ധഗുദീ വിഭാവ്യഃ, ... |൧൯|

View original

यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा सहितैः पृथग्वा | सञ्चीयते तत्र मलः सदोषः क्रमेण नाड्यामिव सङ्करो हि ||१७|| निरुध्यते चास्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति त(य)च्चोदरं विट्समगन्धिकं च ||१८|| प्रच्छर्दयन् बद्धगुदी विभाव्यः, ... |१९|

Meaning of the śloka

When the intestine is obstructed by coating foods, small stones or hard particles, either together or separately, stool associated with the doshas is said to accumulate gradually like debris in a channel. Feces then becomes obstructed at the rectum and passes only with difficulty and in small amounts. The abdomen enlarges between the heart region and navel, develops an odor like feces, and vomiting occurs; this condition is identified as baddhaguda. The supplied passage ends incompletely.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ബദ്ധഗുദം ദര്ശയന്നാഹ- യസ്യേത്യാദി| യസ്യ പുരുഷസ്യ അന്ത്രം നിരുധ്യത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| കൈര്നിരുധ്യത ഇത്യാഹ- അന്നൈരിത്യാദി| ഉപലേപിഭിഃ പിച്ഛിലാദിഭിഃ| വാ അത്ര സമുച്ചയേ| സഹിതൈരിതി ഏകത്ര മിലിതൈഃ സമുദിതൈരിത്യര്ഥഃ| പൃഥഗ്വേതി ഏകൈകൈരിത്യര്ഥഃ| മലഃ പുരീഷമ്| സദോഷോ ദോഷത്രയസഹിതഃ| നാഡ്യാം പ്രണാലികായാമ്| സങ്കരോऽവകരഃ, പ്രചുരതൃണാദിസമൂഹ ഇത്യര്ഥഃ| നിരേതി നിഃസരതി| ബദ്ധഗുദീ വിഭാവ്യഃ സ പുരുഷോ ബദ്ധഗുദീ ജ്ഞേയഃ||൧൭-൧൮||-

Meaning of the commentary

The commentary defines baddhaguda through intestinal obstruction. Upalepin foods are sticky or slimy. Sahita means the obstructing materials are combined, while prithak means each may act separately; va is interpreted cumulatively. Mala here means feces accompanied by all three doshas. The accumulation is likened to a mass of grass and other refuse blocking a pipe. Nireti means that stool comes out, and the affected person is thereby recognized as having baddhaguda. The commentary and source are incomplete after the verses explained.

Key terms

baddhaguda
A classical abdominal disorder characterized here by intestinal and rectal obstruction.
upalepin anna
Food described as coating, sticky, or slimy.
bAlAshman (balashman)
Small stones or hard particles; the precise referent requires review.
sa~gkara (sankara)
Accumulated debris, compared with a mass blocking a channel.
kRucchrAt (krichhrat)
With difficulty.

Adhikarana ൧൪ (൧൯-൨൦) · Śloka ൨൧

...തതഃ പരിസ്രാവ്യുദരം നിബോധ | ശല്യം യദന്നോപഹിതം തദന്ത്രം ഭിനത്തി യസ്യാഗതമന്യഥാ വാ ||൧൯|| തസ്മാത് സ്രുതോऽന്ത്രാത് സലിലപ്രകാശഃ സ്രാവഃ സ്രവേദ്വൈ ഗുദതസ്തു ഭൂയഃ | നാഭേരധശ്ചോദരമേതി വൃദ്ധിം നിസ്തുദ്യതേऽതീവ വിദഹ്യതേ ച ||൨൦|| ഏതത് പരിസ്രാവ്യുദരം പ്രദിഷ്ടം... |൨൧|

View original

...ततः परिस्राव्युदरं निबोध | शल्यं यदन्नोपहितं तदन्त्रं भिनत्ति यस्यागतमन्यथा वा ||१९|| तस्मात् स्रुतोऽन्त्रात् सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः | नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यतेऽतीव विदह्यते च ||२०|| एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं... |२१|

Meaning of the śloka

The text describes parisravyudara as arising when a foreign object swallowed with food enters crosswise and pierces the intestine. Watery discharge then repeatedly flows from the injured intestine through the rectum; the abdomen enlarges below the navel and has intense pricking and burning pain. The supplied passage is incomplete at both its beginning and end.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

പരിസ്രാവ്യുദരമാഹ- തത ഇത്യാദി| യച്ഛല്യമന്നോപഹിതമന്നസമ്ബദ്ധം ഭുക്തം, തദന്ത്രം ഭിനത്തി വിദാരയതി| യസ്യ പുരുഷസ്യ| ശല്യം ശര്കരാകാഷ്ഠാസ്ഥികണ്ടകാദികമ്| ആഗതമന്യഥാ വേതി വാശബ്ദോऽവധാരണേ, തേനാന്യഥൈവ വിലോമേന തിര്യഗേവാഗതം, നത്വനുലോമേന| സ്രുതോ ഗലിതഃ||൧൯-൨൦||-

Meaning of the commentary

The commentary explains shalya as a foreign object associated with swallowed food, such as gravel, wood, bone, or a thorn. It tears the intestine. In 'agatam anyatha va,' va is taken as emphasizing that the object entered abnormally, crosswise or contrary to the normal course. Sruta means fluid that has leaked or flowed from the injured intestine.

Key terms

parisrAvyudara (parisravyudara)
A classical abdominal disorder involving intestinal injury and discharge.
shalya
A swallowed foreign object, exemplified by gravel, wood, bone, or a thorn.
antrabheda
Piercing or tearing of the intestine.
pratiloma/tiryak Agata (pratiloma/tiryak agata)
Entering contrary to the normal direction or crosswise.
srAva (srava)
Watery discharge or leakage.

Adhikarana ൧൫ (൨൧-൨൩) · Śloka ൨൩

... ദകോദരം കീര്തയതോ നിബോധ | യഃ സ്നേഹപീതോऽപ്യനുവാസിതോ വാ വാന്തോ വിരിക്തോऽപ്യഥവാ നിരൂഢഃ ||൨൧|| പിബേജ്ജലം ശീതലമാശു തസ്യ സ്രോതാംസി ദുഷ്യന്തി ഹി തദ്വഹാനി | സ്നേഹോപലിപ്തേഷ്വഥവാऽപി തേഷു ദകോദരം പൂര്വവദഭ്യുപൈതി ||൨൨|| സ്നിഗ്ധം മഹത് സമ്പരിവൃത്തനാഭി ഭൃശോന്നതം പൂര്ണമിവാമ്ബുനാ ച | യഥാ ദൃതിഃ ക്ഷുഭ്യതി കമ്പതേ ച ശബ്ദായതേ ചാപി ദകോദരം തത് ||൨൩||

View original

... दकोदरं कीर्तयतो निबोध | यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः ||२१|| पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दुष्यन्ति हि तद्वहानि | स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति ||२२|| स्निग्धं महत् सम्परिवृत्तनाभि भृशोन्नतं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२३||

Meaning of the śloka

The passage asks the reader to understand dakodara or udakodara. It says that rapidly drinking cold water after oleation, an oil enema, vomiting therapy, purgation, or a decoction enema impairs the water-carrying channels; it may also arise when these channels are coated with unctuous material. The abdomen is described as smooth, greatly enlarged, prominently raised, with a displaced or protruding navel, and as if filled with water; like a leather water bag, it moves, trembles, and makes sound. The supplied text begins incompletely.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ഉദകോദരമാഹ- ദകോദരമിത്യാദി| ദകോദരമ് ഉദകോദരമിത്യര്ഥഃ| തദ്വഹാനി തോയവഹാനി| സ്നേഹോപലിപ്തേഷ്വഥവാऽപി തേഷ്വിതി സ്നേഹാദിപാനം വിനാऽപി തേഷു സ്രോതഃസു സ്നേഹോപലിപ്തേഷു യദാ ശീതലം ജലം പിബേത്തദാऽപീത്യര്ഥഃ| പൂര്വവദിതി ക്ഷതാന്ത്രോദരേ യഥാ സലിലസ്യാധോഗാമിത്വാദധോ നാഭേരുദരോത്പത്തിര്യഥാ ച ഗുദാദാസ്രാവസ്തദ്വദിതി; ജേജ്ജടേന പുനഃ ‘പൂര്വവദിത്യത്രാന്യാന്യുദരാണി യഥാ ഭവന്തി തഥേദമപി’ ഇതി വ്യാഖ്യാതം, തന്നേച്ഛതി ഗയീ| പരിവൃത്തനാഭി| ഉച്ഛലിതനാഭി| ദൃതിഃ ഖല്ലാ| ക്ഷുഭ്യതി ചലതി| കമ്പതേ ചേതി കമ്പനമതിശയേന ചലനമ്||൨൧-൨൩||

Meaning of the commentary

The commentary identifies dakodara with udakodara and the relevant channels as water-carrying. It states that even without immediately preceding oleation or the other procedures, drinking cold water when the channels are coated with unctuous material may produce the condition. In its preferred explanation, 'as before' refers to the earlier injured-intestine abdominal disorder: fluid descends, swelling develops below the navel, and discharge occurs from the rectum. Jejjata instead takes it to mean that this develops like the other abdominal disorders; Gayi rejects that explanation. Parivrittanabhi is glossed as a protruding navel, driti as a leather bag, and kampate as especially marked movement.

Key terms

udakodara/dakodara
A classical abdominal condition described as containing mobile fluid.
toyavaha srotas
Channels described as carrying water.
snehopalipta
Coated with unctuous material.
parivRuttanAbhi (parivrittanabhi)
A displaced or protruding navel according to the commentary.
dRuti (driti)
A leather water bag used as a comparison.

Adhikarana ൧൬ (൨൪) · Śloka ൨൪

ആധ്മാനം ഗമനേऽശക്തിര്ദൌര്ബല്യം ദുര്ബലാഗ്നിതാ | ശോഫഃ സദനമങ്ഗാനാം സങ്ഗോ വാതപുരീഷയോഃ | ദാഹസ്തൃഷ്ണാ ച സര്വേഷു ജഠരേഷു ഭവന്തി ഹി ||൨൪||

View original

आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोफः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः | दाहस्तृष्णा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि ||२४||

Meaning of the śloka

Distension, inability to walk, weakness, weak agni, swelling, exhaustion of the limbs, obstruction of flatus and stool, burning, and thirst are said to occur in all forms of jathara described here.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

തേഷാമഷ്ടാനാമപി സാമാന്യം ലിങ്ഗം ദര്ശയന്നാഹ- ആധ്മാനമിത്യാദി| ജേജ്ജടേന പുനരേതേ ഉപദ്രവാ വ്യാഖ്യാതാഃ; തന്നേച്ഛതി ഗയീ||൨൪||

Meaning of the commentary

The commentary treats these as common signs of all eight abdominal disorders. Jejjata instead explains them as complications, an interpretation Gayi does not accept.

Key terms

AdhmAna (adhmana)
Abdominal distension.
durbalAgni (durbalagni)
Weak digestive fire in the classical account.
vAtapurIShasa~gga (vatapurishasanga)
Obstruction or retention of flatus and feces.
jaThara (jathara)
An abdominal disorder category in this passage.
upadrava
A complication, as Jejjata interprets these features.

Adhikarana ൧൭ (൨൫) · Śloka ൨൫

അന്തേ സലിലഭാവം ഹി ഭജന്തേ ജഠരാണി തു | സര്വാണ്യേവ പരീപാകാത്തദാ താനി വിവര്ജയേത് ||൨൫||

View original

अन्ते सलिलभावं हि भजन्ते जठराणि तु | सर्वाण्येव परीपाकात्तदा तानि विवर्जयेत् ||२५||

Meaning of the śloka

The text says that, in their final stage, all jathara disorders develop a fluid state through maturation; at that point they should be left aside as unsuitable for curative treatment.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗമാഹ- അന്ത ഇത്യാദി| പരിപാകാത് പരിണാമേന ദകോദരതാ സര്വേഷാമേവ; അന്യാന്യുദരാണി പരിപാകാദുദകഭാവം ഭജന്തേ, ദകോദരം പ്രാഗേവേതി വിശേഷഃ||൨൫||

Meaning of the commentary

The commentary gives a classical division of prognosis. Through progression, all the other abdominal disorders eventually take on the state of dakodara or fluid accumulation; dakodara differs in having this state from the outset.

Key terms

salilabhAva (salilabhava)
A fluid-filled state.
paripAka (paripaka)
Maturation or advanced progression of the disorder.
dakodaratA (dakodarata)
The state of dakodara, characterized here by fluid accumulation.
vivarjayet
Should leave aside, expressing an unfavorable historical prognosis.

Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൭

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ ഉദരനിദാനം നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ ||൭||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानं नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||

Meaning of the śloka

Thus ends the seventh chapter of the Nidanasthana in the Sushruta Samhita, entitled Udaranidana, the diagnosis of abdominal disorders.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിദാനസ്ഥാനേ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||

Meaning of the commentary

The commentary colophon states that the seventh chapter of the Nidanasthana is complete in Shri Dalhana's explanation of Sushruta entitled Nibandhasangraha.

Key terms

udaranidAna (Udaranidana)
The chapter on causes and diagnostic description of abdominal disorders.
nidAnasthAna (Nidanasthana)
The division concerned with causes and diagnostic descriptions.
saptama adhyAya (saptama adhyaya)
The seventh chapter.
nibandhasa~ggraha (Nibandhasangraha)
The title of Dalhana's commentary.
← 6. pramēhanidānam8. mūḍhagarbhanidānam →