Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਿਦ੍ਰਧੀਨਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो विद्रधीनां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
9. vidradhinidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਰ੍ਵਾਮਰਗੁਰੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰਭੂਮਿਪਃ | ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਯੋਵਾਚ ਨਿਖਿਲਮਿਦਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੩||
View original
सर्वामरगुरुः श्रीमान्निमित्तान्तरभूमिपः | शिष्यायोवाच निखिलमिदं विद्रधिलक्षणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਮਰਗੁਰੁਰਿਦਂ ਨਿਖਿਲਂ ਵਿਦ੍ਰਧੀਲਕ੍ਸਣਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਰ੍ਥਮੁਵਾਚੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਮਤਦਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਅਮਰਾਃ ਕਤਾਃ, ਤੇਨਾਸੌ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਗੁਰੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਨਾਤਿਸ਼ਯੇਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਚ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰਭੂਮਿਪ ਇਤਿ ਨਿਮਿਤਾਨ੍ਤਰੇਣ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇਣ ਨਰੇਸ੍ਵਪਿ ਭੈਸਜ੍ਯਾਮਤਪ੍ਰਦਾਨਲਕ੍ਸਣੇਨ ਭੂਪਾਲਤਾਂ ਗਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਸ਼ਿਰਾਜਸ੍ਯ ਪਰਮਾਰਾਧਨਯਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣੇ ਚਿਤ੍ਤਮਧਿਸ੍ਠਾਯ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨ’ ਇਤਿ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਯੋਵਾਚ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਕਥਿਤਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਖਿਲਂ ਸਮਸ੍ਤਮ੍| ਇਦਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍| ਅਨੇਨ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸ੍ਵਰੂਪੋਪਵਰ੍ਣਨੇਨ ਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਖ੍ਯਾਪਿਤਂ ਭਵਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦਾਂਸਿ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ | ਦੋਸਾਃ ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਘੋਰਂ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾ ਭਸ਼ਮ੍ ||੪|| ਮਹਾਮੂਲਂ ਰੁਜਾਵਨ੍ਤਂ ਵਤ੍ਤਂ ਚਾ(ਵਾ)ਪ੍ਯਥਵਾਯਤਮ੍ | ਤਮਾਹੁਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਧੀਰਾ, ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਚ ਸਡ੍ਵਿਧਃ ||੫|| ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਤੇਨਾਪ੍ਯਸਜਾ ਤਥਾ | ਸਣ੍ਣਾਮਪਿ ਹਿ ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੬||
View original
त्वग्रक्तमांसमेदांसि प्रदूष्यास्थिसमाश्रिताः | दोषाः शोफं शनैर्घोरं जनयन्त्युच्छ्रिता भृशम् ||४|| महामूलं रुजावन्तं वृत्तं चा(वाऽ)प्यथवाऽऽयतम् | तमाहुर्विद्रधिं धीरा, विज्ञेयः स च षड्विधः ||५|| पृथग्दोषैः समस्तैश्च क्षतेनाप्यसृजा तथा | षण्णामपि हि तेषां तु लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਸ਼ਮਿਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਧੀਰਾ ਧੀਮਨ੍ਤਃ| ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ| ਮਹਾਮੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ, ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕਸ੍ਣੋਰੁਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਕਾਰਣਂ ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ੋਫਕਾਰਣਾਭਿਧਾਨੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਚ ਸਡ੍ਵਿਧ ਇਤਿ| ਸ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ| ਤਦੇਵ ਸਡ੍ਵਿਧਤ੍ਵਮਾਹ- ਪਥਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੇਕਃ, ਕ੍ਸਤੇਨਾਪ੍ਯੇਕਃ, ਅਸਜਾਪ੍ਯੇਕ ਇਤਿ ਸਟ੍||੪-੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਕਸ੍ਣੋਰੁਣੋ ਵਾ ਪਰੁਸੋ ਭਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਵੇਦਨਃ | ਚਿਤ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਪਾਕਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਵਾਤਸਮ੍ਭਵਃ ||੭||
View original
कृष्णोऽरुणो वा परुषो भृशमत्यर्थवेदनः | चित्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिर्वातसम्भवः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਤ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਪਾਕ ਇਤਿ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੋਤ੍ਥਾਨੋ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਪਾਕਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਵਾ ਜ੍ਵਰਦਾਹਵਾਨ੍ | ਕ੍ਸਿਪ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਪਾਕਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਃ ||੮||
View original
पक्वोदुम्बरसङ्काशः श्यावो वा ज्वरदाहवान् | क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिः पित्तसम्भवः ||८||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਮਾਹ- ਪਕ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ||੮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ਸ਼ਰਾਵਸਦਸ਼ਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧੋਲ੍ਪਵੇਦਨਃ | ਚਿਰੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਪਾਕਸ਼੍ਚ ਸਕਣ੍ਡੁਸ਼੍ਚ ਕਫੋਤ੍ਥਿਤਃ ||੯||
View original
शरावसदृशः पाण्डुः शीतः स्तब्धोऽल्पवेदनः | चिरोत्थानप्रपाकश्च सकण्डुश्च कफोत्थितः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਜਮਾਹ- ਸ਼ਰਾਵਸਦਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਰਾਵਸਾਦਸ਼੍ਯੇਨ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍||੯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਤਨੁਪੀਤਸਿਤਾਸ਼੍ਚੈਸਾਮਾਸ੍ਰਾਵਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ੍ਮਤਾਃ |੧੦|
View original
तनुपीतसिताश्चैषामास्रावाः क्रमशः स्मृताः |१०|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਿਦ੍ਰਧੀਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਾਸ੍ਰਾਵਾਨਾਹ- ਤਨ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸਾਂ ਵਾਤਾਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਰਧੀਨਾਮ੍|੧੦|-
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਰੁਜਾਸ੍ਰਾਵੋ ਘਾਟਾਲੋ ਵਿਸਮੋ ਮਹਾਨ੍ ||੧੦|| ਵਿਸਮਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਃ |੧੧|
View original
नानावर्णरुजास्रावो घाटालो विषमो महान् ||१०|| विषमं पच्यते चापि विद्रधिः सान्निपातिकः |११|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮਾਹ- ਨਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਃ ਕਸ੍ਣਪੀਤਸ਼ੁਕ੍ਲਾਃ, ਨਾਨਾਰੁਜਾਸ੍ਤੋਦਦਾਹਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ, ਨਾਨਾਸ੍ਰਾਵਾਸ੍ਤਨੁਪੀਤਸ਼ੁਕ੍ਲਾਃ, ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਿ ਸ ਯਥੋਕ੍ਤਃ| ਘਾਟਾਲ ਇਤਿ ਘਾਟਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗੋ ਮਹਾਨ੍ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਤਿ ਸ ਘਾਟਾਲਃ| ਵਿਸਮੋਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਿਸਮਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਚਾਪੀਤਿ ਚਿਰਾਚਿਰਗਮ੍ਭੀਰੋਤ੍ਤਾਨਾਨੁਨ੍ਨਤੋਨ੍ਨਤਭੇਦੇਨ ||੧੦||-
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 13
ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰਭਿਹਤੇ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾਪਥ੍ਯਸੇਵਿਨਃ ||੧੧|| ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਾ ਵਾਯੁਵਿਸਤਃ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮੀਰਯੇਤ੍ | ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ ||੧੨|| ਏਸ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰਾਗਨ੍ਤੁਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਃ |੧੩|
View original
तैस्तैर्भावैरभिहते क्षते वाऽपथ्यसेविनः ||११|| क्षतोष्मा वायुविसृतः सरक्तं पित्तमीरयेत् | ज्वरस्तृष्णा च दाहश्च जायते तस्य देहिनः ||१२|| एष विद्रधिरागन्तुः पित्तविद्रधिलक्षणः |१३|
🔊 Audio coming soon
ਆਗਨ੍ਤੋਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤੈਸ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਸ੍ਤੈਰਿਤਿ ਅਸ਼੍ਵਪਤਨਗੂ(ਮੂ)ਢਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤੇਨਾਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਪਿਚ੍ਚਿਤਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕ੍ਸਤੇ ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰਿਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨੇਨ ਚ ਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਾਨਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਾ ਵਾਯੁਵਿਸਤੋ ਵਾਤੇਨ ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣੋ ‘ਭਵਤਿ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ||੧੧-੧੨||-
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਾਵਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਸ੍ਤੀਵ੍ਰਦਾਹਰੁਜਾਜ੍ਵਰਃ ||੧੩|| ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਲਿਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ |੧੪|
View original
कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः ||१३|| पित्तविद्रधिलिङ्गस्तु रक्तविद्रधिरुच्यते |१४|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਾਵਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੩||-
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ਉਕ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਰਧਯੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਜਃ ||੧੪||
View original
उक्ता विद्रधयो ह्येते तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਬਾਹ੍ਯੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਮਾਹ- ਉਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਜਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਃ||੧੪||
Adhikarana 12 (15-18) · Śloka 19
ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਨਤਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਰਧੀਨ੍ ਪਰਿਚਕ੍ਸਤੇ | ਗੁਰ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਨਸ਼ੁਸ੍ਕਸਂਸਸ੍ਟਭੋਜਨਾਤ੍ ||੧੫|| ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਵੇਗਾਘਾਤਵਿਦਾਹਿਭਿਃ | ਪਥਕ੍ ਸਮ੍ਭੂਯ ਵਾ ਦੋਸਾਃ ਕੁਪਿਤਾ ਗੁਲ੍ਮਰੂਪਿਣਮ੍ ||੧੬|| ਵਲ੍ਮੀਕਵਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧਮਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਰਧਿਮ੍ | ਗੁਦੇ ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਸ੍ਤਥਾ ||੧੭|| ਵਕ੍ਕਯੋਰ੍ਯਕਤਿ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਹਦਯੇ ਕ੍ਲੋਮ੍ਨਿ ਵਾ ਤਥਾ | ਤੇਸਾਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਬਾਹ੍ਯਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣੈਃ ||੧੮|| ਆਮਪਕ੍ਵੈਸਣੀਯਾਚ੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੧੯|
View original
आभ्यन्तरानतस्तूर्ध्वं विद्रधीन् परिचक्षते | गुर्वसात्म्यविरुद्धान्नशुष्कसंसृष्टभोजनात् ||१५|| अतिव्यवायव्यायामवेगाघातविदाहिभिः | पृथक् सम्भूय वा दोषाः कुपिता गुल्मरूपिणम् ||१६|| वल्मीकवत्समुन्नद्धमन्तः कुर्वन्ति विद्रधिम् | गुदे बस्तिमुखे नाभ्यां कुक्षौ वङ्क्षणयोस्तथा ||१७|| वृक्कयोर्यकृति प्लीह्नि हृदये क्लोम्नि वा तथा | तेषां लिङ्गानि जानीयाद्बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||१८|| आमपक्वैषणीयाच्च पक्वापक्वं विनिर्दिशेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਹੇਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸਸ੍ਟਭੋਜਨਾਤ੍ ਕਦਸ਼ਨਭੋਜਨਾਤ੍| ਸਮ੍ਭੂਯ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ| ਗੁਲ੍ਮਰੂਪਿਣਂ ਵਲ੍ਮੀਕਵਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਗੁਲ੍ਮਰੂਪਿਣਂ ਕਾਠਿਨ੍ਯੇਨ, ਵਲ੍ਮੀਕਵਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਤ ਉਨ੍ਨਤਮ੍| ਗੁਰ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦਾਹਿਭਿਰਿਤਿ ਯਾਵਦ੍ਧੇਤੁਃ, ਪਥਕ੍ ਸਮ੍ਭੂਯ ਵੇਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਗੁਲ੍ਮਰੂਪਿਣਂ ਵਲ੍ਮੀਕਵਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧਮਿਤਿ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਲ੍ਮੀਕਵਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਵਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਸਙ੍ਖ੍ਯਾਦਿਕਂ ਬਾਹ੍ਯਵਿਦ੍ਰਧਿਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਯਾਗਨ੍ਤੋਰਭਾਵਮੇਵ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਤੇਸਾਂ ਬਾਹ੍ਯਾਨਾਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਚ ਸ੍ਥਾਨਮਾਹ- ਗੁਦੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਦਾਦਿਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਦੋਸਾ ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇ ਨ ਤੁ ਬਸ੍ਤੌ, ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਮੇਦਸੋਰਭਾਵਾਤ੍| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣ ਊਰੁਮੂਲਾਸ਼੍ਰਯਃ ‘ਗਣ੍ਡਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਵਕ੍ਕੌ ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਦ੍ਵਯਮ੍ (ਏਕੋ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਃ, ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਃ )| ਯਕਤ੍ ਕਾਲਖਣ੍ਡਂ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਲੀਹਾ ਉਦਰਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਹਦਯਂ ਕਮਲਮੁਕੁਲਾਕਾਰਮਧੋਮੁਖਮ੍| ਕ੍ਲੋਮ ਕਾਲਖਣ੍ਡਾਦਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਂ ਤਿਲਕਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤੇਸਾਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੫-੧੮||-
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
ਅਧਿਸ੍ਠਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ਼ਣੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੧੯|| ਗੁਦੇ ਵਾਤਨਿਰੋਧਸ੍ਤੁ ਬਸ੍ਤੌ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਤਾ | ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿਕ੍ਕਾ ਤਥਾਟੋਪਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਮਾਰੁਤਕੋਪਨਮ੍ ||੨੦|| ਕਟੀਪਸ੍ਠਗ੍ਰਹਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਤ੍ਥੇ ਤੁ ਵਿਦ੍ਰਧੌ | ਵਕ੍ਕਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਙ੍ਕੋਚਃ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਵਰੋਧਨਮ੍ ||੨੧|| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਗ੍ਰਹਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋ ਹਦਿ ਸ਼ੂਲਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਃ | ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਯਕਤਿ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਪਿਪਾਸਾਕ੍ਲੋਮਜੇਧਿਕਾ ||੨੨||
View original
अधिष्ठानविशेषेण लिङ्गं शृणु विशेषतः ||१९|| गुदे वातनिरोधस्तु बस्तौ कृच्छ्राल्पमूत्रता | नाभ्यां हिक्का तथाऽऽटोपः कुक्षौ मारुतकोपनम् ||२०|| कटीपृष्ठग्रहस्तीव्रो वङ्क्षणोत्थे तु विद्रधौ | वृक्कयोः पार्श्वसङ्कोचः प्लीह्न्युच्छ्वासावरोधनम् ||२१|| सर्वाङ्गप्रग्रहस्तीव्रो हृदि शूलश्च दारुणः | श्वासो यकृति तृष्णा च पिपासाक्लोमजेऽधिका ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਬਾਹ੍ਯਾਨਾਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਚਾਧਿਸ੍ਠਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਧਿਸ੍ਠਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਟੋਪਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਙ੍ਕੋਚਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਤ੍ਪਾਟਨਮਿਵ| ਹਦੀਤਿ ਹਦਯੋਤ੍ਥੇ ਵਿਦ੍ਰਧੌ, ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਗ੍ਰਹਾਦਯ ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਕ੍ਲੋਮ੍ਨਿ ਪਿਪਾਸਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਚ੍ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੧੯-੨੨||
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ਆਮੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪਕ੍ਵੋ ਮਹਾਨ੍ ਵਾ ਯਦਿ ਵੇਤਰਃ | ਸਰ੍ਵੋ ਮਰ੍ਮੋਤ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਕਸ੍ਟ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੨੩||
View original
आमो वा यदि वा पक्वो महान् वा यदि वेतरः | सर्वो मर्मोत्थितश्चापि विद्रधिः कष्ट उच्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਮਰ੍ਮੋਤ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਕਸ੍ਟਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦਿ ਵੇਤਰ ਇਤਿ ਇਤਰੋਲ੍ਪਃ||੨੩||
Adhikarana 15 (24-25) · Śloka 25
ਨਾਭੇਰੁਪਰਿਜਾਃ ਪਕ੍ਵਾ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਰੇ ਤ੍ਵਧਃ | ਜੀਵਤ੍ਯਧੋ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇਸੁ ਸ੍ਰੁਤੇਸੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਜੀਵਤਿ ||੨੪|| ਹਨ੍ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਵਰ੍ਜ੍ਯਾ ਯੇ ਤੇਸੁ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਬਾਹ੍ਯਤਃ | ਜੀਵੇਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪੁਰੁਸੋ ਨੇਤਰੇਸੁ ਕਦਾਚਨ ||੨੫||
View original
नाभेरुपरिजाः पक्वा यान्त्यूर्ध्वमितरे त्वधः | जीवत्यधो निःस्रुतेषु स्रुतेषूर्ध्वं न जीवति ||२४|| हृन्नाभिबस्तिवर्ज्या ये तेषु भिन्नेषु बाह्यतः | जीवेत् कदाचित् पुरुषो नेतरेषु कदाचन ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ- ਨਾਭੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਭੇਰੁਪਰਿਜਾਃ ਪ੍ਲੀਹਯਕਤ੍ਕ੍ਲੋਮਕੁਕ੍ਸਿਹਦਯਜਾਃ, ਪਕ੍ਵਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਇਤਰੇ ਗੁਦਬਸ੍ਤਿਵਕ੍ਕਵਙ੍ਕ੍ਸਣਜਾ ਅਧੋ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਏਸੁ ਚਾਧੋਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇਸੁ ਜੀਵਤਿ, ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇਸੁ| ਹਨ੍ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਜਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ੍ਯੇ ਗੁਦਕੁਕ੍ਸਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਵਕ੍ਕਪ੍ਲੀਹਯਕਤ੍ਕ੍ਲੋਮਜਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਸੁ ਬਾਹ੍ਯਾਤੋ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦੈਵਵਸ਼ਾਜ੍ਜੀਵੇਤ੍, ਨ ਪੁਨਰਿਤਰੇਸ੍ਵਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤੋ ਭਿਨ੍ਨੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਨ੍ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਜਾਨਾਂ ਚਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਗ੍ਰੇਵਾਚ੍ਯਮ੍||੨੪-੨੫||
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਪਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਂ ਤਥਾਹਿਤੈਃ | ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਰੋ ਘੋਰੋ ਜਾਯਤੇ ਰਕ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ||੨੬||
View original
स्त्रीणामपप्रजातानां प्रजातानां तथाऽहितैः | दाहज्वरकरो घोरो जायते रक्तविद्रधिः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਰਕ੍ਤਜਂ ਨਾਰੀਣਾਮੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਕ੍ਤਾਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮ੍? ਅਪਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਂ, ਪਤਿਤਗਰ੍ਭਣਾਂ; ਪੁਨਰਪਿ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ? ਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਾਲਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਮ੍| ਅਹਿਤੈਃ ਸ਼ੀਤਰੂਕ੍ਸਾਹਾਰਵਿਹਾਰੈਃ||੨੬||
Adhikarana 17 (27) · Śloka 28
ਅਪਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਮਸਕ੍ ਕਾਯਾਦਨਿਃਸਤਮ੍ | ਰਕ੍ਤਜਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਕ੍ਸੌ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ ||੨੭|| ਸਪ੍ਤਾਹਾਨ੍ਨੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਤਤੋਸੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਪਚ੍ਯਤੇ |੨੮|
View original
अपि सम्यक्प्रजातानामसृक् कायादनिःसृतम् | रक्तजं विद्रधिं कुर्यात् कुक्षौ मक्कल्लसञ्ज्ञितम् ||२७|| सप्ताहान्नोपशान्तश्चेत्ततोऽसौ सम्प्रपच्यते |२८|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੈਵ ਰਕ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਅਪਿ ਸਮ੍ਯਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਂ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਜਨਿਤਂ, ਕਾਰਣੇ ਕਾਰ੍ਯੋਪਚਾਰਾਤ੍; ਘਤਮਾਯੁਰਿਤਿ ਯਥਾ| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਣਾਨ੍ਤਃ ਪਚ੍ਯਤੇ, ਪਕ੍ਵਸ਼੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਃ||੨੭||-
Adhikarana 18 (28-33) · Śloka 33
ਵਿਸ਼ੇਸਮਥ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਗੁਲ੍ਮਯੋਃ ||੨੮|| ਗੁਲ੍ਮਦੋਸਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾਦ੍ਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਗੁਲ੍ਮਕਸ੍ਯ ਚ | ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ ਗੁਲ੍ਮੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਪਾਕਮੇਤਿ ਚ ||੨੯|| ਨ ਨਿਬਨ੍ਧੋਸ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਸਨਿਬਨ੍ਧਨਃ | ਗੁਲ੍ਮਾਕਾਰਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਦੋਸਾ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤੇ ||੩੦|| ਵਿਵਰਾਨੁਚਰੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਪ੍ਸੁ ਬੁਦ੍ਬੁਦਕੋ ਯਥਾ | ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਕਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੩੧|| ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ | ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਹੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਃ ਪਾਕਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੩੨|| ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਦੋਸੇ ਸ੍ਵੇ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤੇ | ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਪਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ ||੩੩||
View original
विशेषमथ वक्ष्यामि स्पष्टं विद्रधिगुल्मयोः ||२८|| गुल्मदोषसमुत्थानाद्विद्रधेर्गुल्मकस्य च | कस्मान्न पच्यते गुल्मो विद्रधिः पाकमेति च ||२९|| न निबन्धोऽस्ति गुल्मानां विद्रधिः सनिबन्धनः | गुल्माकाराः स्वयं दोषा विद्रधिर्मांसशोणिते ||३०|| विवरानुचरो ग्रन्थिरप्सु बुद्बुदको यथा | एवम्प्रकारो गुल्मस्तु तस्मात् पाकं न गच्छति ||३१|| मांसशोणितबाहुल्यात् पाकं गच्छति विद्रधिः | मांसशोणितहीनत्वाद्गुल्मः पाकं न गच्छति ||३२|| गुल्मस्तिष्ठति दोषे स्वे विद्रधिर्मांसशोणिते | विद्रधिः पच्यते तस्माद्गुल्मश्चापि न पच्यते ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਪਥਕ੍ ਸਮ੍ਭੂਯ ਵਾ ਦੋਸਾਃ ਕੁਪਿਤਾ ਗੁਲ੍ਮਰੂਪਿਣਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰੈਕਰੂਪਤ੍ਵਾਦਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਗੁਲ੍ਮਯੋਃ ਕੁਤੋ ਗੁਲ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਰਧੇਃ ਪਾਕਕਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਵਿਸ਼ੇਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਭੇਦਮ੍| ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਕਾਰਣਂ, ਦੋਸਾ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ, ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਮਾਹ- ਨ ਨਿਬਨ੍ਧੋਸ੍ਤੀਤਿ; ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਬਨ੍ਧਾਤੀਤਿ ਨਿਬਨ੍ਧੋ ਮੂਲਂ; ਤਦ੍ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਂ ਮੂਲਂ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ, ਰਸਰਕ੍ਤਾਦਿਦੂਸ੍ਯਾਣਾਮਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰੇਸਾਂ ਸ਼ੋਫਰੂਪਾਣਾਮਪਿ ਮੂਲਂ ਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਗੁਲ੍ਮਾਕਾਰਾ ਗੁਲ੍ਮਰੂਪਾਃ, ਸ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਨੈਵ, ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ, ਨ ਪੁਨਰ੍ਦੂਸ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਮੂਲਸਮ੍ਭਵੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤੇ ਇਤਿ; ‘ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਥਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫੇ ਵਾ ਦ੍ਰਵੇ ਵਾਤਜਨਿਤਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਰਿਤ੍ਯਾਹ- ਵਿਵਰਾਨੁਚਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਪ੍ਸੁ ਬੁਦ੍ਬੁਦਕਃ, ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਵਿਵਰਾਨੁਚਰਃ ਸ੍ਰੋਤੋਨੁਸਾ(ਚਾ)ਰੀ ਵਾਤਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੂਪੋ ਗੁਲ੍ਮਃ, ‘ਕਫਪਿਤ੍ਤਯੋਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਪਾਕਂ ਨ ਯਾਤਿ| ਅਮੁਮੇਵਾਰ੍ਥਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਦ੍ਰਧਿਗੁਲ੍ਮਯੋਰ੍ਮੂਲਸਮ੍ਭਵਾਸਮ੍ਭਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਕਾਪਾਕੌ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਦਪਿ ਹੇਤੋਃ ਪਾਕਾਪਾਕੌ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਪਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਚ੍ਯਤੇ ਗੁਲ੍ਮ ਇਤਿ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਮੁਕ੍ਤਂ ਗੁਲ੍ਮਪਾਕਿਤ੍ਵਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ||੨੮-੩੩||
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
ਹਨ੍ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਜਃ ਪਕ੍ਵੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯੋ ਯਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਃ |੩੪|
View original
हृन्नाभिबस्तिजः पक्वो वर्ज्यो यश्च त्रिदोषजः |३४|
🔊 Audio coming soon
ਹਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਃ ਪਕ੍ਵੋ ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਵਰ੍ਜਨੀਯਃ| ਕੇਚਿਦ੍ਗੁਲ੍ਮਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯੋਰ੍ਮਾਨਕਥਨਾਯ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਮੁਸ੍ਟਿਪ੍ਰਮਾਣੋ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍”- ਇਤਿ; ਤਤਃ ਪਰਮਿਤਿ ਮੁਸ੍ਟੇਰਧਿਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੩੪|-
Adhikarana 20 (34-38) · Śloka 38
ਅਥ ਮਜ੍ਜਪਰੀਪਾਕੋ ਘੋਰਃ ਸਮੁਪਜਾਯਤੇ ||੩੪|| ਸੋਸ੍ਥਿਮਾਂਸਨਿਰੋਧੇਨ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਲਭਤੇ ਯਦਾ | ਤਤਃ ਸ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਤੇਨ ਜ੍ਵਲਨੇਨੇਵ ਦਹ੍ਯਤੇ ||੩੫|| ਅਸ੍ਥਿ(ਥ) ਮਜ੍ਜੋਸ੍ਮਣਾ ਤੇਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਮਾਨਵਤ੍ | ਵਿਕਾਰਃ ਸ਼ਲ੍ਯਭੂਤੋਯਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਯੇਦਾਤੁਰਂ ਚਿਰਮ੍ ||੩੬|| ਅਥਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਤੁ ਲਭਤੇ ਯਦਾ | ਤਤੋ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸ਼ੀਤਮਥੋ ਗੁਰੁ ||੩੭|| ਭਿਨ੍ਨੇਸ੍ਥ੍ਨਿ ਨਿਃਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਪੂਯਮੇਤਦਸ੍ਥਿਗਤਂ ਵਿਦੁਃ | ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲਾਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਰੁਜਾਵਹਮ੍ ||੩੮||
View original
अथ मज्जपरीपाको घोरः समुपजायते ||३४|| सोऽस्थिमांसनिरोधेन द्वारं न लभते यदा | ततः स व्याधिना तेन ज्वलनेनेव दह्यते ||३५|| अस्थि(थ) मज्जोष्मणा तेन शीर्यते दह्यमानवत् | विकारः शल्यभूतोऽयं क्लेशयेदातुरं चिरम् ||३६|| अथास्य कर्मणा व्याधिर्द्वारं तु लभते यदा | ततो मेदःप्रभं स्निग्धं शुक्लं शीतमथो गुरु ||३७|| भिन्नेऽस्थ्नि निःस्रवेत् पूयमेतदस्थिगतं विदुः | विद्रधिं शास्त्रकुशलाः सर्वदोषरुजावहम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦੁਪੇਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਾ ਯੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ੍ਵਸ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਤਃ ਪਾਕੋ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਰਧਯੋ ਵਾਤਾਦਿਨਾ ਯਦਾਸ੍ਥ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਉਪੇਕ੍ਸਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦ੍ਗਤਮਜ੍ਜਾ ਚ ਪਰਿਪਚ੍ਯਤੇ ਤਦੇਤਦ੍ਰੂਪਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸੋਸ੍ਥਿਮਾਂਸਨਿਰੋਧੇਨੇਤਿ ਸ ਮਜ੍ਜਾਪਰਿਪਾਕਃ| ਤਤਃ ਸ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਤੇਨੇਤਿ ਤਦਾ ਸ ਪੁਰੁਸਃ, ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਮਜ੍ਜਪਰਿਪਾਕੇਨ| ਅਸ੍ਥਿ(ਥ)ਮਜ੍ਜੋਸ੍ਮਣਾ ਤੇਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਮਾਨਵਦਿਤਿ ਤੇਨ ਮਜ੍ਜੋਸ੍ਮਣਾ, ਅਥ ਉਪੇਕ੍ਸਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ, ਕਿਂਵਤ੍? ਦਹ੍ਯਮਾਨਵਤ੍| ਅਥਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣੇਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾ| ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਪੂਯਮ੍||੩੪-੩੮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਦ੍ਰਧਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विद्रधिनिदानं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||