Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാത ഉദരാണാം നിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथात उदराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
7. udaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ധന്വന്തരിര്ധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠോ രാജര്ഷിരിന്ദ്രപ്രതിമോऽഭവദ്യഃ | ബ്രഹ്മര്ഷിപുത്രം വിനയോപപന്നം ശിഷ്യം ശുഭം സുശ്രുതമന്വശാത് സഃ ||൩||
View original
धन्वन्तरिर्धर्मभृतां वरिष्ठो राजर्षिरिन्द्रप्रतिमोऽभवद्यः | ब्रह्मर्षिपुत्रं विनयोपपन्नं शिष्यं शुभं सुश्रुतमन्वशात् सः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
പൃഥക് സമസ്തൈരപി ചേഹ ദോഷൈഃ പ്ലീഹോദരം ബദ്ധഗുദം തഥൈവ | ആഗന്തുകം സപ്തമമഷ്ടമം ച ദകോദരം ചേതി വദന്തി താനി ||൪||
View original
पृथक् समस्तैरपि चेह दोषैः प्लीहोदरं बद्धगुदं तथैव | आगन्तुकं सप्तममष्टमं च दकोदरं चेति वदन्ति तानि ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 6
സുദുര്ബലാഗ്നേരഹിതാശനസ്യ സംശുഷ്കപൂത്യന്നനിഷേവണാദ്വാ | സ്നേഹാദിമിഥ്യാചരണാച്ച ജന്തോര്വൃദ്ധിം ഗതാഃ കോഷ്ഠമഭിപ്രപന്നാഃ ||൫|| ഗുല്മാകൃതിവ്യഞ്ജിതലക്ഷണാനി കുര്വന്തി ഘോരാണ്യുദരാണി ദോഷാഃ |൬|
View original
सुदुर्बलाग्नेरहिताशनस्य संशुष्कपूत्यन्ननिषेवणाद्वा | स्नेहादिमिथ्याचरणाच्च जन्तोर्वृद्धिं गताः कोष्ठमभिप्रपन्नाः ||५|| गुल्माकृतिव्यञ्जितलक्षणानि कुर्वन्ति घोराण्युदराणि दोषाः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
കോഷ്ഠാദുപസ്നേഹവദന്നസാരോ നിഃസൃത്യ ദുഷ്ടോऽനിലവേഗനുന്നഃ ||൬|| ത്വചഃ സമുന്നമ്യ ശനൈഃ സമന്താദ്വിവര്ധമാനോ ജഠരം കരോതി |൭|
View original
कोष्ठादुपस्नेहवदन्नसारो निःसृत्य दुष्टोऽनिलवेगनुन्नः ||६|| त्वचः समुन्नम्य शनैः समन्ताद्विवर्धमानो जठरं करोति |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 8
തത്പൂര്വരൂപം ബലവര്ണകാങ്ക്ഷാവലീവിനാശോ ജഠരേ ഹി രാജ്യഃ ||൭|| ജീര്ണാപരിജ്ഞാനവിദാഹവത്യോ ബസ്തൌ രുജഃ പാദഗതശ്ച ശോഫഃ |൮|
View original
तत्पूर्वरूपं बलवर्णकाङ्क्षावलीविनाशो जठरे हि राज्यः ||७|| जीर्णापरिज्ञानविदाहवत्यो बस्तौ रुजः पादगतश्च शोफः |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
സങ്ഗൃഹ്യ പാര്ശ്വോദരപൃഷ്ഠനാഭീര്യദ്വര്ധതേ കൃഷ്ണസിരാവനദ്ധമ് ||൮|| സശൂലമാനാഹവദുഗ്രശബ്ദം സതോദഭേദം പവനാത്മകം തത് |൯|
View original
सङ्गृह्य पार्श्वोदरपृष्ठनाभीर्यद्वर्धते कृष्णसिरावनद्धम् ||८|| सशूलमानाहवदुग्रशब्दं सतोदभेदं पवनात्मकं तत् |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
യച്ചോഷതൃഷ്ണാജ്വരദാഹയുക്തം പീതം സിരാ ഭാന്തി ച യത്ര പീതാഃ ||൯|| പീതാക്ഷിവിണ്മൂത്രനഖാനനസ്യ പിത്തോദരം തത്ത്വചിരാഭിവൃദ്ധി |൧൦|
View original
यच्चोषतृष्णाज्वरदाहयुक्तं पीतं सिरा भान्ति च यत्र पीताः ||९|| पीताक्षिविण्मूत्रनखाननस्य पित्तोदरं तत्त्वचिराभिवृद्धि |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 11
യച്ഛീതലം ശുക്ലസിരാവനദ്ധം ഗുരു സ്ഥിരം ശുക്ലനഖാനനസ്യ ||൧൦|| സ്നിഗ്ധം മഹച്ഛോഫയുതം സസാദം കഫോദരം തത്തു ചിരാഭിവൃദ്ധി |൧൧|
View original
यच्छीतलं शुक्लसिरावनद्धं गुरु स्थिरं शुक्लनखाननस्य ||१०|| स्निग्धं महच्छोफयुतं ससादं कफोदरं तत्तु चिराभिवृद्धि |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 14
സ്ത്രിയോऽന്നപാനം നഖരോമമൂത്രവിഡാര്തവൈര്യുക്തമസാധുവൃത്താഃ ||൧൧|| യസ്മൈ പ്രയച്ഛന്ത്യരയോ ഗരാംശ്ച ദുഷ്ടാമ്ബുദൂഷീവിഷസേവനാദ്വാ | തേനാശു രക്തം കുപിതാശ്ച ദോഷാഃ കുര്വന്തി ഘോരം ജഠരം ത്രിലിങ്ഗമ് ||൧൨|| തച്ഛീതവാതാഭ്രസമുദ്ഭവേഷു വിശേഷതഃ കുപ്യതി ദഹ്യതേ ച സ ചാതുരോ മൂര്ച്ഛതി സമ്പ്രസക്തം പാണ്ഡുഃ കൃശഃ ശുഷ്യതി തൃഷ്ണയാ ച ||൧൩|| പ്രകീര്തിതം ദൂഷ്യുദരം തു ഘോരം ... |൧൪|
View original
स्त्रियोऽन्नपानं नखरोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः ||११|| यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा | तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्वन्ति घोरं जठरं त्रिलिङ्गम् ||१२|| तच्छीतवाताभ्रसमुद्भवेषु विशेषतः कुप्यति दह्यते च स चातुरो मूर्च्छति सम्प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च ||१३|| प्रकीर्तितं दूष्युदरं तु घोरं ... |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 16
... പ്ലീഹോദരം കീര്തയതോ നിബോധ | വിദാഹ്യഭിഷ്യന്ദിരതസ്യ ജന്തോഃ പ്രദുഷ്ടമത്യര്ഥമസൃക് കഫശ്ച ||൧൪|| പ്ലീഹാഭിവൃദ്ധിം സതതം കരോതി പ്ലീഹോദരം തത് പ്രവദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ | വാമേ ച പാര്ശ്വേ പരിവൃദ്ധിമേതി വിശേഷതഃ സീദതി ചാതുരോऽത്ര ||൧൫|| മന്ദജ്വരാഗ്നിഃ കഫപിത്തലിങ്ഗൈരുപദ്രുതഃ ക്ഷീണബലോऽതിപാണ്ഡുഃ |൧൬|
View original
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध | विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च ||१४|| प्लीहाभिवृद्धिं सततं करोति प्लीहोदरं तत् प्रवदन्ति तज्ज्ञाः | वामे च पार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र ||१५|| मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
സവ്യേതരസ്മിന് യകൃതി പ്രദുഷ്ടേ ജ്ഞേയം യകൃദ്ദാല്യുദരം തദേവ ||൧൬||
View original
सव्येतरस्मिन् यकृति प्रदुष्टे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 19
യസ്യാന്ത്രമന്നൈരുപലേപിഭിര്വാ ബാലാശ്മഭിര്വാ സഹിതൈഃ പൃഥഗ്വാ | സഞ്ചീയതേ തത്ര മലഃ സദോഷഃ ക്രമേണ നാഡ്യാമിവ സങ്കരോ ഹി ||൧൭|| നിരുധ്യതേ ചാസ്യ ഗുദേ പുരീഷം നിരേതി കൃച്ഛ്രാദപി ചാല്പമല്പമ് | ഹൃന്നാഭിമധ്യേ പരിവൃദ്ധിമേതി ത(യ)ച്ചോദരം വിട്സമഗന്ധികം ച ||൧൮|| പ്രച്ഛര്ദയന് ബദ്ധഗുദീ വിഭാവ്യഃ, ... |൧൯|
View original
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा सहितैः पृथग्वा | सञ्चीयते तत्र मलः सदोषः क्रमेण नाड्यामिव सङ्करो हि ||१७|| निरुध्यते चास्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति त(य)च्चोदरं विट्समगन्धिकं च ||१८|| प्रच्छर्दयन् बद्धगुदी विभाव्यः, ... |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21
...തതഃ പരിസ്രാവ്യുദരം നിബോധ | ശല്യം യദന്നോപഹിതം തദന്ത്രം ഭിനത്തി യസ്യാഗതമന്യഥാ വാ ||൧൯|| തസ്മാത് സ്രുതോऽന്ത്രാത് സലിലപ്രകാശഃ സ്രാവഃ സ്രവേദ്വൈ ഗുദതസ്തു ഭൂയഃ | നാഭേരധശ്ചോദരമേതി വൃദ്ധിം നിസ്തുദ്യതേऽതീവ വിദഹ്യതേ ച ||൨൦|| ഏതത് പരിസ്രാവ്യുദരം പ്രദിഷ്ടം... |൨൧|
View original
...ततः परिस्राव्युदरं निबोध | शल्यं यदन्नोपहितं तदन्त्रं भिनत्ति यस्यागतमन्यथा वा ||१९|| तस्मात् स्रुतोऽन्त्रात् सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः | नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यतेऽतीव विदह्यते च ||२०|| एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं... |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-23) · Śloka 23
... ദകോദരം കീര്തയതോ നിബോധ | യഃ സ്നേഹപീതോऽപ്യനുവാസിതോ വാ വാന്തോ വിരിക്തോऽപ്യഥവാ നിരൂഢഃ ||൨൧|| പിബേജ്ജലം ശീതലമാശു തസ്യ സ്രോതാംസി ദുഷ്യന്തി ഹി തദ്വഹാനി | സ്നേഹോപലിപ്തേഷ്വഥവാऽപി തേഷു ദകോദരം പൂര്വവദഭ്യുപൈതി ||൨൨|| സ്നിഗ്ധം മഹത് സമ്പരിവൃത്തനാഭി ഭൃശോന്നതം പൂര്ണമിവാമ്ബുനാ ച | യഥാ ദൃതിഃ ക്ഷുഭ്യതി കമ്പതേ ച ശബ്ദായതേ ചാപി ദകോദരം തത് ||൨൩||
View original
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध | यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः ||२१|| पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दुष्यन्ति हि तद्वहानि | स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति ||२२|| स्निग्धं महत् सम्परिवृत्तनाभि भृशोन्नतं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
ആധ്മാനം ഗമനേऽശക്തിര്ദൌര്ബല്യം ദുര്ബലാഗ്നിതാ | ശോഫഃ സദനമങ്ഗാനാം സങ്ഗോ വാതപുരീഷയോഃ | ദാഹസ്തൃഷ്ണാ ച സര്വേഷു ജഠരേഷു ഭവന്തി ഹി ||൨൪||
View original
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोफः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः | दाहस्तृष्णा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
അന്തേ സലിലഭാവം ഹി ഭജന്തേ ജഠരാണി തു | സര്വാണ്യേവ പരീപാകാത്തദാ താനി വിവര്ജയേത് ||൨൫||
View original
अन्ते सलिलभावं हि भजन्ते जठराणि तु | सर्वाण्येव परीपाकात्तदा तानि विवर्जयेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ ഉദരനിദാനം നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ ||൭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानं नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon